sessie 39 ppt superdiversiteit

712 views
507 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
712
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
33
Actions
Shares
0
Downloads
10
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

sessie 39 ppt superdiversiteit

  1. 1. Superdiversiteit als uitdaging voor de samenleving en voor jeugdwerk Dirk Geldof Socioloog & Lector Faculteit Ontwerpwetenschappen UA Sociaal Werk Karel de Grote-Hogeschool & Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Vereniging Vlaamse Jeugddiensten 13 maart 2014 1
  2. 2. Waarom spreken we vandaag van superdiversiteit • Op amper een halve eeuw van een samenleving met beperkte etnisch-culturele diversiteit naar een migratiesamenleving • Superdiversiteit als nieuwe fase – Term Steven Vertovec (2007) – Zie ook Jan Blommaert, Maurice Crul • Om vandaag te begrijpen, moeten we de geschiedenis van deze migraties kennen 2
  3. 3. Onze migratiegeschiedenis in een notedop • 1945: aantrekken contingenten Polen en Italianen voor de heropbouw • 1956-1969: golden sixties, tekort aan arbeidskrachten – Actief aantrekken gastarbeiders • Italië, Spanje & Griekenland in jaren ‘50 • Marokko & Turkije in jaren ’60 3
  4. 4. De eerste economische crisis in de jaren ’70 & de migratiestop • 1973: olie- & economische crisis • 1974: ‘immigratiestop’ – poort voor arbeidsmigratie van buiten EU (deels) gesloten – Verschuiving naar • Gezinshereniging • asiel • Jaren ’70-80: ondanks de ‘tijdelijkheidsgedachte’ worden vele gastarbeiders migranten – Maar geen écht beleid… 4
  5. 5. De jaren 1990: Scharnier- moment naar superdiversiteit • Sterke stijging instroom in jaren ’90 • én groeiende diversiteit van landen van oorsprong: – Verdere gezinshereniging – Globalisering – asielaanvragen • Crisissen Bosnië en Kosovo, • eerste Golfoorlog (Irak/Koeweit) – En vooral 1989: Val IJzeren Gordijn • migratie uit Oost-Europa • Uitbreiding EU met nieuwe lidstaten 5
  6. 6. Na-oorlogse migratiegeschiedenis: immigratie én emigratie 6
  7. 7. De superdiversiteit van de 21ste eeuw • resultaat van deze opeen- volgende migratiegolven is een veel complexere sociale realiteit, zeker in onze steden. • Superdiversiteit wijst op kwantitatieve en kwalitatieve verschillen tegenover de migratie in de 20ste eeuw 7
  8. 8. Superdiversiteit vooral – maar niet alleen – in de grote steden 8
  9. 9. Een kwantitieve breuk: majority-minority cities • ‘majority-minority cities’: – steden waar de meerderheid van de bewoners uit een brede waaier van minderheden bestaat. • Wereldsteden als New York, Sao Paolo, Toronto of Sydney • Vandaag ook Brussel, Rotterdam & Amsterdam • morgen ook Antwerpen • Overmorgen in Gent, Leuven, … 9
  10. 10. Kinderen kleuren de steden Antwerpen, aandeel allochtonen per leeftijdsgroep 2013 • 42% bewoners van allochtone origine > 50% bij -40-ers > 60% bij kinderen • herkomst ouders inbegrepen => Ook zonder nieuwe migratie wordt Antwerpen een majority-minority- city 10
  11. 11. Personen van vreemde herkomst in het Vlaamse Gewest (links), per urbanisatiegraad (midden) en per centrumstad (rechts), in % van de bevolking, 2011. Bron: Lodewijckx, 2013, p. 21, op basis van Rijksregister 2011, SVR-bewerking. - p.11 0 10 20 30 40 50 VG GS SB CS KP SS OG GR PL RS An Gt Gk M L T S H O K Aa B R %personenvanvreemdeherkomst niet-westerse herkomst westerse herkomst
  12. 12. Superdiversiteit: een kwalitatieve breuk • basispatroon van migratie veranderde – van mensen uit een klein aantal landen van herkomst naar een klein aantal gastlanden – naar mensen uit een zeer groot aantal landen van herkomst naar zeer groot aantal gastlanden => diversiteit in de diversiteit 12
