1. ATLAS2. BIOGRAFIE3. VERBEELDING
1. ATLASCartografie:Bieke Cattoor - Tom Louwette - Karin Thomsen
MACRO•   Water•   Bodem•   Militair•   Bestuurlijk•   Steenwegen•   Spoorwegen•   Snelwegen
1850
1880
1910
1940
1960
1980
1990
2005
2. BIOGRAFIEAuteurs:Bieke Cattoor - Greet De Block - Bruno De MeulderBrecht Dewaele - Janina Gosseye - Hilde HeynenSteven ...
Het natuurlijk landschap van ijstijd tot heden
De Grote Ontginningen en het ontstaan van dorpen
Het netwerk van steden en de buitenpoorterij
De steenwegen en het axioma van de quaede gatten
De alomtegenwoordigheid van katholieke werken
Het spoor en de ontsluiting van stad en platteland
Het vlas en de industrialisatie van de Leievallei
Kleikoppen, zandputten en de relicten in het landschap
Nieuwe woonwijken en de verstedelijkingvan het platteland
Snelwegen, industrieparken en de naoorlogseeconomische ontwikkeling
De wonderbaarlijke vermenigvuldiging vanvrijetijdsinfrastructuur
Meer info:www.leiedal.be/boekBestellen via mail:info@leiedal.be
Het vlas en de industrialisatie van deLeievalleiTekst: Yves Segers & Brecht Dewaele
Korte geschiedenis•   eerste vlasactiviteiten in Leiestreek reeds vanaf 14e eeuw     – vlas als basis voor linnennijverhei...
Korte geschiedenis•   tussen 1815 en 1850: terugval van vlasindustrie (o.a. door Noordfranse concurrentie &    gebrek aan ...
Verstedelijking en demografische impact   •   Verbod op roten in de Leie wordt opgeheven in 1820 (tot 1940)       à sterk ...
Drie vlaszonesA. Leievallei stroomopwaarts van Kortrijk (Marke, Bissegem, Wevelgem, Lauwe, Menen, Wervik):   eerste groei ...
Drie vlaszonesDeze geografische spreiding van vlasnijverheid bevorderde de commerciële structuur van devlasregio met:• pro...
Industrialisatie van het Leielandschap•    historische Leie: kronkelend met vele meanders•    vanaf 1820 (verbod op roten ...
Industrialisatie van het LeielandschapVanaf jaren 1930: modernisering en industrialisering van de vlasnijverheid:• steeds ...
Industrialisatie van het LeielandschapVanaf jaren 1930: modernisering en industrialisering van de vlasnijverheid:• steeds ...
Industrialisatie van het LeielandschapTot 1880 was vlasbewerking nog handenarbeid.Zoektocht naar nieuwe energiebronnen:• v...
Commerciële netwerk•    vanaf 1880 veel kopers en verzenders vanuit Groot-Brittanië•    beroep van botenkoper: vlasaanbod ...
Infrastructuurontwikkeling als impuls•    verbetering van bestaande wegeninfrastructuur, maar vooral nieuw spoorwegennetwe...
Impact op lokale economie•   Grote economische impact door verwerking en productie van vlasvezel: roten, drogen    en blek...
Reconversie: continuïteit en verandering•   vanaf 1955: sterke crisis•   sommige vlassers waren vooruitziend en gaven er e...
SyntheseDe regio Kortrijk ontwikkelde zich tussen 1850 en 1960 tot een van de belangrijksteEuropese productiecentra van de...
3. VERBEELDINGFotografie: Marie-Françoise PlissartTekst: Bruno De Meulder
Meer info:www.leiedal.be/boekBestellen via mail:info@leiedal.be
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)

778 views
534 views

Published on

Lezing van Steven Hoornaert op de zevende Landschapscontactdag

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
778
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
60
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Metamorfosen: een ruimtelijke biografie van de regio Kortrijk (Steven Hoornaert)

