sectorupdate 2013▶▶ Interviews▶▶ Trends & ontwikkelingen▶▶ Sectorvisievisieopagrarisch
Geachte relatie,Voor u ligt Visie op Sectoren (VOS), de jaarlijkse dwarsdoorsnede van hetNederlandse bedrijfsleven. Om uw ...
visieopagrarischsectorupdate20132
46101214161820222426283032343638	 Nederlandse economie	interviews	akkerbouw	bloembollenteelt	fruitteelt	 groenteteelt onde...
De Nederlandse economie is vorig jaar 1% procent gekrompen. Dat kan geheel worden toegeschrevenaan lagere binnenlandse bes...
EU blijft - een regio die vorig jaar een economische krimp kende van0,3%. Tegen die achtergrond valt de Nederlandse export...
HansvanHolstein(28),HolsteinFlowers:‘Nieuwegeneratiemoetstrategischsterkzijn’Hans van Holstein: ’Opa Van Holstein teelde g...
DjûkevanderMaat(30),BoerderijNieuwSlagmaat&handelsbedrijf:‘Ikgeloofingezondetoekomstvansector’Djûke van der Maat: ‘Met ech...
EricPelleboer(28),dagelijksbestuurderNAJK:‘Jongeboerenhebbengroteliefdevoorhetwerk’Eric Pelleboer: ‘Van alle agrarische be...
PierreBerntsen,directeurAgrarischeBedrijvenABNAMRO:‘Nieuwegeneratiekanuitstekendondernemenincomplexewereld‘Pierre Berntsen...
Kenmerkend voor akkerbouw is de intensieve productie van hoog salderende gewassen	 Uitstekende resultaten in 2012	 Gunstig...
Akkerbouw groentenUienOverige akkerbouwgewassenGranenAardappelenSuikerbieten7%40%29%14%5%5%9,38,97,88,651,849,453,450,237,...
Grote verschillen in opbrengsten op assortimentsniveau	 Broeierijen steeds belangrijker voor afzet van bloembollenbedrijve...
11.39011.72811.39911.86111.2484.9704.2664.6845.0825.0901.7731.9741.8771.8021.8121.3831.3891.3821.4461.44802.5005.0007.5001...
Toegevoegde waarde steeds belangrijker voor inkomen fruittelers	 Goede fruitprijzen na fruitoogst 2012	 Kracht branche lig...
9.3029.1298.6818.2667.9507.4767.8007.9958.2038.1701.0781.1251.1371.0821.0401.5491.6341.6671.6791.62002.0004.0006.0008.0001...
Prijsherstel in 2012 voor de meeste groenten	 Vraag naar duurzaam geteelde groente neemt toe	 Versterking afzetpositie doo...
4.6474.8264.9864.9894.8651.6001.6281.6761.7021.6911.1841.3311.4031.3571.3136226266646566221.2411.2411.2431.2741.23901.0002...
Consolidatie en samenwerking zetten versneld door	 Export van bloemen en planten groeit in 2012 ondanks eurocrisis	 Op lan...
3.3743.2432.9913.1513.2043.3141.8591.8541.8881.9932.0392.07605001.0001.5002.0002.5003.0003.5004.0002007 2008 2009 2010 201...
Scholquotum in een stijgende lijn	 Visprijzen staan in 2013 nog licht onder druk	 Nieuwe visserijtechnieken leiden tot for...
Kleine kottersEurokottersMiddenslag kottersMiddelgrote kotters50%26%8%16%19.90421.68024.34727.73431.70936.00010.11510.9821...
legpluimveehouderij	 Eiermarkt zoekt nog steeds nieuw evenwicht na verbod kooihuisvesting	 Goede resultaten 2012 ondanks h...
30.84531.42732.92334.55735.31034.13432.67520.00022.00024.00026.00028.00030.00032.00034.00036.0002006 2007 2008 2009 2010 2...
melkveehouderij	 Inkomen uit bedrijf daalde in 2012 door hoge voerkosten	 Vooral milieudoelen bepalen productieplafond na ...
0%20%40%60%80%100%2000 2005 2010 2011 2012200 en meer koeien100-200 koeien50-100 koeien1-50 koeien2030401010,51111,5122008...
mengvoederindustrie	 Fusies en overnames houden aan	 Hoge prijzen van agrarische grondstoffen veranderen dynamiek in keten...
9094981020510152007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnx1mlnper 1 aprilRundvee (l.as) Varkens (l.as) Kippen (r.as)02.0004.0006.0...
sierteeltonderglas	 Exportgroei in 2012 ondanks economische tegenspoed	 Afzetpositie versterkt door telersverenigingen en ...
2.8092.6902.4422.4282.3081.4311.4641.3831.3651.35145947543042644701.0002.0003.0002008 2009 2010 2011 2012x1ha.Snijbloemen ...
teeltvanboomkwekerijgewassen	 Terughoudendheid in afzet door overheidsbeleid en lagere consumentenbestedingen	 Export naar...
2.7464.4801.4414963.1503.5271.3442.6704.5371.4164953.0683.4171.3980 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500 5000Bos- e...
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Visie op sectoren 2013 agrarisch
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Visie op sectoren 2013 agrarisch

465

Published on

abnamro.nl/sectoragrarisch
Het sectorrapport Visie op Agrarisch biedt naast een macro-economische visie op Nederland, de visie van ABN AMRO en omschrijving van de branches die onderdeel uitmaken van de agrarische sector. Daarmee kunt u uw onderneming spiegelen aan de trends en ontwikkelingen en de actuele branchecijfers.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
465
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Visie op sectoren 2013 agrarisch"

  1. 1. sectorupdate 2013▶▶ Interviews▶▶ Trends & ontwikkelingen▶▶ Sectorvisievisieopagrarisch
  2. 2. Geachte relatie,Voor u ligt Visie op Sectoren (VOS), de jaarlijkse dwarsdoorsnede van hetNederlandse bedrijfsleven. Om uw bedrijf en business model echt te kunnenbegrijpen, verdiept ABN AMRO zich in uw sector. Het rapport geeft een schetsvan de stand van zaken en de vooruitzichten van een groot aantal branches.Zo kunt u een kijkje nemen achter de veelomvattende en daardoor somsverhullende macro-economische cijfers. Bovendien biedt het de mogelijkheidom na te gaan hoe uw onderneming het doet in vergelijking metbranchegenoten.Die macro-economische cijfers laten zien dat Nederland te maken heeft met een periode vanconjuncturele zwakte. De eurozone heeft de afgelopen jaren onder vuur gelegen. En de Nederlandseeconomie is in 2012 gekrompen. Het lijkt er niet op dat die krimp dit jaar zal plaatsmaken voor groei.De sombere consument houdt zijn hand op de knip. Daarmee doet de Nederlandse economie hetslechter dan die van de ons omringende landen.Gelukkig is dit niet het hele verhaal over de conjunctuur. De mondiale economische vooruitzichtenzijn beter dan een jaar geleden. Binnen de eurozone tekent zich een keer ten goede af. Dat is vooralte danken aan ingrepen van de Europese Centrale Bank. De periode van hoge nood lijkt voorbij, alblijft er reden voor bezorgdheid. Deze verbetering is goed nieuws, want vrijwel geen land is zo sterkop het buitenland gericht als Nederland.Bovendien zijn er meer lichtpunten in de Nederlandse economie. Onze economie wordt gevormddoor een bonte verzameling van marktpartijen: bedrijven, consumenten, overheden, et cetera. In veelbranches binnen de bedrijvensector zal de stemming onder ondernemers volgens dit rapportverbeteren. Exporterende ondernemingen profiteren van de aantrekkende wereldhandel. In hetkielzog daarvan zullen bedrijfstakken als de transportsector en de groothandel herstel laten zien.Andere sectoren, vooral de bouwsector, hebben in 2013 echter te maken met tegenwind.Veel agrarische branches kennen een heel eigen dynamiek die vaak los lijkt te staan van de algemeneeconomie. De meeste branches realiseerden groei in 2012 en ook voor dit jaar zijn de verwachtingengunstig. De waarde van de agrarische export groeide sinds 2000 met 73% tot ruim EUR 74 miljard.Daarmee is de agrarische sector een belangrijke bouwsteen voor herstel van de Nederlandseeconomie. Met een groeiende wereldbevolking die om steeds meer hoogwaardig voedsel vraagt, enom productiesystemen voor voedsel, liggen er volop kansen voor Nederlandse bedrijven.Deze publicatie is geschreven voor u, ondernemers. Hoe Nederland presteert, hangt nauw samenmet hoe u presteert. Ondernemers staan vaak wat optimistischer in het leven dan de gemiddeldeNederlander. Dat optimisme heeft Nederland nodig om op een bestendiger groeipad te komen. Metkennis van uw sector helpen wij u graag uw plannen te realiseren.Goede zaken gewenst!Joop WijnLid Raad van Bestuur ABN AMRO1visie op agrarisch
  3. 3. visieopagrarischsectorupdate20132
  4. 4. 46101214161820222426283032343638 Nederlandse economie interviews akkerbouw bloembollenteelt fruitteelt groenteteelt onder glas groothandel in bloemen en planten kottervisserij legpluimveehouderij melkveehouderij mengvoederindustrie sierteelt onder glas teelt van boomkwekerijgewassen varkenshouderij vleeskuikenhouderij leeswijzer colofon3visie op agrarisch
  5. 5. De Nederlandse economie is vorig jaar 1% procent gekrompen. Dat kan geheel worden toegeschrevenaan lagere binnenlandse bestedingen. De uitvoer is verder toegenomen en heeft een sterkere terugvalvan de economie voorkomen. Ook voor 2013 wordt een krimp van de economie voorzien – met 0,5 tot1%. En naar verwachting zijn wéér de binnenlandse bestedingen daar debet aan, terwijl de uitvoerverder groeit. We denken dat de economie in de loop van dit jaar weer voorzichtig wat groei zal latenzien. Dat herstel zet vermoedelijk door in 2014, waardoor de economische groei richting 1% kan gaan.Nederlandseeconomie: lichtherstelinloopvan2013De economie is afgelopen jaar gekrompen. Het bruto binnenlandsproduct (bbp) nam af met gemiddeld 1,0%. In de eerste tweekwartalen van het jaar liet de economie een heel lichte groei zienten opzichte van het voorgaande kwartaal. Daarmee leek een eindgekomen aan de recessie die was begonnen in het voorjaar van2011. Maar in het tweede halfjaar kromp de economie opnieuw - ensterk.Economie in tweede helft 2012 weer gekrompen-6-30361991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011607590105120bbp (% j-o-j; l.as)Economisch-sentimentindicator (r.as)%Bron: Thomson Reuters DatastreamBinnenlandse bestedingen nog onderdrukDe binnenlandse bestedingen hebben de bbp-groei in de rode cij-fers geduwd. De investeringen zijn (eind 2012) al zeven kwartalenop rij gedaald en de particuliere consumptie zelfs al acht kwartalen.Nadat de particuliere consumptieve bestedingen 1% waren ge-daald in 2011, namen ze vorig jaar nog eens 1,4% af. De ‘hoofd-schuldige’ aan deze daling is het reëel beschikbaar gezinsinkomen,dat vorig jaar fors afnam - nog aanzienlijk méér dan de consumptie-ve bestedingen. Deze stevige daling werd veroorzaakt door diversefactoren. Zo stegen de lonen vorig jaar fors minder dan de prijzen:reëel gingen de lonen omlaag. Verder drukten de bezuinigingen vande overheid en hogere pensioenpremies de koopkracht. En tenslotte daalde de werkgelegenheid. De consumptie werd bovendienontmoedigd door het lage consumentenvertrouwen en de zwakkehuizenmarkt.Voor 2013 is het beeld nog niet veel beter. Het reëel beschikbaarinkomen daalt opnieuw, door dezelfde factoren als in 2012. Wel lijktde daling van het reële loon wat lager uit te vallen. We verwachtendat in de nog af te sluiten cao’s zal worden geprobeerd de btw-verhoging deels te compenseren. Als gevolg van de (verdere)inkomensdaling zal de consument opnieuw minder uitgeven. Maarals het vertrouwen van de consument later in het jaar wat zouherstellen, dankzij de voorzichtige verbetering van het internationaleeconomisch klimaat, kan de daling van de consumptie iets lageruitvallen dan vorig jaar.Ook de investeringen daalden vorig jaar. Dat is niet verrassend alsde productie van het bedrijfsleven krimpt. Die krimp zien we terugin de mate waarin het machinepark in de industrie wordt benut: debezettingsgraad lag in het tweede halfjaar zo’n 2% lager dan in detweede helft van 2011. Dat is geen impuls om te investeren, zekerniet bij de nog altijd onzekere vooruitzichten. Met het voorzichtigeherstel dat wij voorzien, zijn er aanvankelijk nog weinig prikkels omte gaan investeren, al worden de perspectieven voor de export-sector wel beter. Bovendien kan de verbetering van het internatio-nale economisch beeld ook het vertrouwen van ‘binnenlandse’ondernemers schragen. Aan de krimp van de bedrijfsinvesteringenkan dan ook dit jaar een einde komen.Uitvoer is en blijft groeimotor voor deeconomieDe uitvoer van goederen en diensten is vorig jaar gestegen met3,3%. Na twee sterke kwartalen kwam de uitvoer in de zomerweliswaar in een dip, maar daarna tekende zich weer herstel af. Dater een terugval optrad mag geen verrassing heten, wanneer wordtbedacht dat maar liefst driekwart van de goederenuitvoer binnen de4
