De restaurantsector in beeld 2009

216
-1

Published on

Restaurantsector vs. horeca branche
Nederland telt 10.847 restaurants, onderverdeeld in
diverse bedrijfstypen. Het bedrijfschap Horeca en
Catering heeft onderscheid gemaakt tussen bistro,
restaurant, café-restaurant, wegrestaurant en
restaurants naar nationaliteit van de keuken. 2009
was een matig jaar voor de Nederlandse
restaurantsector geweest. Het aanbod in de
restaurantsector is volgens cijfers van het
bedrijfschap Horeca en Catering licht gegroeid met
0,1% ten opzichte van 2008. In de afgelopen tien
jaar is het aanbod in de restaurantsector met 12,5%
gestegen. Verder blijkt dat de restaurantsector,
vergeleken met de overige sectoren in de
horecabranche, het niet slecht doet. De sterkst
dalende sector binnen de branche is de
drankensector met een daling van 7,9% over de
afgelopen tien jaar. Ook het aanbod binnen de
hotelsector is gedaald met 1,3%. De
fastservicesector is gestegen met 3,2% en
partycatering is de snelst groeiende sector met een
groei van 165%.

Published in: Economy & Finance
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
216
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

De restaurantsector in beeld 2009

  1. 1. ‘De Restaurantsector in beeld’ is een gratis publicatie vanVan Spronsen & Partners horeca-adviesRestaurantsectorProfiel van de RestaurantsectorDeJaargang: 2009 in beeld
  2. 2. Nederlands-Franse restaurantsChinees-Indische restaurantsInhoudsopgaveWinst- en verliesrekening3Restaurantsector2Overige Zuid-Europese & Overige restaurantsOverig Aziatische restaurantsItaliaanse restaurantsSterrenrestaurants810114WegrestaurantsOnline restaurantgidsen671315
  3. 3. RestaurantsectorBron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringDichtheidIn onderstaande tabel is het aantal bedrijven per10.000 inwoners weergegeven. Nederland teltgemiddeld 6,6 restaurantsector gerelateerde bedrijvenper 10.000 inwoners. Zeeland heeft de hoogstedichtheid met 10,9 bedrijven per 10.000 inwoners,waardoor deze provincie theoretisch gezien beperkteruimte biedt voor uitbreiding. De laagste dichtheidvinden we in Flevoland, 3,7 bedrijven per 10.000inwoners. Kijkend naar de dichtheid en deontwikkelingen van de afgelopen tien jaar is te zien datin Flevoland theoretisch gezien de meeste ruimte isvoor uitbreiding en tevens één van de provincies waarhet aantal bedrijven in de restaurantsector sterkgegroeid is. Deze groei is te wijten aan de grote stijgingin inwoneraantallen door diverse nieuwbouwprojecten.In dit brancheprofiel wordt de nadruk gelegd opNederlands-Franse, Chinees-Indische, overigAziatische, Italiaanse, overig Zuid-Europese, overige,sterren- en wegrestaurants.2Zeel and 417 10,9Noord-Hol l and 2.353 8,9Li mburg 824 7,3Fri esl and 455 7,1Overi j ssel 676 6,0Utrecht 726 6,0Zui d Hol l and 2.096 6,0Drenthe 291 5,9Groni ngen 341 5,9Noord-Brabant 1.415 5,8Gel derl and 1.112 5,6Fl evol and 141 3,7Totaal 10.847 6,6Restaurantsector bedri j ven per 10.000 i nwoners2009Bron: bedrijfschap Horeca en CateringAantal bedrijven totale restaurantsector9.5009.75010.00010.25010.50010.75011.0002000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009Ontwikkeling restaurantsector Nederland80901001101201302000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009index=2000Totale restaurantsector BistroRestaurant Cafe-RestaurantWegrestaurantBron: bedrijfschap Horeca en CateringRestaurantsector vs. horeca brancheNederland telt 10.847 restaurants, onderverdeeld indiverse bedrijfstypen. Het bedrijfschap Horeca enCatering heeft onderscheid gemaakt tussen bistro,restaurant, café-restaurant, wegrestaurant enrestaurants naar nationaliteit van de keuken. 2009was een matig jaar voor de Nederlandserestaurantsector geweest. Het aanbod in derestaurantsector is volgens cijfers van hetbedrijfschap Horeca en Catering licht gegroeid met0,1% ten opzichte van 2008. In de afgelopen tienjaar is het aanbod in de restaurantsector met 12,5%gestegen. Verder blijkt dat de restaurantsector,vergeleken met de overige sectoren in dehorecabranche, het niet slecht doet. De sterkstdalende sector binnen de branche is dedrankensector met een daling van 7,9% over deafgelopen tien jaar. Ook het aanbod binnen dehotelsector is gedaald met 1,3%. Defastservicesector is gestegen met 3,2% enpartycatering is de snelst groeiende sector met eengroei van 165%.OntwikkelingenKijkend naar de ontwikkelingen sinds 2000 is teconcluderen dat de restaurantsector zich in 2009 opeen hoogtepunt bevindt. Sinds 2000 is de sector inaantallen gestegen met 1.200 bedrijven. Dezestijging is voornamelijk toe te schrijven aanrestaurants en café-restaurants, met een stijging vanrespectievelijk 21% en 11% in tien jaar tijd. Hetaantal bistro’s en wegrestaurants is daarentegengedaald, namelijk met respectievelijk 14% en 5%.De afgelopen tien jaar is het aantal bedrijven in derestaurantsector het sterkst gestegen in de provincieFlevoland, een stijging van 34%. De provincieZeeland is het minst gestegen, namelijk een groeivan 4%.Groeicijfers restaurantsector % 2009 t.o.v. 20000510152025303540FlevolandUtrechtNoord-HollandZuid-HollandOverijsselLimburgGelderlandNoord-BrabantGroningenFrieslandDrentheZeelandNederland