  1. 1. 1. ATLAS2. BIOGRAFIE3. VERBEELDING
  2. 2. 1. ATLASCartografie:Bieke Cattoor - Tom Louwette - Karin Thomsen
  3. 3. MACRO• Water• Bodem• Militair• Bestuurlijk• Steenwegen• Spoorwegen• Snelwegen
  4. 4. 1850
  5. 5. 1880
  6. 6. 1910
  7. 7. 1940
  8. 8. 1960
  9. 9. 1980
  10. 10. 1990
  11. 11. 2005
  12. 12. 2. BIOGRAFIEAuteurs:Bieke Cattoor - Greet De Block - Bruno De MeulderBrecht Dewaele - Janina Gosseye - Hilde HeynenSteven Hoornaert - Nele Plevoets - Michael RyckewaertYves Segers - Peter Stabel - Katrien TheunisMaarten Van Acker - Lieve VanderstraetenKarina Van Herck - Dominique Vanneste
  13. 13. Het natuurlijk landschap van ijstijd tot heden
  14. 14. De Grote Ontginningen en het ontstaan van dorpen
  15. 15. Het netwerk van steden en de buitenpoorterij
  16. 16. De steenwegen en het axioma van de quaede gatten
  17. 17. De alomtegenwoordigheid van katholieke werken
  18. 18. Het spoor en de ontsluiting van stad en platteland
  19. 19. Het vlas en de industrialisatie van de Leievallei
  20. 20. Kleikoppen, zandputten en de relicten in het landschap
  21. 21. Nieuwe woonwijken en de verstedelijkingvan het platteland
  22. 22. Snelwegen, industrieparken en de naoorlogseeconomische ontwikkeling
  23. 23. De wonderbaarlijke vermenigvuldiging vanvrijetijdsinfrastructuur
  24. 24. Meer info:www.leiedal.be/boekBestellen via mail:info@leiedal.be
  25. 25. Het vlas en de industrialisatie van deLeievalleiTekst: Yves Segers & Brecht Dewaele
  26. 26. Korte geschiedenis• eerste vlasactiviteiten in Leiestreek reeds vanaf 14e eeuw – vlas als basis voor linnennijverheid – vlas was heel lang slechts een neventeelt; één van de vele gewassen; een seizoensgebonden en familiale landbouwactiviteit• in 18e eeuw groeide vlas uit tot belangrijkste nijverheidsgewas (proto-industrialisatie)• Succes van Leiestreek te wijten aan: verminderde katoeninvoer, sterke militaire vraag naar textiel, expansie linnennijverheid & het wegvallen van grensbarrières tussen 1794 en 1815
  27. 27. Korte geschiedenis• tussen 1815 en 1850: terugval van vlasindustrie (o.a. door Noordfranse concurrentie & gebrek aan mechanisering)• vanaf 1850 nieuwe bloeiperiode van vlasindustrie dankzij: – sterke demografische groei – nieuwe consumptiepatronen – katoencrisis – nieuwe stimulansen door mechanisering en industrialisering van vlasnijverheid – aanwezigheid van goedkope werkkrachten – vlas van uitzonderlijke kwaliteit dankzij het roten in de Leie (Golden River)
  28. 28. Verstedelijking en demografische impact • Verbod op roten in de Leie wordt opgeheven in 1820 (tot 1940) à sterk concurrentievoordeel voor vlasnijverheid in de Leiestreek • Gevolg: grote tewerkstellingskansen en sterke demografische groei in Leiestreek (dubbel zo groot dan andere regio’s)1850 1960
  29. 29. Drie vlaszonesA. Leievallei stroomopwaarts van Kortrijk (Marke, Bissegem, Wevelgem, Lauwe, Menen, Wervik): eerste groei door grensligging (relatie met Noordfranse industrie)B. Leievallei stroomafwaarts van Kortrijk (Kuurne, Harelbeke, deelgemeenten Waregem): verschuiving naar deze oostelijke zone tijdens WOIC. Mandel- en Heulebeekvallei: na 1930 werd roten in warm water veralgemeend; roten in Leie was niet meer noodzakelijk à nog grotere geografische spreiding
  30. 30. Drie vlaszonesDeze geografische spreiding van vlasnijverheid bevorderde de commerciële structuur van devlasregio met:• productiecentra verspreid over ruime regio• handelsfunctie op bepaalde knooppunten (Wevelgem, Kuurne, Desselgem, Ingelmunster)• en met Kortrijk als centraal dienstenknooppunt: (buitenlandse) verzendhuizen, vlasbeurs, tal van toeleveringsbedrijven en als centraal transportknooppunt• Kortrijk groeide uit tot een sterk uitgeruste regionale stad
