Your SlideShare is downloading. ×
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Landschapscontactdag 2013
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Landschapscontactdag 2013

488

Published on

Regionale landbouwsystemen en landschap in Vlaanderen in de Middeleeuwen en het Ancien Régime - lezing van Erik Thoen op de Landschapscontactdag 2013

Regionale landbouwsystemen en landschap in Vlaanderen in de Middeleeuwen en het Ancien Régime - lezing van Erik Thoen op de Landschapscontactdag 2013

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
488
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide
  • The soil of a raised bed warms up faster. Also, excess soil moisture drains away from the bed. Overwatering is less of a problem. The growing medium may be improved or replaced easier. Soil compaction can be greatly reduced or eliminated. Watering and fertilization become more economical. Raised bed increases the effective use of your growing space.
  • -Also oldest openfields ‘kouters’ but mostly only hofkouters or mixed manorial kouters-village kouters But extension towards a patchwork with field system. However it was no Gewannflur with regular fields but a division Of the land made out of irregular small plots. Every ‘lap’ of the patchwork consisted out of several plots of different owners and was separated from the rest with a road, river, fosses, canals… (As the previous system) the system did NOT hinder inentsification siinec it was NOT a 3 field system. The peasants cultivating a ‘ lap’ agreed with the same type of cropcultivation ( winter crops, summer crops..) It is likely that the most important reason for that field system was the “collective” plowing of the lap by one Farmer who disposed of a team of horses which most peasants did not as statistics show! The ‘ convivium’ between large and small holdings was in these areas even more clear as in sandy Flanders, as Reinout Vermoesen could show in his book ‘Markttoegang en ‘commerciële’ netwerken’ of 2012 ( via a loan system and wage labour) Our earliest proofs go back to the 15 th century due to a lack of sources but since we know the same social structure it is more than likely that the same system happened from at least the 13 th . However, although the sandy area (t system 1) and the sandy loamy area ( system 2) developed towards a largely to compare social agrosystem based on a “convivium” between commercial peasants and some larger holdings, both areas developed towards largely different landscapes (a largely “bocage” landscape in 1 and an more open landscape in 2). Socail organisation adapted the landscape to its needs in the way the environment allowed.
  • Links: Ferrariskaart (18ee) Bassevelde en omgeving: uitreksel van de kabinetskaart der Oosterijkse Nederlanden, opgenomen op initiatief van graaf Ferraris, kwam tot stand in de periode 1771 tot 1778. Midden: Luchtfoto Bassevelde en omgeving Rechts: Topografische kaart (1984) Bassevelde en omgeving fragment uit kaartblad 14/1-2 en 5-6, schaal 1:25000 Opdracht: Beschrijf de verschillen tussen het gebied ten noorden van de Graaf Jansdijk en het zuidelijke gebied op vlak van Landschap Percelering Reliëf Bodem Geologie Gebruik hiervoor je atlas en deze figuren
  • Transcript

