Basispresentatie roadshows 2010 | dienstencyclus fysieke collectievorming in opbouw

Collectiemanagement
Dienstencyclus
fysieke collectievorming in opbouw

PROGRAMMA
Inleiding, situering &
doelstelling
Collectiecijfers Vlaanderen
& lokaal/regionaal
beheer van fysieke collectie sectorale diensten in wording
Van boek naar e-book
Digitaal Aanbod & Fundels

INLEIDING, SITUERING & DOELSTELLING

1.310.000
2001
1.910.000
2008
Gedaan met de fysieke collectie?
Vlaamse bibliotheken blijven meer en meer fysieke collectie aankopen

collectiemanagement
Lokale en sectorale aanpak fysiek collectiebeheer is nodig
DO
AANSCHAFFENselecteren & bestellen
verwerken & leveren
PLANmaken profiel per collectiesoort
ACT
Vaststellen & herijken beleid
CHECK
meten &
evalueren

Even terug
ZOMER 2004 |Stuurgroep collectiemanagement VCOB-SBB’s-COB’s
COLLECTIEKETTING

zomer 2004

Leidt tot sectorale richtlijnen‘wieden’
Netwerkmagazijn in 2007
als instrument bij wieden
Samenwerking
Vlaanderen
Provincies
Gemeenten
Eerste sectoraal collectieproject gefocust op één fase binnen collectiemanagement

Ondertussen
Initiatieven om efficiënter aan collectiebeheer (plannen, laten selecteren, bestellen kastklaar maken) te doen komen lokaal en provinciaal vanuit de sector.
Er is (meer) draagvlak voor verandering, ook bij productleveranciers allerhande (collectieplanning, bestellen, selecteren, kastklaar maken)

Leidt beweging van onderuit effectief tot sectorale verandering?

Zoveel bibliothecarissen, zoveel meningen over collectie

2009 |20% OB’s neemt deel aan projecten efficiënte collectievorming & planning
+ doelgericht lokaal & regionaal
+ draagvlak voor verandering, ook bij collectieleveranciers
Maar versnipperd en niet toegankelijk voor hele sector
Overkoepelende rol voor Bibnet

Moeten we in Vlaanderen
een eigen NBD-Biblion organiseren?

Ambitie
vanuit bestaande praktijkvoorbeelden
werkprocessen voor lokale collectievorming
helpen organiseren en faciliteren
door
een kader te bieden waarbinnen collectiediensten uitgebouwd worden
die modulair of als gehele cyclus inzetbaar zijn
voor de openbare bibliotheken

collectie centraal

collectioneur centraal

3 collectioneurs
Goede Praktijkcases van 3 pioniers
1. Collectieprofielen als resultaat van collectieplanning
2. ( Laten) selecteren en bestellen
3. Kastklaar laten leveren
Bibnet rijgt projecten aan elkaar en rolt uit op Vlaams niveau

van ketting…
collectieplanning
selecteren & bestellen
kastklaar leveren

Collectie
planning
Collectie
Planning
collectieprofielen
kastklaar geleverd
kwaliteit
tot cyclus
(laten)
Selecteren
(laten)
Selecteren
Leveren
Leveren
bestelling titels
dispatching
Bestellen
Bestellen
Kastklaar maken
Kastklaar maken
monopolie!
Lokale collectieplanning als voorwaarde
om aan te (laten) schaffen in vertrouwen.
Open Vlacc als draaischijf van collectiedata.