  13. 13. Diversiteit in de diversiteit: wat betekent dat? • een enorme hybriditeit in de achtergronden van migranten Meer nationaliteiten Meertaligheid Religieuze diversiteit groeit Diversiteit in migratiemotieven Diversiteit in verblijfsstatuten Diversiteit in sociaal- economische posities Diversiteit in & tussen gemeenschappen Meer transnationalisme 13
  14. 14. Superdiversiteit instroom 2009 naar landen van herkomst 14
  15. 15. De superdiverse realiteit als uitdaging • Onze samenleving verandert sneller dan onze manier van kijken & denken • Zoeken naar actuele denk- en beleidskaders • Boek vertrekt vanuit realiteit en nuance • Nu als prikkel 9 uitdagingen hyperkort in beeld 15
  16. 16. 1. Geraken we eindelijk voorbij het wij-zij-denken? • We blijven met zijn allen denken in wij-en-zij termen • ‘wij’ zowel als ‘zij’… • daardoor (h)erkennen we de complexe realiteit onvoldoende • nood aan een andere manier van kijken om superdiversiteit te begrijpen – voorbij dominante nationale blik – Met een kosmopolitische blik 16
  17. 17. 17 Een kosmopolitische blik: van of/of naar en/en-denken • Voorbij het wij-zij-denken: – Naar een ‘wij zowel als zij’ • Van of/of-denken – Of Belg of migrant • naar en/en-denken – Oog voor meer mengvormen en meervoudige identiteiten – Afnemende bruikbaarheid van nationaliteit – aandacht voor ambivalentie
  18. 18. 18 De kosmopolitische realiteit: meervoudige & gelaagde identiteiten • Tussen wij-en-zij groeit de werkelijkheid • Steeds meer landgenoten zijn Belg én hebben een migratie-achtergrond – Zoals Fatima, Meyrem, Imade, Mohammed, Karim, Pjotr, … – Zoals Vincent Kompany, Stromae, … – Ze combineren posities & identiteiten • Klassieke assimilatietheorie verwerpt dubbele etnische identiteit • Nochtans zien we toename van meervoudige en gelaagde identiteiten
  19. 19. 2. Erken toenemend belang van transnationale realiteiten • Migratie vandaag is fundamenteel veranderd door de ontwikkeling van – Communicatietechnologie • Gsm, internet, skype, satelliettelevisie – Snelle en relatief goedkope mobiliteitsmogelijkheden • Van (bijna) definitief afscheid naar blijvend contact • Van enkele reis naar pendelmigratie – Fysiek en/of mentaal • transnationaliteit als basiskenmerk van superdiversiteit in tijden van globalisering 19
  20. 20. 2. Erken toenemend belang van transnationale realiteiten • steeds meer mensen leven over grenzen • Transnationaliteit is – leven in één land én tegelijk ook elders – Waarbij mensen • intense contacten over grenzen heen onderhouden • Verschillende leefwerelden & culturen combineren • Indien mogelijk heen en weer reizen – Fysiek en/of mentaal. • Groei van wereldfamilies en transmigratie – Wat betekent het om in verschillende werelden over grenzen heen te leven? – Jongeren in en uit verschillende werelden 20
  21. 21. 3. Durf de gekleurde armoede (eindelijk) benoemen • Pas het laatste decennium harde cijfers – 12% autochtone Belgen onder armoedegrens – 52% bij Marokkaanse gezinnen – > 1/3 bij Turkse & Oost-Europese gezinnen – Ongekwalificeerde uitstroom en jeugdwerkloosheid • Amper maatschappelijke reactie. • nood aan diversiteitspact – Armoede-, onderwijs-, arbeidsmarktbeleid, … – interculturalisering van armenorganisaties – Dit vereist een sterker stedenbeleid 21
  22. 22. 4. Maak van integratie opnieuw een positief burgerschap-verhaal • Integratie in majority-minority-cities krijgt een ander karakter – Is er nog een meerderheidscultuur? – Diversiteit als basiskenmerk van stedelijkheid • Stop het open/verdoken assimilatie- beleid – Kan je integratie van bovenaf opleggen? – Is het niet vruchtbaarder positief te appeleren aan de dynamiek bij vele migranten? – Vertrek van en erken de pluriformiteit 22
  23. 23. 5. Stimuleer Nederlands vanuit erkenning van meertaligheid • We leven de facto in meertalige steden • Brussel: Van 72 talen in 2000 naar 104 in 2011 – Frans best gekend (89%) – Dan Engels (30%), Nederlands (23%) en Arabisch (18%) • Toename taalgemengde gezinnen – Ééntalig Franstalig of Nederlandstalig al minder dan 40% van de Brusselaars – Één op drie groeide op in gezin waar géén Nederlands of Frans werd gesproken – Een meertalig en-en-verhaal 23