  6. 6. EU blijft - een regio die vorig jaar een economische krimp kende van0,3%. Tegen die achtergrond valt de Nederlandse exportprestatiemee.Wel merken we op dat de stijging van de uitvoer wordt geflatteerddoor de wederuitvoer (producten die worden ingevoerd door eenNederlandse partij en weer worden uitgevoerd zonder dat ze eennoemenswaardige bewerking hebben ondergaan). De uitvoer vanbinnenslands gefabriceerde goederen deed het vorig jaar mindergoed. Deze nam toe met een schamele 0,5%, terwijl de weder-uitvoer met 7% steeg.Dit jaar kan dat beeld dankzij de aantrekkende wereldhandel ver-beteren: de binnenslands geproduceerde uitvoer kan weer watmeer toenemen. Enkele indicatoren wezen in de eerste maandenvan 2013 op een aanhoudende groei van de uitvoer. Bovendien blijktuit diverse internationale ranglijsten dat de Nederlandse concurren-tiepositie goed is. Dat betekent dat ons land goed in staat zoumoeten zijn om te profiteren van de aantrekkende wereldhandel.We voorzien daarom een oplopende exportgroei.Huizenmarkt beweegt nog nietDe woningmarkt heeft opnieuw een mager jaar achter de rug. Hetaantal transacties daalde in 2012 voor het zesde jaar op rij. Aanvan-kelijk zal het transactievolume nog verder afnemen, onder invloedvan de minder gunstige fiscale behandeling van de eigen woning.Ook de krappere hypotheeknormen van het Nibud spelen een rol.Bovendien zijn de banken terughoudend bij de kredietverlening.Een belangrijke factor voor een herstel van de woningmarkt vormtde betaalbaarheid. Die verbetert door de lage rente en vooral doorde daling van de huizenprijzen. De betaalbaarheid beweegt door degedaalde prijzen geleidelijk weer richting het historisch gemiddelde.De voorzichtige kredietverlening, de nog fragiele economie en deminder gunstige fiscale voorwaarden voor eigen woningbezithouden voorlopig een rem op de markt voor koopwoningen. Maarde bodem komt in zicht door de verbeterde betaalbaarheid. Eenandere reden dat de markt kan stabiliseren, is de ontwikkeling vande woningvoorraad. Die wordt door de achterblijvende woningbouwsteeds krapper. In 2014 verwachten wij daarom een lichte stijgingvan het aantal transacties.Gemiddelde groei in 2013 nog negatief -volgend jaar weer positiefAl met al krimpt de economie dit jaar gemiddeld opnieuw - metnaar schatting 0,5 tot 1%. Dit negatieve cijfer is overigens groten-deels toe te schrijven aan de negatieve doorwerking van de forsekrimp in de tweede helft van 2012. In de loop van 2013 kan dankzijde uitvoer herstel optreden. Dat wordt echter afgeremd door deomvangrijke ombuigingen van de overheid. De economie heeft dustwee gezichten: de binnenlandse bestedingen krimpen, de uitvoergroeit. Sectoren die meer op het buitenland georiënteerd zijn,zullen beter presteren dan sectoren die (vooral) op de binnenlandsemarkt actief zijn.Dankzij de voorzichtige conjuncturele opleving kan de economiemet wat meer vaart 2014 binnengaan. In dat jaar kan de groei rich-ting 1% gaan. De werkloosheid, die doorgaans naijlt bij de ontwik-keling van de productie, zal echter nog enige tijd blijven oplopen.Uitvoer groeit verder-20-10010202001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 20123040506070Uitvoer goederen (% j-o-j; l.as)PMI exportorders (index; r.as)%Bron: CBS, Markit NEVIInflatie kan licht dalenDe inflatie liep eind 2012 snel op richting 3%, door de verhogingvan de btw in oktober. Begin 2013 liep de inflatie nog iets verderop, door onder meer de verhoging van enkele andere belasting-tarieven. Zonder het effect van die belastingverhogingen was hetinflatiecijfer in de eerste maanden slechts 1,6%. In de loop vanhet jaar kan de inflatie wat afnemen, doordat het opwaartse effectvan de eerdere energieprijsstijgingen afneemt en door de zwakkeconjunctuur. Bovendien valt in het najaar het effect van debtw-stijging weg uit het inflatiecijfer.Risico’sWat zijn nu de risico’s bij ons scenario? De kans op tegenvallers lijktwat groter dan die op meevallers. Wij gaan ervan uit dat de(systeem-)risico’s rond de staatsschuldencrisis, dankzij diversemaatregelen, zoveel zijn verminderd dat nieuwe, serieuze onrust opde financiële markten kan uitblijven en het vertrouwen in deeconomie geleidelijk kan verbeteren. Maar echt beteugeld is decrisis niet. Dat bleek in maart met Cyprus. De gevolgen van het‘geval Cyprus’ lijken mee te vallen. Maar dat betrof slechts een kleinland. Verder moet het economisch herstel in de eurozone, dat wij inde loop van dit jaar voorzien, op gang komen door de aantrekkendewereldeconomie. Als die opleving echter stagneert, blijft ook hetherstel hier dit jaar uit. Ook is denkbaar dat het drukkend effect datde ombuigingen van de overheid hebben op de groei, forser uitvalt.Aan de andere kant moet ook worden gezegd dat als het mondialeherstel daad-werkelijk doorzet, dit (tijdelijk) wat sneller kan gaan danverwacht. Op- en neergaande bewegingen na omslagen van deconjunctuur worden nogal eens onderschat.5Nederlandse economie
  7. 7. HansvanHolstein(28),HolsteinFlowers:‘Nieuwegeneratiemoetstrategischsterkzijn’Hans van Holstein: ’Opa Van Holstein teelde groente. Mijn vaderLeo is met drie broers in 1974 begonnen met sierbloemen.Gerberas telen we, tientallen soorten. Ieder jaar komen ernieuwe, unieke variëteiten bij. Alle vier de broers zijn directeurvan Holstein Flowers. In ons familiebedrijf zijn zakelijk en privécompleet verweven. Ook staat bij ons continuïteit hoger op deagenda dan winstmaximalisatie. Dat is onze kracht.Begin 2010 ben ik toegetreden tot de directie, als eerste van denieuwe generatie. Het is geen vanzelfsprekendheid geweest. Washet vroeger misschien voldoende als je heel hard werkte; voorondernemers anno 2013 geldt dat ze ook goed strategischmoeten kunnen denken. Want de ontwikkelingen in de glastuin-bouw zijn turbulent en veelomvattend. Denk aan schaalvergroting,de veranderingen in de handelsketen en de technische ontwikke-lingen die teelt en energieverbruik steeds opnieuw optimaliseren.Ik ben actief in Tuinbouw Jongeren Westland. Daar houden webijvoorbeeld avonden over de invloed van de wereldpolitiek op deenergieprijs, of het Nieuwe Samenwerken 4.0.In het hart van Greenport Westland hebben we 12 hectarekassen. Dat we in 2012, in moeilijke economische tijden, hebbenkunnen investeren, heeft te maken met onze focus op continuï-teit. We zijn er trots op. De oude kas van Futura, een van onze drieproductielocaties, is gesloopt. Er staat nu op dezelfde plek eengloednieuwe, state-of-the-art-kas, geïnspireerd op Het NieuweTelen. Voor de klimaatbeheersing blazen we droge buitenlucht dekas in, waardoor we 25 tot 30% energie besparen en kans makenop een hogere productie van gerberas van betere kwaliteit. Ditsoort innovaties bedenk je uitsluitend in een samenwerking.Daarom vind ik het enorm zonde, voor de hele tuinbouwsector,dat het Productschap Tuinbouw is opgeheven. Want gezamenlijkonderzoek krijgen we nu als kwekers lastiger, of zelfs helemaalniet meer, gefinancierd.Belangenbehartiging blijft cruciaal voor de tuinbouw; we moetenals belangrijke pijler van de economie een vuist kunnen makenrichting politiek en andere organisaties.’denieuwegeneratieagrarischondernemers6Vierkorteinterviews.Overagrarischondernemendoordenieuwegeneratie.Diegaatindetoekomstondermeervooronzevoedselzekerheidzorgen.HansvanHolstein(28)traddiktweejaargeledentoetotdedirectievanHolsteinFlowers,endatwasgeenvanzelfsprekendheid,ookalisdateenfamiliebedrijf.DjûkevanderMaat(30),boerderijNieuwSlagmaat,levertmethaarhandelsbedrijf,eeneenmanszaak,directaanconsumentenenleveranciersindeketen.EricPelleboer(28),dagelijksbestuurderbijhetNAJK,zietleeftijdsgenotenuitgroteliefdekiezenvoorhetbestaanalsboer.PierreBerntsen,directeurAgrarischeBedrijvenABNAMRO,zieteengezondetoekomstvoordesector.‘Denieuwegeneratieonderneemtineendynamischewereldenisdaarprimategenopgewassen.Jongeagrarischeondernemerszijnvaakuitstekendopgeleid,communicatiefvaardigenhebbeneensterkefocusopdemaatschappij.Dekeuzevoorbedrijfsovernameisheelbewustenmetpassiegenomen.’
  8. 8. DjûkevanderMaat(30),BoerderijNieuwSlagmaat&handelsbedrijf:‘Ikgeloofingezondetoekomstvansector’Djûke van der Maat: ‘Met echt alle respect voor de ouderegeneratie, vind ik dat jonge agrariërs een wat langere termijn-blikhebben. Dat moet ook. Voor boeren anno 2013 spelen nu, veelmeer dan vroeger, globale vraagstukken die de wijze vanondernemen beïnvloeden. Bepaal je in dat krachtenveld geengoede strategie, dan red je het niet. Vandaar dat eenlangetermijnblik nodig is.In 2011 won ik de Nuffield Farming Scholarship. Een prestigieuzeinternationale prijs voor (jonge) boeren die ketenverkorting,ondernemerschap en duurzame teelt knap combineren. Bij de prijshoort een soort studie, die ik net heb afgerond. Tien weken langbezocht ik in het buitenland conferenties, en boerenbedrijven, omte zien hoe zij daar het werk aanpakken. Onwaarschijnlijkinteressant. Sta je met een Australiër te praten die zijn vee met eenhelikopter bij elkaar moet drijven - zijn farm is zo groot als Frieslanden Groningen bij elkaar - en die vraagt: ‘Hoe groot is jouw bedrijf?Wat, 25 hectare?’ Daar hebben we eerst vijf minuten smakelijk omgelachen. Dan zie je hem denken: oké, je kunt dus ook met zo’nkleine oppervlakte een inkomen verdienen, wat kan ik daarvanleren?We doen van alles: fruit telen volgens Milieukeur, Blaarkopkoeienfokken, een paardenpension en onze landwinkel runnen, schapenhouden, wat wintertarwe en mais telen. En we geven educatie aanbasisschoolleerlingen. We verkochten vroeger slechts ongeveer15% van de oogst in eigen winkel. De rest ging als bulk naar deveiling. Zonde, vond ik.Met mijn handelsonderneming, een eenmanszaak, is het me geluktom direct te leveren aan leveranciers hogerop in de handelsketen.Zij willen graag duurzaam geteeld fruit rechtstreeks van mijn groeptelers afnemen. Daardoor is onze marge interessanter. Zoals wijwerken, dat is een kleine niche. Dat kan en moet ook niet heelNederland gaan doen. Als je goed bent in schaalvergroting, doe het.We moeten in 2050 ook negen miljard mensen voeden op dezewereld. Ik geloof heilig in een gezonde toekomst voor deNederlandse agrarische sector.’Djûke van der Maat is in de verkiezing Agrarisch Ondernemer vanhet Jaar doorgedrongen tot de laatste tien ondernemers, waaruitde vijf genomineerden worden geselecteerd. Op 30 mei 2013 is dewinnaar bekend: www.agrarischondernemer.nl.7interviews
  9. 9. EricPelleboer(28),dagelijksbestuurderNAJK:‘Jongeboerenhebbengroteliefdevoorhetwerk’Eric Pelleboer: ‘Van alle agrarische bedrijfshoofden in Nederland is4% jonger dan 35 jaar, en 28% boven de 65. Wie eenonderneming wil overnemen, kan dat alleen gefinancierd krijgenals de ouders bereid zijn een bedrijfswaarde te rekenen die forsonder de marktprijs ligt. En dan zijn de schulden nog torenhoog.Agrarische jongeren zijn steeds hoger opgeleid. Ze kijken goedom zich heen en kiezen niet zelden voor een goede baan in hetbedrijfsleven, waar ze gemakkelijker en beter kunnen verdienendan op de boerderij. Dat er evengoed jongeren bereid zijn om desprong in het diepe te wagen, kan maar op één manier verklaardworden: een enorme liefde die ze aan de dag leggen voor eenleven als boer.Buiten werken is mooi, het is gevarieerd. Geen jaar, geen dag ishetzelfde, omdat je met de natuur samenwerkt. Het weer laat zichgeen protocol opleggen. Ik run samen met mijn ouders eenakkerbouwbedrijf in de Noordoostpolder. Het is fijn om dat tecombineren met het werk voor het dagelijks bestuur van hetNederlands Agrarisch Jongeren Kontakt. Het NAJK, eenbelangenorganisatie voor jonge boeren en tuinders, heeft 8.000leden tussen de 16 en de 35 jaar. Ik ben portefeuillehouderakkerbouw en kom door mijn bestuurswerk met veel mensen inaanraking: leerzaam en uitdagend.Ik teel frietaardappelen, vermeerderingsuien, wintertarwe,winterpeen, witlof en suikerbieten. De markten zijn volatiel, dushelpt het om verschillende afzetstrategieën te kiezen. Voor hetboerenbedrijf moet je vól gaan, anno 2013, met handen énhersens. Hard werken alleen is niet genoeg. Jonge boerenopereren slim, staan met het gezicht naar de markt, pakkenvernieuwingen gemakkelijker op.Ik zie dat de meeste jonge agrariërs nadenken over invloedrijketrends: duurzaamheid, technologische innovatie, schaalvergrotingen license to operate. Het NAJK doet actief mee aanmaatschappelijke debatten over dierenwelzijn, biodiversiteit en hetnieuwe Europese Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.Boer en burger zijn in de loop der jaren van elkaar verwijderdgeraakt. Terwijl: we hebben elkaar allemaal nodig, het zijn dejonge boeren die in de toekomst voor voedselzekerheid zullenmoeten gaan zorgen. Dus een goede en gestructureerdebelangenbehartiging, richting Den Haag en maatschappelijkeorganisaties, is onontbeerlijk.Wij zijn blij dat dit kabinet heeft besloten het budget voor deJonge Landbouwersregeling te verhogen. Er staan in het nieuweEuropese Gemeenschappelijk Landbouwbeleid goede voorstellenvoor jonge boeren. Een stap in de juiste richting. Ik zou zeggen:doorzetten deze voorstellen.’8