Vlaamse collectie
afvoer
Netwerk
collectie
Lokale basiscollectie
(via collectiecyclus)
Vlaamse netwerkcollectie
(o.m. via netwerkmagazijn)

GLOBALE
COLLECTIECIJFERS
VLAANDEREN/REGIONAAL (BIOS2 | 2008)

Trend 2000 2008
Collecties worden groter, maar renderen minder
Collectiepiek 2004 & 2005 (25 miljoen)  rendement laagst (gemiddeld ruim 2 uitleningen per exemplaar) op jaarbasis
2000 lager aanwezigheidspercentage, bezit & uitleen  hoger rendement (uf)
2008 hoger aanwezigheidspercentage, bezit & uitleen  lager rendement (uf)

aanschaf & wieden

Meetpuntenvoor rendement
Verschillende kwantitatieve methodes
om collectie te meten
Doucet-Larbre
Gütersloh
Z-score
Münster
McClellan
C-Opt
Eigen methode?
Om snel een indicatie te hebben over het globaal rendement van de collectie kan een bibliotheek die minder vertrouwd is met ‘meten’, kijken naar twee eenvoudige meetpunten.

Meetpunt 1
AanwezigheidspercentageHoeveel collectie treft de gebruiker aan op het moment van bezoek?
1-[Uitleningen/(omvang*12 )]
100 items omvang* 12 maanden = 1200 potentieel
300 uitleningen/1200 potentieel = 0,25 afwezigheid
1-0,25 = 0,75 of 75% aanwezigheid

aanwezigheidspercentage
76% tevredenheid
collectieaanbod
74% tevredenheid
collectieaanbod
Een kleiner aanbod op de plank, hoeft niet te leiden tot minder tevredenheid over het aanbod. 75% aanwezig aanbod is een richtlijn

Meetpunt 2
Uitleenfrequentie (UF) of gebruikscoëfficiënt (BIOS)
Aantal uitleningen/bezit
Bijv. 100 items in rubriek DIEREN
300 uitleningen in rubriek DIEREN
300/100 = uitleenfrequentie van 3
In deze rubriek werd op jaarbasis
elk item 3 keer uitgeleend

Meetpunt 2
Uitleenfrequentie
Elk exemplaar werd op jaarbasis gemiddeld x keer ontleend
Gemiddelde in Vlaanderen 2,26
Laagste in Vlaanderen 0,08 / 0,10
Hoogste in Vlaanderen 4,90
tussen 0,08 en 0,10 1 bibliotheken
hoger dan 4,00 9 bibliotheken

Meetpunt 2
Uitleenfrequentie
Gemiddelde totale collectie in Vlaanderen 2,26
Gedrukte Materialen (GM) 1,78
AVM 2,63
DVD 5,27
Muziek DVD 3,20
Video, LP, cassette 2,73
CD-rom 2,11
CD 1,84
Daisy 0,74

Meetpunt 2
Uitleenfrequentie
Gemiddelde totale collectie in Vlaanderen 2,26
GM 1,78
Volwassenen Jeugd
Fictie 2,20 2,71
Non fictie 1,51 1,91
Strips 2,95 5,64
Bladmuziek 1,50
Tijdschriften 1,35

Uw collectie?

regio x

Als je meer wil weten,
meer wil meten,
Als je wil plannen en verbeteren
…

COLLECTIEDIENSTEN
IN WORDING

Acties Bibnet 2010 [korte termijn] als grondvest voor opbouw diensten [lange termijn]
1. Voorbereiding sectorale tool voor collectieplanning
2. Aankoopcentrale veelgevraagde collectie | snel & kastklaar
3. Voorbereiding andere collectiediensten

bottom up
Bibnet
Overleg en reflectie met OB’sDenktank
Coördineert
Bibnet/SBB’s
Bovenlokale Regiegroep
Betrokken bij ontwikkeling van collectiediensten
BIBLIOTHEKEN

1. Voorbereiding DIENST Collectieplanning

Collectieplanning
Integraal collectiebeheer - ICB
1 op 6 bibliotheken in Vlaanderen past toe in 2010
Adviestool voor collectieplanning op basis van eigen beleidskeuzes, benchmarking & marktonderzoek.
Model Product-Marktcombintatie (PMC)
Resultaat
Kwantitatieve collectieprofielen
[aantallen & budget per collectieonderdeel]

