Bản tin Tâm Lý Học Đông Tây số 1
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Bản tin Tâm Lý Học Đông Tây số 1

on

  • 1,354 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,354
Views on SlideShare
1,036
Embed Views
318

Actions

Likes
1
Downloads
61
Comments
0

3 Embeds 318

http://welink.vn 221
http://welinkvn.wordpress.com 96
https://welinkvn.wordpress.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Bản tin Tâm Lý Học Đông Tây số 1 Bản tin Tâm Lý Học Đông Tây số 1 Document Transcript

  • T hư ngỏTâm Lý Học Đông Tây là bản tin điện tử do WE Link phát hành với mục tiêu xây dựng một diễnđàn nơi độc giả cùng chia sẻ những góc nhìn khác nhau về tâm lý học. Đó có thể là góc nhìn khoahọc, góc nhìn từ cuộc sống, từ chính kinh nghiệm hành nghề tâm lý, hay góc nhìn của một ngườiquan tâm đến tâm lý học như một công cụ để nâng cao chất lượng cuộc sống.Bản tin Tâm Lý Học Đông Tây sẽ ra mắt độc giả trong tuần đầu tiên của mỗi tháng và mỗi kỳphát hành sẽ xoay quanh một chủ đề nhất định. Chủ đề của tháng 6 tập trung giới thiệu các đềtài xoay quanh trẻ em và gia đình.Mỗi bản tin sẽ bao gồm các chuyên mục sau:Tin tức & Sự kiệnChuyên mục dành đăng cáctin bài đáng chú ý về các sựkiện hoặc các nhân vật liênquan đến tâm lý học với mụctiêu cung cấp cho độc giảnhững tin thời sự quan trọngtrong lĩnh vực tâm lý họctrong nước và quốc tế.Khoa học tâm lýNơi chia sẻ những bài viếttổng luận và các kết quảnghiên cứu khoa học của cácnhà chuyên môn trong lĩnhvực nghiên cứu và thực hànhtâm lý. Các bài nghiên cứuđược trình bày theo đúngchuẩn quốc tế của Hiệp hộiTâm lý học Hoa Kỳ (AmericanPsychological Association)về định dạng bài viết và cáchthức trích dẫn.Ai? Chuyện gì? Ở đâu?Giới thiệu thông tin về các tổchức, cá nhân, hoặc sự kiện cóliên quan đến tâm lý học tạiViệt Nam và trên thế giới.Chuyện ngành, chuyệnnghề là nơi chia sẻ tâm tư vàtrải nghiệm của chính nhữngngười trong ngành.Từ đó, độcgiả sẽ có cái nhìn sâu sắc hơnvề cuộc sống của các nhà tâmlý học cũng như đam mê củahọ với ngành nghề và khátvọng phát triển tâm lý học đểgóp phần nâng cao chất lượngcuộc sống cho người Việt.Psych CaféNơi độc giả sẽ khám phánhiều góc nhìn, nhiều luồngquan điểm khác nhau về cácđề tài tâm lý học mang tínhthời sự. Độc giả được khuyếnkhích đóng góp ý kiến để làmcho cuộc tranh luận phongphú, sôi nổi hơn với mục tiêucuối cùng là chia sẻ kiến thứcvà kinh nghiệm sống.Tôi là ai? Ai là tôi?Đăng tải các bài viết thú vị vàcác trắc nghiệm giúp độc giảkhám phá bản thân và nhữngngười xung quanh.Tâm lý học cho cuộcsống với các bài viết ứngdụng tâm lý vào những sinhhoạt và những mối quan hệ xãhội thường nhật mong muốnđem khoa học tâm lý đến vớimọi người một cách gần gũivà thiết thực hơn.Trên kệ sáchĐồng hành cùng độc giả vớinhững quyển sách liên quanđến tâm lý học không thể bỏqua.Nghiên cứu mớiCập nhật cho các nghiên cứutâm lý học vừa được công bốđể độc giả nhanh chóng nắmbắt xu hướng phát triển củabộ môn khoa học tâm lý trênkhắp thế giới.Để bản tin thực sự trở thành nơi học hỏi, chia sẻ, giao lưu phong phú và ý nghĩa, Ban biêntập kêu gọi tất cả độc giả cùng nhau đóng góp bài viết cho các chuyên mục của bản tin. Hãyđể tiếng nói của chúng ta được lắng nghe, kinh nghiệm của chúng ta được chia sẻ, kiến thứccủa chúng ta được phản biện, và những đóng góp của chúng ta vào sự phát triển của khoa họctâm lý ở Việt Nam được ghi nhận. Đó cũng là những lợi ích thiết thực mà bản tin mong muốnđem lại cho độc giả.Ban biên tập rất mong nhận được những góp ý chân thành của độc giả để bản tin Tâm Lý HọcĐông Tây thật sự trở thành một kênh giao lưu hiệu quả và thú vị giữa những người có cùngmối quan tâm đến tâm lý học, cùng chung tâm huyết muốn đóng góp vào sự phát triển của bộmôn khoa học này tại Việt Nam.Trân trọng,Ban biên tậpĐể gửi bài viết đóng góp cho bản tin, hoặc gửi góp ý nhằm giúp phát triển bản tin, xin liênhệ với Ban biên tập tại email: press@welink.vnNội dung- Tin tức và sự kiện 2- Khoa học tâm lý 3- Ai? Chuyện gì? Ở đâu? 7- Psych Cafe 9- Tôi là ai? Ai là tôi? 10- Tâm lý học cho cuộc sống 13- Trên kệ sách 14- Nghiên cứu mới 15Liên hệ gửi bài: Ngô Thúy AnhĐT: 0932.754.762Email: press@welink.vn với tiêu đề “Bảntin TLH Đông Tây-Tên chuyên mục-Tênbài viết”Ban biên tập: Ngô Thúy Anh Nguyễn Đức Như ThủyChịu trách nhiệm nội dung: Ngô Minh UyThiết kế: Nguyễn Văn Toàn
  • TIN TỨC & SỰ KIỆN“Tôi cảm thấy rất phấn khởi vì đếnlần đại hội này, rất nhiều gươngmặt trẻ đã xuất hiện, đứng lên vàphát biểu những ý kiến xác đáng,có giá trị.”Đó là lời nhận định của GS.TS.Nguyễn Ngọc Giao (chủ tịch Liênhiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuậtTP.HCM) trong Hội thảo và Đạihội của Hội khoa học Tâm lý –Giáo dục TP.HCM diễn ra vào ThứBảy ngày 25/05 vừa qua.Hội thảo và Đại hội Hội khoa họcTâm lý – Giáo dục TP.HCM(lần thứ 5)Khởi sắc với nguồn nhân lực trẻBản tin tâm lý học Đông Tây 1Hội thảo khoa học – sôi nổingoài sự mong đợiThật vậy, so với kỳ Đại hội và Hội thảogần nhất cách đây 6 năm, lần này Hội thảođặc biệt sôi nổi với hơn 60 lượt ý kiến traođổi chỉ trong thời lượng 2 tiếng đồng hồ.Hội thảo buổi sáng bao gồm 3 nhóm chủđề: tâm lý học giáo dục, tâm lý học trongchăm sóc sức khỏe tâm thần, và tâm lýhọc ứng dụng trong công tác xã hội. Mỗinhóm chủ đề có hơn 10 báo cáo thamluận với nội dung đa dạng và cập nhật vềcác ứng dụng của tâm lý học trong nhiềumôi trường khác nhau như học đường,doanh nghiệp, công tác xã hội, sức khỏetâm thần... Hội thảo có sự góp mặt củanhiều gương mặt trẻ, như tiến sĩ NguyễnMinh Anh (báo cáo về “Ứng dụng tranh vẽtrong chẩn đoán và tham vấn tâm lý”), bácsĩ Lâm Hiếu Minh (trưởng chi hội ThăngHoa – báo cáo về “Động kinh trong các rốiloạn phát triển ở trẻ em”), thạc sĩ Lê ThịMinh Tâm (báo cáo về “Mô hình thúc đẩysự thành công”)…Một cách trùng hợp, các nhóm hội thảođều đặc biệt “nóng” lên khi các tham luậnliên quan đến vấn đề giới tính được trìnhbày. Trong nhóm hội thảo về Tâm lý họcGiáo dục, báo cáo của ông Ngô Minh Uy(giám đốc Cty Dịch vụ Tư vấn & Giáodục WE Link) nhấn mạnh đến tầm quantrọng của việc truyền thông đối với vấn đềbình đẳng trong các xu hướng giới tính đãnhận được sự quan tâm của những ngườitham dự và được ông Huỳnh Công Minh(nguyên giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạoTP.HCM) gợi mở thêm: “Tôi mong đợicác nhà tâm lý tiếp cận sâu hơn vấn đề vềgiới tính trong bối cảnh nhà trường. Ví dụnhư khi trong lớp có một em học sinh cóxu hướng tính dục thiểu số, giáo viên cầnđược chuẩn bị và huấn luyện về tâm lý nhưthế nào để có những cư xử tôn trọng vàhiệu quả trong quá trình tương tác với họcsinh đó.”Còn ở nhóm hội thảo về tâm lý học trongchăm sóc sức khỏe tâm thần, khi bác sĩPhan Thiệu Xuân Giang trình bày đề tài“Rối loạn định dạng giới”, một số câu hỏiđặt ra cũng đề cập đến việc truyền thôngvề các vấn đề giới tính. Bên cạnh đó là cáccâu hỏi về các thông tin trái chiều, thiếuchứng cứ khoa học tràn lan trên internethiện nay bị dán nhãn “tâm lý học”. Trả lờicác câu hỏi trên, bác sĩ Giang nhấn mạnhrằng, các thông tin tâm lý học rất dễ bị suydiễn thiếu chứng cớ, cho nên từng cá nhânhành nghề cần phải không ngừng nghiêncứu và cập nhật liên tục các thông tinchuyên ngành trên thế giới.Tham luận của Tiến sĩ Nguyễn Minh Anhvề Ứng dụng tranh vẽ trong chẩn đoán vàtham vấn tâm lý dù được trình bày gầncuối giờ, khi quỹ thời gian còn rất hạn hẹp,nhưng vẫn nhận được rất nhiều câu hỏi vềcác kinh nghiệm lâm sàng thực tế, về sựhữu dụng của các loại công cụ và kỹ năngliên quan đến tranh vẽ hiện đang được sửdụng trên thế giới nhưng vẫn chưa đượcbiết đến nhiều ở Việt Nam. Điều này chothấy nhu cầu không nhỏ của những nhàhành nghề được cập nhật và huấn luyệncác công cụ và kỹ năng mới trong thựchành tâm lý.Bài học cho nhiệm kỳ tới: Bêncạnh nhiệt tình vốn có, cầnthêm các hoạt động chuyênnghiệp.Được khích lệ bởi TS. Đinh Phương Duy(chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý và Giáodục TP.HCM), đại hội buổi chiều cũng rấtsôi nổi với các ý kiến đóng góp thẳng thắnvà xác đáng. Anh Trần Công Bình (CLBCông tác xã hội chuyên nghiệp TP.HCM)đã nhấn mạnh sự cần thiết của việc tậptrung phân tích các khó khăn của ngànhnghề để tìm hướng giải quyết, đồng thờiTINTRONG NƯỚCTS Đinh Phương Duy, chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý -Giáo dục TP.HCM phát biễu khai mạc
