Eye opener
Eindhoven, 3 september 2009
Tijdig signaleren van oogafwijking bij kinderen kan
problemen op school voorkomen
Ouders en leerkrachten moeten alert zijn
“Bij 3 tot 5% van de kinderen tot en met zes jaar wordt een oogafwijking
geconstateerd”, aldus Kathleen Lantau, landelijk coördinator & directeur van de Stichting
Tijdig Onderkennen van Visuele stoornissen (TOV). Kinderen kunnen bij het opgroeien
hinder ondervinden van een (gelukkig soms tijdelijke) visuele beperking. Deze
problemen kunnen van invloed zijn op de sociale en emotionele ontwikkeling, maar ook
op het ontwikkelen van praktische vaardigheden. Om op school goede prestaties te
leveren is goed zien van belang. Toch is het in bepaalde gevallen niet altijd duidelijk dat
problemen met zien de leerlingen kunnen belemmeren in hun ontwikkeling. Tijdige hulp
kan vaak problemen, ook op latere leeftijd, voorkomen.
Het gestandaardiseerde systematische oogonderzoek in Nederland is vrij uniek ten opzichte van
andere landen. Vanaf vier weken na de geboorte tot het zesde jaar wordt een kind door de
Jeugdgezondheidszorg (JGZ), eerst op het consultatiebureau, later op school, gecontroleerd op
eventuele oogafwijkingen. Het kind wordt zo, voor de leeftijd van zeven jaar, maar liefst zeven
keer onderzocht. Kathleen Lantau zegt: “De kans dat een eventuele afwijking wordt geconstateerd
is bijzonder groot. Na deze leeftijd wordt geen standaard bevolkingsonderzoek naar visuele
stoornissen meer gedaan, omdat dit namelijk minder consequenties heeft voor de ontwikkeling van
goed zien.” Vanaf de leeftijd van zeven jaar kunnen echter wel oogafwijkingen ontstaan. Deze
kunnen meestal succesvol worden behandeld, mits ze adequaat worden onderkend. Omdat er geen
standaard bevolkingsonderzoek meer plaatsvindt na het zesde levensjaar, zal de schoolarts het
kind op indicatie, zoals eventuele klachten over zien, leer- en leesprestaties, onderzoeken. Ouders
en leerkrachten spelen een belangrijke rol in het signaleren van oogheelkundige problemen.
Bij- of verziend?
Jonge kinderen zijn meestal verziend. Als zij proberen dichtbij scherp te zien, waarbij extra
inspanning moet worden geleverd, kan een probleem ontstaan. Een groot deel van de kinderen is
goed in staat deze ‘afwijking’ te corrigeren. Toch krijgt een aantal kinderen op den duur
daadwerkelijk last van verziendheid. Als een kind erg zijn best doet om het beeld toch scherp te
krijgen, kan dit tot hoofdpijnklachten leiden, die vaak in de loop van de dag ontstaan. Het dragen
van een bril met een plus-sterkte (+) zal bijdragen aan de oplossing van dit oogprobleem.
Bij kinderen in de schoolgaande leeftijd komen voornamelijk afwijkingen voor bij zien op afstand,
ook wel bijziendheid genoemd. Van dichtbij zien ze scherp, maar op afstand wazig. Dit betekent
dat zij, bijvoorbeeld achter in de klas, niet meer goed op het bord kunnen lezen. Het kan zijn dat
kinderen met de ogen gaan knijpen om het beeld toch scherp te krijgen, wat tot klachten kan
leiden. Doen zij werk dichtbij, dan zitten ze vaak met hun neus boven op het papier. Het dragen
van een bril met een min-sterkte (-) zal in dit geval uitkomst bieden.
Veelvuldig beeldschermgebruik
In hun vrije tijd brengen kinderen steeds meer tijd door achter de computer met het spelen van
online games of het chatten met vriendjes. “Door langere tijd op dezelfde afstand (30-40 cm)
gefocust te zijn, op bijvoorbeeld een beeldscherm, kunnen ogen vermoeid raken”, legt Kathleen
Lantau uit. “Doordat kinderen een flexibele ooglens hebben en ogen goed kunnen ontspannen,
heeft dit voor kinderen niet direct gevolgen. Naarmate men ouder wordt kan dit wel voor
problemen als visuele vermoeidheid zorgen. Dit komt doordat het oog zich dan moeilijker kan
ontspannen. Wel kan veelvuldig beeldschermgebruik bij kinderen, en als gevolg daarvan eventuele
visuele vermoeidheid, een latente oogheelkundige afwijking eerder tot uiting laten komen. Het oog
is dan kwetsbaarder, waardoor klachten die men eerst niet had naar voren komen”, aldus Kathleen
Lantau.
Waar moet u op letten?
Ouders en leerkrachten moeten alert zijn op signalen die zouden kunnen wijzen op een eventueel
oogheelkundig probleem bij kinderen. Maar waar moet u als ouder of leerkracht nou op letten bij
het tijdig signaleren van oogproblemen? Als het kind met klachten komt over vermoeide en

prikkelende ogen en/of veelvuldige hoofdpijn. Concentratiestoornissen, scheel kijken en onrustige
oogbewegingen kunnen ook een indicatie zijn van een eventueel oogheelkundig probleem evenals
signalen zoals het dichtbij houden van een boek of speelgoed, dicht bij de televisie blijven zitten
(op schoolleeftijd) of het dichtknijpen van de ogen als het kind naar het schoolbord kijkt.