    • 1. 1 Regionale landbouwsystemen en landschap in Vlaanderen in de Middeleeuwen en het Ancien Régime Erik Thoen Landschapscontactdag 4 oktober 2013, Beveren
    • 2. 2 Nieuw aandacht voor het landschap vanaf de jaren 1990 bij historisch- geografen nieuwe aandacht gevolg van 1/ postmodernisme, landschapsperceptie, antropologisch 2/ vernieuwde aandacht voor ecologie 3/ nog betere ‘contextualisering’ van archeologie 4/ vele nieuwe positief wetenschappelijke technieken 5/ groeiende aandacht voor waardering (al vroeger in Nl. dan in B ) op nationaal en internationaal niveau (Europese landschapsconventie maar… als wetenschap krijgt historische geografie nog niet de waardering die ze verdient….
    • 3. 3 Een oplossing? Meer verklarend onderzoek nodig. Voorgestelde benadering: Sociaal-Agrosystemische Landschapsanalyse (SAL) Basis van rurale landschappen = samenlevingsvorm ‘sociaal agro-systeem’ De sociaal- systemisch- regionale benadering die zoekt naar de overlevingsmechanismen (econom/cultureel/maatschappelijk) = « sociaal-agro-systemisch » benadering van het landschap: een regionaal- verklarende benadering Een regionale benadering van landschappen =/= geen typologieën =/= geen patronen =/= geen vergelijking
    • 4. 4 Wat met bestaande ‘regionale benaderingen’ van het landschap? - De ‘Annales’ benadering’: +vernieuwend,koppeling leefwereld … - te algemeen, secundair aan sociaal-econ benadering - De ‘biografie van het landschap’ (NL, US) ? +Positief: Vernieuwend/stimulerend, noopt tot synthese, grote aandacht voor de mens, regionale benadering -Zwakte:Overwaardering van ‘culturele’ elementen,te veel en te gemakkelijk link met rechtstreeks nut inzake landschapsbeheer, te weinig diepteanalyse door hyperlange termijnstudie
    • 5. 5 Sociaal agro-systeem=een regionaal, ruraal overlevings-systeem waarin specifieke sociale relaties de manier van produceren/overleven bepalen. m.a.w hoe organiseerden de bewoners van een regio hun overleven (noot: sociale relaties tussen boeren en met andere betrokkenen)
    • 6. Waarom waren overlevingsmechanismen regionaal in ME-en en AR? (en dus ook de landschapsstructuren)? • Path dependency: oorspronkelijk ‘feodale’ versnipperde organisatie EN regionale ontginningsstrategieën blijven (ten dele) doorleven in bezits- en machtstructuren • Geografisch/bodemkundige-geologische aspecten bepalen mee ontginningsmogelijkheden en de ‘path dependency’ die erop volgt • Beperkte transportmogelijkheden, geen mondialisering (zeker niet voor gewone man) 6
    • 7. 7 Een veranderende agro- systemische aanpak nodig voor 19-20ste eeuw
    • 8. 8 Studie niveau’s Ruimere invloeden (max= wereldsystemen) Supraregionale invloed Reginaal socuiaal agros-systeemRegionaal sociaal agro-systeem Maar.. 1/ Ook ‘supraregionale elementen’ spelen mee 2/ Sociale agrosystemen hebben mekaar onderling beinvloed. Vb via arbeidsrelaties
    • 9. Gelijkend soc agrosysteem = identiek landschap? 9 Dezelfde regionale agrosystemen hebben evenwel niet altijd geleid tot landschappen met geheel dezelfde kenmerken !!!! a/ verschillende kracht van het doorleven van geografische structuren b/ minimale verschillen is structuren leiden soms tot andere landschappen, c/ verschillende bodemkundige/geologisch morfologische kenmerken (soms maar meestal niet aanpasbaar)
    • 10. Landschappen, landschaperfenissen en relicten: opname van relicten in agrosystemen B B C B-ls A-ls A B C A-B-C= sociale agrosystemen Gekleurde lijnen=relicten en aan sociaal agrosysteem aangepaste landschapselementen rood= landschapselementen van A blauw=landschapselementen van B groen=landschapselementen van C Tijd
    • 11. Building stones of ‘social agro-systems’ I/ soil and physical environment * 1/ soil and physical environment 2/ the ‘cultural’ environment 3/biology-ecology II/ Social property relations and power structures ** 1/ division of property rights and political power between lords and peasants (including access to commons) 2/ division of property rights and political power within peasant communities III/ Size of holdings [as an important indicator of the social division of wealth] and [additional] labour input*/** IV/ Labour relations and [peasant] income strategies ** 1/ Labour organisation and population pressure 2/ [Peasant] income in connection with commercialization and access to markets 3/ Capital input and non-economic surplus extraction by lords and/or state 4/ Risk reducing versus risk increasing strategies5/ Family life-cycle strategies (and their demographic consequences) V/ Agricultural technology and traditions* VI/ Links with other agro-systemic areas*/** 11
