Hoe eerlijk bent u?
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Hoe eerlijk bent u?

on

  • 537 views

Dan Ariely schreef onlangs het boek "Heerlijk Oneerlijk" in dit artikel ga ik in op de relevantie van dit boek voor het bedrijfsleven.

Dan Ariely schreef onlangs het boek "Heerlijk Oneerlijk" in dit artikel ga ik in op de relevantie van dit boek voor het bedrijfsleven.

Statistics

Views

Total Views
537
Views on SlideShare
532
Embed Views
5

Actions

Likes
0
Downloads
1
Comments
0

1 Embed 5

https://twitter.com 5

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Hoe eerlijk bent u? Document Transcript

  • 1. 28tijdschrift administratie – nummer 5 – MEI 2013 W W W.tijdschriftadministratie.NLoneerlijkheid en fraude gaan vaak over kleine dingenHoe eerlijkbent u?Als administrateur heeft u er mee te maken: oneerlijkheid. Een collega dient een declaratie in en rondt de kilometers afnaar boven, omdat het zo gemakkelijk is. De directeur dient een bon in waarvan u honderd procent zeker weet dat hetprivé is. En dan hebben we het nog niet eens over leveranciers en klanten die lang niet altijd eerlijk zijn. De vraag is danhoe u zich tegen oneerlijkheid kunt wapenen. Dan Ariely, hoogleraar psychologie en gedragseconomie schreef er eenboek over: ‘Heerlijk oneerlijk’.Misschien schrikt u ervan, maar niemand is honderdprocent eerlijk. U als lezer niet en ik ook niet. Na-tuurlijk zeggen we allemaal dat we dat wél zijn,maar als puntje bij paaltje komt, sjoemelen we alle-maal een beetje als we de kans krijgen. Dan Ariely spreekt daarbijvan de sjoemelmarge. Ariely laat zien dat het wel of niet frauderenveel te maken heeft met het normbesef, oftewel met de hoeveel-heid frauduleuze handelingen waarmee we nog kunnen levenzonder er zelf last van te hebben. Daarbij is het belangrijk dat weons zelfbeeld als redelijk eerlijk individu in stand kunnen houden.De ene mens is de andere niet. In een garagebedrijf bijvoorbeeldkan de ene monteur met een gerust hart een stuk gereedschapmee naar huis nemen en zijn geweten sussen met het spreek-woord: ‘wie appelen vaart, appelen eet’, terwijl de andere auto-monteur er niet van kan slapen als hij dat zou doen. Belangrijkom te weten is dat we allemaal onze zwakke plek hebben als hetgaat om oneerlijk gedrag. Want niet alleen iets meenemen is eenteken van oneerlijkheid, ook bewust wegkijken en niet eerlijk jemening geven, zijn daar voorbeelden van.Als het over oneerlijkheid en fraude gaat, denken we vaak aangrote zaken, zoals de Vastgoedfraude of Vestia. Maar oneerlijkheiden fraude gaan juist vaak over heel kleine zaken. Tijdens een spelgooit u een vijf met een dobbelsteen, maar u verplaatst uw pionzes plaatsen. U betaalt niet bij de parkeerautomaat, omdat u tochzo weer terug bent. U rijdt regelmatig te snel, maar remt net afvoor de flitspaal om zo een boete te voorkomen. En denk eens nawat u doet als u teveel geld terugkrijgt bij het betalen, of er laterachter komt dat u vergeten bent om een product af te rekenen. Inal die gevallen maakt u gebruik van uw eigen sjoemelmarge. (Zieook onderstaand kader.)SjoemelmargeDan Ariely heeft het regelmatig over de sjoemelmarge. Dit houdtin dat het sjoemelgedrag van mensen door met name twee facto-ren wordt bepaald. Aan de ene kant willen we voordeel behalenuit fraude (een economische motivatie), aan de andere kant zienwe onszelf graag als fantastische individuen en willen we onszelfeerlijk in de spiegel kunnen kijken (psychologische motivatie).Arielys boek