  10. 10. PierreBerntsen,directeurAgrarischeBedrijvenABNAMRO:‘Nieuwegeneratiekanuitstekendondernemenincomplexewereld‘Pierre Berntsen: ‘De nieuwe generatie werkt in andere en meercomplexe omstandigheden dan de vorige generatie. Mondialeontwikkelingen spelen een veel grotere rol dan vroeger. Die hebbeninvloed op afzetmarkten, opbrengstprijzen en de omgeving waarinwe werken. Je moet van goeden huize komen om succesvol te zijnen te blijven.Veel meer dan vroeger, wordt multifunctionaliteit gevraagd. Omgoede afzetstrategieën te ontwikkelen, is marktkennis en kennis vande digitale wereld belangrijk. Het is ook van groot belang omcontacten te onderhouden met de buitenwereld: overheid,belangenorganisaties, toeleveranciers, afnemers en last but not leastde consument. Wie een overgenomen bedrijf op routine doorrolt,krijgt het lastig.De nieuwe generatie zie je meer de dialoog met de omgevingopzoeken en samenwerken. Jongeren staan met het gezicht naar demarkt en zien het belang van maatschappelijk draagvlak, overigenszonder daarbij een roze bril op te hebben. Ik denk dat doorbraken inhet maatschappelijk debat eerder van jonge agrarisch ondernemersgaan komen, dan van burgers.Een andere positieve ontwikkeling zie ik bij de belangenbehartigingen in besturen. Dat zijn van oudsher toch mannenbolwerken. Hier endaar kom je nu ook vrouwen tegen. Dat is een goede ontwikkeling.Vrouwen zorgen voor verbinding, nemen verantwoord risico, nemende achterban mee en zoeken consensus. De voorzitter van devakgroep melkgeitenhouderij, Jeannette van de Ven, en oud-voorzitter van de vakgroep varkenshouderij, Annechien ten Have zijndaarvan mooie voorbeelden. Zoals de samenleving pluriform is,mogen besturen en organisaties ook best wat gemengder zijn.Thuisaan de keukentafel is dat al lang zo!De nieuwe generatie heeft de toekomst en is opgewassen tegen deuitdagingen in de nieuwe, complexere wereld. Jongeren missen danwel ervaring, maar ze zijn uitstekend geïnformeerd, goed opgeleid endrukken zich goed uit. Ze kunnen vaak ook een alternatieve carrièrekiezen, dus als ze agrarisch ondernemer worden, is dat een keuze uitvolle overtuiging. Het duidt op zelfbewustzijn, niet op naïveteit. Zehouden van het vak. Het grootste deel van de studenten aanagrarische hogescholen is beoogd bedrijfsopvolger. En zo heb ikmeerdere collega’s die samen met hun partner de boerderij vanouders of schoonouders overnemen en daarvoor een veelbelovendeloopbaan in het bedrijfsleven laten lopen.’9interviews
  11. 11. Kenmerkend voor akkerbouw is de intensieve productie van hoog salderende gewassen Uitstekende resultaten in 2012 Gunstige vooruitzichten voor Nederlandse kwaliteitsproductenBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesAkkerbouw is het op grootschalige wijze telen van planten voormenselijke of dierlijke consumptie of voor industrieel gebruik.Gewassen zoals aardappelen, suikerbieten, granen, uien envollegrondsgroente worden in de vollegrond geteeld. Nederlandheeft vruchtbare landbouwgronden, een gunstig klimaat en ligtvlakbij grote afzetmarkten in Europa. De rol van het EU-landbouw-beleid in de akkerbouw wordt minder groot. Het aantal akkerbouwersdat zich bezig houdt met multifunctionele landbouw stijgt, waarbijactiviteiten worden ontplooid op het gebied van recreatie,boerderijverkoop en dergelijke.De akkerbouw wordt in Nederland op 2.918 bedrijven, met een areaalgroter dan 50 hectare, als hoofdactiviteit uitgeoefend. Daarnaastworden op een groot aantal bedrijven akkerbouwgewassen alsnevenactiviteit geteeld. Ongeveer 1.000 bedrijven hebben een areaalgroter dan 100 hectare. In het afgelopen decennium nam het aantalbedrijven met meer dan 100 hectare toe, en het aantal kleinerebedrijven af: er treedt schaalvergroting op. De Nederlandse akkerbouwwordt gekenmerkt door een intensieve productie, met de nadruk opde teelt van hoog salderende gewassen, zoals aardappelen, suiker-bieten en vollegrondsgroente. De productie wordt beïnvloed door deontwikkeling van het areaal en de productie per hectare. De productiefluctueert jaarlijks sterk door de weersomstandigheden tijdens hetgroei- en oogstseizoen. Door veranderingen in de productie tredengrote prijsfluctuaties op. In 2012 heeft het oogsten onder wisselendeweersomstandigheden plaatsgevonden. In het begin van het seizoenwaren de oogstomstandigheden goed, maar in de herfst was hetweer in bepaalde delen van het land minder gunstig. Dit heeft geleidtot een kleinere productie, een wisselende kwaliteit en fors hogereprijzen voor een aantal producten (met name consumptieaardappelenen uien). De grond- en pachtprijzen zijn in 2012 verder gestegen, dooreen beperkt aanbod en een grote vraag naar kwalitatief goede akker-bouwgrond. De grondprijzen verschillen per regio.De vraag naar akkerbouwproducten ontwikkelt zich goed en in hetlopende seizoen kan de akkerbouwproductie bij gunstige weers-omstandigheden verder toenemen. De grotere productie kan bij enkeleproducten tot prijsdruk leiden. Contractprijzen liggen daarentegen opeen hoger niveau door gunstige ontwikkelingen in 2012. Het afdekkenvan prijsrisico’s in pools of op termijnmarkten, is een goede strategievoor ondernemers die voorspelbare prijzen willen hebben. Op de langetermijn zijn de vooruitzichten voor akkerbouw gunstig door een groteremondiale vraag en relatief lage wereldvoorraden. Bedrijven kunnen hunproducten meerwaarde geven door te telen voor bepaalde markt-segmenten, te investeren in kwaliteit, samen te werken met deverwerkende industrie of door producten zelf te bewerken, verwerkenof verpakken. De kwaliteit van product en grond wordt belangrijker.Vooral bij schaalvergroting moet de productkwaliteit niet uit het oogworden verloren. Spreiding van rassen, rotatie in het bouwplan,drainage en een goede organisatie van het bedrijf verhogen de product-en bodemkwaliteit. Nicheproducten bieden mogelijkheden voor eenbeperkte groep akkerbouwers, terwijl productinnovaties veel groei-potentie hebben. De kracht van de Nederlandse akkerbouw ligt niet inbulkproductie, maar in een flexibele en betrouwbare productie enaflevering van kwaliteiten waar de markt om vraagt.Aantal gespecialiseerde akkerbouwbedrijven:9.292Areaal akkerbouwgewassen: 520.803 ha▶▶ waarvan areaal aardappelen: 149.932 ha▶▶ waarvan areaal suikerbieten: 72.724 ha▶▶ waarvan areaal granen: 208.953 ha▶▶ waarvan areaal zaaiuien: 20.993 hawww.productschapakkerbouw.nlwww.boerenbusiness.nlwww.aardappelinfo.nlwww.lei.wur.nlakkerbouw10
  12. 12. Akkerbouw groentenUienOverige akkerbouwgewassenGranenAardappelenSuikerbieten7%40%29%14%5%5%9,38,97,88,651,849,453,450,237,737,834,737,978,974,879,978,962,657,568,263,801020304050607080902009 2010 2011 2012x1tonTarwe ConsumptieaardappelenPootaardappelen SuikerbietenZaai-uien902,4993,8924,81057,0786,6925,0654,1661,9715,8787,8694,4770,002004006008001.0001.2002007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13rx1.000tonConsumptie aardappelen Pootaardappelen73.50057.40043.20050.500105.00032.100100.20098% 91%91%91%112%89%112%50%70%90%110%020.00040.00060.00080.000100.000120.0002006 2007 2008 2009 2010 2011 2012rEURInkomen uit bedrijf (l.as) Opbrengsten kostenverhouding (r.as)Trendmatige daling akkerbouwareaal zet doorProductie per hectare sterk afhankelijk van het weerHerstel export aardappelenFors herstel van inkomen uit bedrijf Bron: LEI, CBSBron: CBSBron: HBAG, NAO, ABN AMRO Economisch BureauBron: LEI▶▶ In 2012 is het areaal akkerbouwgewassen verder gedaald met ruim14.000 hectare tot 520.803 hectare.▶▶ Opvallend is de daling van het areaal aardappelen met bijna 10.000hectare. Dit werd onder andere veroorzaakt door de lageaardappelprijzen in het jaar ervoor.▶▶ Het areaal granen, een belangrijk gewas voor de Nederlandseakkerbouw, nam met 4.879 hectare af.▶▶ Pootaardappelen en tarwe hebben in 2012 een grotere productieper hectare gegeven dan in het jaar ervoor.▶▶ De productie per hectare van consumptieaardappelen en zaaiuienis gedaald door minder gunstige weersomstandigheden.▶▶ De productie per hectare wordt sterk bepaald door deweersomstandigheden tijdens het groei- en het oogstseizoen. Erkunnen grote regionale verschillen optreden.▶▶ De export van consumptieaardappelen trekt in 2012/13 aan door degrote vraag vanuit het Verenigd Koninkrijk. De productie is in ditland sterk teruggevallen door slechte weersomstandigheden eneen afname van het areaal.▶▶ In 2012/13 verloopt de pootgoedexport goed. Hoewel de exportnaar Egypte terugvalt, nemen de andere Noord-Afrikaanse landenbeduidend meer pootgoed af.▶▶ Consumptieaardappelen worden verwerkt tot aardappelproducten,zoals frites en chips en worden ook als vers productgeconsumeerd.▶▶ Het inkomen uit bedrijf laat jaarlijks sterke fluctuaties zien. Ditwordt voornamelijk veroorzaakt door prijsschommelingen van eenaantal producten.▶▶ Het inkomen uit bedrijf heeft in 2012 een fors herstel laten ziendoor een betere prijsvorming van de belangrijkste producten, zoalsconsumptieaardappelen, suikerbieten en tarwe. De kosten vanmeststoffen, zaaizaad en pootgoed namen toe.▶▶ Individuele bedrijfsresultaten worden sterk bepaald door hetmoment van (voor)verkoop, de kwaliteit van de producten enmarkttoeslagen.11akkerbouw
  13. 13. Grote verschillen in opbrengsten op assortimentsniveau Broeierijen steeds belangrijker voor afzet van bloembollenbedrijven De vraag naar tulpenbloemen neemt toe bij een fragiel marktevenwichtBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesIn de bloembollenteelt worden voorjaarsbloeiers als tulpen, narcissenen hyacinten, en zomerbloeiers als lelies en gladiolen geteeld. Bloem-bollen zijn een meerjarig gewas. De teelt van bloembollen vindt zowelvoor de droogverkoop (consumentenmarkt) als voor de broeierij(professionele markt) plaats. De belangrijkste teeltgebieden voor devoorjaarsgewassen zijn de Kop van Noord-Holland, West-Friesland, deBollenstreek en de Noordoostpolder. Lelies worden in bijna alleprovincies geteeld.De schaalvergrotingstrend onder bloembollenbedrijven zet door. Hettotale areaal bloembollen nam in 2012 met 2,6% af tot 23.490 hectare.De grootste daling was te zien in het areaal tulpen, dat met ruim 5% isgedaald. Dit was vooral het gevolg van de tegenvallende prijzen in 2011.Het aantal bedrijven met bloembollen nam in 2012 met ruim 6,5% af.Het aantal gespecificeerde bloembollenbedrijven daalde ‘slechts’ met3,3%. Ondanks het lagere areaal tulpen, nam de tulpenbroei welaanzienlijk toe. De prijsontwikkeling in de tulpenbroeierij is vooralsnogpositief. Tulpen zijn populair bij het grootwinkelbedrijf, maar bij een tehoge prijs zijn er voldoende alternatieven. De geprognosticeerde exportvan bloembollen is in 2012 gelijk gebleven aan 2011. De export naarDuitsland bleef stabiel en ook de export naar de Verenigde Staten lijkt testabiliseren. De afzet naar Zuid-Europa krimpt. De groeimarkt bij uitstekvoor bloembollen, vooral lelies, is China. Voor zowel lelies als tulpenhebben Nederland en China fytosanitaire afspraken gemaakt om deexport te stimuleren. De afzet naar droogverkoop stagneert. Deverschillen in opbrengsten op assortimentsniveau zijn groot. Soorten diedoor kwekersrecht zijn gereguleerd, doen het gemiddeld beter. De afzetnaar de broeierijen wordt vooral bepaald door de ontwikkelingen op debloemenmarkt. Vooral in het eerste half jaar van 2012 waren de markt-ontwikkelingen op de bloemenmarkt positief. In 2012 is het PIAMV-virusontdekt in de broeierij van lelies. De schade voor getroffen bedrijven isgroot. Bedrijven die virusvrij blijven kunnen daarvan profiteren.Waakzaamheid en actieve monitoring blijven voorlopig nodig.De bloembollenproductie per hectare stijgt verder, doordat er steedsbetere rassen worden gebruikt, de plant- en oogstmachines verbeterenen er efficiënter wordt gespoten met gewasbeschermingsmiddelen.Het is nog ongewis welke impact de natte periode eind 2012 heeft opde kwaliteit. Met slinkende marges wordt het steeds belangrijker dat dekweker, naast goede teelttechnische resultaten en slimme samen-stelling van zijn assortiment, ook zorgt voor een duidelijk afzetplan. Desterk fluctuerende prijzen maken het tijdstip van (voor)verkoop belangrijkvoor de individuele resultaten van bollenkwekers. Steeds vaker wordengrote partijen vooraf verhandeld. De combinatie van bloembollenteelt enbroeierij biedt ook in de toekomst kansen. Het grootwinkelbedrijf blijftals afzetkanaal groeien. Daarbij is kwaliteit of een concurrerende prijsniet meer het belangrijkste. Het gaat ook om opvallen tussen al dieandere, vergelijkbare producten. Voor individuele kwekers een kans:met een strakke organisatie, focus en intensief contact met collega-kwekers en afnemers. Volgens ABN AMRO blijft de markt voor droog-verkoop voorlopig krimpen. Voor de meerjarige bollenteelt blijft hetmatchen van vraag en aanbod een uitdaging. Een dalende euro, zoalsverwacht door ABN AMRO, stimuleert de export. Het toerisme blijftbelangrijk voor het imago en de afzet van bloembollen.Aantal bedrijven 2012: 1.551Aantal gespecialiseerde bedrijven: 698Areaal bloembollenbedrijven: 23.488 haExport 2011: EUR 686 mlnGemiddeld aantal werkzame personen: 4,1www.anthos.orgwww.bkd.euwww.kavb.nlwww.bloembollenvisie.nlbloembollenteelt12
