Your SlideShare is downloading. ×
Pc18
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Pc18

775
views

Published on

Published in: Health & Medicine

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
775
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
26
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. ยารักษาอาการทางจิตเวช ที่ใช้ในโรงพยาบาลสหัสขันธ์ ผู้จัดทา : 1. น.ส. วชิรปาณี บุระสิทธิ์ 2. น.ส. วราภรณ์ ทองด่านเหนือ นิสิตชั้นปีที่ 4 คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ที่ปรึกษา : ภก.ศุภวัฒน์ อิ่มเจริญ
  • 2. Objective 1. อาการทางจิตเวช 2. สารสื่อประสาทในสมองที่เกี่ยวข้องกับอาการทางจิตเวช 3. ประเภทของยารักษาอาการทางจิตเวชแบ่งตามวัตถุประสงค์ในการใช้ 1. ยาระงับอาการทางจิต (Antipsychotic drugs) 2. ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs) 3. ยาระงับอาการซึมเศร้า (Antidepressant drugs) 4. ยาคงสภาพอารมณ์(Mood Stabilizers) 4. EPS จากยารักษาอาการทางจิตเวช และแนวทางแก้ไข 5. Reference
  • 3. 1. อาการทางจิตเวช
  • 4. อาการทางจิตเวช เป็นกลุ่มอาการที่มีความผิดปกติทางจิตใจหรือพฤติกรรมที่อาจเกิดจาก  ร่างกาย  เกิดความผิดปกติแล้วส่งผลกระทบต่อสมอง ทาให้สมอง สร้างสารสื่อประสาทบางอย่างมากหรือน้อยเกินไป  จิตใจ  ความเครียดในชีวิตประจาวัน กระตุ้นให้เกิดความเจ็บป่วย แบ่งเป็น 4 กลุ่มอาการ ดังนี้ 1. 2. 3. 4. โรคจิต (schizophrenia) ภาวะวิตกกังวล (anxiety disorder) ภาวะซึมเศร้า (depressive disorder) ความผิดปกติทางอารมณ์ (mood disorder)
  • 5. 2. สารสื่อประสาทในสมอง ที่เกี่ยวข้องกับอาการทางจิตเวช
  • 6. 1. Dopamine Dopamine : มากเกินไป เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของ พฤติกรรมสาเหตุของโรคจิตเภท น้อยเกินไป การเคลื่อนไหวผิดปกติ สาเหตุของ โรค parkinson และการเกิด EPS นอกจากนี้ ยังมีผลยับยั้ง การหลั่ง ฮอร์โมน Prolactin http://www.bangkokhealth.com/index.php/2009-01-19-03-1503/1213-2009-01-22-05-57-24
  • 7. 2. GABA http://www.cnsforum.com/imagebank/item/hrl_rcpt_sys_gab/default.aspx GABA : ถ้ามีมาก เกิดการส่งสัญญาณ ประสาทชนิดยับยั้งการทางาน (inhibitory neurotransmitter) เป็นสาร สื่อประสาทที่มีผลกด ระบบประสาทส่วนกลาง เกิด การยับยั้งทั่วทั้งระบบประสาท ส่วนกลาง ทาให้คลายเครียด นอนหลับ น้อยเกินไป จะมีอาการ กระวนกระวาย วิตกกังวล
  • 8. 3. Serotonin Serotonin : มีหน้าที่หลายบทบาท เช่น การควบคุมอารมณ์ หิว โกรธ และขุ่นเคือง หากมีน้อยเกินไปจะทาให้ เป็นโรคซึมเศร้า กินไม่ได้ นอนไม่หลับ http://lms.thaicyberu.go.th/officialtcu/main/advcourse/presentstu/course/bk521/009wisawat p/selective_serotonin_reuptake_inhibitorsssri.html
  • 9. 4. Norepinephrine NE : มีผลต่อส่วนของสมองที่สนใจ และการตอบสนองการกระทาที่ มีการควบคุม หากมีน้อยเกินไปจะทาให้เป็น โรคซึมเศร้า http://www.med.cmu.ac.th/dept/pharmaco/pharmacology/lesson01/07.htm