  • Lắng nghe các ý kiến từ các trưởng chi hội,ông Huỳnh Công Minh đúc kết: “Nếu chỉdừng lại ở nhiệt tình và tâm huyết thì khôngthể phát triển được. Hội cần xem xét tronghoàn cảnh khó khăn hiện tại, Hội có thểlàm được những gì để phát huy vai trò củamột nghiệp đoàn, bảo vệ và phát triển chonhững người hành nghề chân chính. Banchấp hành cần liên hệ hiệu quả với Sở Giáodục và Đào tạo để hoạt động hiệu quả hơn.Bên cạnh nhiệt tình vốn có, cần thêm cáchoạt động chuyên nghiệp.”Những đóng góp thẳng thắn, tuy đaunhưng thấm, đã cho ban chấp hành nhiềugợi ý cho những hoạt động trong nhiệm kỳsắp tới, và cũng là cơ hội để lực lượng trẻđóng góp công sức vào công tác Hội nóiriêng và sự phát triển ngành Tâm lý học –Giáo dục học nói chung.Trong dịp này, đại hội cũng đã thống nhấtvà thông qua danh sách Ban chấp hànhnhiệm kỳ V (2013-2018) gồm 32 thànhviên.Như Thủy tường thuậtliên kết chặt chẽ hơn giữa các chi hội vàcác thành viên hội để tăng cường sự hỗ trợlẫn nhau trong các hoạt động. Anh cũngđề xuất các cách thức để phát triển truyềnthông nội bộ và cộng đồng thông quaemail và mạng xã hội.Ý kiến liên kết các chi hội đặc biệt nhậnđược sự đồng tình từ bác sĩ Nguyễn MinhTiến (trưởng chi hội Trăng Non). Bácsĩ cũng nêu ra nhu cầu của các nhà thựchành tâm lý cần được hỗ trợ trong việcđăng ký thực hiện nghiên cứu khoa học,hỗ trợ kinh phí cho nghiên cứu và phảnbiện đề tài.Tin tức & Sự kiệnBản tin tâm lý học Đông Tây 2TINTHẾ GIỚINhận trị liệu tâm lý? Chuyệnbình thường ở Argentina29/04/2013, CNNĐiểm khác biệt của Argentina là đất nướcnày có số lượng nhà tâm lý học bình quânđầu người cao hơn bất kỳ quốc gia nàotrên thế giới. Gần một nửa số chuyên giatâm lý của nước này tập trung tại thủ đôBuenos Aires. Theo Daniela Frankenberg,một nhà tâm lý học tại Argentina, việc tìmđến sự hỗ trợ của một nhà trị liệu tâm lýđể giải quyết các vấn đề của bản thân cóthể được xem là phù phiếm ở nhiều quốcgia, nhưng tuyệt nhiên đó là điều hết sứcbình thường ở Buenos Aires. Trị liệu tâmlý là một công cụ, “không chỉ để chữa lànhnhững tổn thương về cảm xúc hay tâm lý,mà còn để phát triển con người và nhâncách nhằm nâng cao chất lượng cuộc sốngcủa mỗi chúng ta” (theo nhà tâm lý họcModesto Alonso).Thông cáo truyền thông: Hộithảo về công việc, áp lực, vàsức khỏe làm nổi bật sự kếthợp giữa bảo vệ và nâng caosức khỏe và an toàn của ngườilao động09/05/2013Los Angeles, California.Trong khuôn khổ chuỗi hội thảo về côngviệc, áp lực và sức khỏe, những vấn đề liênquan đến bản chất thay đổi của công việcvà ảnh hưởng của những thay đổi liên tụcnày lên sức khỏe, an toàn và phúc lợi củangười lao động đã được đưa ra bàn luận.Hội thảo đề cập đến nhiều chủ đề phongphú được người lao động, người làm côngtác quản lý, những người trong nghề vàcác nhà nghiên cứu quan tâm.Sự kết hợp giữa tâm lý học vàkhiêu vũ ballet: cuộc gặp gỡvới “tiến sĩ khiêu vũ”10/05/2013, CNNCô Kaslow, 56 tuổi, là một nhà tâm lý vàđồng thời cũng là một vũ công ballet. Côbắt đầu học múa từ năm 3 tuổi, nhưng sauđó cô lựa chọn theo đuổi tâm lý học ở cảđại học và các bậc học sau đó. Cô đã phảiđấu tranh rất nhiều giữa việc theo đuổitâm lý học hay việc tiếp tục khiêu vũ bal-let. Khoảng 5 năm trước, Kaslow mở mộtsố lớp dạy ballet tại Trung tâm Ballet At-lanta. Tại đây cô gặp giám đốc của trungtâm, Sharon Story, và giám đốc nghệ thuậtcủa Atlanta Ballet, John McFall, và nhậnra rằng, vẫn có một cách để có thể “dànxếp” mối mâu thuẫn giữa niềm đam mêballet và sự nghiệp tâm lý học của cô. Sauđó, Kaslow trở thành nhà tâm lý học đầutiên làm việc cho Atlanta Ballet. Cô trợgiúp các sinh viên cũng như các vũ côngmúa chuyên nghiệp thông qua các chươngtrình chăm sóc sức khỏe và trị liệu tâm lý.Công việc của cô đã và đang giúp đỡ rấtnhiều vũ công giải quyết các vấn đề củahọ, bao gồm rối loạn lo âu khi trình diễnvà xu hướng cầu toàn của các vũ công.Hội nghị khoa học lần thứ6 của Hiệp hội Quốc tế vềNghiên cứu các Phương phápCan thiệp trên Internet16-18/05/2013Chicago, IllinoisTại Hội nghị khoa học quốc tế lần thứ 6:Nghiên cứu về các hình thức tư vấn tâm lýtrên mạng Internet (ISRII), các nhà nghiêncứu, nhà tâm lý lâm sàng, nhà làm luật vàđại diện các ngành công nghiệp đã cùngthảo luận các chương trình nghiên cứu vềviệc khuyến khích, phòng ngừa, điều trị vàcủng cố sức khỏe thông qua công cụ mạngInternet với mục tiêu cải thiện sức khỏehành vi và tâm thần, cũng như chất lượngcuộc sống cho mỗi cá nhân.Hội nghị lần thứ 16 của Hiệphội tâm lý tổ chức và côngviệc Châu Âu22-25/05/2013Münster, ĐứcChủ đề cho Hội nghị lần thứ 16 của Hiệphội tâm lý tổ chức và công việc Châu Âulà: “Hình dung về thế giới trong tương lai:Chúng ta muốn làm công việc như thế nàovào ngày mai?”. Hội nghị này tập trung vàoviệc cải thiện môi trường làm việc trướcnhững thách thức như toàn cầu hóa, thayđổi trong dân cư và khủng hoảng tài chínhthế giới.(Mai Anh dịch)
  • KHOA HỌCTÂM LÝLIỆU PHÁP KHAY CÁT(SANDTRAY THERAPY)BS NGUYỄN MINH TIẾN(Câu lạc bộ Tâm lý Trị liệu TRĂNG NON – thuộc Hội KH Tâm lý Giáo dục Tp.HCM)Về mặt ứng dụng, người ta nhận thấy khay cát có thể được áp dụng ở cả trẻ em, vị thànhniên lẫn cả những thân chủ người lớn. Tại phòng trị liệu của CLB Trăng Non, chúng tôibắt đầu đưa công cụ khay cát và thực hành lâm sàng trong hơn 2 năm qua, bắt đầu từ việcthực hành trải nghiệm qua hoạt động trên khay cát bởi những sinh viên và cử nhân tâmlý, sau đó dần dần áp dụng trên những thân chủ trẻ em và người lớn. Khay cát cũng đượcsử dụng trong đào tạo, huấn luyện và cả trong một số buổi giám sát. Trong bài viết này,chúng tôi sẽ trình bày một số cơ sở lý luận có tính nền tảng của liệu pháp sử dụng khaycát, cách thức thực hiện liệu pháp trong thực tế và minh họa một số các trường hợp lâmsàng để có thể chia sẻ một số kinh nghiệm cùng những kết quả sơ khởi trong việc thựchành lâm sàng của chúng tôi.CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LIỆU PHÁP KHAY CÁTTHEO QUAN ĐIỂM CỦA TRƯỜNG PHÁI NHÂNVĂN (HUMANISTIC SANDTRAY THERAPY)Trò chơi trên cát là một loại công cụ sử dụng trong chơi trị liệu (play therapy) – một hìnhthức tâm lý trị liệu cho trẻ nhỏ có vấn đề tâm lý, đôi khi có thể áp dụng cho cả trẻ lớn, vịthành niên, cá nhân người lớn hoặc cả gia đình. Những hình mẫu thu nhỏ (miniatures),tượng trưng cho những con người, thú vật, hoặc sự vật thông thường có thật trong thựctế, sẽ được sử dụng để tạo nên những bối cảnh và nội dung chơi trên bề mặt của cát. TênChơi (play) và sáng tạo nghệthuật (arts) từ lâu đã đượcbiết đến như những công cụđược ứng dụng vào việc thựchành tâm lý liệu pháp ở trẻem và vị thành niên. Trongsố các loại hình chơi và sángtạo nghệ thuật ấy, có một loạicông cụ đặc biệt mà từ khá lâucũng đã được các nhà tâm lýtrị liệu trên thế giới đưa vàothực hành, đó là khay cát(sand tray), một loại công cụvừa có tính đa dạng về mặtthể hiện vừa tạo nên một bứctranh sinh động mang tínhẩn dụ mà qua đó nhà trị liệuvà thân chủ có thể thực hiệnnhững tương tác có tính trịliệu.BS NGUYỄN MINH TIẾNBản tin tâm lý học Đông Tây 3