  14. 14. 11.39011.72811.39911.86111.2484.9704.2664.6845.0825.0901.7731.9741.8771.8021.8121.3831.3891.3821.4461.44802.5005.0007.50010.00012.5002008 2009 2010 2011 2012x1ha.Tulpen Lelies Narcissen Hyacinten01002003004005006007008000204060801001201401601802000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012*Verenigde Staten DuitslandVerenigd Koninkrijk Totaal export bloembollen r.a.xEUR1mlnxEUR1mln05001.0001.5002.0002.5003.0002000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012BloembollenbedrijvenTotaal bedrijven met bloembollen (incl bloembollenbedrijven)1.3111.5301.6921.3491.2541.2011.3861.4401.47005001.0001.5002.0002004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnstuksAreaal krimptExportontwikkeling bloembollen stabielAantal bedrijven met bloembollen neemt verder afDe tulpenbroei is derde jaar op rij gegroeidBron: Centraal Bureau voor de StatistiekBron: Eurostat/Productschap TuinbouwBron: Centraal Bureau voor de StatistiekBron: Centraal Bureau voor de Statistiek▶▶ Het areaal bloembollen varieerde afgelopen jaren tussen 23.000 en24.500 hectare. In 2012 is het areaal met bijna 3% gedaald tot23.490 hectare.▶▶ De grootste daling binnen het totale areaal was te zien bij de tulp.Toch blijft de tulp verreweg de belangrijkste bloembollensoort.▶▶ Het areaal voor lelies en hyacinten is in 2012 licht gestegen. Voorlelies was dat de vierde stijging op rij. De arealen lelies enhyacinten zijn nu op het hoogste niveau sinds 2000.▶▶ Ondanks economische tegenspoed in een aantal afzetlanden, is detotale export van bloembollen de laatste drie jaar gelijk gebleven ensoms zelfs iets gestegen.▶▶ De daling in de export naar het belangrijkste exportland, deVerenigde Staten, lijkt tot stand gebracht. De export naar nummertwee, Duitsland, blijft stabiel.▶▶ De export naar het Verenigd Koninkrijk staat weer iets onder druken blijft, net als bij het Verenigde Staten, ver verwijderd van detopjaren van 2006 tot 2008.▶▶ Het totaal aantal bedrijven met bloembollen is gedaald met ruim6,5% in 2012.▶▶ Bedrijven met uitsluitend bloembollen deden het beter. Het aantalgespecialiseerde bloembollenbedrijven daalde in dezelfde periodemet ruim 3%.▶▶ De tulpenbroei groeide vanaf 2000, bereikte in 2006 een record-niveau en daalde daarna door economische tegenwind. Sinds 2009groeit de tulpenbroei weer, in 2012 met ruim 2%.▶▶ De afzet naar de broeierij wordt vooral bepaald door de ontwikke-lingen op de bloemenmarkt. De vraag naar tulpenbloemen is deafgelopen jaren aanzienlijk toegenomen.13bloembollenteelt
  15. 15. Toegevoegde waarde steeds belangrijker voor inkomen fruittelers Goede fruitprijzen na fruitoogst 2012 Kracht branche ligt in flexibel aanbod van kwalitatief goed productBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesFruitteelt is een onderdeel van de tuinbouw en omvat de teelt vanpitvruchten (appelen en peren), steenvruchten (pruimen en kersen) ofkleinfruit. Appelen en peren zijn verreweg de belangrijkste productenin de branche. Tot het kleinfruit worden bessen, frambozen en bramengerekend. Naast de bekende ‘vrije’ appel- en perenrassen als Elstar,Jonagold en Conference, neemt het belang van clubrassen zoals Kanzien Sweet Sensation toe. De productiewaarde van de branche bedroegin 2012 EUR 490 miljoen.Het aantal bedrijven in de fruitteelt neemt jaarlijks sterker af dan hetareaal: er treedt schaalvergroting op. De samenstelling van het areaalis aan veranderingen onderhevig. Het belang van peren neemt toe tenkoste van appelen, omdat er in de perenteelt gemiddeld betereresultaten worden behaald en het Nederlandse klimaat gunstig is voorde perenteelt. De productie laat jaarlijks grote schommelingen ziendoor beurtjaren, nachtvorst, hagel en droogte. De prijsfluctuaties zijngroot in de fruitteelt, door wisselende Europese oogsten en voor-raden. In 2012 zijn de oogsten in zowel Nederland als in andere EU-landen beduidend kleiner geweest dan in 2011, vooral door vorst-schade in de winter. Een uitzondering hierop vormt de appeloogst inPolen die hoger uitviel, met een prijsdrukkend effect op Jonagold. DeEuropese appel- en perenvoorraden zijn ook lager dan in 2011. Voorindustriefruit zijn de marktomstandigheden gunstig. De Europesesapindustrie heeft lage voorraden en wereldwijd is de prijs van hetconcentraat hoog. Voorgaande ontwikkelingen leiden per saldo tothogere prijzen voor hardfruit. De appelteelt ondervindt welconcurrentie van de productie in landen op het zuidelijk halfrond.Nieuwe appel- en perenrassen winnen gestaag terrein. De prijs-verschillen tussen de verschillende (club)rassen zijn echter groot,waardoor ze niet allemaal succesvol zijn. Fruit wordt steeds vakerverhandeld via het digitale platform Service2Fruit. Deze marktplaatsbiedt transparantie en een snelle betaling aan telers.ABN AMRO verwacht dat de komende jaren een aantal bestaandetrends in de fruitteelt zal doorzetten. Bijvoorbeeld de schaalvergroting,de afname van het areaal en de aanplant van nieuwe appelrassen. Hetbelang van de perenteelt neemt verder toe. Deze trend vlakt echter afdoor de groeiende twijfel of een verdere productietoename ook kanworden afgezet. De Nederlandse fruitproductie zal in het lopendeseizoen bij gunstige weersomstandigheden stijgen. Een grotereproductie, zowel in Nederland als in andere EU-landen, zal bij enkeleproducten tot prijsdruk leiden. Telers kunnen hun afzetpositie in eenvolle markt versterken door flexibele leveringen van grote afzetvolumesfruit met een constante kwaliteit, toegevoegde waarde, smaak enversgaranties. Hierbij is een goede ketenregie en marktkennis vanessentieel belang. Fruittelers kunnen toegevoegde waarde creëren doorte investeren in bewaarfaciliteiten en door zelf het product te koelen,sorteren en verpakken. Bewaren is een specialistisch vak, maar biedt defruitteler mogelijkheden om te anticiperen op prijsfluctuaties. Hetleveren van een kwalitatief goed product wordt steeds belangrijker,willen telers zich onderscheiden in een volle appel- en perenmarkt. Eengoede kwaliteit betaalt zich op de langere termijn terug. De kracht vande Nederlandse fruitteelt ligt in een flexibel aanbod van kwaliteiten waarde markt om vraagt.Aantal bedrijven met fruit: 2.453Export appelen: 87.023 tonExport peren: 189.392 tonAreaal fruit: 18.784 ha▶▶ waarvan areaal appelen: 7.948 ha▶▶ waarvan areaal peren: 8.169 ha▶▶ waarvan areaal kleinfruit: 1.449 hawww.tuinbouw.nlinfo.service2fruit.comwww.gfactueel.nlwww.frugiventa.nlfruitteelt14
  16. 16. 9.3029.1298.6818.2667.9507.4767.8007.9958.2038.1701.0781.1251.1371.0821.0401.5491.6341.6671.6791.62002.0004.0006.0008.00010.00012.0002008 2009 2010 2011 2012ha.Appelen Peren Overige pit- en steenvruchten Kleinfruit3754073344182811722952743361990501001502002503003504004502008 2009 2010 2011 2012x1.000tonAppelen Peren116.844104.188104.26388.75787.023180.310152.040216.668203.276189.392040.00080.000120.000160.000200.000240.0002008 2009 2010 2011 2012tonAppelen Peren56.00012.70045.80014.50054.00092%79%90%81%94%60%80%100%010.00020.00030.00040.00050.00060.0002008 2009 2010 2011 2012rEURInkomen uit bedrijf (l.as) Opbrengsten kostenverhouding (r.as)Perenareaal overtreft appelenareaalKleinere oogsten van appels en perenExport van Nederlands fruit lagerSterk herstel van inkomen uit bedrijfBron: LEI, CBSBron: CBS/Productschap TuinbouwBron: Productschap Tuinbouw, KCBBron: LEI▶▶ Het fruitareaal bevindt zich sinds 2009 in een licht dalende trend.▶▶ Het areaal peren is in 2012 licht afgenomen, na een jarenlangestijging. Het areaal appelen daalde met bijna 4% en is nu kleinerdan het perenareaal.▶▶ Het areaal overige pit- en steenvruchten en het areaal kleinfruit zijnin 2012 met bijna 4% gedaald.▶▶ De productie van appels was in 2012 beduidend kleiner dan in2011, door een combinatie van vorstschade, een beurtjaar en eenslechte bloei.▶▶ De perenproductie is in 2012 - na het recordjaar 2011 - met ruim40% gedaald. Vorstschade, een beurtjaar en een slechte bloeiwaren ook hier de grote boosdoeners.▶▶ Door de lagere productie zijn de voorraden van appels en perenkleiner, wat gunstig is voor de prijsvorming.▶▶ De export van appelen is in 2012 met 2% gedaald; de perenexportmet 7%. De daling kan onder andere worden toegeschreven aande kleinere oogst.▶▶ Duitsland is de belangrijkste exportbestemming voor appelen,gevolgd door Rusland. Meer dan 50% van de export gaat naar dezetwee landen.▶▶ De belangrijkste exportmarkt voor peren is Rusland (marktaandeel28%), gevolgd door het Verenigd Koninkrijk. Opmerkelijk is deexportstijging van peren naar Rusland, terwijl de export naar demeeste andere landen is gedaald.▶▶ Het inkomen uit bedrijf laat jaarlijks fluctuaties zien doorschommelingen in oogsten en opbrengstprijzen. Er tredenregionaal en op bedrijfsniveau grote verschillen op doorweersomstandigheden, zoals vorst en hagel.▶▶ Het inkomen uit bedrijf nam in 2012 flink toe door de hogereproductprijzen. De kosten lagen op hetzelfde niveau als in 2011. Dearbeidskosten daalden door lagere plukkosten, terwijl de kostenvoor brandstoffen en meststoffen stegen.▶▶ Het moment van (voor)verkoop heeft invloed op de individuelebedrijfsresultaten.15fruitteelt
  17. 17. Prijsherstel in 2012 voor de meeste groenten Vraag naar duurzaam geteelde groente neemt toe Versterking afzetpositie door marktgerichte teelt met een lage kostprijsBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe groenteteelt onder glas vormt een belangrijk onderdeel van deglastuinbouw. De belangrijkste kasgroenten zijn tomaat, paprika enkomkommer. Deze drie producten nemen driekwart van het kasgroente-areaal voor hun rekening. De belangrijkste productielocaties liggen inhet Westland, Oostland en de omgeving van Venlo. Daarnaast is in deWieringermeer het grootschalige glastuinbouwgebied Agriport A7ontwikkeld. Handelshuizen, telersverenigingen en veilingen hebbeneen groot aandeel in de distributie van de groenten. De productie-waarde van de branche bedroeg in 2012 EUR 1.335 miljoen.In de groenteteelt onder glas vindt schaalvergroting plaats; hetgemiddelde areaal is in 2012 gestegen tot 3,05 hectare per bedrijf.Bijna 300 bedrijven hebben een areaal groter dan 5 hectare. Het aantalbedrijfsovernames neemt toe. De ontwikkeling van het areaal, weers-omstandigheden, teelttechnische innovaties en veredeling hebben eengrote invloed op de productie. De groentebranche is sterk gericht opde export naar EU-markten. Buiten de EU is de export naar Ruslandbelangrijk. De West-Europese groentemarkt groeit nauwelijks. Er vindtwel groei plaats in Oost-Europa. De vraag naar duurzaam geteeldegroenten neemt toe. Naast Nederland is Spanje een belangrijkeleverancier op de Europese markt. Het grootste deel van de Spaanseproductie is op de markt beschikbaar op het moment dat deNederlandse productie klein is. In 2012 was de concurrentie uit Spanjesterker door gunstige weersomstandigheden. De export is in 2012gedaald door het minder gunstige voorjaarsweer, de economischetegenspoed op belangrijke markten en de grotere lokale productie. Deopbrengstprijzen van veel groentegewassen waren hoger dan in 2011.Er traden grote verschillen op in prijsontwikkeling per gewas en persortering. Paprika blijft het zorgenkindje van de glasgroenteteelt metvier matige tot slechte jaren op rij. Energie-efficiency is een belangrijkitem. Veel bedrijven hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in WKK-installaties met teruglevering van elektra, schermen en warmte enkoude opslag. Investeringen in Het Nieuwe Telen, aardwarmte endiffuus glas zijn in opkomst.De export kan zich op het huidige niveau handhaven, hoewel deconcurrentie sterk is. De export naar West-Europa groeit niet meer. Ertreedt nog groei op naar landen buiten de eurozone en vooral naar Oost-Europa. De afzetpositie van telers is nog steeds matig, door hetversnipperde aanbod en een gebrek aan ketenregie en samenwerking.Kwaliteit leveren tegen een goede prijs is niet meer voldoende. De afzetkan marktgerichter worden georganiseerd door flexibele levering vangrote volumes, nieuwe producten, smaak, duurzaamheid, verkoop-concepten, verpakkingen, service, logistieke concepten, online dienstenen social media. De branche kan profiteren van de sterke punten vanhet product, zoals de kwaliteit, het brede assortiment, de aandacht voorvoedselveiligheid, het gebrek aan residuen van gewasbeschermings-middelen en een efficiënte logistiek. Kostprijsbeheersing door teelt-technische innovaties en energiebesparing blijft voor telers van belang.Door samenwerking in gesloten verticale ketens krijgen alle schakelsinzicht in productinformatie, verkoopcijfers en derving. Dit leidt tothogere marges, verlenging van houdbaarheid en lagere kosten. Erheerst onzekerheid over de toekomst van GMO-subsidies, doordatGMO-erkenningen onder druk staan en het type investeringen isingeperkt. Volgens ABN AMRO hebben GMO-subsidies nut als zeworden gebruikt voor marktgerichte investeringen.Aantal bedrijven: 1.593Aantal bedrijven in tomaten: 331Aantal bedrijven in paprika’s: 288Aantal bedrijven in komkommers: 253Areaal glasgroenten: 4.865 ha▶▶ waarvan areaal tomaten: 1.691 ha▶▶ waarvan areaal paprika’s: 1.313 ha▶▶ waarvan areaal komkommers: 622 hawww.gfactueel.nlwww.groentennieuws.nlwww.tuinbouw.nlwww.apxendex.comgroenteteeltonderglas16