  • 10. สรุปผลของสารสื่อประสาท ชนิด ของสารสื่อประสาท Dopamine GABA ผลต่อระบบประสาท ยารักษาอาการ ทางจิตเวชที่มีผล - Chlorpromazine - Haloperidol - Perphenazine -Fluphenazine (ยับยั้งการหลั่ง dopamine) เกิดการส่งสัญญาณ - Lorazepam ประสาทชนิดยับยั้งการ - Diazepam ทางาน (inhibitory - Clorazepate neurotransmitter) dipotassium กระวนกระวาย วิตก (กระตุ้น GABA กังวล receptor ) พฤติกรรมผิดปกติ สาเหตุของโรคจิตเภท การเคลื่อนไหว ผิดปกติ สาเหตุของโรค parkinson ผลที่เกิดขึ้นเมื่อใช้ยา รักษาอาการจิตเวช แต่ทาให้เกิดอาการ ข้างเคียงที่สาคัญ คือ เกิดความผิดปกติใน การเคลื่อนไหว (EPS) สงบ ลดความวิตก กังวล
  • 11. สรุปผลของสารสื่อประสาท(ต่อ) ชนิด ของสารสื่อประสาท ผลต่อระบบประสาท Serotonin : 5-HT นอนไม่หลับ, กระสับกระส่าย หัวใจเต้นเร็ว,ความ ดันโลหิตลด, ง่วงนอน , น้าหนักเพิ่ม Norepinephrine : NE เพิ่มความดันเลือด กระสับกระส่าย ปวดหัว มือสั่น , ตื่นตัวและ ครื้นเครง (ปริมาณต่า) หรือการหลงผิดหรือ ประสาทหลอน (ปริมาณ สูง) ซึมเศร้า ยารักษาอาการ ทางจิตเวชที่มีผล ผลที่เกิดขึ้นเมื่อใช้ยา Chlorpromazine , มีฤทธิ์ระงับสงบ Perphenazine , (ยับยั้ง บรรเทาอาการ การหลั่ง 5-HT) ซึมเศร้า Amitriptyline , Fluoxitine (ยับยั้งการทาลาย 5-HT) - Amitriptyline (ยับยั้ง ทาให้เกิดภาวะง่วงซึม การ reuptake ของ NE) เปลี่ยนแปลงอาการ นอนหลับ บรรเทาอาการปวด เรื้อรัง
  • 12. สรุปยาที่ออกฤทธิ์ต่อสารสื่อประสาทในสมอง ยับยั้ง Dopamine : Chlorpromazine , Haloperidol , Perphenazine , Fluphenazine  กระตุ้น GABA receptor : Lorazepam , Diazepam , Clorazepate dipotassium  ยับยั้งการหลั่ง 5-HT : Chlorpromazine , Perphenazine  ยับยั้งการทาลาย 5-HT : Amitriptyline , Fluoxitine  ยับยั้ง NE activity : Amitriptyline 
  • 13. รายการยารักษาอาการทางจิตเวชที่ใช้ในโรงพยาบาลสหัสขันธ์ 1. Chlorpromazine  Matchine® 25 mg, 50 mg, 100 mg 2. Lorazepam  Kemora ® 0.5 mg, 1 mg 3. Diazepam  Diazepam 2 mg, 5 mg 4. Trihexyphenidyl  Artane ® 2 mg, 5 mg 5. Perphenazine  Pernazine ® 4 mg, 8 mg, 16 mg 6. Haloperidol  Haldol ® 0.5 mg, 2 mg, 5 mg 7. Amitriptyline  Amitriptyline 10 mg, 25 mg 8. Clorazepate dipotassium  Trancon-5 ® 5 mg 9. Fluoxitine  Fluoxan® 20 mg 10.Carbamazepine  Carmapine® 200 mg 11. Fluphenazine inj.  Pharnazine® 25 mg/ml 12. Haloperidol inj.  Haloperidol inj. 5 mg/ml
  • 14. 3. ประเภทของยารักษาอาการทางจิตเวช แบ่งตามวัตถุประสงค์ในการใช้
  • 15. ประเภทของยารักษาอาการทางจิตเวช แบ่งตามวัตถุประสงค์ในการใช้ 1. 2. 3. 4. มี 4 ประเภท ได้แก่ ยาระงับอาการทางจิต (Antipsychotic drugs)  Schizophrenia ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs)  Anxiety disorder ยาระงับอาการซึมเศร้า (Antidepressant drugs)  Depressive disorder ยาคงสภาพอารมณ์(Mood Stabilizers)  Mood disorder