  • thông dụng trong tiếng Anh chỉ cách làmnày là sandplay (trò chơi trên cát) hoặcsandtray therapy (liệu pháp chơi trên khaycát), hoặc như cách gọi tên của MagaretLowensfeld (tác giả của phương pháp) làWorld Technique (Kỹ thuật Thị hiện Thếgiới). Phép tiếp cận này được sử dụngtrong một bối cảnh có tính nghi thức, cósự chuyển tiếp hoặc như một phương phápchữa lành các sang chấn, đau khổ về tinhthần. Trong bài này để đơn giản chúng tôisẽ gọi tên phương pháp là “Trò chơi trêncát” khi gọi với ý nghĩa chung và “liệupháp khay cát” khi phương pháp được ápdụng trong bối cảnh trị liệu tâm lý.Liệu pháp khay cát được phát triển nên bởibác sĩ Magaret Lowensfeld trong thập niên1920 do bà đã cảm hứng khi đọc Floor-games (Trò chơi trên sàn nhà) của H.G.Wells (1906), và được áp dụng tại Trungtâm Trị liệu Trò chơi tại Luân Đôn, Anhquốc. Wells và các con trai của mình đãcùng chơi những trò chơi trên sàn nhà; họchọn lấy đồ chơi là những hình mẫu thunhỏ để bày ra những cảnh chơi đầy kịchtính trên sàn nhà của một căn phòng saukhi đã dọn sạch các vật dụng khác. Nhữngtrò chơi này đã cho phép gia đình củaWells có được một phương tiện để khámphá các chủ đề trong cuộc sống. Và Wellscũng đã khuyến cáo mọi người cùng vớitrẻ em nên tham gia vào một tiến trìnhchơi như thế.Lowensfeld, cũng giống như Freud, Kleinvà Winnicott, hiểu rằng em cần có nhữngloại công cụ khác không phải ngôn ngữ đểcó thể giao tiếp và có thể tạo nên ý nghĩacho những trải nghiệm của mình. Bà cũngnhận ra hoạt động chơi có khả năng giúpchuyển biến và tổng hợp lại những thế giớiquan còn hạn chế của trẻ. Bằng sự thôngthái của mình, bà đã không chỉ đưa thêmvào khay đựng những nội dung chơi màcòn cho cả cát và nước vào để cho phépđứa trẻ giải bày ra những trạng thái sinhhọc và siêu hình rất phức tạp. Bộ công cụnày nhằm giúp trẻ cảm nhận được các trảinghiệm của mình chứ không giúp gia tăngkhả năng diễn giải của nhà trị liệu về thựctại của đứa trẻ.Những thân chủ trẻ con của Lowensfeldđã sử dụng các vật liệu chơi này một cáchhết sức nhiệt tình. Bộ công cụ cũng cónhững tính chất rất hấp dẫn, đa năng vàđa chiều kích. Và đặc biệt là nó không cầnđến bất cứ kỹ năng đặc biệt nào. Thật vậyđã có một đứa trẻ gọi đó là “Cả thế giớiđể vui chơi” – điều này khiến bà đôi khigọi đó là “Trò chơi Thế giới” (Worldplay;hay tiếng Đức là Weltspiel), đó cũng làtiền thân cho các tên gọi World Apparatushoặc Lowensfeld World Technique về sau.Nhiều thập niên trôi qua kể từ ngàyLowensfeld đưa kỹ thuật làm việc này vàoTrung tâm trị liệu của bà, các giáo viên,những nhà tư vấn và nhà nghiên cứu thuộcnhiều trường phái lý thuyết khác nhau đãcung cấp bộ công cụ này cho những đốitượng mà họ làm việc. Theo thời gian, tròchơi trên cát đã được sử dụng để giúp conngười kết nối và trở nên quan tâm hơn đếnthực tại cá nhân và liên cá nhân trong đờisống con người. Những nhà thực hànhđã sử dụng nó để gia tăng khả năng củaý thức, khả năng tự bình phục, giảng dạy,học tập, sáng tạo, giao tiếp và những mốiquan hệ lành mạnh giữa con người vớinhau.Do bởi khay cát là công cụ có tính chất rấthữu hiệu và thú vị, nhiều tác giả đã phátkiến nên những tên gọi riêng cho phươngpháp của mình nhằm mô tả những cáchthức tiếp cận cuộc chơi trên khay cát; mỗicách gọi tên thể hiện cách thức thực hiệncũng như quan điểm riêng của từng tác giảvề những tiến trình xảy ra trong khay cát.Liệu pháp khay cát nay đã vươn xa ra khỏiphạm vi tham vấn và trị liệu tâm lý; nóđược áp dụng trong giáo dục, trong nhữnghành trình tìm kiếm về mặt tinh thần,trong công việc, cũng như bất cứ hoàncảnh nào mà những người có nguồn gốcxuất thân và văn hóa khác nhau muốnhiểu biết lẫn nhau trong thâm sâu conngười của mình.Cách gọi tên phương pháp cũng là cáchthức đặc biệt gợi lên những câu chuyện kểhoặc những thực tại có tính chuyên biệt.Trong một nghiên cứu về trò chơi trêncát tại Úc, một đứa bé trai 12 tuổi đã gọitên phương pháp của Lowensfeld là “bứctranh cát” (sand picture) hoặc “tranh vẽcác ý nghĩ” (thinking picture). Đứa trẻ nói:“Cháu đã nói rất nhiều về mọi việc đã xảyra, nhưng ở đây cháu im lặng, cháu bậnsuy nghĩ. Suy nghĩ là một người anh emkhó tính. Không ai có thể nghe được bạn,nhưng ở đây, bức tranh trên cát là một thứsuy nghĩ, và người ta có thể nghe thấy nólên tiếng”.Liệu pháp khay cát là một hình thức tâmlý trị liệu có tính năng động và diễn đạt(dynamic and expressive), giúp cho thânchủ có thể giải bày thế giới nội tâm của họthông qua các biểu tượng và hình ảnh ẩndụ. Liệu pháp khay cát theo trường pháinhân văn nhấn mạnh đến việc hình thànhmột mối quan hệ trị liệu sâu sắc và có tínhchấp nhận, cùng với một cách tiếp cận xửlý nội dung trong khay cát chủ yếu dựatrên những trải nghiệm của thân chủ tạiđây và ngay lúc này (here-and-now).Quan điểm nhân văn tin rằng khi conngười tăng trưởng và phát triển ở lứa tuổitrẻ em và vị thành niên, họ sẽ có thể bị mấtđi mối liên lạc với chính con người màmình đang là. Họ có thể đã học cách chấpnhận một số cảm xúc nào đó và khôngchấp nhận những cảm xúc khác. Trongtiến trình chối bỏ những gì thuộc về conngười thật của mình, họ có thể trở nênmất liên lạc với bản ngã thực sự của chínhmình. Liệu pháp khay cát theo trường pháinhân văn mang đến những trải nghiệm vềsự tái kết nối của con người với bản ngãchân thực của mình và giúp con người trởlại khám phá các ước mơ, hy vọng và tầmnhìn của mình.Giống như liệu pháp chơi (play therapy) ởtrẻ nhỏ, liệu pháp khay cát mang lại mộttrải nghiệm có tính chủ động, không lời,gián tiếp và mang tính biểu tượng. Giaiđoạn tạo cảnh (scene creation phase),trong đó thân chủ sắp đặt các hình mẫuthu nhỏ vào trong khay cát, là một giaiđoạn rất quan trọng và cũng là giai đoạntrung tâm đạt đến các trải nghiệm từ khaycát. Trong liệu pháp khay cát theo trườngphái nhân văn, giai đoạn xử lý (processingphase) sẽ mang lại thêm những trải ng-hiệm vốn đã hình thành trong giai đoạntạo cảnh và cho phép suy xét lại trải ng-hiệm ấy. Thông qua giai đoạn xử lý, thânchủ có thể nhìn lại bối cảnh trong khay vàtrải nghiệm về tác động của nó.Tất cả các thành phần như khay cát,những hình mẫu thu nhỏ, không gianan toàn trong khay cát, những lời nói sửdụng trong khi chơi trên cát và cả côngviệc trong giai đoạn xử lý đều có tầm quantrọng trong việc tạo nên hiệu quả trị liệu.Liệu pháp khay cát có thể được sử dụngcho trẻ em từ 8 tuổi trở lên, vị thành niênvà cả người lớn. Giống như liệu pháp chơi,thân chủ được trị liệu với khay cát cũngthể hiện bản thân theo cách ẩn dụ. Mặc dùtrong giai đoạn xử lý, nhà trị liệu sử dụngKhoa học tâm lýBản tin tâm lý học Đông Tây 4