  4. 4. Café-restaurantDeze cijfers zijn gebaseerd op eenjaaromzet van € 400.000,=Winst- en verliesrekeningLuxe restaurantDeze cijfers zijn gebaseerd op eenjaaromzet van € 400.000,=WegrestaurantDeze cijfers zijn gebaseerd op eenjaaromzet van € 800.000,=Chinees/Indisch restaurantDeze cijfers zijn gebaseerd op eenjaaromzet van € 600.000,=Bron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringKosten per jaar× € 1.000 % omzetmin max min maxMaaltijden/spijzen 75 90 28* 34*Dranken 30 35 24* 28*Overige activiteiten 2 2 28* 28*Inkopen totaal 107 128 27* 32*Personeelskosten totaal 107 119 27 30Huisvestingskosten** 26 39 7 10Verkoopkosten 6 12 2 3Algemene kosten 18 27 5 7Overige kosten totaal 50 78 13 19Huur gebouwen 23 45 6 11Afschrijvingen 10 26 3 7Interest 0 6 0 2Kapitaalslasten bij huur 33 77 8 19Afschrijvingen 16 34 4 8Interest 5 16 1 4Kapitaalslasten bijeigendom22 50 5 12* in % vandesbetreffende omzet** niet zijnde huur,afschrijvingen en interestKengetallen (op jaarbasis)Omzet maaltijden & dranken/m² € 3.600Omzet per kracht (mensjaar) € 64.100Bruto loon per betaald mensjaar € 22.300Kengetallen (op jaarbasis)Omzet maaltijden & dranken/m² € 5.100Omzet per kracht (mensjaar) € 66.100Bruto loon per betaald mensjaar € 23.600Kosten per jaar× € 1.000 % omzetmin max min maxMaaltijden/spijzen 69 83 28* 33*Dranken 29 35 24* 28*Overige activiteiten 7 7 30* 30*Inkopen totaal 106 126 27* 31*Personeelskosten totaal 145 161 36 40Huisvestingskosten** 25 38 6 9Verkoopkosten 8 14 2 4Algemene kosten 15 22 4 6Overige kosten totaal 48 75 12 19Huur gebouwen 22 45 6 11Afschrijvingen 10 26 3 7Interest 0 6 0 2Kapitaalslasten bij huur 32 77 8 19Afschrijvingen 16 34 4 8Interest 5 16 1 4Kapitaalslasten bijeigendom22 50 5 12* in % vandesbetreffende omzet** niet zijnde huur,afschrijvingen en interestKosten per jaar× € 1.000 % omzetmin max min maxMaaltijden/spijzen 124 154 25* 30*Dranken 33 43 17* 22*Overige activiteiten 43 43 45* 45*Inkopen totaal 201 240 25* 30*Personeelskosten totaal 280 310 35 39Huisvestingskosten** 50 74 6 9Verkoopkosten 6 12 1 1Algemene kosten 52 78 7 10Overige kosten totaal 108 164 14 21Huur gebouwen 49 99 6 12Afschrijvingen 6 38 1 5Interest 0 12 0 2Kapitaalslasten bij huur 55 149 7 19Afschrijvingen 33 67 4 8Interest 10 33 1 4Kapitaalslasten bijeigendom43 100 5 12* in % vandesbetreffende omzet** niet zijnde huur,afschrijvingen en interestKengetallen (op jaarbasis)Omzet maaltijden & dranken/m² € 3.900Omzet per kracht (mensjaar) € 68.100Bruto loon per betaald mensjaar € 23.200Kengetallen (op jaarbasis)Omzet maaltijden & dranken/m² € 2.300Omzet per kracht (mensjaar) € 66.100Bruto loon per betaald mensjaar € 19.900Kosten per jaar× € 1.000 % omzetmin max min maxMaaltijden/spijzen 148 180 26* 32*Dranken 9 10 30* 34*Overige activiteiten 2 2 30* 30*Inkopen totaal 159 192 26* 32*Personeelskosten totaal 150 167 25 28Huisvestingskosten** 48 72 8 12Verkoopkosten 13 24 2 4Algemene kosten 26 39 4 7Overige kosten totaal 87 135 14 22Huur gebouwen 41 74 7 12Afschrijvingen 15 39 3 7Interest 0 7 0 1Kapitaalslasten bij huur 56 121 9 20Afschrijvingen 25 50 4 8Interest 5 22 1 4Kapitaalslasten bijeigendom30 72 5 12* in % vandesbetreffende omzet** niet zijnde huur,afschrijvingen en interest3
  5. 5. 4Bron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringAantal Nederlands-Franse restaurants5.6005.6505.7005.7505.8005.8505.9005.9502000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009DichtheidIn de tabel hiernaast is het aantal restaurants en dedichtheid per 10.000 inwoners, per provincieweergegeven van de Nederlands-Franse restaurants.Zeeland is de provincie met het hoogste aanbod, met 8,8Nederlands-Franse restaurants per 10.000 inwoners,waardoor deze provincie theoretisch gezien beperktruimte biedt voor uitbreiding. Met een dichtheid van 1,6bedrijven per 10.000 inwoners heeft Flevolandtheoretisch gezien de meeste ruimte voor uitbreiding.Kijkend naar de dichtheid en de ontwikkelingen van deafgelopen tien jaar is wederom te zien dat Flevolandmomenteel de meeste ruimte biedt voor uitbreiding entevens de enige provincie is waar het aantal bedrijvensterk gegroeid is.Zeeland 334 8,8Friesland 336 5,2Limburg 579 5,2Drenthe 215 4,4Overijssel 392 3,5Gelderland 696 3,5Noord-Holland 915 3,5Noord-Brabant 763 3,1Groningen 169 2,9Utrecht 345 2,8Zuid-Holland 845 2,4Flevoland 60 1,6Nederland 5.649 3,4Dichtheid per 10.000 inwonersNederlands-Franse restaurantsBrancheontwikkelingenIn 2009 telde Nederland 5.649 Nederlands-Franserestaurants. Volgens cijfers van het bedrijfschap Horeca enCatering is het aantal Nederlands-Franse restaurantstussen 2000 en 2009 met 274 afgenomen, wat neerkomtop een daling van 4,6%. Noord-Holland is met 915Nederlands-Franse restaurants de provincie met demeeste restaurants in deze sector, waarvan 251 gevestigdzijn in Amsterdam. Flevoland is de provincie die het snelstgegroeid is ten opzichte van 2000, namelijk een groei van20%. Flevoland heeft met 60 Nederlands-Franserestaurants wel het laagste aanbod in ons land. In het jaar2000 was het aanbod Nederlands-Franse restaurants hetgrootst, namelijk 5.923 restaurants. Vanaf dat jaar is hetaanbod continu aan het dalen.