  18. 18. 4.6474.8264.9864.9894.8651.6001.6281.6761.7021.6911.1841.3311.4031.3571.3136226266646566221.2411.2411.2431.2741.23901.0002.0003.0004.0005.0002008 2009 2010 2011 2012ha.Totaal Tomaat Paprika Komkommer Overig73080081581580533537036536534542543543543041001002003004005006007008002008 2009 2010 2011 2012x1.000tonTomaat Paprika Komkommer1.6891.7471.8141.8211.7291.70963066674775873872132832333332828530228730032932131929402004006008001.0001.2001.4001.6001.8002.0002007 2008 2009 2010 2011 2012x1.000tonVerse groente, excl. uien Tomaat Komkommer Paprika77.80047.400-47.000-169.500199.900-65.40025.30097%95%89%81%107%93%99%60%70%80%90%100%110%-200.000-150.000-100.000-50.000050.000100.000150.000200.000250.0002006 2007 2008 2009 2010 2011 2012rEURInkomen uit bedrijf (l.as) Opbrengsten-kostenverhouding % (r.as)Areaal glasgroenten krimptOogst belangrijkste glasgroentenExport in volume loopt terugInkomen uit bedrijfBron: CBSBron: CBS/Productschap TuinbouwBron: Productschap Tuinbouw, KCBBron: LEI▶▶ Het areaal glasgroenten is in 2012, na een stijging gedurende eengroot aantal jaren, met 2,5% gedaald.▶▶ Na een jarenlange stijging van het tomatenareaal, is het areaal in2012 nauwelijks gewijzigd. De trostomaat is het belangrijksteproduct voor de Nederlandse tomatenteelt.▶▶ Het paprika-areaal is met 44 hectare afgenomen. Er werden vooralminder rode paprika’s geteeld. In 2013 krimpt vooral het areaal gelepaprika.▶▶ De productie van tomaten is in 2012 licht gedaald. Op langeretermijn neemt de productie van tomaten toe door een groterareaal, meer assimilatiebelichting, een modernisering van deglasopstanden en productievere rassen.▶▶ De paprikaproductie is gedaald door een afname van het areaal endoor trage zetting in het voorjaar.▶▶ De productie van komkommer is in 2012 afgenomen door hetkleinere areaal en minder gunstige weersomstandigheden.▶▶ De groente-export (exclusief uien) is in 2012 met 1% licht gedaald.De belangrijkste afzetmarkten binnen de EU zijn Duitsland en hetVerenigd Koninkrijk.▶▶ Zowel de tomatenexport als de export van paprika’s is in 2012teruggelopen. De export van komkommers is daarentegentoegenomen.▶▶ De belangrijkste exportbestemming buiten de EU is Rusland. Deexport naar dit land is in 2012 licht teruggelopen.▶▶ Het inkomen uit bedrijf is in 2012 verbeterd door de hogereopbrengstprijzen van vruchtgroenten. De productie per vierkantemeter lag bij de meeste producten op een lager niveau dan invoorgaande jaren, vanwege minder licht in het voorjaar.▶▶ Het gemiddelde kostenniveau is in 2012 nauwelijks gewijzigd tenopzichte van het jaar ervoor.▶▶ Het inkomen wordt sterk bepaald door de weersomstandighedenin de productie- en consumptiegebieden, het areaal in de EU, deaanvoer uit Zuid-Europa en incidentele factoren alshandelsbelemmeringen.17groenteteelt onder glas
  19. 19. Consolidatie en samenwerking zetten versneld door Export van bloemen en planten groeit in 2012 ondanks eurocrisis Op langere termijn veel mogelijkheden voor verdere groeiBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe groothandel in bloemen en planten bestaat uit de binnenlandse ende exporterende groothandel. In het binnenland worden de activiteitenzowel door cash & carry bedrijven als door lijnrijders uitgevoerd.Op buitenlandse markten zijn verzendexporteurs, lijnrijders engespecialiseerde plantenexporteurs actief. De groothandel kooptin op de veiling, bij bemiddelingsbureaus en rechtstreeks bij telers-verenigingen of kwekers. De handel buiten de veiling om neemt sterktoe. Door de import van bloemen en planten kan de branche jaarrondbeschikken over een breed assortiment.De structuur van de groothandel in bloemen en planten wordtgekenmerkt door enkele grote bedrijven en een groot aantal kleinebedrijven. De 32 grootste exporteurs, elk met een omzet van meerdan EUR 40 miljoen, realiseerden in 2012 gezamenlijk 47% van deexportwaarde. Schaalvergroting, marktspecialisatie en een grotereprofessionalisering zetten onverminderd door. Alle marktsegmentenkunnen door de mix aan bedrijven optimaal worden beleverd. Deconcurrentie tussen de bedrijven is moordend. Er worden grotevolumes afgezet tegen krappe marges, terwijl de debiteurentermijnenoplopen. Goed creditmanagement is van groot belang. De branche issterk afhankelijk van de ontwikkeling van de export. Circa 86% van deexport wordt binnen de EU afgezet, maar het belang van niet-EUlanden zoals Rusland, neemt toe. In 2012 is de export, ondanks deeconomische tegenwind met 3% gestegen. De exportstijging isgeheel in het eerste halfjaar gerealiseerd; in het tweede halfjaar liepde export met 1% terug. Op de lange termijn laat de export een groeizien. De export wordt bevorderd door het brede en diepe assortimentdat beschikbaar is, de goede kwaliteit van het product, het grote aantalnoviteiten, de ontwikkeling van nieuwe markten, nieuwe distributie-kanalen op bestaande markten (bijvoorbeeld bouwmarkten, super-markten en woonwarenhuizen) en de efficiënte logistiek. Verder wordtde export beïnvloed door economische en valutaire ontwikkelingen opde afzetmarkten, de weersomstandigheden en de spreiding van debloemengeefdagen.ABN AMRO verwacht dat de consolidatie in de branche, doormargedruk de komende jaren versneld doorzet. De marktontwikkelingenworden in 2013 bepaald door de economische ontwikkelingen in deafzetlanden, de euro- en dollarkoers en de weersomstandigheden. Opde langere termijn kan de marktomvang verder toenemen. Er liggen nogveel groeimogelijkheden in Oost-Europa vanwege de grote bevolking,een groeiende middenklasse en grote belangstelling voor bloemen enplanten. De groothandel ondervindt meer concurrentie van recht-streekse import uit Afrika en van lokaal geproduceerde producten. Degroothandel kan haar marktpositie versterken door meer samenwerkingop gebied van productie, logistiek en verkoop. Nieuwe verkoop-concepten, inspelen op nieuwe distributiekanalen en het voeren vaneen ketenstrategie, waarbij wordt samengewerkt met lokale partners,kunnen daarbij helpen. Er ontstaan meer gesloten verticale ketens,waarbij product- en marktinformatie worden gedeeld en er afsprakenworden gemaakt op basis van exclusiviteit. Kwekers, handelaren en deretail krijgen hierdoor inzicht in productinformatie, verkoopcijfers,marges en derving. De potentie van deze ontwikkeling is erg groot:meer omzet, hogere marges en lagere dervingskosten. Kwaliteit,assortiment, service, creditmanagement en een goede logistiek blijvende komende jaren de kritische succesfactoren voor de groothandel.Aantal exporterende bedrijven: 686Aantal bedrijven met omzet > EUR 5 mln: 175Aantal bedrijven met omzet > EUR 40 mln: 32Export snijbloemen: EUR 3.314 mlnExport potplanten: EUR 2.076 mlnwww.hbagbloemen.nlwww.tuinbouw.nlwww.vgb.nlwww.floraholland.comgroothandelinbloemenenplanten18
  20. 20. 3.3743.2432.9913.1513.2043.3141.8591.8541.8881.9932.0392.07605001.0001.5002.0002.5003.0003.5004.0002007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnSnijbloemen Pot- en tuinplantenRuslandDuitslandFrankrijkItalië30%5%4%Overig6%Verenigd KoninkrijkBelgië15%12%28%2.4772.1942.3302.3532.4221.3771.4021.4451.4671.487316 355 355 338 36604008001.2001.6002.0002.4002.8002008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnSnijbloemen Potplanten Tuinplanten1.1731.2851.174 1.1701.2301.274702704706708701.0701.2701.4702007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnExportgroei bloemen en planten ondanks economische crisisRusland in top-5 van Nederlandse exportbestemmingenGroei veilingomzetImport siergewassen in stijgende lijnBron: HBAG Bloemen en PlantenBron: HBAG Bloemen en PlantenBron: VBN, vanaf 2010 FloraHollandBron: Eurostat/Productschap Tuinbouw▶▶ De export van bloemen en planten is in 2012 met bijna 3%gegroeid tot een recordbedrag van EUR 5,4 miljard. Voor eenbelangrijk deel kan de exportstijging worden verklaard door hogereprijsniveaus.▶▶ De export van snijbloemen is met 3,4% gestegen. Deexportstijging vond in het eerste halfjaar van 2012 plaats; in hettweede halfjaar is de export gekrompen.▶▶ De export van potplanten heeft een beperkte groei van 1,8% latenzien.▶▶ De export naar Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Ruslandhebben naar waarde in 2012 de grootste groei laten zien. Er is naardeze landen voor EUR 150 miljoen meer aan snijbloemen afgezet.▶▶ De export naar Zuid-Europese bestemmingen zoals Italië, Spanjeen Griekenland staat door de economische crisis onder druk.Orders worden kleiner en betalingstermijnen lopen op.▶▶ De export naar Oost-Europa laat een tweedeling zien: de exportnaar Rusland groeide met ruim 26%, terwijl de export naar andereOost-Europese landen is teruggelopen.▶▶ De veilingomzet van snijbloemen is in 2012 met 2,9% gegroeid.De gemiddelde prijs lag op een hoger niveau, terwijl het volumeeen kleine daling liet zien van 1,4%.▶▶ De aanvoer van kamerplanten is met 0,7% gedaald. Door hethogere gemiddelde prijsniveau is de veilingomzet met 2%gestegen.▶▶ Via de veilingen worden zowel producten van Nederlandse bodemals importproducten verhandeld.▶▶ De import van siergewassen is in 2012 met bijna 4% gegroeid.▶▶ Kenia is de belangrijkste leverancier van siergewassen aanNederland, met een marktaandeel van 23%. In 2012 is deproductie in Kenia nauwelijks gestegen door minder goedeweersomstandigheden.▶▶ Er worden steeds meer bloemen door de groothandel in Nederlandgeïmporteerd, die buiten de veiling om worden verhandeld19groothandel in bloemen en planten
  21. 21. Scholquotum in een stijgende lijn Visprijzen staan in 2013 nog licht onder druk Nieuwe visserijtechnieken leiden tot fors lagere brandstofkostenBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesIn de kottervisserij, ook wel kleine zeevisserij genoemd, wordt meteen bepaald type vaartuig (kotter) de visserij beoefend, waarbij relatiefkorte visreizen worden gemaakt, voornamelijk op de Noordzee en deWaddenzee. De belangrijkste vissoorten die worden gevangen zijntong en schol, terwijl kleinere kotters (tot en met 300 pk) ook opgarnalen vissen. Het belang van niet-gequoteerde vissoorten wordtsteeds groter. De kottervisserij maakt gebruik van verschillendevisserijtechnieken, zoals pulskor, sumwing, twinrig, flyshoot en detraditionele boomkor.Het beheer van visbestanden is van groot belang voor de kotter-visserij. De vangstcapaciteit wordt begrensd door visvergunningen,de visquotering en de zeedagenregeling. Daarnaast zijn visprijzen,brandstofprijzen en duurzaamheid voor de branche van groot belang.De EU hanteert voor verschillende vissoorten een quotering, diejaarlijks wordt vastgesteld. Het scholquotum neemt de afgelopen jarentoe, terwijl het tongquotum een wisselend beeld laat zien. In 2013 ishet tongquotum teruggelopen. De vlootcapaciteit is groot genoeg omhet gehele quotum van de diverse vissoorten op te vissen. Tochworden de quota niet altijd geheel gevangen. In 2012 is 95% van hetscholquotum en 73% van het tongquotum opgevist. De visprijzenlaten een wisselend beeld zien. De tongprijs heeft een forse veermoeten laten door de kleinere sortering van de aangevoerde vis endoor de economische ontwikkelingen in Nederland. Ondanks degrotere aanvoer van schol en de sterke concurrentie van geïmpor-teerde vissoorten, is de scholprijs licht gestegen. De garnalenprijsherstelde in 2012, na de slechte prijsvorming in het jaar ervoor. Ditwerd vooral veroorzaakt door de kleinere vangsten. Brandstof is eenbelangrijke kostenpost in de kottervisserij. De gemiddelde gasolieprijsis in 2012 met circa 14% gestegen. Er wordt in de branche veelaandacht besteed aan energiezuinigere visserijtechnieken, zoals devisserij met de pulskor of de sumwing. De visserij met de pulskor isalleen toegestaan met een ontheffing van de EU.De vooruitzichten voor de visquota zijn wisselend. Het scholquotumkan verder toenemen. De concurrentie van goedkope buitenlandsevissoorten blijft groot. Door de economische crisis en het lageconsumentenvertrouwen heeft de consument meer belangstelling voorgoedkopere vissoorten. De visprijzen blijven op korte termijn nog lichtonder druk staan. De marktpositie van vis kan worden versterkt dooreen imagoverbetering van vis en door meer aandacht te besteden aanduurzaamheid, verantwoord gevangen vis en certificering met het MSC-label. Hulpmiddelen hierbij: een beperking van ongewenste bijvangstenen brandstofbesparende visserijtechnieken door aanpassingen aankotter en vistuig (pulskor, sumwing) of door het overstappen naarandere visserijtechnieken (twinrig, flyshooting). Bijkomend voordeel is,dat deze laatste aspecten bijdragen aan een forse brandstofbesparing.De bedrijfsstructuur in de branche kan worden versterkt door meeraandacht te besteden aan ketenintegratie, waarbij de samenwerkingtussen de visserij, de verwerking en de afzet wordt versterkt. Deaanlandingsplicht van ongewenste bijvangsten met ingang van 2016, isvoor de visserij op platvis een heet hangijzer. In de branche wordtgehoopt dat de aanlandingsplicht in het nieuwe GemeenschappelijkeVisserijbeleid van de EU, wordt afgezwakt.Aantal kotters: circa 300Gasolieprijs per ton: circa EUR 650Besomming: EUR 236 mlnOmzet visafslagen: EUR 308 mlnAanvoer garnalen op visafslag: EUR 57,7 mlnwww.pvis.nlwww.vissersbond.nlwww.visned.nlwww.visserijnieuws.nlkottervisserij20