  • lời nói nhiều hơn trong liệu pháp chơidành cho trẻ nhỏ, việc sử dụng và xử lýhình ảnh ẩn dụ cũng tương tự như trongliệu pháp chơi.Nhà trị liệu trường phái nhân văn xemthân chủ là những người có khả năngtự hiện thực hóa bản thân và vốn có sẵnkhuynh hướng phát huy tiềm năng củamình. Họ có thể tự nhận biết bản thânmình và chịu trách nhiệm về những lựachọn của mình. Con người là sinh vật cótính xã hội và có nhu cầu mạnh mẽ muốnkết nối với người khác. Trong liệu phápnhân văn, mối quan hệ trị liệu là nguồnlực nền tảng tạo nên những thay đổi cótính xây dựng ở thân chủ (Cain, 2002).Mục đích cơ bản của mối quan hệ trị liệulà tạo nên một bầu khí tối ưu thuận lợi chosự tăng trưởng xảy ra. Rogers đã viết: “Hầuhết trẻ em, nếu được sống trong một môitrường bình thường đáp ứng phù hợp vớinhững nhu cầu về cảm xúc, trí tuệ và xãhội của trẻ, đều có khuynh hướng đạt đếnsự lành mạnh để đáp ứng và thích nghi vớiđời sống” (Kirschenbaum, 1979).Khi nhà trị liệu gặp thân chủ, dù là trẻem hay người lớn, họ thậm chí còn cầnnhiều hơn một “môi trường bình thườngphù hợp” như thế, bởi vì họ đã không thểcó được lòng tin của một trẻ nhỏ. Vì vậy,việc thiết lập một bầu khí tối ưu cho tăngtrưởng là điều tuyệt đối quan trọng. Mốiquan hệ trị liệu là trung tâm của bầu khínày, và khả năng tự nhận biết bản thâncùng với kỹ năng của nhà trị liệu có thểtạo nên bầu khí này và làm chất xúc táccho sự tăng trưởng nơi thân chủ.Trong liệu pháp khay cát, nhà trị liệu tạolập một không gian an toàn và có tínhchấp nhận để thân chủ có thể đối diện vớicác chủ đề cốt lõi của họ. Giống như trongliệu pháp chơi, bản chất mang tính ẩn dụcủa khay cát giúp tạo nên một khoảngcách an toàn để thân chủ có thể giải bàynhững cảm xúc đau khổ của họ. Khay cátcho phép thân chủ bộc lộ bản thân họ dướihình thức những biểu tượng không lời,đồng thời tạo nên một sản phẩm phóngchiếu có tính thị hiện những thực tại chủquan trong nội tâm cũng như trong cácmối quan hệ của thân chủ.CHUẨN BỊ PHƯƠNGTIỆN VÀ CÁC BƯỚCTHỰC HIỆNĐối tượngNhư đã nêu trên đối tượng làm việc vớikhay cát là những trẻ em từ 8 tuổi trở lên,vị thành niên và cả người lớn. Cần phânbiệt việc sử dụng khay cát để tạo cảnh cótính ẩn dụ với việc sử dụng cát như mộtloại vật liệu vô định hình trong các hoạtđộng chơi giúp phát triển tâm vận động ởtrẻ em. Các đối tượng của liệu pháp khaycát là những trẻ em và người lớn không cóvấn đề thiểu năng trí tuệ hoặc rối loạn pháttriển tâm vận động, mà chủ yếu là nhữngthân chủ có trí năng phát triển tốt nhưngđang trải qua các sang chấn, đau khổ hoặcbế tắc trong đời sống tâm lý. Khay cát cũngcó thể tạo khung cảnh để một người đi sâuvào việc tìm hiểu và khám phá các trảinghiệm cảm xúc của bản thân. Trong thựctế lâm sàng, chúng tôi đã sử dụng khay cátcho các trẻ em mồ côi sống trong các cơsở bảo trợ xã hội, trẻ em trong gia đìnhcó xung đột, trẻ gặp khó khăn trong họctập và những vị thành niên hoặc người lớncó vấn đề khó khăn về cảm xúc. Tại TrăngNon, khay cát cũng được sử dụng như mộtcông cụ cho những người đang học tập vàthực hành tâm lý trị liệu tự khám phá cáctrải nghiệm của bản thân.Phương tiệnPhương tiện chính là một khay đựng cát.Kích thước khay cát có thể lớn hay nhỏ tùytheo mục đích sử dụng và tuổi của thânchủ, sao cho có thể đủ rộng để thân chủ cóthể diễn đạt các cảnh chơi. Khay cát có thểđặt trên nền nhà hoặc đặt trên bàn cao đểthân chủ đứng hoặc ngồi bên cạnh khay.Bên trong khay là cát sạch, có thể là cátkhô hoặc có thể cho nước vào để làm ướtcát, nhờ đó thân chủ để thể tạo hình chođịa thế của cát trong cảnh diễn.Phòng chơi cũng phải có sẵn thật nhiềunhững mẫu vật thu nhỏ (miniatures) đạidiện cho thật nhiều những nhân vật, thúvật và sự vật hiện diện trong đời sống đểthân chủ có thể sử dụng bằng cách đưa vàobên trong khay cát để tạo cảnh. Các mẫuvật ấy có thể gồm:• Những hình người: lớn, nhỏ, già, trẻ,đàn ông, phụ nữ, có sắc phục và tư thếtượng trưng cho nhiều loại nghề nghiệphoặc kiểu người khác nhau như nông dân,binh lính, y tá, bác sĩ, cảnh sát, học sinh...Thậm chí có cả những mẫu người trongphim hoặc truyện như siêu nhân, robot,batman hoặc người tiền sử vv... để trẻ cóthể tưởng tượng• Những thú vật phổ biến: Nên sắp xếpvà phân loại thành các thú hoang và thúnhà, chim hoang và gia cầm, thú hiền vàthú dữ, loài vật sống trên rừng, trên đồnghoặc dưới nước, các loài thông dụng hiệncó mặt trên đời lẫn các loài vật cổ đã tuyệtchủng như khủng long, hoặc loài vật chỉcó trong truyền thuyết như rồng, quáivật... Thậm chí có cả những con vật đãđược nhân cách hóa hoặc con vật nổi tiếngtừ phim, truyện như vịt Donald, chuộtMickey... Nếu có thể, mỗi loài vật nên cónhững con kích thước lớn nhỏ khác nhauđể khi cần thân chủ có thể diễn cảnh giađình của loài vật ấy.• Những sự vật, đồ vật: Cần những mẫuvật đại diện cho rất nhiều các đồ vật vàsự vật trên đời, từ những vật vô tri trongthiên nhiên như sỏi, đá, những hình tượngthực vật: cây cỏ, bông hoa, cho đến nhữngvật thể nhân tạo lớn nhỏ khác nhau nhưnhà cửa, xe cộ, bàn ghế, xích đu, biển báo,đèn hiệu, vân vân và vân vân... Các mẫuvật càng đa dạng thì khả năng diễn cảnhcàng phong phú.Mục đích và thời lượnglàm việcChỉ sử dụng khay cát khi thân chủ đã cóđược lòng tin khá sâu sắc với nhà trị liệu.Không thực hiện liệu pháp khi thân chủvẫn còn lưỡng lự. Homeyer và Sweeney(1998) cho rằng khay cát nên được sửdụng một cách có mục đích và có dự định.Nhà trị liệu nên trình bày rõ những mụcđích và thời lượng sử dụng khay cát trêntừng thân chủ cụ thể. Hai tác giả này đềnghị sử dụng khay cát như cách thức đểthay đổi bước đi trong làm việc với thânchủ, như một cách thức để tiếp thêm sứcmạnh cho tiến trình trị liệu hoặc đưa việctrị liệu đến các tầng mức can thiệp sâu xahơn. Khuyến cáo này cũng phù hợp vớiđiều đã nêu ở phần trên: khay cát có hiệuquả khi làm việc với những thân chủ bị bếtắc.Khoa học tâm lýBản tin tâm lý học Đông Tây 5
  • Các bước thực hiện1. Giai đoạn tạo cảnh(scene creation phase)Homeyer và Sweeney (1998) thường chothân chủ một câu mào đầu trước khi bướcvào giai đoạn tạo cảnh như “Bạn hãy tạomột quang cảnh về đời sống của bạn nhưnó đang có trong hiện tại. Bạn cũng có thểsử dụng những hình ảnh trong quá khứcũng như tương lai nhưng hãy trung thựcvới chính bạn về cuộc sống của bạn vàolúc này”.Trong giai đoạn tạo cảnh, nhà trị liệu cầnphải đặt mình trong hiện tại càng nhiềucàng tốt nhưng họ không nói gì đặc hiệucả. Điều quan trọng đối với thân chủ làphải có được một trải nghiệm bên trong vềsự kết nối với các hình mẫu thu nhỏ và lựachọn cái nào trong số đó để tạo cảnh. Nhàtrị liệu không làm gián đoạn tiến trình bêntrong này nhưng cần phải làm cho thânchủ biết rằng nhà trị liệu đang ở cùng thânchủ trong lúc họ trải nghiệm những phútgiây thực hiện việc tạo cảnh.Điều thú vị là một số nhà trị liệu khaycát tin rằng tiến trình bình phục trongliệu pháp khay cát chỉ xảy ra trong giaiđoạn tạo cảnh. Vì thế, các nhà trị liệu nàykhông đi qua giai đoạn xử lý. Một số nhàtrị liệu khác lại sử dụng những cảnh quantrên khay cát làm chủ đề khởi điểm chocác tương tác bằng lời. Việc xử lý các nộidung trong khay cát bằng lời nói có thểgiúp khai triển và mở rộng những việcđang diễn biến trong nội tâm thân chủ mànhững việc này đã bắt đầu trong giai đoạntạo cảnh.Giai đoạn tạo cảnh sẽ giúp hình thành nênsắc thái cho quá trình thân chủ tự thămdò và khám phá bản thân khi họ nhìnvào những hình mẫu thu nhỏ và tìm thấynhững mối liên hệ với chúng. Một số thânKhoa học tâm lýchủ cảm thấy lạc lối khi tìm cách sắp xếpcác hình mẫu thu nhỏ đúng theo ý mìnhmuốn. Nếu giai đoạn tạo cảnh được trảinghiệm một cách có ý nghĩa đối với thânchủ, nếu thân chủ nhìn vào và suy nghĩ vềnhững khía cạnh trong đời sống mà họthường không chú ý đến, khi đó giai đoạnxử lý đã bắt đầu bên trong nội tâm của họ.Việc chuyển sang giai đoạn xử lý bằng lờisẽ trở nên tự nhiên hơn rất nhiều khi thânchủ cho phép bản thân họ trải nghiệm giaiđoạn tạo cảnh.2. Giai đoạn xử lý(processing phase)Một cách điển hình, nhà trị liệu sẽ bắtđầu giai đoạn xử lý bằng cách nói với thânchủ: “Hãy nói về quang cảnh mà bạn đãtạo nên”. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thểbắt đầu khi thân chủ cảm nhận được mộtđiều gì đó ngay trong giai đoạn tạo cảnh.Nhà trị liệu có thể nói: “Bạn trông có vẻ rấtbuồn. Bạn đang chú ý điều gì vào lúc này?”Khái niệm về việc hiện diện cùng thânchủ trong từng khoảnh khắc là khái niệmtrung tâm trong cách tiếp cận nhân văn ởgiai đoạn xử lý. Cách tiếp cận nhân văn tậptrung vào việc khám phá chứ không làmkỹ thuật diễn giải. Tiến trình khám phá làmột trải nghiệm sâu sắc. Hầu hết những gìnhà trị liệu thực hiện trong giai đoạn xử lýlà tạo thuận lợi cho tiến trình khám phá vàhiểu biết bản thân của thân chủ. Theo luậnđiểm của Rogers, những đáp ứng có tínhtrị liệu và có hiệu lực mạnh mẽ nhất lànhững đáp ứng nhằm giúp thân chủ vươnxa hơn mức độ hiểu biết về bản thân màhọ có trước đó.KẾT LUẬNViệc sử dụng khay cát có vai trò như mộtđòn bẩy, một bước chuyển để thúc đẩytiến trình trị liệu đi tới hoặc để mở rộngtầm nhìn hoặc tạo khúc quanh trong cáchnhìn của thân chủ về bản thân cũng nhưvề cuộc sống của họ.Việc ứng dụng sự trải nghiệm với khaycát không có mục tiêu giải quyết một vấnđề cụ thể nào trong cuộc sống thực tế củathân chủ, mà mục tiêu chính là giúp thânchủ khám phá và thấu hiểu hơn về cuộcsống của bản thân. Khay cát là một côngcụ giúp thể hiện và trải nghiệm; nó đượclựa chọn khi có sự bế tắc hoặc khó khăntrong giải bày cảm xúc cũng như trong đốithoại; nó không thay thế cho những côngcụ khác trong tâm lý liệu pháp nói chungvà cũng không có vai trò quyết định hoặckết thúc tiến trình trị liệu.Cũng như đối với nhiều loại công cụ kháctrong tâm lý liệu pháp, việc lượng giá hiệuquả của khay cát cũng dựa trên những chỉbáo có tính chủ quan và định tính. Tronghai trường hợp minh họa nêu trên, cácchỉ báo ấy có thể kể ra bao gồm: thân chủchú tâm khám phá các trải nghiệm cảmxúc của bản thân, chủ động tham gia vàoviệc giải bày nội tâm qua các hình ảnhẩn dụ, thân chủ đối thoại về các ý nghĩacủa những chủ đề được trình bày qua cáchình ảnh ấy, đối thoại với nhà trị liệu vềcuộc sống của bản thân một cách có tráchnhiệm, và đồng thời không thể hiện bất kỳbiểu hiện nào của sự phòng vệ hoặc phảnkháng, không có sự chỉ trích hoặc quy lỗicho hoàn cảnh và người khác. Hiệu quảcủa việc sử dụng khay cát trong hai trườnghợp minh họa cũng được nhận thấy thôngqua việc nó thúc đẩy tiến trình thay đổivẫn tiếp diễn cả trong những phiên trị liệucũng như trong đời sống bên ngoài, bướcđầu có thể thay đổi về cách nhìn, về tâmtrạng và rộng ra hơn là cải thiện các mốiquan hệ và chất lượng đời sống.Ngoài những tình huống áp dụng khaycát như một công cụ trị liệu tâm lý, chúngtôi cũng sử dụng khay cát để giúp nhữngngười học tâm lý lâm sàng tại Trăng Noncó cơ hội trải nghiệm và khám phá bảnthân. Những cảm xúc có thể rất sống độngkhi tạo cảnh, y như đang trải nghiệm mộtcảnh sống thực. Trong cảnh diễn ấy, sựphân định giữa cảnh chơi và cảnh đời,giữa cảnh ảo và cảnh thực đôi khi khôngcòn cần thiết nữa.TÀI LIỆU THAM KHẢO1. Gisela Schubach De Dominico, Ph.D.,The Sandtray Network Journal, 1998,Vol.2, No.3 , http://www.sandtray.org2. Elisabeth Kwasniewski, “What isSandtray Therapy”, Tone Magazine, 2005,Vol.20, No.10, p70-72* Ghi chú của Ban biên tập:Quý độc giả có thể tham khảo và tải bài viết gốcbao gồm 2 trường hợp ứng dụng liệu pháp khaycát vào trị liệu tâm lý tại đường dẫn sau: http://welink.vn/lieu-phap-khay-cat-santray-therapy/Bản tin tâm lý học Đông Tây 6
  • AI?CHUYỆN GÌ?Ở ĐÂU?Công ty Tư vấn& Giáo dục WE LinkSứ mạng- Hỗ trợ và Thăng tiến Sức khỏe tâm lý người Việt- Thúc đẩy sự phát triển ngành và nghề Tâm lý học tại Việt NamCty TNHH Dịch vụ Tư vấn và Giáo dục WE Link64 Hồ Hảo Hớn, P. Cô Giang, Q.1, TP. HCM (Lầu 2)(08) 62912900 contact@welink.vn www.welink.vnWE are… WE Linkwww.facebook.com/welinkvietnamBản tin tâm lý học Đông Tây 7
  • Câu Lạc BộTRĂNG NONGIỚI THIỆUTrăng Non được thành lập từ năm2001 với ba sáng lập viên gồm ôngNguyễn Minh Tiến (bác sĩ), bàNguyễn Thị Thanh Điệp (nhân viênxã hội) và bà Nguyễn Thị Thuyên(đại diện phụ huynh).Hơn 10 năm qua, Trăng Non hoạt độngchủ yếu trong lĩnh vực tâm lý lâm sàng,tâm lý trị liệu cho đối tượng trẻ em có cácvấn đề khó khăn về tâm lý và phát triển.Trăng Non còn mở rộng phục vụ cho cảđối tượng vị thành niên, thanh niên và cácgia đình có vấn đề khó khăn về tâm lý, cảmxúc và khó khăn trong các mối quan hệ xãhội mà vì đó đã gây trở ngại cho sự pháttriển và trưởng thành của bản thân.Ý NGHĨA “TRĂNG NON”Trăng non là trăng sắp tròn, ví như lứatuổi trẻ em và tuổi vị thành niên vẫn chưalớn, chưa tròn đầy. Đó cũng là đối tượngchính của các dịch vụ tâm lý do Trăng Noncung cấp.Hơn thế nữa, trăng thể hiện ra là tròn haykhuyết là tùy ở chỗ trăng được chiếu sángđầy đủ hay không; Dẫu ta thấy trăng non,Dịch vụ cung cấpTrẻ em có vấn đềtâm lý và phát triểnTư vấn và trị liệu tâm lý cho cáctrường hợp trẻ tự kỷ, chậm phát triểnngôn ngữ, rối loạn hành vi (đái dầm,ngỗ nghịch, ăn cắp, xung đột với bốmẹ, .v..v...)Thanh thiếu niên,gia đình có nhữngvấn đề về tâm lýTư vấn và trị liệu tâm lý cho cáctrường hợp thanh thiếu niên gặp cácvấn đề như kém thích nghi về họctập, khó khăn trong quan hệ xã hội,lo âu, ám ảnh sợ, nghiện ngập, .v..v...Sinh viên, cán bộthực hành tâm lýĐào tạo lý thuyết tại Đại học VănHiến, Hội Khoa Học Tâm lý Giáo DụcTP.HCM và các cơ sở thực hành khác.Đào tạo thực hành và kiểm huấn chocác sinh viên và cán bộ thực hành tựnguyện tham gia Trăng Non.CƠ SỞĐịa chỉ: 29 Phan Xích Long, P.3,Phú Nhuận, Tp.HCMĐiện thoại: (084) 8-3-9095280Cơ sở bao gồm một phòng tròchơi trị liệu cho trẻ nhỏ và mộtphòng dành vừa để tiếp phụhuynh, vừa dành cho trị liệu cácthân chủ vị thành niên và giađình.Ai? Chuyện gì? Ở đâu?Lấy sự học và làm tâm lýđể giúp nâng caochất lượng cuộc sốngtinh thần cho bản thânvà cho người khác“”nhưng thực tế trăng luôn tròn đầy đều đặn.Điều ngụ ý ấy cũng là điều tâm niệm củanhững thành viên Trăng Non khi làm việcvới những trẻ em khiếm khuyết, nhữngcon người bất hạnh hoặc cả khi đang họctập, rèn luyện khả năng nghiệp vụ củachính bản thân mình.Bản tin tâm lý học Đông Tây 8
  • Psych Café“BỤT CHÙA NHÀKHÔNG THIÊNG” VÀNHỮNG KẺ TÀI HOATHUA NGAY TRÊNSÂN NHÀ.Thảo luận tự do về “sức hấp dẫn”của những chuyên viên đến từ trờiTâyNgười viết xin thưa đầu tiên, tôi khôngphải là một trong những kẻ tài hoa. Và vìcái ưu thế mình không hề tài hoa, tôi tựcho phép mình viết những dòng ngô nghênhư một kẻ bên lề chứng kiến bi kịch củanhững kẻ tài hoa mang cùng quốc tịch.Đó là một chủ doanh nghiệp, bước ra thịtrường với một dòng sản phẩm chất lượng,giá tốt, và tự hào gắn mác “Made in Viet-nam”. Sau vài tháng tung ra thị trường, sảnphẩm ấy lao đao chìm nổi bao phen, rồicuối cùng...chìm nghỉm giữa những thứ“Made in Thailand”, “Made in USA”, madein... đâu đó ngoài Việt Nam. Có thể đây làvấn đề về PR, về Marketing, về rất rất nhiềuthứ chi phối sự thành công của một dòngsản phẩm khi được tung ra thị trường.Nhưng trong vô vàn các vấn đề, tôi cứ bị lôikéo sự chú ý của mình tới câu ông bà xưanhắc nhở, “bụt chùa nhà không thiêng”.