laat zien dat de balans tussen een positief zelfbeelden het willen profiteren van fraude nogal aan fikse schommelin-gen onderhevig is.Gelegenheid tot oneerlijk gedragVeel bedrijven werken oneerlijk gedrag in de hand. Het geven vaneen bonus is daar een voorbeeld van. Als medewerkers of klanteneen bonus kunnen krijgen, dan zullen zij extra hun best doen omdeze te halen. In een dergelijk geval is men sneller bereid om tesjoemelen, zeker als men dicht in de buurt van de bonusgrens zit.Maar ook het gemakkelijk toegang bieden tot kantoorartikelenwerkt oneerlijkheid in de hand. Daarnaast leiden onduidelijke af-spraken en overeenkomsten sneller tot fraude. Stel, een bedrijfvergoedt het eerste kwartier overwerk niet. Een deel van de mede-werkers zal zijn best doen om dat verloren kwartiertje toch terugte verdienen. Ook ongelijke behandeling van medewerkers ver-EthiekDoor Jan Wietsma AA, mede-initiatiefnemer van de MKB-kredietcoach, partner Full Finance. (vragen: jwietsma@coolfacts.nl)
  • 2. 29W W W.tijdschriftadministratie.NL tijdschrift administratie – nummer 5 – mei 2013werkt juist sjoemelgedrag in de hand. Overigens hanteert de fis-cus een straf boeteregime, als u met (kennelijk) voorbedachterade onjuiste aangiften doet.Zorg ervoor fit te zijnHet risico op oneerlijk gedrag neemt ook toe bij vermoeidheid. Alswe vermoeid zijn, kiezen onze hersenen veel eerder voor een im-pulsieve oplossing dan voor een rationele. De kans dat u akkoordgaat met een onjuist ingediende declaratie is aan het einde van dedag dus groter dan aan het begin van de dag - tenzij u de avond er-voor bent doorgezakt. Daarom is het ook verstandig om vergaderin-gen waarbij belangrijke besluiten moeten worden genomen nietaan het einde van de middag te plannen. En als u wilt overwerken,vergeet dan niet om tussendoor te rusten en te eten. Doet u datniet, dan werken uw hersenen minder goed en neemt de kans opfouten toe. Als u denkt dat dit voor u niet geldt, dan heeft u nog on-voldoende zicht op de werking van het brein.Oneerlijk gedrag herkennenNatuurlijk wilt u als administrateur ook graag weten hoe u oneer-lijk gedrag kunt herkennen bij anderen. Om te beginnen is het be-langrijk dat u uzelf goed kent en erkent dat ook u uw eigen sjoe-melmarge hebt. Daarnaast is het goed om te beseffen dat mensendie oneerlijk zijn, een standaardgedragspatroon ontwikkelen. Zijhebben altijd dezelfde soort smoesjes als ze te laat op een af-spraak komen. Ze zijn altijd bepaalde bonnen kwijt of er is regel-matig een onverklaarbaar kasverschil. Maar ook het aantal credit-nota’s dat namens iemand moet worden verstuurd, is eenindicatie. Bij mensen met een leidinggevende functie, is structu-reel overwerk een signaal. Daarnaast komt het in de praktijk regel-matig voor dat de privé-uitgaven van mensen niet in overeen-stemming zijn met wat men verdient. In al die gevallen is hetverstandig om het gedrag dat u opvalt bespreekbaar te maken.Oneerlijk gedrag voorkomenHet belangrijkst is natuurlijk dat u de kans op oneerlijk gedragverkleint. Dan Ariely is er door onderzoek achtergekomen dat eenoorzaakt oneerlijkheid. In al die gevallen gaan mensen hun on-eerlijke gedrag rationaliseren, waardoor ze menen recht te heb-ben op het voordeel dat ze met oneerlijkheid of fraude kunnenbehalen. (Zie ook onderstaand kader.)FraudedriehoekIn administratieve opleidingen wordt de nodige aandacht besteedaan de zogeheten fraudedriehoek. Daarbij gaat men ervan uit datvoor administratieve fraude drie belangrijke voorwaarden