  22. 22. Kleine kottersEurokottersMiddenslag kottersMiddelgrote kotters50%26%8%16%19.90421.68024.34727.73431.70936.00010.11510.98211.08311.04312.57110.49205.00010.00015.00020.00025.00030.00035.00040.0002008 2009 2010 2011 2012 2013*x1ton* schattingSchol Tong1,90 1,38 1,32 1,42 1,459,84 10,0311,4811,149,783,652,52 2,712,034,25024681012142008 2009 2010 2011 2012EUR/kg.Schol Tong Garnalen270250208221 2122360501001502002503002007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnBesomming kottervisserijWeinig nieuwbouw en nieuwe motoren in kottervlootVisquota begrenzen de vangstenGarnalenprijzen fors gestegenBesomming met 11% gestegen, vooral door hogere garnalenprijzenBron: LEIBron: Ministerie van Economische Zaken, LEI, ABN AMRO Economisch BureauBron: CBS/ABN AMRO Economisch BureauBron: LEI▶▶ Er vindt geen toetreding tot de kottervisserij plaats. Het aantalschepen is de afgelopen jaren stabiel gebleven. De investeringenin de kottervloot lagen in 2012 op een dieptepunt.▶▶ Investeringen betreffen vooral brandstofbesparing, duurzaamheiden nieuwe vistechnieken. Als de pulskor als visserijtechniek doorde EU wordt erkend, zullen de investeringen toenemen.▶▶ Circa 30% van de platvisvloot vist met de pulskor, al dan niet incombinatie met de sumwing. In de garnalenvisserij heerstverdeeldheid over het vissen met de pulstechniek.▶▶ In 2013 is het scholquotum verhoogd en het tongquotum verlaagd.Niet het gehele tongquotum is in 2012 opgevist.▶▶ Voor de garnalenvisserij is geen quoteringsregeling van toepassing.▶▶ De grootte van de visbestanden verandert niet alleen door devisserij, maar ook door opwarming van de zee, veranderendezeestromen en de af- of toename van voedingsstoffen in zee.▶▶ De tongprijs heeft in 2012 een forse veer moeten laten. De prijs ismet circa 12% gedaald, vooral door de aanvoer van een relatiefkleine sortering. De scholprijs is licht gestegen.▶▶ De garnalenprijs is in 2012 meer dan verdubbeld, na het dieptepuntin het jaar ervoor. Een groot deel van de garnalenvangst wordtbuiten de visafslag om verhandeld.▶▶ Exotische vissoorten, zoals pangasius en tilapia, concurreren op descholmarkt. Schol kan de concurrentie goed aan, doordat de vis ineen lager prijssegment is terecht gekomen.▶▶ Ondanks de gedaalde tongprijs, is de besomming van de kotter-vloot in 2012 toch gestegen.▶▶ De hogere olieprijzen (+14%) zijn slechts gedeeltelijkgecompenseerd door een lager brandstofverbruik (-8%). Hierdoorhebben de brandstofkosten een negatieve invloed op debedrijfsresultaten.De garnalenvisserij heeft een grote positievebijdrage geleverd aan de besomming in 2012.21kottervisserij
  23. 23. legpluimveehouderij Eiermarkt zoekt nog steeds nieuw evenwicht na verbod kooihuisvesting Goede resultaten 2012 ondanks hoge voerprijzen Op zoek naar andere exportmarkten vanwege grotere zelfvoorzieningsgraad DuitslandBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe legpluimveebranche omvat de productie van eieren. Er wordtonderscheid gemaakt naar leghennen voor de productie van consumptie-eieren en vleeskuikenouderdieren voor de productie van broedeierenvoor de vleespluimveebranche. In dit rapport wordt alleen de productievan consumptie-eieren behandeld. Binnen de legbranche worden viersubsegmenten onderscheiden naar houderijsysteem: scharrel, kolonie,vrije uitloop en biologisch. Huisvesting in de traditionele kooi is nietmeer toegestaan. De productiewaarde in de branche bedroeg in 2012EUR 539 miljoen.Het aantal bedrijven met leghennen is in 2012 gedaald. Vooral dekleinere bedrijven hebben de bedrijfsactiviteiten gestaakt; het aantalgrotere bedrijven nam toe. De leghennenstapel bevindt zich sinds2010 in een neergaande lijn, na een stijging gedurende de zeven jaarervoor. De traditionele kooi is als huisvestingssysteem met ingang van2012 door de EU verboden. Legpluimveehouders zijn overgestapt naarandere huisvestingssystemen. De meeste bedrijven zijn omgeschakeldnaar een volièresysteem en produceren scharreleieren. De productievan eieren nam in 2012 met 3,2% af tot 10,2 miljard stuks. De exportis van groot belang voor de branche, doordat er jaarlijks circa 9,4 miljardeieren worden geëxporteerd, in de vorm van consumptie-eieren eneiproducten. Het grootste gedeelte van de export wordt in de EUafgezet, waarbij Duitsland de belangrijkste exportmarkt is. Duitsland isgoed voor 75% van de export van consumptie-eieren en voor 40% vande eiproductenexport. Na de omschakeling naar andere huisvestings-systemen is de Duitse productie uitgebreid. Het belang van andereexportmarkten, zoals Zwitserland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk enBelgië, neemt toe. De legpluimveehouder verkoopt de geproduceerdeeieren tegen contractprijzen of marktprijzen, aan pakstations of aan deverwerkende industrie. Pakstations sorteren en verpakken eieren inkwaliteits-, grootte- en gewichtsklassen. In de verwerkende industrieworden eieren tot eiproducten verwerkt.De Europese markt voor eieren is de afgelopen jaren sterk verstoorddoor het verbod op kooihuisvesting. Er wordt nog steeds naar eennieuw marktevenwicht gezocht. Er heeft een forse opschaling bij deproductie van scharreleieren plaatsgevonden, in zowel Nederland alsDuitsland. De zelfvoorzieningsgraad in Duitsland is gestegen, waardoorer prijsdruk optreedt. Voor het scharreleierensegment zijn er wel grotereafzetmogelijkheden naar de eiverwerkende industrie ontstaan. De vraagnaar vrije uitloop en biologische eieren ontwikkelt zich gunstig. Devoerkosten bepalen circa tweederde van de kostprijs van eieren.ABN AMRO verwacht dat de voerprijzen, behoudens extreme weers-omstandigheden, in de tweede helft van 2013 gaan dalen. Op delangere termijn moet worden uitgegaan van voerprijzen die boven hetlangjarig gemiddelde liggen. De volatiliteit van de voerprijzen neemt toedoor de grotere vraag naar agrarische grondstoffen op de wereldmarkt.De internationale concurrentiepositie van de legpluimveehouderij wordtnegatief beïnvloed door regelgeving op het gebied van mest en milieu,die kostprijsverhogend werkt. De afzetpositie van de Nederlandselegpluimveehouderij kan worden versterkt door meer aandacht tebesteden aan diergezondheid, dierenwelzijn, milieu-impact, eikwaliteiten een grote logistieke efficiency, waarbij beheersing van de kostprijscentraal staat.Aantal bedrijven met leghennen: 943▶▶ - waarvan bedrijven met scharreleieren: 521▶▶ - waarvan bedrijven >50.000 leghennen: 161Aantal leghennen, 18 weken en ouder: 32,7 mlnExport eieren en eiproducten: 9.365 mln stuksEierconsumptie per hoofd: 192 stukswww.pve.nlwww.nop.nlwww.eepa.infowww.blijmeteenei.nl22
  24. 24. 30.84531.42732.92334.55735.31034.13432.67520.00022.00024.00026.00028.00030.00032.00034.00036.0002006 2007 2008 2009 2010 2011 2012x1.000stuks9.4189.5209.78810.17010.52010.1823.4983.8083.9824.1394.5736.5241.2301.0951.1711.2851.3791.46502.0004.0006.0008.00010.00012.0002007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnstuksTotaal consumptie-eieren w.o. scharreleieren w.o. vrije uitloop-eieren5.9956.0916.2667.0206.8956.5652.8102.9653.0182.9232.9332.80001.0002.0003.0004.0005.0006.0007.0008.0002007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnstuksConsumptie-eieren Eiproducten-3.30053.9005.000250.20065.200-143.900214.60084%96% 90%121% 99%76%116%0%20%40%60%80%100%120%140%-200.000-150.000-100.000-50.000050.000100.000150.000200.000250.000300.0002006 2007 2008 2009 2010 2011 2012rEURInkomen uit bedrijf (l.as) Opbrengsten-kostenverhouding % (r.as)Pluimveestapel: minder leghennen van 18 weken en ouderProductie scharreleieren sterk toegenomenExport van eieren loopt terugInkomen uit bedrijf sterk gestegenBron: CBSBron: PVEBron: PVEBron: LEI▶▶ De leghennenstapel is in 2012 wederom gedaald. De teruggangmet 4,3% was groter dan in 2011.▶▶ In 2012 kon de leghennenpopulatie als volgt worden onder-verdeeld: 64,1% scharrelhennen, 14,4% vrije uitloophennen en3,9% biologische hennen. De overige 17,7% werd in verrijktekooien of koloniehuisvesting gehouden.▶▶ Na het verbod in de EU per 1 januari 2012 van de traditionele kooials huisvestingssysteem, zijn de meeste bedrijven overgestapt opscharrelhuisvesting.▶▶ In 2012 is de productie van consumptie-eieren met 3,2% gedaald.▶▶ Het aandeel van scharreleieren in de productie van consumptie-eieren is sterk toegenomen naar ruim 64%, door de omschakelingnaar scharrelhuisvesting ten gevolge van het kooiverbod.▶▶ Vrije uitloopeieren hebben een aandeel van 14,4% in de productievan consumptie-eieren. De productie van vrije uitloopeieren neemtsinds 2008 jaarlijks toe.▶▶ De export van consumptie-eieren en de export van eiproducten zijnin 2012 beide met bijna 5% gedaald.▶▶ Duitsland is de belangrijkste afzetmarkt voor Nederlandseconsumptie-eieren, met een marktaandeel van circa 75%.▶▶ Duitsland is eerder overgestapt van de traditionele kooi naarandere huisvestingssystemen. Na de overgang neemt de productiein Duitsland toe en stijgt de zelfvoorzieningsgraad.▶▶ Het inkomen uit bedrijf wordt in de legpluimveehouderij voor hetbelangrijkste deel bepaald door de eierprijzen en de voerkosten.▶▶ Onevenwichtigheden op de Europese eiermarkt, wegens deingang van het kooiverbod, leidden tot hoge eierprijzen. Degemiddelde eierprijs was circa 50% hoger dan in 2011. Ondanks dehoge voerkosten leidde dit tot een sterke stijging van het inkomenuit bedrijf.▶▶ Er treden grote inkomensverschillen tussen de bedrijven op.Bedrijven met contractprijzen hebben in 2012 minder kunnenprofiteren van de hoge eierprijzen.23legpluimveehouderij