Đó là một trường mầm non, giảng dạybằng tiếng Việt, giáo viên người Việt trànđầy tâm huyết và lòng yêu trẻ. Nhưng saocó thể sánh bằng những trường mầm nonquốc tế, một môi trường tiếng Anh trămphần trăm với những giáo viên bản ngữ?Và với lời cam kết tương lai của đứa conthân yêu của ta sẽ vươn ra biển lớn. Nhữnggiáo viên bản ngữ có chắc sẽ mang đến chocon cái của ta một chương trình thật sựchất lượng, với những giáo án bài bản, dựatrên chứng cứ khoa học, hay cái được đemra đảm bảo ở đây chính là quốc tịch củangười đứng lớp?Tôi lại có một vài câu hỏi. Tại sao hai conngười, so sánh về bậc học, về kinh nghiệm,về sự uyên bác, về tinh thần đóng góp, thảyđều không ai hơn kém ai, thì người đếntừ phương Tây sẽ được chọn, hoặc đượchưởng những ưu đãi hơn người trongnước? Bạn có thể nhún vai và buông mộtchữ “tùy!”, bạn thật sáng suốt. Đúng là tùy,có thể ngành học ấy quá mới trong nước,và ta có quyền kỳ vọng nhiều hơn ở mộtngười đã hấp thụ tinh hoa của một quốcgia tiên tiến từ nhỏ. Cũng có thể là do ta đãcó không ít kinh nghiệm đau đớn với cácchuyên viên trong nước. Nhưng, bạn thửhít lấy một hơi dài và trung thực hoàn toànvới chính mình một lần, có phải, của Tâyvẫn hơn? Đã có khi nào bạn lựa chọn mộtkhóa học, vì những cái tên giảng viên thậtkêu đến từ phương trời xa xôi bên kia ĐạiTây Dương hơn là vì tài năng, kiến thức,và phương pháp của họ?Tôi chắc mẩm là độc giả có đọc đến đâythì đã rõ rành rành ra là tôi đang chẳng cókhách quan tí nào trong bài viết này rồi.Tôi tin các độc giả, với sự thông minh củamình, sẽ dễ dàng nhận thấy tôi đang ngôngnghênh phê phán sự bất công mù quángtrong lựa chọn của chính những ngườitrong nước đối với những chuyên viêntrong nước. Và dù là đang đặt ra lắm nghivấn, tôi vẫn đặt cái quan điểm cá nhân củatôi lên mà lèo lái những con chữ hòng truytìm cho ra cái lý do của sự phân biệt đối xửấy của chính những người cùng quốc tịch.Tôi, mượn một chút tư cách của ban biêntập, để lại ở đây một lời mời cho số thứhai vào tháng sau, mong các bạn trải rộngtâm tư thành văn bản, và gửi lại cho chúngtôi những quan điểm đặc sắc của cá nhânmình về vấn đề này.Như ThủyBài viết tham gia diễnđàn xin gửi về emailBản tin tâm lý học Đông Tây 9press@welink.vn
  • TÔI LÀAI?AI LÀTÔI?BẠN THUỘC TUÝP CHA MẸ NÀO?Hãy lựa chọn mức độ thường xuyên cho các hành động nuôi dạy con dưới đây của bạn. Thang điểm 5 daođộng từ “Không bao giờ” đến “Luôn luôn.” Kết thúc mỗi phần, tính tổng điểm các câu hỏi trong phần đó vàchia cho số lượng câu hỏi để đạt được điểm từng phần. Điểm số của bạn chính là tổng điểm của bạn cho mỗikiểu cha mẹ. Điểm cao nhất ở kiểu cha mẹ nào thể hiện xu hướng trội hơn của bạn đối với kiểu cha mẹ đó.1. Tôi chú ý đến cảm xúc và đáp lại nhu cầu của con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn2. Trước khi yêu cầu con làm điều gì, tôi xem xét đến nguyện vọng và ước muốncủa chúng.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn3. Tôi giải thích cho con cảm xúc của mình trước từng cách cư xử tốt/chưa tốtcủa con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn4. Tôi khuyến khích con nói lên cảm xúc và vấn đề của chính mình.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn5. Tôi khuyến khích con tự do bày tỏ suy nghĩ, cho dù có thể con không có cùngý kiến với tôi.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn6. Tôi giải thích lý do đằng sau những mong đợi và kỳ vọng của tôi.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn7. Tôi đem đến sự thoải mái và thấu hiểu khi con lo lắng, bất an.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn8. Tôi khen ngợi con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn9. Tôi cân nhắc sở thích và nguyện vọng của con khi thực hiện các kế hoạch giađình (như du lịch cuối tuần và nghỉ lễ).Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luônBản tin tâm lý học Đông Tây 10Kiểu cha mẹquyết đoán
  • Tôi là ai? Ai là tôi?1. Khi con hỏi về lý do tại sao chúng phải làm điều mà tôi yêu cầu,tôi trả lời “đó là vì tôi bảo thế,” “tôi là cha mẹ chúng,” hoặc “bởi vìđó là điều tôi muốn”.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn2. Tôi phạt con bằng cách lấy đi những đặc quyền của chúng (ví dụ:Ti-vi, game, thăm viếng bạn bè).Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn3. Tôi la mắng khi tôi không bằng lòng với cách cư xử của con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn4. Tôi bộc lộ cơn nóng giận trước mặt con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn5. Tôi đánh con khi không thích những điều mà con nói hay làm.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn6. Để dạy con cách thay đổi cách cư xử, tôi phê bình chúng.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn7. Tôi dùng những lời đe dọa như là một hình thức phạt mà đưa raít hoặc không có lời giải thích nào.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn8. Tôi phạt con bằng cách không thể hiện sự yêu thương(ví dụ: hôn và ôm ấp).Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luônKiểu cha mẹđộc đoán9. Tôi mắng con công khai khi chúng cư xử trái vớimong đợi của tôi.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn10. Tôi cảm thấy chật vật khi phải cố gắng thay đổi suy nghĩ vàcảm xúc của con về các vấn đề.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn11. Tôi cảm thấy cần phải chỉ rõ những sai phạm trong quákhứ của con để đảm bảo chúng không tái phạm lại.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn12. Tôi nhắc nhở con rằng tôi là cha/ mẹ của chúng.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn13. Tôi nhắc nhở con những điều tôi đã và đang làm vì chúng.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn10. Tôi tôn trọng ý kiến của con và khuyến khích con trẻ thể hiện quan điểm cá nhân.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn11. Tôi đối xử với con bình đẳng và xem con ngang hàng với các thành viên khác tronggia đình.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn12. Tôi cho con những lý do về sự mong đợi của tôi đối với con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn13. Tôi có những khoảng thời gian ấm áp và gần gũi bên con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luônBản tin tâm lý học Đông Tây 11Tổng điểm…….. / 13= …….Tổng điểm…….. / 13= …….
  • 1. Tôi cảm thấy kỷ luật con là việc khó khăn.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn2. Tôi đầu hành trước những hành động gây náo loạn của con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn3. Tôi làm hư con trẻ.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luôn4. Tôi làm ngơ trước những hành vi xấu của con.Không bao giờ 1 2 3 4 5 6 Luôn luônTôi là ai? Ai là tôi?Kiểu cha mẹ: Trên mỗi dòng dưới đây, bạn ghi lại theo thứ tự điểm cho từng kiểu cha mẹ của mình để xác định bạn có xuhướng thiên về kiểu cha mẹ nào:1) ………………………………………………………………………………….. Điểm:............2) ………………………………………………………………………………….. Điểm:............3) ………………………………………………………………………………….. Điểm:............Giải đápCÁC KIỂU CHA MẸVÀ TÍNH CÁCH TƯƠNG ỨNG CỦA TRẺ1. Kiểu quyết đoán:Ở kiểu giáo dục này, cha mẹ quan tâm, có trách nhiệm, cảm thông, nhưng cũng đặt ranhững giới hạn nghiêm khắc cho trẻ. Họ cố gắng điều chỉnh hành vi của trẻ bằng cáchthảo luận với trẻ, đưa ra lý lẽ và giảng giải các quy định trong gia đình. Họ lắng nghevà thấu hiểu quan điểm của trẻ nhưng không phải luôn chấp nhận chúng.Trẻ được nuôi lớn với kiểu giáo dục này thường thân thiện, năng động,vui vẻ, tự lực, tự chủ, tò mò, hợp tác, và chú trọng đến việc đạt nhiềuthành quả.2. Kiểu dễ dãi:Ở kiểu giáo dục này, cha mẹ ấm áp nhưng không có nguyên tắc. Họ không đặt ra đượcnhững giới hạn nghiêm khắc, không giám sát kỹ các hoạt động của trẻ, cũng khôngđòi hỏi trẻ cư xử một cách trưởng thành.Trẻ được nuôi lớn với kiểu giáo dục này thường bốc đồng, hay chốngđối, sống thiếu mục đích, độc đoán, bạo lực, ít khả năng tự lực, tự chủvà ít đạt được những thành quả.Bản tin tâm lý học Đông Tây 13Kiểu cha mẹ dễ dãi Tổng điểm…….. / 4 = …….2. Kiểu độc đoán:Ở kiểu giáo dục này, cha mẹ thiếu linh hoạt, đòi hỏi cao và có xu hướng khống chế, điềukhiển trẻ. Cha mẹ đặt ra rất nhiều luật lệ và đòi hỏi quyền uy cũng như sự vâng lời của trẻ.Họ ưa sử dụng hình phạt để kiểm soát hành vi của trẻ.Trẻ được nuôi lớn với kiểu giáo dục này thường cáu kỉnh, e sợ, sợ hãi, ủ rũ,buồn rầu, dễ tức giận, không thân thiện, dễ hờn dỗi, dễ bị stress, và sốngthiếu mục đích.