  6. 6. Nederlands-Franse restaurantsVoor extra informatie over het Nederlands-Fransrestaurant wordt u verwezen naar het brancheprofiel‘Het Nederlands-Frans restaurant in beeld’. Ditbrancheprofiel wordt verwacht in 2010.5ConceptenDe BeukenhofDe Beukenhof in Oegstgeest is een goed voorbeeldvan een Nederlands-Frans restaurant. De locatie waardit restaurant is gevestigd kent een erg langegeschiedenis. In 1948 is het restaurant ontstaan zoalswe dat nu nog kennen. Het restaurant heeft eenklassiek moderne inrichting en de kaart isseizoensgebonden, deze verandert dus iedere tweemaanden.Restaurant Le BistroquetIn Den Haag vinden we restaurant Le Bistroquet. Eindjaren zestig werd het restaurant als één van de eerstein Nederland geopend in een nieuwe stijl; de bistro.Een eenvoudige en gezellige inrichting stonden vooropen er werden betaalbare maaltijden geserveerd.Naast de keuken en de wijnkaart is Le Bistroquetberoemd om haar ‘eigen’ ambiance, deze is er opgericht om ‘uit eten’ heel plezierig te laten zijn.ConsumentDe populariteit van Nederlands-Franse restaurants inNederland blijkt uit de verdeling van de markt. Met53% is deze sector de populairste, gevolgd door deChinees-Indische keuken (20%) en de Italiaansekeuken (11%). Volgens het bedrijfschap Horeca enCatering lag de gemiddelde besteding in week 46 van2009 op € 32,10 per persoon per bezoek. Degemiddelde besteding in Nederlands-Franserestaurants is gelijk gebleven ten opzichte van 2008.Trends & OntwikkelingenHollandse keuken komt terugDe afgelopen jaren waren de Nederland-Franserestaurants voornamelijk Frans georiënteerd. Maarde echte Hollandse keuken komt weer terug. OudHollandse ingrediënten, producten en gerechtenworden weer geserveerd en in een nieuw jasjegestoken. Ook het luxe segment richt zich steedsmeer op producten uit eigen land.Luxe restaurants steeds toegankelijkerCulinair genieten is in trek, maar helaas niet vooriedereen weggelegd. Luxe restaurants proberensteeds toegankelijker te zijn en richten zich op deminder welgestelde consument. Een goedvoorbeeld hiervan is restaurant In De’n Dillegaard,die vrijwillig haar Michelin ster inlevert door deverandering van haar publiek na ontvangst van dester. Met het inleveren van de ster hoopt hetrestaurant een laagdrempeliger karakter te krijgen,zoals voorheen.ToekomstvisieHet aanbod Nederlands-Franse restaurants is grooten de populariteit van de restaurants blijft ookgroeien. Ondanks de grote vraag verwacht VanSpronsen & Partners horeca-advies dat het aanbodzal blijven dalen. Nederlands-Franse restaurantsbevinden zich in het hogere segment en mede doorde economische situatie wordt er bespaard op luxeuit eten gaan. De prijs/kwaliteit verhouding wordtdaardoor steeds belangrijker.
  7. 7. OntwikkelingenNederland telt in 2009, volgens het bedrijfschap Horeca enCatering, 2.078 Chinees-Indische restaurants. Over deafgelopen tien jaar is het aantal Chinees-Indische bedrijvengedaald met 5,6%. Het aanbod Chinees-Indische restaurantswas het hoogst in 2005 met 2.219 bedrijven. Daarna is hetaanbod flink gedaald. Zuid-Holland is de provincie met demeeste Chinees-Indische restaurants, namelijk 413. Flevolandheeft duidelijk het laagste aanbod in ons land, namelijk 27restaurants. Ondanks de opkomst van nieuwe buitenlandsekeukens, zijn Chinees-Indische restaurants nog erg populair.Dit blijkt uit de verdeling van de markt. 20% van de restaurantsin Nederland heeft een Chinees-Indische keuken. In 2008heeft 14,9% van alle Nederlanders (16-64 jaar) wel eens eenChinees-Indisch restaurant bezocht (inclusief afhalen).DichtheidIn de tabel hiernaast is het aantal Chinees-Indischerestaurants en de dichtheid per provincie weergegeven. Dedichtheid is het aantal restaurants per 10.000 inwoners.Zeeland beschikt over de hoogste dichtheid met 1,7 Chinees-Indische restaurants per 10.000 inwoners. Theoretisch gezienis hier beperkt ruimte voor uitbreiding. Flevoland beschiktwederom over de laagste dichtheid, met 0,7 bedrijven per10.000 inwoners.Chinees-Indische restaurantsBron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en Catering6Zeeland 65 1,7Limburg 174 1,5Drenthe 67 1,4Noord-Holland 371 1,4Friesland 83 1,3Noord-Brabant 325 1,3Groningen 70 1,2Zuid-Holland 413 1,2Overijssel 129 1,1Gelderland 227 1,1Utrecht 125 1,0Flevoland 27 0,7Nederland 2.078 1,3Dichtheid per 10.000 inwonersTheoretisch gezien is hier dus nog ruimte voor uitbreiding.Landelijk gezien waren er in 2009 1,2 Chinees-Indischerestaurants voor iedere 10.000 inwoners.Chinese Restaurant Top 100Restaurant DynastyRestaurant Dynasty in Amsterdam is onlangs uitgeroepentot beste Chinese restaurant in Nederland door MissetHoreca. In Dynasty beleeft en proeft men de authentiekChinese cultuur.ConsumentDe gemiddelde besteding in Chinees-Indische restaurantsis ten opzichte van 2008 licht toegenomen. In week 46van 2009 was de gemiddelde besteding € 11,90, in 2008was dit nog € 11,80.Trends & OntwikkelingenCulinaire revolutieDe Chinese keuken kampt momenteel met een imago vanplastic bakken die thuis op de bank worden opgegeten, netafgehaald bij de ‘Chinees’. De laatste jaren is er echter eenculinaire revolutie gaande. In de toprestaurants wordtteruggegrepen naar de authentiek Chinese keuken met hetgebruik van nieuwe technieken, de Chinese keuken wordtdoor hen geïnnoveerd.ToekomstvisieVan Spronsen & Partners horeca-advies verwacht dat,mede door de economische situatie, de komende jaren hetaantal Chinees-Indische restaurants verder zal dalen. Dezedaling wordt voornamelijk veroorzaakt door de opkomstvan diverse nieuwe buitenlandse keukens. Het niveau vande keuken zal de komende jaren echter wel stijgen.Chinees-Indische restaurants 2000-20092.0502.0702.0902.1102.1302.1502.1702.1902.2102.2302000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