  25. 25. melkveehouderij Inkomen uit bedrijf daalde in 2012 door hoge voerkosten Vooral milieudoelen bepalen productieplafond na 2015 Mestverwerking en reductie van fosfaat- en ammoniakuitstoot vormen uitdagingBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe melkveehouderij is de grootste grondgebruiker binnen deagrarische sector. In 2012 waren er in Nederland 18.680 bedrijven metmelkkoeien, waarvan 16.900 gespecialiseerde melkveebedrijven. Opdeze laatste bedrijven werden 1,4 miljoen melkkoeien gehouden: 94%van het totale aantal melkkoeien. De melk wordt grotendeels geleverdaan de zuivelindustrie, die de melk verder verwerkt tot zuivel-producten, zoals boter, kaas en melkpoeders. Van oudsher spelen inde zuivelindustrie coöperaties een grote rol.In de aanloop naar een vrije zuivelmarkt vanaf 2015 neemt de dyna-miek binnen de melkveehouderij toe. Het aantal gespecialiseerdebedrijven nam in 2012 verder af met 2%. Het aantal bedrijven metmelkkoeien als nevenactiviteit nam met 11% echter veel sneller af. Degemiddelde omvang stijgt nog steeds. Inmiddels is het aantal melk-koeien per gespecialiseerd bedrijf toegenomen van 56 in 2000 tot 83in 2012. De branche staat steeds meer los van het EU zuivelbeleid.Daarmee is de melkveehouderij overgeleverd aan de grillen van demelk- en voermarkt. De prijs van melk en krachtvoer hangt namelijknauw samen met wereldwijde ontwikkelingen van vraag en aanbod.Hierdoor wordt de inkomensontwikkeling van de melkveehouderijsteeds meer bepaald door factoren waarop de ondernemer beperktinvloed heeft en neemt de inkomensvolatiliteit toe. Voor de vormingvan de melkprijs is de branche sterk afhankelijk van de ontwikkelingenop de exportmarkten voor zuivelproducten. Het exportaandeel van deproductiewaarde van de zuivelindustrie bedraagt inmiddels 75%. In2012 nam de export van zuivelproducten in volume wel wat toe, maarwas er qua waarde sprake van een daling. Markten buiten West-Europa worden meer bepalend voor afzetgroei. Vooral Azië is eenkansrijke groeimarkt. De melkprijs lag in 2012 op een lager niveau danin 2011, terwijl de kosten omhoog zijn gegaan. Vooral de prijs vanveevoer groeide sterk. Per saldo daalde het inkomen uit bedrijf in2012. Omdat de inkomsten buiten bedrijf gelijk bleven, kon het eigenvermogen amper worden aangevuld.De wereldwijde vraag naar zuivel neemt toe, vooral buiten de EU.Omdat de productie moeite heeft om de vraag te kunnen bijbenen,bestaat er een opwaartse druk op zuivelprijzen. Ook de voerkostenworden omhoog geduwd door een voortdurend stijgende wereldwijdevraag naar agrarische grondstoffen. Hierdoor komt de veevoerprijs ditdecennium op een historisch hoger niveau te liggen. Daarbij wordt ookde prijsvolatiliteit hoger, onder invloed van fluctuaties in het aanbodterwijl de wereldvoorraden laag zijn. Voor 2013 gaat ABN AMRO uit vaneen bovengemiddelde melkprijs bij hoge voerprijzen. Het belang vanefficiency om de voerkosten - en dus de kostprijs - te beteugelen neemtdan ook toe. In 2015, als de melkquota als productieplafond zijnafgeschaft, vormen niet alleen de markt, maar vooral de milieudoelen denieuwe grenzen van de productieruimte. In dit verband zijn fosfaat-reductie, vermindering van uitstoot van ammoniak en vooral mest-verwerking de grootste uitdagingen van de melkveehouderij. Dit isvooral belangrijk voor intensieve bedrijven met producties hoger dan16.000 tot 18.000 kilo per hectare. Als de sector de milieudoelen weette realiseren, wordt de introductie van nieuwe dierrechten als productie-plafond voorkomen.Aantal gespecialiseerde melkveebedrijven: 16.900Gemiddeld aantal koeien per melkveebedrijf: 83Gemiddelde melkproductie per koe: 8.050 kgwww.lto.nlwww.prodzuivel.nlwww.lei.wur.nlwww.cbs.nl24
  26. 26. 0%20%40%60%80%100%2000 2005 2010 2011 2012200 en meer koeien100-200 koeien50-100 koeien1-50 koeien2030401010,51111,5122008 2009 2010 2011 2012*EUR/100kgmiljardkgMelkaanvoer Melkprijs012345672005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012zuivelexport,xEUR1mrd020406080100-50.000-25.000025.00050.00075.0002008 2009 2010 2011 2012rEURInkomen uit bedrijf (l.as)Besparingen per bedrijf (l.as)Opbrengst per 100 euro kosten (r.as)Schaalvergroting zet doorMelkaanvoer nam iets toeNominale zuivelexport liet in 2012 een krimp zienInkomen stond onder druk in 2012 Bron: CBSBron: CBSBron: CBSBron: LEI▶▶ De concentratie blijft toenemen. Het aantal bedrijven daalde,terwijl de melkveestapel iets toenam. Het gemiddelde aantalkoeien per bedrijf nam daardoor toe.▶▶ In 2012 daalde het aantal bedrijven met 1-50 koeien in sterke mate(-13,5%). Ook bij de segmenten 50-100 koeien en 100-200 koeienwas er sprake van daling, zij het veel minder sterk. Het aantalbedrijven met 200 en meer koeien ging met bijna 6,5% omhoog.▶▶ Het aandeel van bedrijven met 200 en meer koeien namuiteindelijk toe van 12,8% in 2011 tot 14,3% in 2012.▶▶ Melkveehouders in Nederland leveren meer dan 95% van hunmelk aan de zuivelfabrieken. Het overblijvende deel houden zijvoor eigen gebruik (voor de opfok van jongvee en voor de eigenproductie van zuivelproducten). In 2012 is de aangeleverdehoeveelheid melk iets toegenomen.▶▶ Na enkele jaren van stijging is de melkprijs in 2012 afgenomen.Niettemin lag de prijs nog wel boven het gemiddelde niveau van delaatste tien jaar.▶▶ Terwijl het exportvolume van zuivel in 2012 omhoog ging, liet denominale export een krimp van 2,5% zien. De krimp werd vooralteweeg gebracht door een sterke daling van de uitvoer van boter,boterolie en melkpoeder.▶▶ De export bestaat voor bijna de helft uit kaas. Kaas en boterworden overwegend naar landen binnen Europa uitgevoerd.Gecondenseerde melk en melkpoeder worden overwegend inlanden buiten de eurozone afgezet.▶▶ In 2012 stegen de voerkosten terwijl de melkprijs daalde. Tevensnam de melkproductie per koe af. Uiteindelijk is het inkomen uitbedrijf verslechterd.▶▶ Na aftrek van alle betalingsverplichtingen, zowel privé als bedrijfs-matig, kon het eigen vermogen maar mondjesmaat wordenaangevuld.25melkveehouderij
  27. 27. mengvoederindustrie Fusies en overnames houden aan Hoge prijzen van agrarische grondstoffen veranderen dynamiek in keten Branche ontwikkelt zich van leverancier tot probleemoplosserBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe mengvoederindustrie produceert voer voor landbouwhuisdieren. Inde loop der tijd is de concentratie door fusies en overnames toege-nomen. Het aantal spelers is vrij klein met enkele grote internationaalgeoriënteerde ondernemingen met een fors marktaandeel en dunnemarges. Daarnaast is er een aantal middelgrote bedrijven metvoerspecialiteiten en regionale marktfocus en kleine bedrijven metlokale binding. Zowel de coöperatieve als de private eigendoms-structuur komt voor. Nevedi vertegenwoordigt de Nederlandseproducenten en leveranciers van mengvoeders, premixen en vochtrijkediervoeders.De mengvoederindustrie opereert onder uitdagende omstandigheden.Zo staat de omvang van de Nederlandse veestapel door regelgevingrondom dierenwelzijn en milieu onder druk. Dit betekent dat er geenruimte is voor groei van veevoervolumes in Nederland. Daarnaast is ersprake van een opwaartse druk op de grondstofprijzen als gevolg vande aanhoudende groei van de mondiale vraag naar agrarische grond-stoffen. Omdat de voerkosten 55 tot 75% van de kostprijs in beslagnemen, is het effect op de resultaten van de veehouders groot. Bij deveehouders zelf neemt de schaalgrootte steeds verder toe. Vooral degrotere bedrijven voorzien steeds meer in hun eigen voerproductiedoor zelf voeders op te slaan, te bewerken en te mengen. De hiervoorbeschreven marktomstandigheden beïnvloeden de branche op tweemanieren. In de eerste plaats neemt ook bij de voerproducenten zelfde concentratie toe via fusies en overnames. Vergroting van efficiencyis hierbij een belangrijke drijfveer, waar ook de veehouder via devoerprijs uiteindelijk van profiteert. Daarnaast spelen een rol: groterdraagvlak voor investeringen; ook in R&D, grotere inkoopmacht,vergroting van het marktgebied en verbreding van het assortiment. Inde tweede plaats wordt de voerproducent steeds meer een partnervan de veehouder. Via innovatieve producten, voerconcepten en adviesondersteunt hij de veehouder bij het verhogen van de kwaliteit vande eindproducten, het verlagen van de kostprijs, het bevorderenvan diergezondheid en dierenwelzijn en het reduceren van demilieubelasting.Behoudens extreme weersomstandigheden verwacht ABN AMRO datde grondstofprijzen in de loop van de tweede helft van 2013 dalen. Optermijn moet echter met structureel hoge niveaus van grondstofprijzenrekening worden gehouden. Daarbij zorgen productiedalingen doorweersinvloeden, bij lage voorraden en groeiende vraag, voor een hogeprijsvolatiliteit. Dit stelt hoge eisen aan de kwaliteit van markt-verwachting, inkoop en risicomanagement. Door deze ontwikkelinggaan ook veehouders op zoek naar strategieën om minder kwetsbaar teworden voor ongunstige grondstofprijzen. Eigen inkoop en verwerkingvan enkelvoudige droge en natte bijproducten groeit. Daardoor groeit debehoefte aan markt- en grondstofkennis. ABN AMRO verwacht dat devoerproducent, naast mengvoerleverancier, meer een makelaar wordtvan voer-, markt- en grondstoffenkennis. Het proces van schaal-vergroting door middel van fusies en overnames houdt naarverwachting aan. Hierbij houden de grote spelers ook markten buitenNederland in de gaten. Wij verwachten relatief veel fusie- enovernamebewegingen bij de middelgrote spelers. Deze zijn niet grootgenoeg om dezelfde schaalvoordelen te behalen als het grootbedrijf,maar ook weer te groot om de voordelen van het kleinbedrijf (localheroe, zeer gespecialiseerd, korte lijnen, super flexibel, sterke bindingmet afnemers) volledig uit te buiten.Aandeel productie 106 leden Nevedi: 96%Marktaandeel top-3 in Nederland: 60%Afzet veevoer in Nederland: 18 mln tonAandeel varkensvoeders in mengvoerafzet: 44%Aandeel rundveevoeders in mengvoerafzet: 24%www.pdv.nlwww.nevedi.comwww.lei.wur.nlwww.fefac.org26
  28. 28. 9094981020510152007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnx1mlnper 1 aprilRundvee (l.as) Varkens (l.as) Kippen (r.as)02.0004.0006.0008.00010.00012.00014.00016.0002006 2007 2008 2009 2010 2011productie,x1.000tonVarkensvoerRundveevoerPluimveevoerOverig50100150200250300150200250300350400450500550jan-11aprjuloktjan-12aprjuloktEUR/tonEUR/tonSojaschroot ZA, l.as Tarwe EU, r.as1020304050jan-11aprjuloktjan-12aprjuloktEUR/100kgVleesvarkensbrok,1.08Standaardbrok AVleeskuikenkorrel macDaling varkensstapel valt meeVoerproductie voor Nederlandse markt gedaaldSojaprijs enorm gestegen Voerprijzen stegen met vertraging in 2012Bron: CBSBron: FEFACBron: LEIBron: LEI▶▶ Sinds een paar jaar staat de veestapel onder druk als gevolg vanregelgeving rond verduurzaming van vlees.. De daling van dekippenstapel in 2012 was grotendeels het gevolg van minderleghennen (inclusief fokhennen).▶▶ Gezien de regelgeving voor groepshuisvesting valt de lichte dalingvan de varkensstapel in 2012 mee. In de rest van Europa nam devarkensstapel duidelijker af, vooral in Oost- en Zuid-Europa.▶▶ Na een herstel in 2010, daalde de totale Nederlandse veevoer-productie weer in 2011. De productie van rundvee- en pluimveevoergroeide nog wel iets in dat jaar. De productie van varkensvoerdaalde echter met 2,2% en die van het overige veevoer zelfs met6,7%.▶▶ Gezien de krimp van de veestapel in 2012 en de neiging vanboeren om steeds meer te voorzien in de eigen veevoerproductie,gaat ABN AMRO voor 2012 uit van een daling van deveevoerproductie voor de Nederlandse markt.▶▶ Belangrijke grondstoffen voor mengvoer zijn tarwe, maïs, soja entapioca. De prijzen hiervan worden op de mondiale markt bepaald.Tot ver in 2012 bewogen de wereldmarktprijzen van granen ensojabonen zich in een opgaande lijn.▶▶ Uiteindelijk nam de gemiddelde prijs van sojaschroot toe met bijna37% in 2012 en de tarweprijs met ongeveer 7,5%.▶▶ Voerproducenten kopen een deel van de grondstoffen op termijnin, wat mede leidt tot een vertraagd doorberekenen van prijs-mutaties op de grondstoffenmarkt. Daarnaast laat het prijsverloopvan mengvoer een veel minder volatiel patroon zien dan hetprijsverloop van agrarische grondstoffen.▶▶ Niettemin was een toename van de veevoerprijzen onvermijdelijkin 2012. Uiteindelijk stegen de prijzen van vleesvarkensbrok,standaardbrok en vleeskuikenkorrel met respectievelijk 9%, 8,5%en 7%. Dit bovenop de al forse prijsstijgingen in 2011.27mengvoederindustrie