  • LỜI KHUYÊN VỀ CÁCH GIAO TIẾPDÀNH CHO CÁC BẬC CHA MẸHÃY ĐỂ CON CÁI BIẾT RẰNG BẠN LUÔN LẮNGNGHE CHÚNG- Khi con bạn chia sẻ về những lo lắng của chúng, hãy dừng bất cứviệc gì bạn đang làm để lắng nghe chúng.- Bày tỏ sự quan tâm đến những điều chúng nói và tránh khôngquá xâm phạm riêng tư của con.- Lắng nghe để hiểu quan điểm của con bạn, dù cho điều đó có khókhăn đi chăng nữa.- Hãy để chúng nói hết ý trước khi bạn trả lời hay phản ứng lại.- Lặp lại những điều bạn nghe để chắc chắn rằng bạn hiểu đúng ýcủa con.PHẢN ỨNG LẠI THEO CÁCH MÀ CON BẠN SẼLẮNG NGHE- Hạn chế hoặc làm dịu lại những phản ứng quá mạnh mẽ; con trẻsẽ lãng tránh nếu bạn tỏ ra giận dữ hay bảo thủ.- Trình bày ý kiến của bạn nhưng không được bác bỏ quan điểmcủa con trẻ; xác nhận cho trẻ biết rằng việc có ý kiến khác nhau làhoàn toàn bình thường.- Cố gắng không tranh cãi việc ai đúng ai sai. Thay vào đó hãy nóirằng: “Ba/Mẹ biết có thể con không đồng ý, tuy nhiên đây là điềuba/mẹ nghĩ.”- Trong cuộc đối thoại, cần tập trung vào cảm nhận của con cái hơnlà cảm giác của bản thânHÃY NHỚ:• Luôn hỏi con trẻ rằng chúng cần gì khi tròchuyện với bạn; chúng cần một lời khuyên,cần được lắng nghe, hay cần bạn giúp giảiquyết một số cảm xúc hoặc một số vấn đề?• Con trẻ học hỏi bằng cách bắt chước. Thôngthường, con trẻ sẽ mô phỏng cách bạn đốimặt với cơn giận dữ, giải quyết các vấn đề,hay xử lý các cảm xúc khó khăn.• Trò chuyện với con – đừng diễn thuyết, phêbình, đe dọa hay nói những điều làm chúngtổn thương• Con trẻ học được nhiều thứ từ chính sự lựachọn của chúng; bạn nên tránh can thiệp vàoquyết định của con trẻ, miễn là lựa chọn củachúng không mang lại nguy hiểm gì.• Con trẻ có thể thử thách bạn bằng cách chỉchia sẻ một phần nhỏ trong những điều đanglàm chúng phiền lòng. Vì vậy, bạn cần lắngnghe thật chăm chú, khuyến khích và khơi gợicon trẻ trò chuyện và chúng có thể sẽ chia sẻtất cả câu chuyện với bạn.LÀM CHA MẸ LÀ MỘT VIỆC KHÓ KHĂNLắng nghe và trò chuyện là chìa khóa cho mộtmối quan hệ tốt đẹp giữa bạn và con cái. Tuy vậy,làm cha mẹ vẫn là công việc rất khó khăn và việcduy trì mối quan hệ tốt với trẻ ở tuổi vị thànhniên có thể sẽ rất thử thách, đặc biệt là khi cha mẹđang phải đối mặt với nhiều áp lực khác.Nếu bạn đã gặp vấn đề trong một thời gian dài,bạn nên cân nhắc việc tham khảo ý kiến chuyênmôn và tìm kiếm sự giúp đỡ từ các chuyên giatâm lý.LUÔN SẴN SÀNG DÀNH THỜI GIAN CHO CON- Chú ý đến những lúc trẻ hay trò chuyện nhất (như trước khi đingủ, trong bữa cơm tối, khi ngồi xe, …) và luôn sẵn sàng cho cuộcnói chuyện.- Hãy bắt đầu cuộc đối thoại; điều đó cho con trẻ biết bạn quan tâmđến những gì đang xảy ra trong cuộc sống của chúng.- Dành thời gian mỗi tuần cho một hoạt động riêng với con, vàtránh sắp xếp các kế hoạch khác trong thời gian đó.- Tìm hiểu các sở thích của con về âm nhạc, thể thao, hay các hoạtđộng yêu thích và thể hiện sự quan tâm của bạn đến các hoạt độngđó.- Bắt đầu câu chuyện với việc chia sẻ những điều bạn đang nghĩ sẽhiệu quả hơn nhiều việc bắt đầu bằng các câu hỏi.Bản tin tâm lý học Đông Tây 13TÂM LÝ HỌCCHO CUỘC SỐNG
  • TRÊNKỆ SÁCHTuổi vị thành niên là khoảng thời gian của nhiều căng thẳng và rối loạn – không chỉ đốivới trẻ trong độ tuổi đó mà còn đối với cả các bậc làm cha làm mẹ. Trong suốt khoảngthời gian này, con trẻ bắt đầu khám phá cảm giác tự do một cách mạnh mẽ và quyết liệt,dẫn đến sự giận dữ và bất lực của các bậc phụ huynh vốn đang ngày càng cảm thấy táchbiệt khỏi cuộc sống của con cái mình. Quyển sách “Kỷ luật tích cực đối với thanh thiếuniên” sẽ giúp những người làm cha mẹ phá vỡ vòng luẩn quẩn của những cảm xúc tộilỗi và trách móc để có thể giao tiếp tốt hơn và thấu hiểu những đứa con trong tuổi vịthành niên của mình.Với cuốn sách này, bạn sẽ: • Tìm ra cách khuyến khích và động viên cho con trẻ cũng như chính bản thân bạn• Dần hiểu ra rằng khi con ở tuổi vị thành niên, con vẫn rất cần đến bạn, dù theo mộtcách khác hơn.• Học cách tìm hiểu để biết con của bạn thực sự là người như thế nào• Khám phá cách đưa ra những đánh giá đúng đắn mà không tỏ ra phán xét• Học cách luôn luôn thực hiện đúng lời nói của mình để có được sự tôn trọng và kính nểcủa con trẻĐây là cuốn sổ tay về cách nuôi dạy con của nhà giáo, thạc sĩ Doãn Kiến Lợi. Sách đềcập đến rất nhiều vấn đề lớn nhỏ trong quá trình nuôi dạy con cái, nhưng tựu trunglại có thể gói gọn thành hai vế: đó là nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ của con trẻ.Tác giả không viết về những thứ quá vĩ mô và trừu tượng mà ngược lại, thạc sĩ DoãnKiến Lợi nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ của trẻ từ những điều đơn giản nhất, nhưchính tác giả đã viết “Với trẻ em không có chuyện nhỏ, mọi chuyện nhỏ đối với trẻđều là chuyện lớn”.Cuốn sách được trình bày dưới dạng những bài viết nhỏ, mỗi bài viết đề cập đến mộtvấn đề trong quá trình nuôi dạy con cái mà hầu hết các bậc phụ huynh đều gặp phảinhư: làm thế nào để trẻ không sợ tiêm chích, trả lời thế nào khi trẻ hỏi em bé từ đâuđến, làm thế nào khi con trẻ nói dối, tạo lập những phẩm chất tính cách tốt đẹp chocon trẻ… đến những vấn đề trong học tập như dạy con biết chữ, làm toán, viết văn…Những bài viết này rất chân thực, gần gũi, dễ hiểu, không đi vào lối mòn sáo rỗng vànặng về lý thuyết, rất dễ dàng cho các bậc phụ huynh đọc và ứng dụng.Trải qua rất nhiều năm, hàng triệu bậc phụ huynh đã tin tưởng loạt sách kinh điển “Kỷluật tích cực” với cách tiếp cận nhất quán và gần gũi đến việc nuôi dạy con trẻ. Trongcuốn sách này, bạn sẽ khám phá các phương pháp đã được chứng minh và có hiệu quảtrong việc xây dựng mối quan hệ tích cực với con trẻ tuổi vị thành niên.“Tôi thực sự đánh giá rất cao cuốn sách dành cho những bậc làm cha làm mẹ, giáo viên vàtất cả những người làm việc với thanh thiếu niên. Đây là một trong những cuốn sách hiệuquả nhất trong việc giúp phụ huynh và con em chuyển hoá mâu thuẫn thành sự thuận hoà.Một điều đáng ghi nhận nữa là, cuốn sách sẽ chỉ ra cho bạn cách làm thế nào thực hiệnđược sự chuyển biến trên trong khi giúp đỡ con trẻ phát huy lòng dũng cảm, sự tự tin, tinhthần trách nhiệm, sự hợp tác, lòng tự trọng và sự tin tưởng. Tôi rất mong là bạn sẽ đọc cuốnsách này.” – Tiến sĩ H. Stephen Glenn, đồng tác giả cuốn “Raising Self-Reliant Childrenin a Self-Indulgent World”.Cuốn sách “KỶ LUẬTTÍCH CỰC ĐỐI VỚITHANH THIẾU NIÊN”Cuốn sách “NGƯỜI MẸTỐT HƠN LÀ NGƯỜITHẦY TỐT”Bản tin tâm lý học Đông Tây 14Tác giả cuốn sách là một nhà giáo, một chuyên gia giáo dục có nhiều năm làm công tác giảng dạy, tư vấn và nghiên cứu giáo dục giađình, nhưng trên hết chị còn là một người mẹ. Vì vậy, trong cuốn sách này, ngoài những quan niệm giáo dục độc đáo đầy trí tuệ,người đọc còn có thể bắt gặp tình yêu con sâu sắc ngập tràn trong từng trang viết của chị. Tác giả quan niệm: Các bậc phụ huynhcần đứng trên góc độ của con trẻ để nhìn nhận vấn đề, đừng bắt ép con trẻ sống theo lối sống mà người lớn áp đặt cho chúng. Bởi vì “trẻem là một thế giới tồn tại độc lập hoàn mỹ, trong cơ thể bé nhỏ của chúng ẩn chứa sức sống mạnh mẽ vô biên, trong quá trình trưởngthành chúng có một tiềm lực biểu đạt tự mình nhào nặn, tự mình thành hình, giống như bên trong một hạt giống có ẩn chứa rễ, lá, hoa,trong điều kiện thích hợp tự nhiên sẽ phát triển (Trích “Người mẹ tốt hơn là người thầy tốt”). Đây thực sự là một quan niệm giáo dụcđộc đáo và đầy tiến bộ, rất đáng cho chúng ta nghiên cứu và học hỏi.-------------------------------------------