  24. 24. Overgang naar meertalige steden: Antwerpen • Geen taalbarometer • 37% van de kinderen in het lager onderwijs in Antwerpen sprak in 2011 thuis een andere taal dan het Nederlands • Meertaligheid noodzakelijk in sociaal werk, OCMW, … • Politiek zeer gevoelig… www.dirkgeldof.be
  25. 25. Stimuleer Nederlands vanuit erkenning van meertaligheid • In plaats van meertaligheid te koesteren & vanuit de erkenning ervan Nederlands aan te leren, kiezen we te vaak voor een scenario dat mensen wil dwingen – Wachtlijsten, te schoolse settings, verschuiving naar resultaatsverbintenissen – Taal steeds vaker een excuus voor uitsluiting i.p.v. een hefboom voor emancipatie 25
  26. 26. 6. Werk aan herverdeling én erkenning • Te vaak plaatsen we herverdeling en erkenning tegenover elkaar – Herverdeling = versterking sociaal- economische positie, vanuit een benadering van de andere als (potentieel) gelijk – Erkenning = waardering van verschil in (etnisch-) culturele posities, erkenning van fundamentele verschillen • Vb. holebirechten, hoofddoek, … • Omgaan met superdiversiteit is een en/en-verhaal 26
  27. 27. 27 7. Zet in op structuur én cultuur • Werken aan structuur – bestrijden van structurele achterstelling • armoede, arbeidsmarkt, onderwijs, racisme • én werken aan cultuur – Zonder te culturaliseren • Geen cultureel schuldmodel • Niet alles vanuit cultuur te ‘verklaren’ • Maar ook geen taboe rond cultuur – erken etnisch-culturele elementen • Als kracht, maar ook als drempel • Krachtgericht werken aan structurele achterstelling, met aandacht voor cultuur en leefwereld van mensen van andere etnisch-culturele origine – Van cultuur-sensitief naar divers- sensitief
  28. 28. 8. Interculturaliseer jeugdwerk • Sociaal werk in de 21ste eeuw is meer dan ooit werken in en met diversiteit • Nood aan (verdere) interculturalisering – Van interculturele communicatie tot intercultureel maatwerk & interculturalisering van opleidingen – Empowerend & divers-sensitief werken • Niet alleen jeugdwerk of sociaal werk, maar alle maatschappelijke sectoren – onderwijs, gezondheidszorg, arbeidsmarkt, beleid, … 28
  29. 29. 9. Superdiversiteit. Welke toekomstscenario’s? • Superdiversiteit is – een feitelijke ontwikkeling – Op zichzelf niet goed of slecht – hangt er van af hoe we er mee omgaan – Wel een scharniermoment • wat nieuwe vragen oproept • Of oude vragen over migratie en integratie in een nieuw context plaatst • Maurice Crul e.a. schetsen twee toekomstscenarios 29
  30. 30. Een scenario van angst en vernedering? • Waarin wij-zij-denken wederzijds dominant blijft • Met groeiende gekleurde armoede, werkloosheid en ongelijkheid – sociaal kapitaal van 2de en 3de generatie gaat deels verloren • Met wederzijdse polarisering – Rond symbooldossiers als het hoofddoekenverbod – Waarbij men racisme ‘relatief’ noemt – Van eigen volk tot eigen fundamentalisme eerst • Superdiversiteit als sociale tijdbom 30
  31. 31. Of een scenario van hoop en empowerment • Waar superdiversiteit uitgroeit tot een evidente realiteit • Met ruimte voor en erkenning van meervoudige identiteiten • Met ruimte voor emancipatie & sociale stijging – Een beleid dat hierop inzet – Dat emancipatie binnen gemeen- schappen ondersteunt & stimuleert – vanuit een beleid van herverdeling én erkenning – En vanuit een actief pluralisme 31
  32. 32. Besluit: Naar een scenario van hoop & empowerment… Want de toekomst van onze steden ligt niet in (verdere) polarisatie, maar in de mobilisatie van de superdiversiteit van alle bewoners. 32
  33. 33. Tijd voor vragen & debat Boek verkrijgbaar na de lezing aan 15 euro (i.p.v. 22 euro) Reacties ook welkom op dirk.geldof@kdg.be Zie ook www.dirkgeldof.be 33

×