  8. 8. Overig Aziatische restaurants7Bron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringOntwikkelingenVolgens het bedrijfschap Horeca en Catering telt Nederland in2009 565 overig Aziatische restaurants. Onder overigAziatische restaurants vallen Japanse restaurants, Indiaserestaurants, Thaise restaurants en overig Aziatischerestaurants. In de onderstaande grafiek is de ontwikkeling vanhet aantal overig Aziatische restaurants in Nederland over deafgelopen tien jaar weergegeven. Absoluut is het aantalbedrijven in tien jaar tijd gestegen van 325 in 2000 naar 565in 2009. Dit is een toename van 73,8%. Noord-Holland is met325 bedrijven de provincie met de meeste overig Aziatischerestaurants. Drenthe heeft met vijf overig Aziatischerestaurants het laagste aanbod in ons land.Aanbod Overig Aziatische restaurants3003504004505005506002000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009Ontwikkeling overig Aziatische restaurants801001201401601802002202402000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009index=2000Overig Indiaas Thais Japans TotaalNoord-Holland 239 9,0Zuid-Holland 136 3,9Groningen 14 2,4Zeeland 9 2,4Utrecht 28 2,3Flevoland 8 2,1Noord-Brabant 47 1,9Overijssel 21 1,9Friesland 11 1,7Gelderland 31 1,6Limburg 16 1,4Drenthe 5 1,0Nederland 565 3,4Dichtheid per 100.000 inwonersBron: bedrijfschap Horeca en CateringDichtheidIn de tabel hiernaast is het aantal overig Aziatischerestaurants en de dichtheid per provincie weergegeven.De dichtheid is het aantal restaurants per 100.000inwoners. Noord-Holland beschikt over de hoogstedichtheid met negen bedrijven per 100.000 inwoners.Theoretisch gezien is hier beperkt ruimte voor uitbreiding.Drenthe beschikt over de laagste dichtheid met éénbedrijf per 100.000 inwoners. Theoretisch gezien is hiernog ruimte voor uitbreiding. Landelijk gezien waren er in2009 3,4 overig Aziatische restaurants voor iedere100.000 inwoners.ToekomstvisieDe laatste tien jaar is het aantal overig Aziatischerestaurants sterk gegroeid. De opkomst van Japanserestaurants is groot. Van Spronsen & Partners horeca-advies verwacht dat, mede door de economische situatie,de groei zich tijdelijk zal minimaliseren en daarna door zalgaan zetten.
  9. 9. Italiaanse restaurantsBedrijfstypen/SoortenOmdat het productniveau van Italiaanse maaltijden steedshoger ligt, zal de consument ook steeds hogere eisen stellenaan de Italiaanse restaurants. Er ontstaat een tweedelingtussen de gezonde fastservice- en de traditionele Italiaanserestaurants. Producten als de Piadine (een dubbelgeslagenpizzabroodje met gezonde en smaakvolle vulling) ontlenenhun succes aan de combinatie tussen gemak enerzijds, ende populaire Italiaanse smaak anderzijds.8Bron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringDichtheidIn de tabel hiernaast is het aantal Italiaanse restaurantsen de dichtheid per 100.000 inwoners, per provincieweergegeven. Noord-Holland is de provincie met hethoogste aanbod, met twaalf Italiaanse restaurants per100.000 inwoners, waardoor deze provincie theoretischgezien beperkt ruimte biedt voor uitbreiding. Met eendichtheid van 4,1 bedrijven per 100.000 inwoners heeftNoord-Brabant theoretisch gezien de meeste ruimte vooruitbreiding. Flevoland is wederom de provincie waartheoretisch gezien momenteel de meeste ruimte is vooruitbreiding.Ontwikkeling Italiaanse restaurants950100010501100115012002000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009Noord-Holland 318 12,0Groningen 56 9,7Friesland 56 8,7Limburg 87 7,7Overijssel 81 7,2Zeeland 27 7,1Zuid-Holland 243 7,0Drenthe 34 6,9Utrecht 69 5,7Gelderland 105 5,3Flevoland 20 5,2Noord-Brabant 101 4,1Nederland 1.197 7,3Dichtheid per 100.000 inwonersBrancheontwikkelingenIn 2009 telt Nederland 1.197 Italiaanse restaurants.Volgens cijfers van het bedrijfschap Horeca en Catering ishet aantal Italiaanse restaurants tussen 2000 en 2009 met211 bedrijven toegenomen, wat neerkomt op een stijgingvan 21,4%. Noord-Holland is met 318 Italiaanse restaurantsde provincie met de meeste restaurants in deze sector.Overijssel is de provincie die het snelst gegroeid is tenopzichte van 2000, namelijk een groei van 76%. Flevolandheeft, met 20 Italiaanse restaurants, het laagste aanbod inons land. In de provincie Zeeland is het aanbod Italiaanserestaurants als enige provincie gedaald, namelijk een dalingvan 10%.