1. Voorbereiding DIENST Collectieplanning
Opvolgen provinciale pilootprojecten collectieplanning ICB
met 50 bibliotheken
 Aanpak vanaf 2011
centrale module
resultaten marktonderzoek geïntegreerd

Marktonderzoek
Lokale bevraging naar interesses van ALLE inwoners.
Doelgroep
Bibliotheekleden
Niet leden (via steekproef bevolkingsregister)
Vragenrondes over diverse literatuurgenres en infodomeinen
2 soorten vragen
Duidt aan waarin je geïnteresseerd bent
Geef aan welk medium je daarvoor raadpleegt
(boek, tijdschrift, internet, DVD, cd-rom,…)

Marktonderzoek
Vraagblok 1 | Wat?

Marktonderzoek
Vraagblok 2 | Hoe?
Bibliotheekleden raadplegen voor onderwerpen over vrije tijd
94% het boek tegenover 75% het internet
Niet leden raadplegen voor onderwerpen over vrije tijd
84% het internet tegenover 71% het boek

Marktonderzoek
Globaal resultaat in functie van collectieplanning:
Overzicht per collectieonderdeel met
Marktomvang (waar hebben inwoners behoefte aan) &
Marktaandeel (hoe beantwoordt bib die vraag nu reeds)
BlauwTotaal aantal inwoners
Rood | OMVANG informatiebehoefte
voor genre/onderwerp
Groen | AANDEEL
Hoeveel bib
Informatiebehoefte
beantwoordt

Opbouw ICB-model

Voordelen ICB-planning
maakt buikgevoel concreet
extra info als ondersteuning bij beslissing
Instrument om met team of
collectieverantwoordelijke aan de slag te
gaan
cijfermateriaal (tabellen & grafieken)
communicatie naar
beleidsverantwoordelijken

Even stil staan…

“Aanschaffen in vertrouwen” ?
Wil ik met een gedegen collectieplanning de selectie van mijn basiscollectie (deels) toevertrouwen aan mijn leverancier?

“Aanschaffen in vertrouwen” ?
Wat blijft er dan te doen in mijn bibliotheek? Het is toch net ònze job om zelf te selecteren?

Marktonderzoek McDonaldisering?
Leidt een vraaggestuurde bibliotheek niet tot een verschraald aanbod?
Krijgen we geen eenheidsworsten als we enkel de markt volgen?

2. opstart DIENST Snelcollectie
‘Sprinters’?
Populaire/veel gevraagde werken fictie/non fictie volwassenen
Zo snel mogelijk kastklaar op de rekken na publicatie
Mét bijzondere uitleenvoorwaarden (slechts één week, tegen betaling, …)

Initiatief om uit te besteden komt vanuit sector
Initiatief van Turnhout
Pilootproject met 5 Vlaamse bibliotheken
Gelanceerd in 2009
Ondersteuning van provincies Antwerpen en Limburg
Eind 2009
 50 bibliotheken via leverancier Medio Europe
Bestaand concept
Leverancier stelt op jaarbasis beperkt aanbod samen dat verwacht wordt ‘populair’ te zijn of worden.
Bibliotheek selecteert minimum % van de titels uit dat aanbod.
Boeken kastklaar geleverd amper week na publicatie

Naar sectorale aanpak
Bibnet wil bestaande succesvolle uitbestede collectiedienst optimaliseren en vlot beschikbaar maken voor alle Vlaamse bibliotheken.
Stapsgewijs naar centrale ondersteuning voor lokale collectievorming met maximale sectorale kwaliteitsbewaking en aandacht voor diversiteit aan behoeften bij bibliotheken
Aanschaf lokale basiscollectie
via geautomatiseerde collectiecyclus.
De beoogde collectiedienst gaat van (laten) selecteren tot kastklaar leveren

Wàt is veelgevraagd*?cijfers 2009
voor 120 bibliotheken in provincies & VGC
Top 20 auteurs fictie
*Met veelgevraagd wordt hier bedoeld: meest ontleend.