  • NGHIÊN CỨU MỚIXu hướng mới trong nghiêncứu về giấc mơ và những cơnác mộng của trẻ emKết quả nghiên cứu về giấc mơ và nhữngcơn ác mộng của trẻ em đã bổ sung nhiềuhiểu biết rõ ràng và sâu sắc về việc giấcmơ tiết lộ những thay đổi trong quá trìnhtrưởng thành như thế nào. Năm nghiêncứu đã được tiến hành ở nhiều nền vănhóa với rất nhiều phương pháp thu thậpdữ liệu về giấc mơ, bao gồm: nghiên cứugiấc mơ trong phòng thí nghiệm, nhật kígiấc mơ, giấc mơ được thu âm, và giấc mơtrong quá khứ được khơi gợi lại. Khi trẻlớn lên, trẻ có khả năng nhớ về giấc mơ tốthơn, tường thuật lại giấc mơ dài hơn, vàđặc biệt trẻ ít mơ hơn về việc bị biến thànhnạn nhân, thay vào đó là tương tác giữacác nhân vật trong giấc mơ trở nên phongphú hơn. Sự khác biệt về tuổi tác và giớitính trong quá trình gợi nhớ giấc mơ, sựtương tác và giới tính của nhân vật trongmơ cho thấy nghiên cứu giấc mơ là một“vùng đất màu mỡ” cho việc nghiên cứusự phát triển của trẻ em và sự thay đổi vềmặt chức năng của giấc mơ theo thời gian.Nhận biết được khi nào nênnghingờ:xâydựnglậptrườngkhi học hỏi từ người khácTrẻ con có thể thiên về hướng chấp nhậnrằng những thông tin mà chúng tiếp nhậnđược là sự thật, nhưng thật sự là chúngđược tiếp xúc với các thông tin sai lệchtừ rất nhiều nguồn, và việc phát triểntính nghi ngờ cũng là điều cần thiết. Bàibáo cáo nghiên cứu này tập trung tìmhiểu những thay đổi cũng như những bấtbiến trong quá trình phát triển khả năngnhận biết của trẻ em về sự thiếu thông tin,thông tin thiếu tính chính xác và thuyếtphục, thông tin gia trá và thông tin đã bịthay đổi. Điều đặc biệt được nhấn mạnhở đây là nghiên cứu đã cho thấy trẻ em lýluận như thế nào về việc khi nào thì nêntin tưởng và khi nào thì nên nghi ngờ.Phần còn lại của báo cáo tiếp tục đưa ramột khuôn khổ tiêu chuẩn đế đánh giá cácnghiên cứu đang tồn tại và khuyến khíchcác nghiên cứu mới. Báo cáo kết thúc vớiphần thảo luận về các vấn đề bao quát cầnđược xem xét khi muốn phát triển một môhình để giải thích những khác biệt về quátrình phát triển, khác biệt giữa các cá nhânvà các tình huống đối với khả năng đánhgiá thông tin của trẻ em.Tin tưởng có chọn lọc: cáchtrẻ em sử dụng hiểu biết vềmục đích và kết quả của hànhđộngSự thận trọng ở trẻ em được nghiên cứuthông qua việc xem xét cách trẻ em lý luậnvề mục đích và kết quả hành động củamột người khác. Trong một nghiên cứu sửdụng thiết kế 2x2, những đứa trẻ 5 và 6tuổi chứng kiến một số người đưa ra lờikhuyên với ý định muốn giúp đỡ hoặc lừagạt người khác về nơi cất giấu những mónquà, và những lời khuyên này đưa đến kếtquả tích cực hoặc tiêu cực. Những ngườinày sau đó gợi ý cho những đứa trẻ nơicất giấu những món quà. Kết quả là nhữngđứa trẻ tin tưởng những người mà trướcđó đã cố gắng giúp đỡ người khác hơnlà những người mà trước đó cố lừa gạtngười khác, bất kể kết quả là tích cực haytiêu cực. Ngoài ra, những đứa trẻ này còntin tưởng những người đã đưa lời khuyênvới kết quả tích cực hơn những người đưalời khuyên với kết quả tiêu cực, bất kể ýđịnh của họ là gì. Bằng cách thay đổi biếnkết quả và biến ý định một cách độc lập,nghiên cứu này đã chỉ ra rằng khi trẻ emquyết định có nên tin tưởng lời khuyêncủa một người hay không, chúng chú ýđến cả ý định lẫn kết quả lời khuyên củangười đó trong quá khứ.Tìm hiểu khả năng học hỏi vềthức ăn của trẻ sơ sinh và trẻem: những nghiên cứu gầnđây và triển vọng trong tươnglai.Các nhà tâm lý học phát triển đã chú ýđặc biệt đến việc nghiên cứu cách trẻ emhọc hỏi từ hành động, cảm xúc, và chứngcứ lời nói của người khác. Tuy nhiên, hầuhết các nghiên cứu này xem xét khả nănghọc tập từ xã hội của trẻ em đối với cáchiện vật. Chuyên mục hiện tại tập trungvào một nội dung chưa nhận được nhiềusự chú ý, đó là thức ăn. Chúng tôi bắt đầubằng việc xem xét những tài liệu viết vềsự phát triển nhận thức của trẻ sơ sinh vàtrẻ nhỏ về thức ăn và xác định những tìnhhuống thành công và thất bại của trẻ khitương tác với đồ ăn. Chúng tôi đặc biệt tậptrung vào vai trò mà người lớn đảm nhiệmtrong việc hướng dẫn trẻ cách ăn uống vàđề xuất ý kiến rằng để hiểu được cách trẻtương tác với thức ăn thành công hay thấtbại đòi hỏi chúng ta xem quá trình đó làmột hiện tượng học hỏi từ xã hội. Tiếptheo, chúng tôi đưa ra một loạt các câu hỏigiúp định hướng cho các nghiên cứu sauvà gợi ý rằng việc xem sự lựa chọn thựcphẩm của trẻ nhỏ như là một hiện tượngxã hội có thể giúp làm rõ hơn các cơ chếcơ bản của việc trẻ nhỏ học hỏi về việc ănuống từ những người xung quanh. Đồngthời nó cũng cung cấp những ý tưởng giúpsớm phát triển những mối quan hệ xã hộilành mạnh của trẻ nhỏ và những thói quenăn uống trong quá trình phát triển của trẻ.(Mai Anh dịch)Bản tin tâm lý học Đông Tây 15
  • Củng cố gia đình là cáchphòng tránh các vấn đề vềhành vi của thanh thiếu niênNuôi dạy con hiệu quả là cách tốt nhất đểgiảm thiểu các vấn đề về hành vi của thanhthiếu niên. Việc phổ biến các phương phápcan thiệp dành cho gia đình đã được nghiêncứu kiểm chứng còn khá chậm; trong khiđó, hầu hết những người hành nghề vẫnđang triển khai những chương trình kémhiệu quả. Bài viết này xem xét 2 nghiên cứuliên bang tìm kiếm những chương trìnhcan thiệp vào gia đình hiệu quả cho các đốitượng là trẻ sơ sinh cho tới trẻ vị thành niên:“Ngăn ngừa lạm dụng thuốc ở trẻ vị thànhniên : Các cách tiếp cận đặt trọng tâm là giađình” của Trung tâm Ngăn ngừa Lạm dụngThuốc (1998) và “Củng cố gia đình Mỹ” củaR. Alvarado, K. L. Kumpfer, K. Kendall, S.Beesley, & C. Lee-Cavaness (2000). Kết quảđưa ra được 3 cách tiếp cận phòng ngừa cókết quả tốt, 13 nguyên tắc đánh giá hiệu quảvà 35 chương trình can thiệp.Vai trò của đạo đức trong việcxây dựng niềm tin có chọn lọccủa trẻ emLiệu vẻ bề ngoài có một vai trò trong tínhnhạy cảm của trẻ đối với việc sử dụng kiếnthức đạo đức cho việc học có chọn lọc?Trong thí nghiệm này, chúng tôi tìm giảiđáp cho câu hỏi trên bằng cách cho trẻ rừ 3đến 5 tuổi tiếp xúc với những người có cáchcư xử phù hợp hoặc không phù hợp với cácchuẩn mực đạo đức xã hội, chẳng hạn nhưgiúp đỡ người khác lấy một món đồ chơihoặc cố ý làm rách một tác phẩm nghệthuật của người khác. Những người “tốt” và“xấu” này sẽ được đối sánh với những ngườicư xử một cách trung lập. Để xác định vaitrò của việc sử dụng thông tin về đạo đứctrong việc xây dựng niềm tin có chọn lọc ởtrẻ nhỏ, chúng tôi đo lường khả năng phânbiệt giữa những loại người khác nhau màtrẻ tiếp xúc cũng như mức độ sẵn sàng họchỏi của trẻ từ những người này. Nghiên cứucho thấy trẻ em có khả năng phân biệt giữanhững người “xấu” và những người “trunglập” tốt hơn là giữa người “tốt” và người“trung lập.” Trái lại, mức độ sử dụng nhữngkiến thức đạo đức về cách cư xử tốt hay xấulại không khác biệt; cả hai loại thông tin nàyđều được sử dụng để định hướng cho việcxây dựng niềm tin.Khác biệt giới tính củatrí thông minh: bài họccho giáo dụcKhác biệt giới tính của trí thôngminh là một trong những đề tàimang tính chính trị bất ổn nhấtcủa tâm lý học hiện đại. Mặc dùkhông có khám phá nào đạt đượcsự ủng hộ nhất trí, kết luận từnhiều nghiên cứu khác nhau chorằng: trung bình thì phái nữ trộihơn trong các công việc đòi hỏisự nhanh nhạy trong việc truy cậpvà sử dụng thông tin về ngữ âm vàngữ nghĩa từ bộ nhớ dài hạn, phảixử lý những đoạn văn phức tạp,kỹ năng về vận động tinh nhạy, vàtốc độ nhận thức. Trên trung bình,phái nam lại trội hơn trong cáchoạt động đòi hỏi sự linh hoạt củabộ nhớ làm việc (working memo-ry) khi xử lý những thay đổi củatín hiệu hình ảnh và không gian,khả năng lý luận logic và trừutượng (fluid reasoning) đặc trưngtrong các lĩnh vực toán học vàkhoa học. Tuy nhiên, khá nhiềunam giới bị đánh giá thấp trongcác phạm trù như chậm phát triểntâm thần, rối loạn về khả năng tậptrung, chứng khó đọc, nói lắp, vàchậm nói. Một mô hình tâm lý-sinh học-xã hội dựa trên các cácmối liên kết chặt chẽ giữa nền tảngsinh học của trí thông minh và cácyếu tố môi trường được đề xuấtnhằm thay thế cho mô hình lưỡngphân giữa tự nhiên (nature) và sựnuôi dưỡng (nurture). Những ýnghĩa mang tính xã hội và nhữngứng dụng cho giảng dạy và học tậpcũng được đề xuất.(Thanh Nhân dịch)Nghiên cứu bổ dọc về mốiquan hệ giữa việc trẻ em tiếpxúc với cảnh bạo lực trêntruyền hình và hành vi hunghăng của trẻ ở tuổi trưởngthành: 1977-1992Nghiên cứu đã chứng minh rõ mối liênhệ giữa việc xem phim bạo lực trên TV vàtính hung hăng của trẻ nhỏ. Tuy nhiên,chỉ có một vài nghiên cứu khảo sát mốiquan hệ này từ lúc trẻ còn nhỏ cho đếnkhi trưởng thành. Các nghiên cứu này cóđối tượng tham gia là trẻ em sinh trưởngtrong những năm 1960 và kết quả chothấy mối liên hệ nêu trên chủ yếu xảy ra ởcác bé trai. Nghiên cứu của chúng tôi xemxét mối quan hệ theo chiều dọc giữa việcxem phim bạo lực trên truyền hình lúc6 cho tới 10 tuổi và biểu hiện hung hăngkhoảng 15 năm sau đó khi trẻ đã trưởngthành. Đối tượng tham gia nghiên cứu làcác trẻ em sinh ra trong những năm 1970và 1980. Dữ liệu theo dõi được lưu trữ(N=450) và dữ liệu phỏng vấn (N=329)cho thấy rằng trong thời thơ ấu việc tiếpxúc với các nội dung truyền thông mangtính bạo lực có thể dự đoán hành vi hunghăng ở tuổi trưởng thành với cả nam vànữ. Sự đồng nhất hóa với các nhân vậttruyền hình hung hăng và sự nhận thứcthực tế về bạo lực thể hiện trên truyềnhình cũng dự đoán được tính hung hăngsau này. Các kết quả nghiên cứu trên vẫntồn tại ngay cả khi chúng tôi kiểm soátvề mặt thống kê các yếu tố như: các tácđộng từ tình trạng kinh tế xã hội của cánhân, khả năng trí tuệ, và một loạt cácảnh hưởng từ cách nuôi dạy của cha mẹ.Nghiên cứu mớiBản tin tâm lý học Đông Tây 16
  • Ban biên tập xin mời các độc giả quan tâm gửi bài viết cho bản tin tâm lý học Đông Tâysố ra tháng 7 với chủ đề:TÂM LÝ HỌC XUYÊN VĂN HÓABài viết xin gửi về địa chỉ email: press@welink.vnĐộc giả là tổ chức muốn giới thiệu đơn vị của mình trên bản tin xin liên hệvới chúng tôi tại văn phòng WE LinkĐịa chỉ: 64, Hồ Hảo Hớn, P.Cô Giang, Q.1, TP.HCMEmail: contact@welink.vn | Điện thoại: 08 6291 2900