  10. 10. Italiaanse restaurantsConceptenVapianoVapiano is een keten die zich de laatste jarenuitzonderlijk snel heeft uitgebreid. De van oorsprongDuitse keten richt zich door middel van een fast casualformule op gezonde, snelle Italiaanse maaltijden.Vapiano is een self service restaurant waar dus nietbediend wordt. De prijzen van de verschillende gerechtenvariëren tussen de € 5,50 en € 8,50.Nederland beschikt over vestigingen in Amsterdam enDen Haag. In 2010 wordt het aanbod uitgebreid inRotterdam.JuliasJulia’s is een bijzonder en vernieuwend concept inNederland. Het concept is alleen te vinden op stations enverkoopt daar pasta to go. Het gerecht wordt binnen 90seconde vers voor de ogen van de gast bereid.Momenteel zijn er vestigingen op station Leiden Centraalen station Amsterdam Centraal.EatalyEataly is een enorme foodplaza waar consumentenkennis kunnen maken met hoogwaardige Italiaanseproducten. Eataly heeft vestigingen in onder andere Turijnen Milaan.In Eataly kunnen mensen proeven en leren van deItaliaanse keuken. Naast bijvoorbeeld het volgen vanworkshops kan men uiteraard ook producten kopen.ConsumentDe besteding in Zuid-Europese restaurants, waarItaliaanse restaurants zijn ingedeeld, is in 2009afgenomen. In 2008 was de gemiddelde besteding€ 18,80. In week 46 van 2009 is de gemiddeldebesteding gedaald naar € 18,10Trends & OntwikkelingenPizza service bij de deurDe pizzagigant Domino’s komt met nieuwe bezorgplaatsen opstranden, parken en andere toeristische plekken. Door hetplaatsen van een grote witte deur is het duidelijk waar de pizza’sbezorgd worden. Aan de deur hangt een grote bel, als debezorger er is wordt er gebeld en weet de besteller dat zijn ofhaar pizza gearriveerd is.PizzarobotDe eerste pizzarobot is gelanceerd. De eerste pizza-automaat isafkomstig uit Italië. De robot werkt erg eenvoudig, Na inworp vanmuntgeld begint de robot met het kneden van het deeg. Daarnavolgt de samenstelling van de pizza. Tenslotte wordt de pizza ineen infraroodoven afgebakken en valt hij gloeiend heet in eenkartonnen doos. Alles binnen drie minuten.Voor extra informatie over het Italiaanse restaurant wordt uverwezen naar het brancheprofiel ‘Het Italiaanse restaurant inbeeld’. Deze is gratis te downloaden vanaf onze sitewww.spronsen.com9ToekomstvisieWij verwachten in de toekomst een tweedeling binnen deItaliaanse restaurantmarkt. Enerzijds de traditionele Italiaan, dieonverminderd populair blijft omdat de meeste mensen welhouden van een pizza of pasta. En anderzijds de nieuweItaliaanse concepten zoals Julia’s en Vapiano. Bij dezeconcepten verwachten we huidige trends terug te zien zoalstransparantie in de keuken en het gezondheidsaspect.
  11. 11. Overig Zuid-Europees Overige restaurants10Bron: bedrijfschap Horeca en CateringOntwikkeling overig Zuid-Europese restaurants4505005506006507007508008502000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009Limburg 86 7,7 Noord-Holland 610 23,0Zeeland 28 7,4 Zeeland 59 15,5Noord-Holland 171 6,5 Zuid-Holland 471 13,5Utrecht 69 5,7 Utrecht 157 13,0Zuid-Holland 177 5,1 Friesland 74 11,5Noord-Brabant 117 4,8 Groningen 63 11,0Groningen 24 4,2 Limburg 116 10,3Overijssel 40 3,6 Overijssel 115 10,2Gelderland 65 3,3 Noord-Brabant 231 9,5Friesland 19 3,0 Drenthe 45 9,2Flevoland 8 2,1 Gelderland 181 9,1Drenthe 10 2,0 Flevoland 32 8,3Nederland 814 4,9 Nederland 2.154 13,1Dichtheid per 100.000inwonersDichtheid per 100.000inwonersOntwikkeling overige restaurants125015001750200022502000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009Bron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap Horeca en CateringOntwikkelingenNederland telt in 2009, volgens het bedrijfschap Horecaen Catering, 2.154 overige restaurants. Onder overigerestaurants vallen Turkse, Oost-Europese, OverigEuropese, Internationale, Argentijnse, Mexicaanse,Amerikaanse, Surinaamse, overig Amerikaanse enoverige buitenlandse restaurants. In de grafiekhiernaast is de ontwikkeling van het aantal overigerestaurants in Nederland over de afgelopen tien jaarweergegeven. Absoluut is het aantal bedrijven in tienjaar tijd gestegen van 1.293 in 2000 naar 2.154 in2009. Dit is een toename van 66,6%. Noord-Holland ismet 610 bedrijven de provincie met de meeste overigerestaurants. Flevoland heeft met 32 overige restaurantshet laagste aanbod in ons land.DichtheidIn de tabel hiernaast is het aantal overige restaurantsen de dichtheid per provincie weergegeven, per100.000 inwoners. Noord-Holland beschikt over dehoogste dichtheid met 23 overige restaurants per100.000 inwoners. Theoretisch gezien is hier beperktruimte voor uitbreiding. Flevoland beschikt over delaagste dichtheid, 8,3 bedrijven per 100.000 inwoners.Theoretisch gezien is hier dus nog ruimte vooruitbreiding. Landelijk gezien waren er in 2009 13,1overige restaurants voor iedere 100.000 inwoners.ToekomstvisieDoordat de consument steeds meer reist en meercontact heeft met de buitenlandse keuken verwacht vanSpronsen & Partners dat het aanbod overigerestaurants verder zal toenemen. Ook delaagdrempeligheid van de restaurants zal hierbij helpen.OntwikkelingenNederland telt in 2009, volgens het bedrijfschapHoreca en Catering, 814 overig Zuid-Europeserestaurants. Onder overig Zuid-Europeserestaurants vallen Griekse, Spaans/Portugese enoverige Zuid- Europese restaurants. In de grafiekhiernaast is de ontwikkeling van het aantal overigZuid-Europese restaurants in Nederland over deafgelopen tien jaar weergegeven. Absoluut is hetaantal bedrijven in tien jaar tijd gestegen met 311bedrijven, een toename van 61,8%. Zuid-Holland ismet 177 bedrijven de provincie met het grootsteaanbod. Flevoland heeft met acht overig Zuid-Europese restaurants het laagste aanbod in onsland.DichtheidIn de tabel hiernaast is het aantal overig Zuid-Europese restaurants en de dichtheid per provincieweergegeven. De dichtheid is het aantalrestaurants per 100.000 inwoners. Limburgbeschikt over de hoogste dichtheid met 7,7restaurants per 100.000 inwoners. Theoretischgezien is hier beperkt ruimte voor uitbreiding.Drenthe beschikt over de laagste dichtheid mettwee bedrijven per 100.000 inwoners. Theoretischgezien is hier nog ruimte voor uitbreiding. Landelijkgezien waren er in 2009 4,9 overig Zuid- Europeserestaurants voor iedere 100.000 inwoners.ToekomstvisieDoor het laagdrempelige karakter en deprijs/kwaliteit verhouding van overig Zuid-Europeserestaurants verwacht van Spronsen & Partners datde groei zich in de toekomst zal doorzetten.