Brildragende kinderen stimuleren
“Indien signalen op school of thuis in de richting van een oogheelkundig probleem wijzen, adviseer
ik vóór de leeftijd van tien jaar naar een orthoptist te gaan. Deze kan beoordelen wat de oorzaak
van het probleem is en of het dragen van een bril noodzakelijk blijkt. Na het tiende jaar kan een
kind direct naar een geschoolde vakopticien of optometrist gaan. Die beschikt over de beste
materialen en de nieuwste apparatuur om de juiste diagnose te kunnen stellen”, zegt de directeur
van Stichting TOV.
Kinderen zullen, uiteraard afhankelijk van het doel waarvoor deze is voorgeschreven, het niet altijd
leuk vinden om een bril te dragen. Wordt met het dragen van een bril het zicht op afstand beter,
dan zal de bril goed worden geaccepteerd. Een alternatief, over het algemeen op oudere leeftijd, is
het dragen van contactlenzen. Kathleen Lantau licht toe:“Ik heb in de praktijk gezien dat ouders
ervoor kunnen zorgen dat kinderen een bril als iets positiefs ervaren. Belangrijk is om dit proces
goed te begeleiden en ervoor te zorgen dat het vanzelf gaat; “trek je jas aan, pak je tas, poets je
tanden, zet je bril op.” Als je dit als ouder stimuleert kan het brildragen zelfs leuk worden.
Bovendien zijn er tegenwoordig heel leuke kindermonturen verkrijgbaar.”
Visuele vermoeidheid door leren en werken
Essilor heeft een campagne ontwikkeld waarmee de brillenglasfabrikant aandacht vraagt voor
visuele vermoeidheid door leren en werken. De campagne, die tot 2 oktober bij de vakopticien
loopt, bestaat onder meer uit een interessante consumentenactie. Kinderen tot 12 jaar, die tijdens
de actieperiode een bril met Essilor glazen kopen, ontvangen een kleurpotlodenset. Bovendien
maken ze door deelname aan een kleurwedstrijd iedere week kans op een Nintendo Wii. Klanten
boven de 12 jaar krijgen bij aankoop van Essilor glazen uit de actie het bordspel ‘5 in a row’
cadeau.
De vakopticien biedt een breed assortiment glazen voor kinderbrillen aan. De meeste Essilor
brillenglazen geven 100% UV-bescherming, zijn licht van gewicht, dun en praktisch onbreekbaar.
Een overzicht van de vakopticiens in Nederland is te vinden op www.essilor.nl
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
Noot voor de pers: er zijn kant-en-klare artikelen beschikbaar over het vroegtijdig signaleren van
oogproblemen bij kinderen en visuele vermoeidheid. Ook zijn er foto’s beschikbaar van Essilor
brillenglazen voor kinderbrillen. Deze kunt u aanvragen bij marjolein.tijdink@wisse-worldcom.nl.
Meer informatie over Essilor is te vinden op www.essilor.nl en www.essilor.be. U kunt ook contact
opnemen met Silvie Geerts, telefoon: +31 (0)40 2065858 of via e-mail: GEERTSS@essilor.nl
Over Stichting Tijdig Onderkennen van Visuele stoornissen (TOV)
De Stichting TOV, opgericht in 1994, houdt zich bezig met het Tijdig Onderkennen van afwijkingen
in het visueel functioneren van jeugdigen van 0 tot 19 jaar. Kathleen Lantau, landelijk coördinator
en directeur van de Stichting, begon in 1971 als orthoptist in het Emma Kinderziekenhuis in
Amsterdam, dat later zou worden geïntegreerd in het Academisch Medisch Centrum (AMC) te
Amsterdam.
Medio de jaren 70 is zij vanuit het Wilhelmina Gasthuis en het Interuniversitair Oogheelkundig
Instituut te Amsterdam gevraagd te participeren in een lokaal en regionaal onderzoek naar de
vroegdetectie van oogafwijkingen bij kinderen op een consultatiebureau. Dit heeft geresulteerd in
een landelijk gesystematiseerd onderzoek in de Jeugdgezondheidszorg. Niet alleen in Nederland en
in de Scandinavische landen is een systeem van vroegdetectie opgezet, ook België heeft binnen
Kind en Gezin de vroegdetectie van oogafwijkingen in haar onderzoeksprogramma opgenomen.
Informatie over dit onderwerp is te vinden op www.stichtingtov.nl.
*Stichting TOV heeft geen (financieel) belang bij de campagne van Essilor.
Over Essilor
Essilor International is één van de grootste ondernemingen op het gebied van oogoptiek ter wereld.
Het bedrijf is vertegenwoordigd in meer dan 100 landen en telt wereldwijd bijna 30.000
medewerkers. De productie bedraagt meer dan 300 miljoen brillenglazen. De productie vindt plaats
in 16 fabrieken en ruim 240 receptslijperijen. Bovendien zijn er vier R&D-centra, waar voortdurend
wordt gewerkt aan vernieuwing en verbetering van de producten. De omzet bedraagt wereldwijd
iets meer dan 3 miljard euro. Het hoofdkantoor van Essilor International is gevestigd te Parijs. In

de Benelux heeft Essilor vestigingen in Eindhoven (hoofdkantoor), Brussel en Zevenaar. Een groot
deel van de glazen voor de Benelux-markt wordt in Zevenaar op recept gemaakt. In een
geavanceerd en bijna volledige geautomatiseerd productieproces worden brillenglazen op sterkte
geslepen en voorzien van een kleur, ontspiegeling of hardingslaag.