    • 12. Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces The social agro-systems in Flanders Coastal Flanders Inland Flanders 12
    • 13. Evolution of the social agrosystems in Flanders 10-11-12th century: -Domainial business economy (DBE) -Survival economy with commons (SEC) 11-12th century: -Domainial business economy (DBE) -Survival economy with commons (SEC) Inland Flanders : -13th century - commercial survival economy (CSE) Coastal Flanders: -13th century: survival economy with commons (SEC) -14th century:Commer- cial Business Economy (CBE) 13
    • 14. Inland Flanders (CSE) Coastal Flanders (CBE) - Light sandy soils - concurrence between lords - very slow and uncomplete expropriation of the peasants - micro holdings + - labour organisation based on collaboration + - survival of the family was the goal for production + - markets were used for survival + - intensive agriculture was used to increase physical productivity + - protoindustry important + - variety of soils mostly and progressively more heavy clay - collaboration between lordly classes - progressive and fast expropriation from the peasants (leaseholding +) - large and middlesized holdings + - labour organisation based on concurrence + - survival of the farm was the core of the production strategy+ - markets were tools for making profits and investment + - intensive agriculture to make economies - protoindustry not important - 14
    • 15. Reasons for changes coastal and stability in inland Flanders – Changes in coastal Flanders caused by: environmental problems / Changing propertuy structures/ lack of investments (peat compaction and lowering of the surface level) / support governement ( path dependency)/ peat extracted/ wages – Inertion and even increase of in coastal Flanders caused by: • Property structures stable • towns demand for protoindustrial products • Moving population • Growing ‘convivium’ between larger and small farms_lower wages – Inland Flanders: stabilty, and characteristics became more extreme 15
    • 16. Date Inland Flanders Coastal Flanders 1300 °°°°°°°°° °°°°°°°00 ‘commercial survival economy’ °°°°°°°°° °°°°00 ‘commercial survival economy’ 1500 °°°°°°°°° °°°°°°°°000 …even more clear °°°°°°00 000000 Towards a ‘commercial/ capitalist economy’ 1750 °°°°°°°°°°°°° °°°°°°°°°°°000 …and more clear °°°00000 00000 ‘commercial/capital ist economy’ size of holdings and importance of lease holding 16
    • 17. Inland Flanders: A majority of small holdings Coastal Flanders A majority of larger holdings From 13-17th centuries: Labour intensive Capital intensive 17
    • 18. 18 Social agro-systems: eerste poging tot typologie • 1.Gesloten economie (self-sufficiency): dit type heeft weinig bestaan, weinig markt; afgesloten berggebieden; goede common rules • 2.Beperkte commerciële « heerlijke » economie geleid door de niet betrokkenen bij het productieproces (feodale periode vroege ME, sommige regio’s, nieuwe feodale periode MT O-Europa?) – 2a Met onvrijheid – 2b Zonder onvrijheid • 3.Overlevingseconomie van peasants met commons; niet betrokkenen trekken zich grotendeels terug uit het productiebeleid (vanaf 12-15de eeuw in Europa?): – minder commercëel ingesteld maar levend in een voordien gevormd stedelijk marktnetwerk – Overleving met commerciële producten zonder winstoogmerk, opgebouwd uit traditie van economie geleid door niet-producenten (Franse wijnteeltgebieden?) • 4.Commerciële overlevingseconomie van peasants zonder commons:Noodzakelijkerwijze commerciëel ingesteld. – 4a Commerciële overlevingseconomie met convivium tussen grote en kleine bedrijven (Grootste deel Binnen-Vlaanderen vanaf 12/13de eeuw-19de eeuw?) – 4b Commerciële overlevingseconomie met uitstluitend kleine peasants – ondergang van het systeem • 5.Commerciële bedrijfs(winst)economie: het bedrijf staat centraal – (Kust-Vlaanderen vanaf 15de eeuw; Gelders rivieren,gebied vanaf 15- 16de eeuw, Holland 17de eeuw)
    • 19. 19 sociale agrosystemen in het graafschap Vlaanderen in relatie met de landschapsgeschiedenis
    • 20. 20 Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces De sociale agro-systemen in het oude graafschap Vlaanderen Kust Vlaanderen Binnen Vlaanderen 3 4 1 2 5
    • 21. Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces Soils and areas in Flanders Coastal Flanders Inland Flanders coastal sandy inland sandy-loamy Campine area 3 2 1
    • 22. BINNEN- VLAANDEREN • Naar intensieve landbouw • Grote versnippering percelen • Enkele grote bedrijven en meerderheid kleine! *variatie binnen binnen-Vlaanderen: • Zandige grond laat spitten toe op grote (maar verschillende) schaal • Agrarisch ‘collectivisme’ verschillend • Bodem toch verschillend • Ontginningsdatum verschillend 22“Veil Rentier” a°1275