  29. 29. sierteeltonderglas Exportgroei in 2012 ondanks economische tegenspoed Afzetpositie versterkt door telersverenigingen en verticale ketens Kracht van de sierteelt ligt in marktgerichte teelt met scherpe kostprijsBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesIn de sierteelt onder glas worden snijbloemen en potplanten in kassengekweekt. De belangrijkste snijbloemen zijn chrysant, roos, cymbidium,lelie en gerbera. Deze producten nemen gezamenlijk tweederde deelvan het areaal voor hun rekening. Belangrijke potplanten zijnphalaenopsis, anthurium, kalanchoë en ficus. De sierteelt onder glas isgeconcentreerd in de gebieden rond Aalsmeer, Rijnsburg en Bleiswijken in het Westland. De afzet gaat hoofdzakelijk via veilingen,bemiddelingsbureaus en exporteurs. De handel buiten de veiling omstijgt. De productiewaarde van de branche bedroeg in 2012 EUR 4.130miljoen.Het aantal bedrijven laat een grotere daling zien dan de afname vanhet areaal: de schaalvergroting gaat onverminderd voort. Hetgemiddelde areaal is in 2012 gestegen tot 1,63 hectare per bedrijf.Circa 450 bedrijven hebben een areaal groter dan 3 hectare. Deproductie wordt bepaald door het areaal, technische innovaties,veredeling en de weersomstandigheden. Het weer speelt ook een rolin de afzet bij transport en via de straat- en markthandel. Bij slechtweer valt deze handel terug. De export is van groot belang voor debranche en vertoont gedurende een aantal jaren een stijgende trend.Redenen hiervoor: het brede en diepe assortiment, de goede kwaliteitvan het product, het grote aantal noviteiten, de ontwikkeling vannieuwe markten, nieuwe distributiekanalen op bestaande markten ende efficiënte logistiek. Verder wordt de export beïnvloed dooreconomische en valutaire ontwikkelingen, de weersomstandighedenen de spreiding van de bloemengeefdagen. In 2012 is de export vansierteeltproducten, ondanks de economische tegenwind, met 3%toegenomen. Nederlandse sierteeltproducten hebben een sterkepositie op de internationale markt. Bloemenkwekers ondervinden welmeer concurrentie uit Afrika en Zuid-Amerika. In steeds grotere matewerken kwekers samen in telersverenigingen. Dit biedt voordelen ophet gebied van inkoop, terwijl de afzetpositie wordt versterkt door hetdelen van marktinformatie, gezamenlijke marktbewerking, maatwerk-verpakkingen en jaarrond de beschikbaarheid over een breedassortiment.In de sierteelt groeit het belang van het ondernemerschap, doordatkwekers zich meer op de afzet richten. De marktontwikkelingen wordenin 2013 bepaald door de economische ontwikkelingen in de afzetlanden,de euro- en dollarkoers en de weersomstandigheden. Op de langeretermijn verwacht ABN AMRO een toename van de marktomvang. Degrootste groeimogelijkheden liggen in de export naar Oost-Europa,vooral naar Rusland. De bedrijfsstructuur wordt versterkt door schaal-vergroting, specialisatie en een intensievere samenwerking op hetgebied van productie, logistiek en verkoop. Specialiteiten en noviteitenzijn van belang in de assortimentskeuze. De markt blijft grillig wat betreftvolumes, variëteiten en inwisselbaarheid van producten. Er ontstaan inde sierteelt gesloten verticale ketens, waarbij alle schakels in de keteninzicht krijgen in productinformatie, verkoopcijfers, marges en derving.De potentie van deze ontwikkeling is erg groot: meer omzet, hogeremarges en lagere kosten. De kracht van de Nederlandse sierteelt onderglas ligt voor een belangrijk deel in assortiment, kwaliteit, service,innovatiekracht en samenwerking. Kostprijsbeheersing door auto-matisering, energie-efficiëncy en schaalvergroting blijven belangrijkevoorwaarden voor een goed rendement.Aantal bedrijven: 2.791Areaal sierteelt onder glas: 4.555 haAreaal snijbloemen: 2.308 ha▶▶ waarvan areaal chrysanten: 504 ha▶▶ waarvan areaal rozen: 407 haAreaal potplanten: 1.351 haAreaal perkplanten: 447 haVeilingomzet: EUR 4.275 mlnwww.vakbladvoordebloemisterij.nlwww.bloemenkrant.nlwww.hbagbloemen.nlwww.apxendex.com28
  30. 30. 2.8092.6902.4422.4282.3081.4311.4641.3831.3651.35145947543042644701.0002.0003.0002008 2009 2010 2011 2012x1ha.Snijbloemen Potplanten Perkplanten217218872110204021201862190220001970201040343789411040104130010002000300040002008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnSnijbloemen Planten Totaal3.2432.9913.1513.2043.3141.8541.8881.9932.0392.07601.0002.0003.0004.0002008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnSnijbloemen Pot- en tuinplanten-14.700-83.7006.50036.60078.80050.30042.300110.200119.000132.70090%82% 93%96%101%97% 95%101% 102% 103%0%20%40%60%80%100%120%-100.000-50.000050.000100.0002008 2009 2010 2011 2012rEURSnijbloemen, inkomen (l.as)Pot- en perkplanten, inkomen (l.as)Snijbloemen, opbrengst-kostenverhouding % (r.as)Pot- en perkplanten, opbrengst-kostenverhouding % (r.as)Verdere daling van het areaalProductiewaarde gestegen tot EUR 4,1 miljardExport sierteeltproducten verder toegenomenInkomen uit bedrijf hoger Bron: CBSBron: Productschap TuinbouwBron: HBAG Bloemen en PlantenBron: LEI▶▶ De trendmatige daling van het areaal snijbloemen zette in 2012door. Het areaal is met 120 hectare gekrompen tot ruim 2.300hectare.▶▶ Sinds 2010 neemt het areaal potplanten jaarlijks af. In 2012 is dedaling beperkt gebleven tot 14 hectare.▶▶ Het areaal perkplanten schommelt al jaren rond 450 hectare.▶▶ De productiewaarde van Nederlandse bloemkwekerijproducten isin 2012 naar een recordniveau gestegen.▶▶ De stijging van de productiewaarde van snijbloemen wordt vooralveroorzaakt door hogere bloemenprijzen. Vooral de chrysanten-prijzen zijn zeer sterk gestegen. Het areaal met snijbloemen isgedaald.▶▶ Na een dip in 2011 heeft de productiewaarde van potplanten destijgende trend weer opgepakt. De prijsvorming van bloeiendekamerplanten was goed, terwijl de prijzen voor groene plantentegenvielen door verdringing en de slechte kantorenmarkt.▶▶ De export van sierteeltproducten is in 2012 met 2,8% toegenomentot EUR 5,4 miljard.▶▶ De exportstijging kan niet alleen worden verklaard door hogerebloemenprijzen, maar ook door goede weersomstandigheden inhet begin van 2012, gunstige valutaire ontwikkelingen en despreiding van de bloemengeefdagen.▶▶ De export naar Rusland nam sterk toe, terwijl de export naarandere Oost-Europese landen en naar Zuid-Europa onder drukstond. In sommige Oost-Europese landen werd de concurrentievan lokale productie sterker.▶▶ Door hogere energiekosten en toegenomen arbeidskosten ligt hetgemiddelde kostenniveau in de snijbloementeelt in 2012 hoger danin het jaar ervoor. De gemiddelde opbrengsten zijn echter sterkergestegen dan de kosten.▶▶ Het gemiddelde inkomen uit bedrijf is in de snijbloementeeltverder toegenomen. Dit beeld verschilt wel sterk per productgroep.▶▶ In de pot- en perkplantenteelt stijgen de opbrengsten iets meerdan de kosten, waardoor het gemiddelde inkomen uit bedrijf eenlichte stijging heeft laten zien.29sierteelt onder glas
  31. 31. teeltvanboomkwekerijgewassen Terughoudendheid in afzet door overheidsbeleid en lagere consumentenbestedingen Export naar Oost-Europa heeft grote potentie Kracht branche ligt in flexibel aanbod, specialisatie en focus op afzetmarktenBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesBoomkwekerijen telen bos- en haagplantsoen, laan- en parkbomen,vruchtbomen, rozenstruiken, sierconiferen, sierheesters, klimplantenen vaste planten. De productie vindt in de vollegrond plaats; een kleindeel wordt onder glas geteeld. Daarnaast produceren veel onder-nemers producten in potten op een containerveld. Belangrijketeeltcentra zijn gebieden rond Boskoop, Kesteren en Opheusden, hetwesten en midden van Noord-Brabant, oostelijk Groningen en hetnoordelijk deel van Limburg. De productiewaarde van de branchebedroeg in 2012 EUR 580 miljoen.In de boomkwekerijbranche treedt schaalvergroting op. Het areaalblijft onveranderd, terwijl het aantal bedrijven daalt. De bedrijvenspecialiseren zich steeds meer in de teelt van een bepaaldassortiment of voor bepaalde afzetkanalen. De branche is voor eengroot deel afhankelijk van de afzet in Nederland, maar de exportspeelt een belangrijke rol. In het binnenland verloopt de afzet op deinstitutionele markt moeizaam door het teruglopen van overheids-budgetten voor openbaar groen en een lagere bouwproductie. In 2012is de vraag op de institutionele markt nog licht gestegen door vorst-schade in het begin van 2012 en door uitgestelde vervangingsvraag.Op de particuliere markt profiteert de branche van de grotebelangstelling voor tuinieren. Toch was de consument in 2012terughoudend met zijn bestedingen, door economische onzekerheden.De afzet op deze markt is impulsgevoelig en sterk afhankelijk van hetweer. Afnemers doen de inkopen steeds vaker in het voorjaar,waardoor het afzetseizoen kort is. Er is meer vraag naar kleinere collien kleinere maten. Op de professionele markt kon de brancheprofiteren van de vervangingsvraag na de vorstschade begin 2012. Deexport daalde in 2012 met ruim 4%. Alle vijf belangrijkste export-bestemmingen hebben minder boomkwekerijproducten afgenomen.Dit werd vooral veroorzaakt door ongunstige weersomstandigheden,de economische crisis, strengere importeisen en een toenemendelokale productie. De afgelopen jaren heeft de branche veelgeïnvesteerd in arbeidsbesparende productietechnieken.Nieuwe markten en nieuwe distributiekanalen doen hun intrede, waarbijde economische ontwikkelingen invloed hebben op de afzet. De vooruit-zichten voor de institutionele markt zijn op de korte termijn gematigddoor economische ontwikkelingen en overheidsbezuinigingen.ABN AMRO ziet kansen ontstaan doordat aanleg en onderhoud vanopenbaar groen steeds vaker wordt uitbesteed. Op de particuliere marktblijft tuinieren populair. Deze markt profiteert in 2013 van een tijdelijkebtw-verlaging op aanleg en onderhoud van tuinen. De afzet naar bouw-markten en woonwarenhuizen staat onder druk, omdat het bezoek aandeze detailhandelskanalen afneemt vanwege de economischeontwikkelingen. Productontwikkeling en -presentatie zijn van grootbelang, omdat planten voor veel consumenten impulsartikelen zijn.Op de professionele markt kan de afzet aantrekken, doordat er in defruitteelt betere resultaten zijn behaald. Voor de export verwachtABN AMRO op korte termijn geen grote mutaties. Op langere termijnbiedt de export naar Oost-Europa wel veel potentie. Telers kunnen hunafzetpositie versterken door schaalvergroting, specialisatie en eenintensievere samenwerking. Er is meer aandacht nodig voor verkoop-concepten, verpakkingen, digitalisering en duurzaamheid. Dezeoptelsom van ontwikkelingen vereist van telers marktspecialisatie, eenfocus op afzetmarkten en –kanalen en flexibiliteit in de productie dieaansluit op de marktvraag.Aantal bedrijven met boomkwekerijgewassen:3.332Areaal boomkwekerijgewassen: 15.604 haAantal bedrijven met vaste planten: 599Areaal vaste planten: 1.398 haProductiewaarde: EUR 580 mlnExport, inclusief wederuitvoer: EUR 886 mlnwww.nbvb.nlwww.raadvoordeboomkwekerij.nlwww.deboomkwekerij.nlwww.boom-in-business.nl30
  32. 32. 2.7464.4801.4414963.1503.5271.3442.6704.5371.4164953.0683.4171.3980 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500 5000Bos- en haagplantsoenLaan- en parkbomenVruchtbomenRozenstruikenSierconiferenSierheesters/klimplantenVaste en waterplantenha.201220111.5621.4331.3321.2881.2171.1481.2661.2641.1821.0971.0669941.1811.2031.2271.2051.2031.19003006009001.2001.5001.8002.1002.4002007 2008 2009 2010 2011 2012tot 1 ha 1 tot 3 ha meer dan 3 ha186 234 286 307 343 314111127108 106127 122415869 668073254043 445150253233 394340206260268 271283 28701002003004005006007008009001.0002007 2008 2009 2010 2011 2012rxEUR1mlnDuitslandVerenigd KoninkrijkFrankrijkBelgiëItaliëoverige77.00065.600 66.20076.700 79.00098%95%96% 96% 96%85%90%95%100%105%020.00040.00060.00080.000100.0002008 2009 2010 2011 2012rEURInkomen uit bedrijf (l.as) Opbrengsten kostenverhouding (r.as)Areaal laat weinig veranderingen zienVooral aantal kleinere bedrijven neemt afExport gedaaldInkomen uit bedrijfBron: LEI, CBSBron: CBSBron: Eurostat/Productschap TuinbouwBron: LEI▶▶ Het areaal boomkwekerijgewassen schommelt de laatste jarenrond 17.000 hectare.▶▶ De arealen van de verschillende productgroepen zijn behoorlijkstabiel. De sterkste daling trad op bij het areaal sierheesters enklimplanten, terwijl het areaal laan- en parkbomen de grootstestijging liet zien.▶▶ Het aantal bedrijven is in 2012 met meer dan 150 afgenomen.Vooral het aantal kleine bedrijven, met een areaal kleiner dan éénhectare en het aantal middelgrote bedrijven met een areaal tussenéén en drie hectare nam af.▶▶ In 2012 is het aantal grote kwekerijen met meer dan drie hectarelicht gedaald. Er zijn 389 bedrijven met een areaal van meer dantien hectare.▶▶ Het gemiddelde areaal per bedrijf is in 2012 licht gestegen: eenteken van schaalvergroting.▶▶ De export van boomkwekerijproducten (inclusief tuinplanten enwederuitvoer) is in 2012 met ruim 4% gedaald. Fytosanitaireontwikkelingen kunnen een negatieve invloed op de exporthebben.▶▶ De export naar Duitsland is met ruim 8% gedaald.▶▶ De export naar het Verenigd Koninkrijk is teruggelopen door mindergoede weersomstandigheden, de export naar Zuid-Europa isgedaald door de economische ontwikkelingen en Oost-Europeselanden hebben minder producten afgenomen door de groterelokale productie.▶▶ Het inkomen uit bedrijf is in 2012 licht gestegen, doordat deopbrengsten sterker stegen dan de kosten.▶▶ De opbrengsten zijn gestegen door een goede vervangingsvraagbij afnemers en een gunstige prijsontwikkeling.▶▶ De resultaten tussen de telers verschillen sterk als gevolg van degrote diversiteit aan bedrijven met verschillende gewasgroepen.Verder traden er lokale verschillen op door de invloed vanvorstschade begin 2012.31teelt van boomkwekerijgewassen

×