  12. 12. Sterrenrestaurants11Bron: bedrijfschap Horeca en CateringBron: bedrijfschap en MichelingidsDichtheidIn de tabel hiernaast is het aantal sterren en de dichtheid per100.000 inwoners, per provincie weergegeven. Zeeland is deprovincie met de hoogste dichtheid, met 2,1 sterren per 100.000inwoners. Met een dichtheid van 0,3 sterren per 100.000inwoners heeft wederom Flevoland de laagste dichtheid. Landelijkgezien zijn er in 2010 0,7 sterren voor iedere 100.000 inwoners.Wanneer we kijken naar de dichtheid per sterniveau zien we datde dichtheid in Zeeland erg hoog is. Ook de dichtheid in deprovincie Limburg is hoog te noemen.Bib GourmandEen restaurant wordt bekroond met een Bib Gourmand wanneermen er verzorgde maaltijden serveert voor een schappelijke prijs.Ook het aantal restaurants met een Bib Gourmand is deafgelopen tien jaar toegenomen. In 2010 telt Nederland 93restaurants met een Bib Gourmand. In 2001 waren dit er nog 52,dit is een toename van 78,8%.De gemiddelde dichtheid in Nederland is 0,6 restaurants met eenBib Gourmand per 100.000 inwoners. Wederom hebben deprovincies Zeeland en Limburg een hoge dichtheid, respectievelijk1,8 en 0,8 restaurants met een Bib Gourmand per 100.000Ontwikkeling sterrenrestaurants5560657075808590952001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010Zeeland 8 2,1Limburg 14 1,2Noord-Holland 23 0,9Overijssel 9 0,8Noord-Brabant 14 0,6Gelderland 11 0,6Groningen 3 0,5Zuid-Holland 17 0,5Utrecht 5 0,4Drenthe 2 0,4Friesland 2 0,3Flevoland 1 0,3Nederland 109 0,7Dichtheid per 100.000 inwonersZeeland 7 1,8Limburg 9 0,8Friesland 5 0,8Noord-Holland 19 0,7Overijssel 8 0,7Gelderland 10 0,5Zuid-Holland 16 0,5Utrecht 5 0,4Noord-Brabant 10 0,4Groningen 2 0,3Flevoland 1 0,3Drenthe 1 0,2Nederland 93 0,6Dichtheid per 100.000 inwonersinwoners.De laagste dichtheidvinden we in deprovincie Drenthe,namelijk 0,2restaurants per100.000 inwoners. In2010 beschikt deprovincie Drentheslechts over éénrestaurant met eenBib Gourmand.OntwikkelingNederland telt in 2010 volgens de Michelingids en hetbedrijfschap Horeca en Catering 91 Michelinsterrenrestaurants, waarvan 75 met één ster, 14 mettwee sterren en twee met drie sterren. Het aantaluitgedeelde Michelin sterren nam vanaf 2001 toe,waardoor de algemene kwaliteit van de keukens inNederland toenam. Michelin sterren worden opgedeeldin drie niveaus, waarbij één ster staat voor eenuitstekende keuken, twee sterren voor een verfijndekeuken en drie sterren voor een uitzonderlijke keuken.Volgens cijfers van het bedrijfschap Horeca en Cateringis het aantal sterrenrestaurants tussen 2001 en 2010met 35 toegenomen, wat neerkomt op een stijging van62,5%. Noord-Holland is met 18 sterrenrestaurants deprovincie met de meeste restaurants in deze sector.Flevoland beschikt sinds 2010 ook over eensterrenrestaurant. Na een daling in het aanbodrestaurants in 2008 (5%), is het aanbod hierna weergestegen.Bedrijfstypen/soortenDe Michelin sterren restaurants in Nederland hebbenvoornamelijk een Nederlands-Franse keukeninrichting.Ieder restaurant heeft zijn eigen charme.
  13. 13. Voor extra informatie over het sterrenrestaurant wordt uverwezen naar het brancheprofiel ‘Het sterrenrestaurantin beeld’. Dit brancheprofiel wordt verwacht in 2010.12SterrenrestaurantsConceptenYamazotoDe naam Yamazoto staat voor authentiek Japans.Dit restaurant, gevestigd in het okura hotel, heeftéén ster en is tevens het enige sterrenrestaurant inNederland met een Japanse keuken. Verschillendeaspecten van de Japanse cultuur worden verwerktin het menu en tevens in de uitstraling. Deauthentieke Sukiya-stijl is verwerkt in de inrichting.Daarnaast loopt de bediening in traditionele kimo’s.Het restaurant heeft ook een sushibar.Le RestaurantEigenaar Jan de Wit van Le Restaurant inAmsterdam heeft in het verleden verschillenderestaurants een Michelinster bezorgd. Na vier jaarin Frankrijk te hebben gewoond is hij nu weer terugin Nederland. Het succes van Jan de Wit duurt voortwant Le Restaurant is dit jaar bekroond met eenMichelinster.ConsumentHet luxe segment ontvangt voornamelijk eenspecifiek publiek, mede door het prijsniveau. Deconsument die een sterrenrestaurant bezoektverwacht een zeer hoge kwaliteit. Het publiek wordtkritischer en de prijs/kwaliteit verhouding wordtbelangrijker door de economische situatie. Debelangrijkste doelgroep voor sterrenrestaurants isde groep tussen de 35 en 65 jaar. Deze doelgroepheeft meer te besteden en is op zoek naar eenunieke en vernieuwende ervaring.Trends & Ontwikkelingen11 nieuwe restaurantsOp 24 november 2009 is de nieuwe Michelingidsverschenen. Vanaf deze datum telt Nederland acht extrasterrenrestaurants in Nederland. Er zijn elf nieuwerestaurants bekroond met een ster. Restaurant Boreas inHeeze ontving zelfs haar tweede ster.Moleculair kokenDe beste kok van Nederland op het gebied vanmoleculair koken is Moskik Roth, eigenaar van restaurant‘t Brouwerskolkje in Overveen. Dit twee sterrenrestaurant experimenteert en innoveert continu. In dekeuken staan hypermoderne snufjes zoals de Rotaval,een destilleerapparaat waarmee vacuüm kan wordengedestilleerd. Het uitgangspunt blijft dat de ingrediëntenvan de allerbeste kwaliteit zijn, daarna komen de ideeënen technieken eraan te pas. ‘Koken heeft te maken metoorspronkelijke smaken en durf’.ToekomstvisieDoor de economische recessie let de consument steedsmeer op de prijs/kwaliteit verhouding en zal het aantalexclusieve restaurantbezoeken gaan dalen. Ooksterrenrestaurants krijgen hiermee te maken. Door goedemarketing en bewustwording van het milieu zullen dezerestaurants zich blijven onderscheiden. De kwaliteit blijftuiteraard de belangrijkste focus voor sterrenrestaurants.Sterrenrestaurants worden gezien als het voorbeeld voorde restaurantsector en zij zullen trends blijven zetten dekomende jaren.