aan-wezig moeten zijn. De eerste voorwaarde is dat er gelegenheidmoet zijn om te frauderen; er is bijvoorbeeld geen toezicht in hetmagazijn, of de administrateur kan zonder toestemming geldbe-dragen overmaken. De tweede voorwaarde is dat er druk moetzijn om te frauderen. Iemand kan maar moeilijk rondkomen,wordt uitgelachen door vrienden, heeft een partner met een gatin de hand of wordt onder druk gezet door klanten of leveranciers.De derde voorwaarde waaraan moet worden voldaan, is dat mende fraude kan rationaliseren: ‘Als ik dit product niet aan de klantgeef, loopt hij weg’. Of: ‘Ik heb al zo lang overgewerkt, mijn part-ner heeft ook wel eens recht op een weekendje weg.’ Als aan dezedrie voorwaarden is voldaan, dan neemt de kans op fraude of on-eerlijkheid toe. Het is dus belangrijk te voorkomen dat de fraude-driehoek kan worden opgebouwd, wat u het beste kunt bereikendoor een goede beschrijving en controle op de werking van de in-terne beheersing.Fiscaal sjoemelenEen onderwerp dat extra aandacht verdient, is natuurlijk het sjoe-melen met fiscale aangiften. Daarbij gaat het om de particulier diehonderd euro aan giften opvoert, maar ook om de ondernemerdie privé-uitgaven als zakelijk boekt. In de praktijk komt het ooknog wel eens voor dat er - als gevolg van liquiditeitskrapte - eennihil-aangifte voor de omzetbelasting wordt ingevuld. Natuurlijkwordt dat meestal wel weer gecorrigeerd in een suppletieaangifte,maar op grond van het correct toepassen van wet- en regelgevingis het natuurlijk niet terecht.Horizontaal ToezichtDe fiscus probeert het fiscaal sjoemelen van bedrijven zoveel mo-gelijk tegen te gaan, door het aangaan van convenanten: het hori-zontale toezicht. De Belastingdienst maakt dan afspraken met eenbedrijf over de wijze waarop het Tax Compliance Frameworkwordt ingericht en geborgd, zodat fiscale kwesties snel wordenontdekt en met de Belastingdienst worden besproken. In het mkb-sluit de Belastingdienst tevens een convenant met de fiscaal inter-mediair (belastingadviseur, accountant) over de wijze waaropdeze toezicht houdt op het fiscaal compliant handelen van zijnklanten. Daarnaast gaat de fiscus de komende jaren meer energiesteken in het verticale toezicht. Daarbij gaat zij actief op bezoekbij ondernemers en particulieren om na te gaan of er wel voldaanis aan de aangifte- en betaalverplichtingen. Overigens is het aar-dig om op te merken dat Ariely heeft vastgesteld dat mensen min-der met hun fiscale aangiften sjoemelen als er vooraf wordt ge-vraagd of zij het aangiftebiljet netjes gaan invullen. Het achteraflaten verklaren dat de aangifte juist en naar waarheid is ingevuld,
  • 3. 30tijdschrift administratie – nummer 5 – MEI 2013 W W W.tijdschriftadministratie.NLaantal maatregelen de kans op oneerlijk gedrag daadwerkelijkverkleint:-- de plechtige belofte;-- de handtekening;-- de ethische geheugensteuntjes;-- het toezicht.De plechtige belofteMet het laten afleggen van een plechtige belofte wordt bereikt datmensen bij hun handelen sneller denken aan wat zij hebben be-loofd. De plechtige belofte wordt bijvoorbeeld gebruikt bij beroe-pen in de medische sector en de advocatuur.De handtekeningDe handtekening heeft vooral effect als u mensen vooraf laat ver-klaren dat ze eerlijk te werk zullen gaan bij het uitvoeren van hunwerkzaamheden. Het laten zetten van een handtekening nadat dewerkzaamheden zijn uitgevoerd, heeft veel minder effect.De ethische geheugensteuntjesMet enige regelmaat de mores van de organisatie