voor 120 bibliotheken in provincies en VGC
Pieter Aspe absolute top met 13 titels

top 20 per provincie

Accenten per provincie

Meest gevraagd non fictie
voor 63 bibliotheken in provincies
Antwerpen, Oost-Vlaanderen & Vl. Brabant3 meest ontleende titels

Top 20 per provincie
voor 63 bibliotheken

Top 50 non fictie
voor 63 bibliotheken in 3 provincies
Grote variatie aan titels

Eten en drinken
Rijbewijs
Lifestyle (mode & afslanken)
Landen & Reizen
Sexualiteit
Wonen
BV’sEsoterie
Guinness book of records
Autobiografie
Informatica

Rendement van veelgevraagde collecties?
Hoge uitleencijfers betekenen niet noodzakelijk het succes van de collectie.
Globale indicatie op basis van aanwezigheidspercentage en uitleenfrequentie

Aanwezigheidspercentageveelgevraagd
Aangezien het om veelgebruikte collectie gaat, is het logisch dat deze in mindere mate op de plank staat, of aanwezig is. Het aanwezigheidspercentage voor veelgevraagde collecties in Vlaanderen ligt binnen de bevraagde groep 120 bibliotheken steevast onder 50% indien de reguliere uitleentermijn van toepassing is.
Onderstaande grafiek toont met de kortste staven een reëel aanwezigheidspercentage van minder dan 30% bij de meest ontleende titels fictie in een grootstedelijke bibliotheek met reguliere uitleentermijn (1 x per maand).
De langste staven geven aan wat potentieel het aanwezigheidspercentage – of permanent keuzeaanbod - zou zijn indien deze collectie op wekelijkse basis zou ontleend worden.

Pieter Asperegulier 120 bibs
Lange staven = potentieel aanwezigheidspercentage
wekelijkse uitleentermijn
Korte staven = reëel aanwezigheidspercentage maandelijkse (reguliere) uitleentermijn

5 meest ontleende fictiecentrumbib
5 toptitels met 5 exemplaren per titel in centrumbibliotheek aan reguliere uitleentermijn van een maand. Aangezien deze collectie quasi permanent ontleend is, treft de bezoeker op jaarbasis gemiddeld minder dan 10% van deze toptitels aan op de plank.
Potentieel aanwezigheidspercentage indien toptitels wekelijks ontleend zouden worden

Aanbod bij wekelijkse uitleentermijn
Aanwezigheidspercentage van +80% in grootstedelijke bibliotheek van populaire collectie met wekelijkse uitleentermijn (sprinter).
.
Indien deze collectie maandelijks ontleend zou worden, biedt dat een beduidend lager aanwezigheidspotentieel

uitleenfrequentie
Uitleenfrequentie of gebruikscoëfficiënt (BIOS) = uitleningen/bezit
Of aantal keer per jaar dat een exemplaar ontleend wordt.
indien elk exemplaar in reguliere collectie één maal per maand ontleend wordt, is de maximale uitleenfrequentie 12.
Vlaams gemiddelde uitleenfrequentie is 2.18

Aantal exemplaren aangekocht
Meest ontleende collectie Fictie
Gemiddeld 3.45 exemplaren in bezit per bibliotheek
(op 120 bibliotheken)
Meest ontleende collectie Non Fictie
Gemiddeld 1.41 exemplaren in bezit per bibliotheek
(op 63 bibliotheken)

Bibnet als aankoopcentrale
Leidt tot:
Eerste Vlaamse standing order mét keuzemogelijkheid van titels voor openbare bibliotheken
voor veel gevraagde volwassenencollectie fictie en deels non fictie
optimale individuele selectiemogelijkheid bij voorafbestelling
levering kastklaar één week na publicatie
vanaf januari 2011

