Landschapscontactdag 2013

718 views
610 views

Published on

Wie zit te wachten op agrarisch erfgoed? Een geïntegreerde visie op historische hoeves in hun landschappelijke context- Lezing van Ewald Wauters (Technum) & Tim Soens (UA) op de Landschapscontactdag 2013

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
718
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Landschapscontactdag 2013

  1. 1. Wie zit te wachten op agrarisch erfgoed? Beveren, 4 oktober 2013 Ewald Wauters (Technum) & Tim Soens (UA) Een geïntegreerde visie op historische hoeves in hun landschappelijke context
  2. 2. Boerderijhistorisch onderzoek is in Vlaanderen zo goed als onbestaande…  Nog steeds gebaseerd op cultuurgeografisch onderzoek van o.m. Clemens Tréfois (‘30)  Laatste wetenschappelijk onderzoek dateert uit ‘70 en ‘80 (vooral gericht om het omgaan met dit erfgoed)  Later voornamelijk monografieën, inventarissen,…  NL: Stichting Boerderijhistorisch Onderzoek (1960- 2007) … en weinig integraal
  3. 3. Zeeuws-Vlaamse boerderij met vrijstaande dienstgebouwen / ontwikkelde schuur en stalgebouwen Zeeuws-Vlaams: Grote schuur met losstaand woonhuis van Vlaamse herkomst, gebaseerd op kloosterschuren: volgt de (her)inpoldering
  4. 4. INVLOEDSFACTOREN Klimaat Aard bedrijf Teeltpatroon Cultuur Bouwstijl Bouwmaterialen Landschap Bodem Economische conjunctuur Wetenschap technologie Sociaal statuut landbouwer Wet- en regelgeving Streekgebonden Tijdsgebonden Woonfunctie Bedrijfsfunctie Boederijtype
  5. 5. Onderzoek naar het ruraal erfgoed in de Wase polders  Zowel historisch, landschappelijk, architecturaal als archeologisch luik  Zowel desk-top als terreinonderzoek  Laat toe om polders als dynamisch systeem in beeld te brengen (ook verdwenen fases)  Duidelijke interactie tussen disciplines  Levert duidelijk beeld van erfgoed als resultaat van invloedsfactoren (en de verandering door de tijd);
  6. 6. Vaststellingen op het terrein…  Grote schuren met kleine huizen  Zeer late verstening  Typologie houdt zeer lang stand maar evolueert  Duidelijk andere toestand voor de inundaties van 1583
  7. 7. Oorsprong…  Zeer sterke link met ontginning (polderkapitalisme)  Veel rationeler dan vaak wordt verondersteld  Polders zijn als grote rationele ontginningen beter bestand tegen landbouwontwikkeling (schaalvergroting, specialisatie,…)
  8. 8. Acte van notaris Francot, 20 augustus 1691, Antwerpen Jan Baptist van Praet (koopman te Antwerpen) geeft Jan Kennie (wonende te Boom) de opdracht een “schoone groote schuere” te bouwen in de polder van Arenberg “geseyt Kieldrecht” op de grond van eerstgenoemde.
  9. 9. Schoone Groote Schuere
  10. 10. IJsselsteen  Enkel Doelpolder  Enkel op oudere sites  Relatie met graantransport naar NL
  11. 11. 21 04 1TITLE OF THE PRESENTATION Conclusie m.b.t. dit onderzoek • Ondanks beperkingen belangrijke nieuwe inzichten in het erfgoed en de landschappelijke ontwikkeling • Meerwaarde voor alle betrokken disciplines • Basis voor verder onderzoek en inrichtingsmaatregelen
  12. 12.  Landschappelijke ontwikkeling  Bewuste Tabula Rasa Militaire Inudaties - 1583 - Bedolven Middeleeuws Landschap - Behalve Doel: continuïteit 16e eeuw. - Intertidaal landschap (voor het eerst!)  Sequentiële herbedijking - GIS-reconstructie via (tientallen) historische kaarten P. VAN CONTEXT NAAR VISIE : LANDSCHAP
  13. 13. 4/10/2 1620 1690 17901850
  14. 14. VROEGMODERNE ONDERNEMERSPOLDERS  = ultieme kapitalistische landschap (voortschrijdend)  = a radical simplification of nature (// Donald Worster) VAN CONTEXT NAAR VISIE : LANDSCHAP
  15. 15.  Wase Polderlandbouw 16e-19e eeuw - Vertrekpunt: GIS-perceelsreconstructie PRIMITIEF KADASTER 1830 - Eigendom / Bewoning / Bodemgebruik Bodemgebruik Beroep eigenaar VAN CONTEXT NAAR VISIE : LANDBOUW
  16. 16.  MAAR: verschillen tussen polders - Nieuw-Arenberg en Prosperpolder = ‘Arenberg’-ondernemingen  MAAR: niet dé polderlandbouw - Gelijkenissen, maar ook verschillen t.o.v. West-Vlaamse Polders / Zeeuws-Vlaanderen - Vb. grensligging  MAAR: evolutie over tijd - vb. boereneigendom én kleineigendom Doelpolder: (niet gekend) min 5 5 tot 10 10 tot 25 25+ totaal 1613-14 aantal eigenaars (N) 11 11 7 13 15 57 % 19 19 12 23 26 100 tot. opp. in bezit (ha) ? 32 47 189 739 1007 % ? 3 5 19 73 100 1733 aantal eigenaars (N) 68 24 24 11 127 % 54 19 19 9 100 waarvan bewoners (N) 48 14 4 2 68 tot. opp. in bezit (ha) 149 159 384 344 1036 % 14 15 37 33 100 waarvan bewoners (ha) 104 94 62 57 318 VAN CONTEXT NAAR VISIE : LANDBOUW