    • 23. Raised bed farming in inland Flanders (miniature c. 1500) 23
    • 24. Foto collectie Massart Bib Gent 24
    • 25. getijdenboek Hennesy 25
    • 26. 26 Protoindustry in inland Flanders is going up: flax and linen processing
    • 27. 27 Binnen-Vlaanderen: Subregio Oudenaarde –Aalst tot Brusselse (1) • Beperkte hoeveelheid grote bedrijven maar wel grote rol in samenwerking met meerderheid van kleine bedrijven (sociale cohesie). • Zandleem- leem; spitten niet steeds mogelijk • Extremiseert in 17-18de eeuw. • Protoindustrie • Van één kouter naar 3 kouters naar patchwork van openfields • Wellicht ook te maken met vroege ontginning van de centra (Karolingische hofkouters)
    • 28. 28 Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces De sociale agro-systemen in het oude graafschap Vlaanderen Kust Vlaanderen Binnen Vlaanderen 3 4 1 2 5
    • 29. Evolution towards a “patchwork” of openfields in the sandy-loamy area
    • 30. 30 Hillegem 18de eeuw
    • 31. 31 Hillegem 19de eeuw (Popp)
    • 32. 32 Heurne ca 1900. Bron Regio Oudenaarde- Geraardsbergen-Aalst
    • 33. 33 Binnen-Vlaanderen: Subregio Gentse (4) • Meerderheid van kleine bedrijven maar soms wel veel relatief grote ‘ontginnings’bedrijven : • Van dorps-kouters (micro-openfield) naar gesloten landschap en extreme bocage • Bodem vrij licht: spade mogelijk • ‘Agrarisch collectivisme’ niet verder ontwikkeld na 13de eeuw zoals on zandleemgebied
    • 34. 34 Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces De sociale agro-systemen in het oude graafschap Vlaanderen Kust Vlaanderen Binnen Vlaanderen 3 4 1 2 5
    • 35. 35
    • 36. 36 Binnen-Vlaanderen: Subregio Meetjesland • Hier geen micro-openfield: • Gesloten landschap met repels die teruggaan op veenwinning (vorig soc- agro-system kenmerk overleeft en vloeit samen in nieuw sociaal agro-system) .
    • 37. 37 Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces De sociale agro-systemen in het oude graafschap Vlaanderen Kust Vlaanderen Binnen Vlaanderen 3 4 1 2 5
    • 38. 38 Ferraris (18ee) Luchtfoto Topokaart 1:25 000 Meetjesland
    • 39. 39 Binnen-Vlaanderen: Subregio Kortrijkse (3) • Ook meer grote bedrijven wegens doorleven leensysteem • midden tussen Gents en Aalsters systeem • Open patchwork minder aanwezig!
    • 40. 40 Regio Kortrijk http://users.telenet.be/kasteel-surmont/Literatuursite/Handelingen/handelingen.html
    • 41. 41 Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces De sociale agro-systemen in het oude graafschap Vlaanderen Kust Vlaanderen Binnen Vlaanderen 3 4 1 2 5
    • 42. • Relatief veel grotere bedrijven (boerenlenen!) • Gesloten landschap overheerst, iets grotere (onregelmatige) percelen met daarnaast vele micropercelen 42
    • 43. 43 Gullegem
    • 44. 44 Gullegem
    • 45. 45 Binnen-Vlaanderen: Subregio Waasland
    • 46. 46 Land Van Waas (2)
    • 47. 47 Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces De sociale agro-systemen in het oude graafschap Vlaanderen Kust Vlaanderen Binnen Vlaanderen 3 4 1 2 5
    • 48. • Kleine micro maar grotendeels zelfstandige bedrijfjes overheersen • Weinig grote bedrijven • Vochtige bodemstructuur en late ontginning plus middelkleine bedrijven= Bolle akkers 48
    • 49. 49 Elversele 18de eeuw (Waasland)
    • 50. 50 Elversele 19de eeuw (Waasland)
    • 51. 51 KUST VLAANDEREN Van peasant- naar commerciële economie
    • 52. 52 Borders of the County of Flanders (15th century) Borders of current provinces De sociale agro-systemen in het oude graafschap Vlaanderen Kust Vlaanderen Binnen Vlaanderen 3 4 1 2 5
    • 53. Kust-Vlaanderen • Naar extensieve landbouw • Grotere percelen of samengestelde groepen plus concentratie rond hoeve • Evolutie naar meer grote bedrijven met loonarbeiders; kleine gaan ‘failliet’! (naar specialisatie) • Zware grond laat geen spitten toe op grote schaal. “Open landschap” wordt regel. Maximale benutting van areaal nodig voor commerciële landbouw. Geen laaghout ‘nodig’ Mogelijk wel meer hooghout • Agrarisch ‘collectivisme’ verschillend. Bodem toch verschillend- (licht) verschillende landschappen 53
    • 54. 54 ‘medieval’ and ‘modern’ parcels north of Oostburg data: Vanslembrouck/Lehouck
    • 55. 55Ferraris Oostende 7
    • 56. 56 Besluit… -Landschappen ontstaan grotendeels uit organisatie van ‘overleven’; toch heden nog weinig relatie gelegd. - Er is meer nood naar diepteonderzoek naar regionale agro-systemische verschillen om landschappen te ‘lezen’: een Sociaal- Agrosystemische Landschapsbenadering (SAL-benadering) kan mogelijk ten dele soelaas brengen.. -Nieuw diepteonderzoek is … teamwork en… geld

    ×