in herinneringbrengen, heeft een groot positief effect. Dat doet u bijvoorbeeld doortijdens werkoverleggen stil te staan bij de normen en waarden waar-voor de organisatie staat. Maar ook het geven van cursussen en trai-ningen over ethiek en gedrag levert de nodige positieve resultatenop. Daarnaast is het goed om met enige regelmaat in een internenieuwsbrief aandacht te vragen voor zaken die u opvallen en waar-van u vindt dat ze niet horen. Zo was er een organisatie die opmerk-te dat het kopieerapparaat twee keer zoveel papier en toner gebruik-te als de leverancier had opgegeven. Na een berichtje in denieuwsbrief namen de medewerkers geen papier en toner meermee naar huis. Een andere organisatie publiceert iedere maand detop-10 van best bezochte websites. De eerste maand stond VoetbalInternational bovenaan. In de derde maand kwam deze site nietmeer voor en bestond de top-10 alleen nog maar uit websites diedaadwerkelijk van belang waren voor het bedrijf.Het toezichtDaarmee is een brug geslagen naar het laatste onderdeel dat on-eerlijk gedrag voorkomt: het toezicht. Loop als administrateur re-gelmatig door het bedrijf. Stel eens een vraag aan een medewer-ker of klant, ook al weet u bij wijze van spreken al dat het goed zit.Mensen hebben dan in de gaten dat toezicht geen wassen neus is.Juist het terugkerende toezicht voorkomt dat er zaken fout kun-nen gaan. Geef mensen ook complimentjes als u ziet dat het goedgaat en sanctioneer als zaken niet conform de regels van het spelworden gespeeld. Een sanctie die goed werkt, is het zogenoemdenormoverdragende gesprek, waarbij duidelijk wordt aangegevenwelke normen overschreden zijn.LovenswaardigTot slot, met oneerlijkheid worden we allemaal geconfronteerd,het nastreven van honderd procent eerlijkheid is lovenswaardig,maar bedenk dat ieder mens zijn sjoemelmarge houdt. Het regel-matig bespreekbaar maken van de normen en waarden van de or-ganisatie, en het laten zien dat intern toezicht geen wassen neusis, dringt het aantal gevallen van oneerlijk handelen flink terug.Belangrijk daarbij is te bedenken dat de ‘tone at the top’ en hetdaaruit voortvloeiende voorbeeldgedrag een belangrijke katalysa-tor of barrière kan zijn voor mensen in een organisatie om al danniet eerlijk te handelen.ALLE SITES OP EEN RIJIn elk nummer van Tijdschrift Administratie vindt u een over-zicht van de in dat nummer genoemde sites, danwel een ver-wijzing naar relevante sites. Daarbij wordt het paginacijfervan het bijbehorende bericht of artikel vermeld.Belangenvereniging spd en spd-nieuwswww.bspd.nl(pagina 38 en 39)Belastingverdragen, overzichthttp://tinyurl.com/verdragenoverzicht-april*(pagina 17)BoekenrubriekDe boeken kunt u onder andere bestellen bij:www.managementboek.nl(pagina 40)Bouw, verlaagd btw-tariefhttp://tinyurl.com/blkb2013*(pagina 22)Boxplot, informatie en uitleg over dewww.boxplot.nl(pagina 23)Creditmanagement Software – Nederlandse Markt 2013Gratis rapportwww.softwarepakketten nl.(pagina 7)Cursussen en congressenInfo bij: www.kluwerfinancieelmanagement.nl/opleidingenen www.kluwersalarisadministratie.nl/opleidingen(pagina 40)Interview, bedrijf geïnterviewdehttp://www.swbhengelo.nl(pagina 10)S&O-urenregistratie, app voorwww.tekz.nl(pagina 6)Subsidies, aanvragen en informatiewww.agentschap.nl(pagina 14)* http://tinyurl.com wordt door de redactie gebruikt in gevalde url’s te lang zijn om (op papier) te publiceren. Deze sitebiedt de mogelijkheid om een (zeer) lange url om te zettennaar een veel kortere.