  14. 14. WegrestaurantsBron: bedrijfschap Horeca en CateringVerzorgingsgebiedDe tabel geeft het gemiddeld aantal kilometers verzorgingsgebied per wegrestaurant, per provincieweer. In Limburg vinden we het kleinste verzorgingsgebied, namelijk 22,3 kilometer perwegrestaurant. Theoretisch gezien is hier dus weinig ruimte voor uitbreiding van het aanbodwegrestaurants.Omdat er in Drenthe geen wegrestaurants zijn te vinden is er hier theoretisch gezien de meesteruimte voor uitbreiding van het aanbod.Provincie Aantal Km rijkswegen VerzorgingsgebiedFlevoland 1 151 151,0Noord-Holland 8 587 73,4Overijssel 6 358 59,7Zeeland 3 174 58,0Zuid-Holland 13 742 57,1Noord-Brabant 15 844 56,3Utrecht 7 384 54,9Friesland 6 311 51,8Gelderland 20 688 34,4Groningen 6 203 33,8Limburg 18 401 22,3Drenthe 0 234 0,0Nederland 103 5.077 49,3Verzorgingsgebieden wegrestaurantsBron: Centraal Bureau voor de Statistiek en bedrijfschap Horeca en Catering13OntwikkelingenNederland telt in 2009, volgens het bedrijfschap Horeca enCatering, 103 wegrestaurants. In de onderstaande grafiek is deontwikkeling van het aantal wegrestaurants in Nederland overde afgelopen tien jaar weergegeven. Absoluut is het aantalbedrijven in tien jaar tijd gedaald met vijf wegrestaurants. Dit iseen daling van 4,6%. Opvallend is de grote stijging in 2005(6%) en de flinke daling in 2007 (4%). Gelderland is met 20bedrijven de provincie met de meeste wegrestaurants. Drentheheeft geen wegrestaurants.Bedrijfstypen/SoortenWegrestaurants zijn voornamelijk te vinden op drukke locaties.Ze zijn er in verschillende soorten en diverse groottes.Momenteel wordt het aanbod van ketenrestaurants groter.Voorbeelden daarvan zijn Burger King en La Place. Dezeketenrestaurants hebben meer naamsbekendheid en hetaanbod is specifieker. Ook Van der Valk restaurants zijn vaakgevestigd aan snelwegen. De kleinere wegrestaurants zijnvoornamelijk gevestigd bij tankstations.De gemiddelde oppervlakte van een wegrestaurant is in 2009297 m². In 2000 was de gemiddelde oppervlakte nog 291 m².Dit betekent een groei in de verkoopoppervlakte van 2%.Ontwikkeling wegrestaurants index = 20009495969798991001011021031042000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
  15. 15. WegrestaurantsVoor extra informatie over het wegrestaurant wordtu verwezen naar brancheprofiel ‘Het wegrestaurantin beeld’. Dit brancheprofiel wordt verwacht in2010.14ConceptenHajé restaurantsDe sfeervol ingerichte Hajé restaurants zijn te vindenop verschillende locaties in het noorden vanNederland. De restaurants bieden een verschillendassortiment aan. Er zijn diverse verse broodjesverkrijgbaar, maar bijvoorbeeld ook een drie gangenkeuzemenu voor € 23,75. Hajé restaurants is tevinden op locaties langs de A6, A7 en A13.Foodstrip Amsterdam ZuidoostDe Foodstrip Amsterdam Zuidoost is te bereiken vanafde A2 en de A9. De locatie is gebaseerd op deAmerikaanse eetboulevards. De strip wordt gevormddoor Sizzling Wok, Rancho, Burger King & KentuckyFried Chicken.ConsumentDe belangrijkste doelgroep voor wegrestaurants is deleeftijdsgroep tussen de 25 en 50 jaar. De gemiddeldebesteding per persoon, per bezoek is sterk aan hettoenemen. Volgens het bedrijfschap Horeca enCatering besteed de gemiddelde gast van eenwegrestaurant € 15,= per persoon, per bezoek. In2008 lag het gemiddelde op € 11,= per persoon perbezoek, een stijging van ruim 36%.Voor de consument is het van groot belang dat eenwegrestaurant een snel, eenvoudig en gezond aanbodheeft. Dit kan zijn in buffetvorm of met bediening.Trends & OntwikkelingenHet aantal selfservice restaurantconcepten lijkt toete nemen in de horeca. De consument die behoefteheeft aan gemak, snelheid, kwaliteit en belevingkomt in dit soort concepten aan z’n trekken. Deconsument wil daarnaast soms minder afhankelijkzijn van het personeel van het restaurant. Ze willenmeer controle op het verloop en snelheid van hetproductieproces door zelf producten samen testellen of te bereiden. La Place is hier eenvoorbeeld van, maar bijvoorbeeld ook opvliegvelden ontstaan dit soort concepten steedsmeer.ToekomstvisieDoor de toenemende verkeersdrukte, blijft hetaantal bezoekers aan wegrestaurants stabiel. Deconsument stelt ook hogere eisen. De productenmoeten vers zijn en ook de snelheid is van belang.Met een klein aanbod komt het wegrestaurant nietmeer weg. De consument verwacht tevens eenhoger luxe niveau. Vernieuwende concepten zijndan ook in opkomst. Van Spronsen & Partnersverwacht dat het aantal foodstrips langs deNederlandse snelwegen zal gaan toenemen. Hetaantal wegrestaurants zal in de toekomst lichttoenemen.