Offertevraagprijs én kwaliteit
Beoordeling
Preventiefbewijs leveren voor realiseren gelijkaardige dienst
niet afhankelijk zijn van één bepaalde klant
Prijs
boekenprijs
korting
prijs voor verwerking
prijs voor levering
Voldoen aan kwaliteitseisen7 categorieën

Omschrijving van het voorwerp
kwaliteitseisen
Collectieprofiel
Selecteren
Bestellen
Kastklaar maken
Etiket
Leveren
Facturatie

3.Voorbereiding andere collectiediensten
Centraal selecteren van basiscollectie
Optimaliseren/centraliseren
Bestelproces
Standaard voor kastklaar maken

Van boek naar e-book…

Boek blijft
Dragersveranderen,
maar hetboekblijft
Digitaallezenzalgroeien
Welkeverhoudingdigitaal/papier…
20 – 80 ?
30 – 70 ?
“Het boek is als het wiel: een perfecte uitvinding die niet zal verdwijnen”
Niet vasthouden aan de vorm
maar concentreren op inhoud & beleving!

Wanneer?
Onderzoek TNO: “e-reader over tweeënhalf jaar ingeburgerd in Nederland!” (Boekblad 17/04/2008)
ForresterTechpotential: in 2013 verwachte penetratie van 30%
Voorwaarden
prijs moet 50% lager dan nu
voldoende Nederlandstalige content beschikbaar
toevoegen van een (online) shop noodzakelijk

Gemiddelde leeftijd gebuikere-reader

bibliotheek
Vandaag
Smaakmaker met beperkingen van content?
Toekomst
via Vlaams E-book Platform (VEP)
Doel
 Ontlenen van e-books met Nederlandstalig actueel aanbod
 Gebruiker kan online voor beperkte duur downloaden op e-reader

Digitaal aanbod
Johan.Mijs@bibnet.be
teamleider publiekstoepassingen

29.421 downloads van de DigiLeen-applicatie leiden tot uiteindelijk 8.442 leners: meer dan de helft van de potentiële leners krijgt de software niet geïnstalleerd?

De 50% meest actieve leners (4.221 leners) lenen samen 96,13% van de downloads. De overige leners maken amper gebruik van DigiLeen(maximum 4-8 downloads) en zijn dus probeerders die niet terugkomen.
http://www.flickr.com/photos/ingridesign

De mate van integratie beïnvloedt het gebruik van DigiLeen sterk. Bibs die vroeg in het project een maximale koppeling in hun zoekomgeving hebben geïmplementeerd, scoren opmerkelijk hoger.

Digitale collectie wordtvandaagnogvaak ‘
stiefmoederlijk’ behandeld

fysiekéndigitaal

Fundels
Pilootbibliotheken
implementatie begeleid door Playlane & Bibnet
Nieuwe release & leveringen half 2010
To do bibliotheek
Installatie binnen bibmuren op pc kiosk(s)
Pakketten klaarmaken voor uitleen
To do gebruiker thuis/school
Vereist | recente pc met internetverbinding
Stappen voor thuisgebruik
Downloaden & installeren software via internet
Reader inpluggen & Fundel op reader leggen
Fundel downloaden

Fundels
Eerste jaar 650 euro
aanschaf vijf rugzakjes, readers met vijf boekjes
+ volledige toegang binnen bibliotheekmuren
+ promotiestand
Vanaf tweede jaar 375 euro
Licentiekost digitale content
Duur?
Mediargus 13.000 inwoners = 950 euro per jaar
Databanken NBD tot duizenden euro per jaar

DEMO
nieuwe versie

Collectiemanagement
wim.verhulst@bibnet.be

http://www.slideshare.net	17
http://www.winob.be	13
http://cms4.webengine.be	3
http://www.linkedin.com	1

Basispresentatie roadshows 2010 | dienstencyclus fysieke collectievorming in opbouw

by Wim Verhulst

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

4 Embeds 34

Statistics

Basispresentatie roadshows 2010 | dienstencyclus fysieke collectievorming in opbouw Presentation Transcript