  31. 31. Industrialisatie van het Leielandschap• historische Leie: kronkelend met vele meanders• vanaf 1820 (verbod op roten in Leie opgeheven) bepaalden de vele roothekkens in het water het landschapsbeeld + meersen vol met vlaskappelletjes om vlas te drogen & bleken• roothekkens hinderlijk voor scheepvaart à maatregelen om twee functies te combineren: vanaf 1880 centrale zone exclusief voorbehouden voor scheepvaart + aanleg jaagpaden• tegen einde 19e eeuw begon proces van rechttrekken van de Leie (schepen tot 1350 ton)
  32. 32. Industrialisatie van het LeielandschapVanaf jaren 1930: modernisering en industrialisering van de vlasnijverheid:• steeds meer warmwaterroterijen werden gebouwd in de Leiemeersen• Door verbod van roten in Leie in 1942 werd het roten in warmwaterrootputten algemeen
  33. 33. Industrialisatie van het LeielandschapVanaf jaren 1930: modernisering en industrialisering van de vlasnijverheid:• steeds meer warmwaterroterijen werden gebouwd in de Leiemeersen• Door verbod van roten in Leie in 1942 werd het roten in warmwaterrootputten algemeen• Nu nog circa 60-tal roterijen bewaard gebleven (vb. Bissegem, Bavikhove)
  34. 34. Industrialisatie van het LeielandschapTot 1880 was vlasbewerking nog handenarbeid.Zoektocht naar nieuwe energiebronnen:• voorbeeld vlaszwingelmolen Preetjesmolen in Heule• Vanaf einde 19e eeuw: stoommachine• na WO I: zwingelturbines• Vlasbedrijven werden echte ‘fabriekjes’, vaak nog aan rand van het dorp, maar in buurt van andere vlasfuncties: vlasmarkt, botenkopers en voermannen
  35. 35. Commerciële netwerk• vanaf 1880 veel kopers en verzenders vanuit Groot-Brittanië• beroep van botenkoper: vlasaanbod op meer centrale punten samenbrengen en beschikbaar maken voor de verzenders• ontstaan van botenkamers en vlasmarkten: Wevelgem, Kuurne, Desselgem en Ingelmunster
  36. 36. Infrastructuurontwikkeling als impuls• verbetering van bestaande wegeninfrastructuur, maar vooral nieuw spoorwegennetwerk• essentieel voor internationale oriëntatie van de vlassector• vlassector lobbyde voor meer spoorinfrastructuur en stations (verklaring dichte spoornetwerk in de regio)
  37. 37. Impact op lokale economie• Grote economische impact door verwerking en productie van vlasvezel: roten, drogen en bleken, brakelen, zwingelen…• Vlas kwam uit eigen streek, eigen land, maar ook uit verre buitenland• Aanvoer van buitenlands vlas en afvoer van verwerkt vlaslinnen vooral mogelijk dankzij het spoorwegennetwerk• Vlasnijverheid in regio Kortrijk: deel van een geglobaliserende sector met Kortrijk als commerciële draaischijf• In 1856 circa 46% van Belgische vlasnijverheid uit arrondissement Kortrijk; tegen 1947 circa 98% uit Leiestreek
  38. 38. Reconversie: continuïteit en verandering• vanaf 1955: sterke crisis• sommige vlassers waren vooruitziend en gaven er eind jaren 1950 de brui aan• ze herinvesteerden hun financiële middelen in andere economische (afgeleide) sectorenVlasnijverheid maakte zelf overgang van een agrarische economie naar een industriëleeconomie en diende als bakermat voor de vernieuwde industrie van de streek:• combinatie van gezonde portie boerenverstand en een echte ondernemersmentaliteit• dankzij internationale dimensie van vlasnijverheid: een breed zakennetwerk• bovendien sterk op zelfstandig en familiale basis : KMO-structuur en endogene ontwikkeling
  39. 39. SyntheseDe regio Kortrijk ontwikkelde zich tussen 1850 en 1960 tot een van de belangrijksteEuropese productiecentra van de vlasvezel. Wat begon als een familiale enseizoengebonden arbeid groeide uit tot een gespecialiseerd en gemechaniseerdindustrieel totaalsysteem. Teelt, verwerking, opslag, verkoop en transport waren optimaalop elkaar afgestemd.De vlasindustrie was een belangrijke factor in de verstedelijking van de tot dan toeoverwegend rurale regio. Vandaag is de vlasindustrie quasi volledig verdwenen in hetlandschap, maar de lokaal georiënteerde bedrijvigheid en de inschakeling van de regio ininternationale handelsnetwerken legden de basis voor de industriële reconversie van deregio Kortrijk in de 20e eeuw.
  40. 40. 3. VERBEELDINGFotografie: Marie-Françoise PlissartTekst: Bruno De Meulder
  41. 41. Meer info:www.leiedal.be/boekBestellen via mail:info@leiedal.be

×