  16. 16. Online restaurantgidsenOnline restaurantgidsen zijn enorm in opkomst. Websites als dinnersite.nl en eet.nu ontvangenmaandelijks zo’n 500.000 bezoekers en zijn ongekend populair. Hieronder enkele websites.15Dinnersite.nlDinnersite is 13 jaar geleden opgericht en heeftde afgelopen jaren een grote diversiteit aanrestaurants ontwikkeld. Van toprestaurants tot demeest bezochte restaurants, zowel in Nederlandals in België. Dinnersite biedt tevens demogelijkheid om te zoeken per stad, type diner(romantisch, zakelijk), keuken, bedrag, provincie,straat en plaats. Naast de online restaurantgidsheeft dinnersite.nl nu ook een terrasgids. Alsbezoeker kan je een eigen profiel aanmaken opde website, waardoor de website eenledenbestand heeft.Eet.nuEet.nu heeft momenteel circa 23.750 bedrijven inhet bestand, onderverdeeld per provincie. Ookcafetaria zijn te vinden op deze website. Naasteen zoekprogramma biedt de website tevens eenoverzicht van de Lekker 2009, Bib Gourmand,sterrenrestaurants en de Cafetaria top 100. Ookop eet.nu is registratie als bezoeker mogelijk.Iens.nlDeze zeer uitgebreide online restaurantgids heeftenorm veel zoekmogelijkheden voor Nederland,België en Europa. Zoeken is mogelijk op keuken,provincie, stad, toegankelijkheid, buiten eten,menu’s, interieur, parkeren, betaalmogelijkheden,gesponsorde restaurants, faciliteiten in de keukenen sfeerkenmerken. Inmiddels is Iens ook teverkrijgen als applicatie op een mobiele telefoon.Met de bel direct functie wordt het gewensterestaurant dan ook direct gebeldvoorreserveringen.Sanoma online restaurantgidsSanoma Uitgevers komt met een nieuwe onlinerestaurantgids. Via Restaurant.nl kunnen restaurateursgratis gegevens, foto’s, video’s, menukaarten enaanbiedingen uploaden. Daarnaast geeft hetbeoordelingssysteem veel ruimte aan kenners enrestauranthouders. Het doel van Restaurant.nl is degrootste online restaurantgids van Nederland te worden.Alle restaurants in Nederland zijn daarvoor al in kaartgebracht, van Groningen tot Maastricht en van eenvoudigebrasserie tot sterrenrestaurant.Strakseten.nl biedt mobiele reserveersiteHet beginnen van een website waarbij realtime kan wordengereserveerd bij restaurants lijkt booming business.Strakseten.nl richt zich voornamelijk op gebruikers vanmobiel internet op hun telefoon. Via deze website kan dezoekende gast restaurants vinden op naam, plaats enkeuken. Deelnemende restaurants die een tafel vrijhebben, staan bovenaan de lijst. Door middel van één klikwordt de reservering gemaakt, waarna direct deroutebeschrijving op het beeld verschijnt. Steeds meermensen hebben mobiel internet op hun mobiele telefoonof PDA. In Nederland zijn dit er ongeveer twee miljoen endoor dalende kosten en toenemende mogelijkheden, stijgtdit aantal snel.Bijzondererestaurants.nlBijzondererestaurants.nl is een nieuwe onlinerestaurantgids in Nederland. De index is een gewogengemiddelde van alle reeds bekende restaurantgidsenwaarbij een beoordeling van Michelin zwaarder wordtgewogen dan bijvoorbeeld de beoordelingen in Lekker.Voor de restaurantbezoeker verschaft het duidelijkheid,want zodoende ontstaat een genuanceerder beeld van dekeuken zonder dat het momentopnamen zijn.
  17. 17. Deze uitgave is van Van Spronsen & Partners horeca-advies, onderdeel van de Van Spronsen & PartnersGroep.Hiertoe behoren tevens de volgende onafhankelijkebedrijven: personeel en salarissystemen,administratieve dienstverlening en trainingen. Onderhet motto “Anders denken, anders doen” zijn wij al 23jaar actief binnen de horeca- en leisuremarkt en stellenwij de opdrachtgever en zijn doel centraal.De werkzaamheden van horeca-advies bestaanvoornamelijk uit het uitvoeren van haalbaarheids-onderzoeken, bedrijfsdoorlichtingen, en rendements-verbeteringen, het ontwikkelen van nieuwehorecaconcepten, het opstellen van marketing-communicatieplannen en het geven van management-ondersteuning.Voor een compleet overzicht van ons dienstenpakketverwijzen wij u graag naar onze websitewww.spronsen.com. Hier kunt u tevens terecht voordagelijkse horeca-gerelateerde nieuwsberichten, eenlijst van onze referenties en alle eerdere uitgaven vanonze brancheprofielen.Kijk voor de laatste trends op www.horecatrends.comVan Spronsen & Partners16Bronnenlijst:Bedrijfschap Horeca & Cateringwww.kenniscentrumhoreca.nlCentraal Bureau voor de StatistiekKamer van KoophandelNederlands Research Instituut voorRecreatie en Toerisme (NRIT)Misset horecaHet Italiaanse restaurant in beeldVoor extra informatie over hetItaliaanse restaurant verwijzen wij ugraag door naar het brancheprofiel‘Het Italiaanse restaurant in beeld’. Nuonline op www.spronsen.comHet Nederlands-Franse restaurant inbeeldVoor extra informatie over hetNederlands-Franse restaurantverwijzen wij u graag door naar hetbrancheprofiel ‘Het Nederlands-Franserestaurant in beeld’. Dit brancheprofielwordt verwacht in 2010.Het Sterrenrestaurant in beeldVoor extra informatie over de sterrenrestaurants verwijzen wij u graag doornaar het brancheprofiel ‘HetSterrenrestaurant in beeld’. Ditbrancheprofiel wordt verwacht in2010.Het wegrestaurant in beeldVoor extra informatie over hetwegrestaurant verwijzen wij u graagdoor naar het brancheprofiel ‘Hetwegrestaurant in beeld’. Dit profielwordt verwacht in 2010.
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×