  17. 17.  Wase Polderlandbouw 16e-19e eeuw - Commerciële akkerbouw op middelgrote tot grote bedrijven (GERST) 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 3 of min 4 t.e.m. 6 7 t.e.m. 9 10 of meer Paarden/bedrijf Doel 1696 0 100 200 300 400 500 600 700 800 1704/06 1704/07 1704/08 1704/09 1704/10 1704/11 1704/12 1705/01 1705/02 1705/03 1705/04 1705/05 1705/06 1705/07 1705/08 1705/09 1705/10 1705/11 1705/12 1706/01 1706/02 1706/03 1706/04 1706/05 1706/06 1706/07 1706/08 1706/09 1706/10 1706/11 1706/12 1707/01 1707/02 1707/03 Graanexport Doel 1704-1707 VAN CONTEXT NAAR VISIE : LANDBOUW
  18. 18.  1. boerderijsites versus “marginale” dijkdorpen - Vanaf 18e eeuw - Precair karakter bebouwing - i.f.v. arbeidsnoden in een geïsoleerd gebied - Bezitten huis maar niet grond - Overstromingsrisico? (cfr. 1953) - Idem dorp ??? VAN CONTEXT NAAR VISIE : BEBOUWING
  19. 19.  II. Hoog risico-gehalte - Weinig investeringen in “status”-gebouwen (woonhuizen) - Wel nog in 16e eeuw - Uitzonderingen: Hof ter Wallen / Prosperhoeve Heer Berlantshuis / Olifantshoef 16e Prosperhoeve c. 1900 VAN CONTEXT NAAR VISIE : BEBOUWING
  20. 20.  III. De ratio van de polderschuur - Vb. Contract notaris Franchot, Antwerpen, 1691: langsdeelschuur 35x16,5 m - Opdrachtgever: Jean-Baptist Van Praet, koopman op Portugal en Canarische eilanden Kallo (verdwenen) VAN CONTEXT NAAR VISIE : BEBOUWING
  21. 21.  III. De ratio van de polderschuur  Continuïteit - Mini-versies - Traditionalistische bouw - Géén modernisering (haven)  Adaptatie - Aanbouw stallen (eind 19e eeuw: veeteelt) - Verstening muren - golfplaten
  22. 22. Hiaten in waarderingskader.  Cfr. hoger: boerderijbouw  Cfr. dijksequentie • Inventarisatie historische dijken? VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  23. 23.  Beschermingsmaatregel niet feilloos: vb. Hof ter Wallen (BS 24/06/2011) 2007 2010 2013 VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  24. 24.  Naar een globale waardering  Erfgoedwaarde komt voor uit combinatie bouwkundige waarden + landschappelijke + roerende + historische + archeologische waarden  => géén losse elementen beschermen, wel herkenbare erfgoedcomplexen proberen ontwikkelen Historische graffiti Oud-Arenberg 111 VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  25. 25.  DENKEN VANUIT ERFGOEDCOMPLEXEN - Prosperdorp en Prosperpolder = grotendeels intacte 19e eeuws polder, vormgegeven door Arenbergfamilie => ontwikkeld met nadruk 19e eeuwse en Arenbergiaanse erfgoedwaarden VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  26. 26.  DENKEN VANUIT ERFGOEDCOMPLEXEN - Nieuw-Arenberg = na volledige of gedeeltelijke verdwijning van Kallopolder; Oud-Arenberg; Doel; Prosperpolder, laatste intact bewaarde grootschalige open polder van Linkerschelde-oever VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  27. 27.  DENKEN VANUIT ERFGOEDCOMPLEXEN  Doelpolder - = iconische eilandvorm én poldergrid - = spanning dijkgehuchten en hoeves - = een grenspolder met forten en versterkingen - = een landschap getekend door overstromingen - = polderkapitalisme en blik op Antwerpen VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  28. 28.  Op zoek naar WIN-WIN strategieën natuurontwikkeling – ruraal erfgoed - landbouw  Poldergrid (wegen / kavels /dijken/ geulrestanten) = bruikbare basis toekomstige landschapsontwikkeling  Zelfs in moeilijke ‘ecotypes’ (vb. overstromingsgebied) - Minstens herkenbaarheid vroegere landschapsfazes bewaren  Erfgoed creëert commitment - Herkenbaarheid landschap - Verhalen - Aanknopingspunten - Toegangspoorten - … VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  29. 29.  Op zoek naar WIN-WIN strategieën natuurontwikkeling – ruraal erfgoed - landbouw  Ruimtelijke visie die afstapt van compartimentering ruimte - Vandaag: functie-maximalisatie ruimte: • haven = 100% haven • Natuur = 100% natuur • Landbouw = 100% landbouw • (erfgoed = 100% erfgoed (minimaal aantal beschermde sites)) - Alternatief = EN/EN • Maximale keuze voor ontwikkelingstypes die én landbouw én natuurontwikkeling én erfgoedwaarden mogelijk maken • Vanuit erfgoedperspectief is zachte vergroening van een groot gebied veruit te verkiezen boven harde vergroening van beperkt gebied • Dynamische omgang met erfgoedwaarden: aanpassingen mogelijk aan nieuwe functionaliteit  Erfgoedwaarden vroeger in proces - Bij keuze gebieden / ontwikkelingstypes VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  30. 30. MARIEMOENS: Beschermde hoeve te Zuienkerke VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  31. 31.  Op zoek naar WIN-WIN strategieën natuurontwikkeling – ruraal erfgoed - landbouw  Erfgoedwaarden vroeger in proces - Bij keuze gebieden / ontwikkelingstypes - Pro-actief i.p.v. re-actief VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN
  32. 32. AFSPRAAK IN 2023 ??? VAN CONTEXT NAAR VISIE : AANBEVELINGEN

×