  • 16. ประเภทของยารักษาอาการทางจิตเวช แบ่งตามวัตถุประสงค์ในการใช้ในโรงพยาบาลสหัสขันธ์ ประเภทของกลุ่มอาการทางจิตเวช 1.ยาระงับอาการทางจิต (Antipsychotic drugs) ยาที่ใช้ในโรงพยาบาล Chlorpromazine , Haloperidol , Perphenazine Fluphenazine injection Lorazepam , Diazepam , Clorazepate dipotassium Fluoxitine , Amitriptyline 2.ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs) 3.ยาระงับอาการซึมเศร้า (Antidepressant drugs) 4.ยาคงสภาพอารมณ์(Mood Stabilizers) Carbamazepine 5.ยาที่มีในข้อบ่งใช้อื่น Trihexyphenidyl
  • 17. 1. ยาระงับอาการทางจิต (Antipsychotic drugs) ใช้รักษาภาวะ Schizophrenia
  • 18. Schizophrenia โรคจิตเภท (Schizophrenia) เป็นความผิดปกติทางความคิดและ พฤติกรรม มีอาการโรคจิตเภทชนิดบวก ± อาการโรคจิตเภทชนิดลบ  อาการโรคจิตเภทชนิดบวก : หลงผิด(delusion) ประสาทหลอน (hallucination) ตื่นตัวอยู่ไม่นิ่ง(excitation)  อาการโรคจิตเภทชนิดลบ : เฉยเมย(blunted) พูดน้อย(alogia) ไม่ค่อย สบตาผู้อื่น วิตกจริต(dementia)  พยาธิสภาพ  Dopamine  การทางานของ 5-HT บกพร่อง 
  • 19. ยาต้านโรคจิต (Antipsychotic drug) ยาต้านโรคจิต (Antipsychotic drug) แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ 1. กลุ่มเก่า (Typical)  block D2 receptor เป็นหลัก High potency : haloperidol , fluphenazine , perphenazine...EPS Medium potency : chlorprothixene , loxapine…anticholinergic Low potency : chlorpromazine , thioridazine…sedation 2. กลุ่มใหม่ (Atypical)  block 5-HT2 and D2 receptorเป็นหลัก  Clozapine, Risperidone, Olanzapine…ลดการเกิด EPS
  • 20. ยาระงับอาการทางจิต (Antipsychotic drugs)     ข้อบ่งใช้  รักษาโรคจิตเภท (Schizophrenia) , รักษาจิตหวาดระแวง (Paranoid) กลไกการออกฤทธิ์  ยับยั้งการหลั่ง Dopamine อาการข้างเคียง  ทาให้เกิดอาการ Extra pyramidal Syndromes (EPS)  ความดันโลหิตต่า ปัสสาวะคั่ง ท้องผูก ง่วงนอน ตาพร่ามัว สับสนมึนงง ยาที่ใช้บ่อย  Chlorpromazine (CPZ) , Haloperidol ( Haldol ) ,  Perphenazine, Fluphenazine
  • 21. 1. ยาระงับอาการทางจิต (Antipsychotic drugs)..(ต่อ)  การพยาบาล 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. แนะนาผู้ป่วยให้เปลี่ยนอิริยาบถ ช้าๆ เพราะอาจหน้ามืดได้ Check V/S เพื่อประเมินสัญญาณชีพ ยาอาจทาให้มีปัสสาวะคั่ง ควรประเมินการขับถ่ายปัสสาวะ ติดตาม WBC count เพราะยาอาจทาให้เม็ดเลือดผิดปกติ ระวังอาการชักในผู้ป่วยโรคลมชัก แนะนาให้กินอาหารที่มีกากใยสูง ดื่มน้าให้เพียงพอ ยาอาจทาให้แพ้แสง เช่น CPZ ให้ผู้ป่วยระวังการถูกแสงแดดจ้า ไม่ใช้ร่วมกับยาลดความดันโลหิต ยานอนหลับ
  • 22. ยาระงับอาการทางจิต (Antipsychotic drugs) ที่มีในโรงพยาบาล
  • 23. 1. Chlorpromazine ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล  Matchine® 25 mg, 50 mg, 100 mg  ข้อบ่งใช้  ควบคุมอาการคลุ้มคลั่ง รักษา Schizophrenia  กลไกการออกฤทธิ์  ยับยั้งการหลั่ง dopamine, serotonergic, histaminergic และมีฤทธิ์ anticholinergic 
  • 24. ขนาดการใช้ เด็ก 0.5-1 mg/kg/dose ทุก 4-6 ชั่วโมง ผู้ใหญ่ 400-600 mg/day ทุก 4-6 ชั่วโมง  อาการไม่พึงประสงค์ ความดันโลหิตต่าขณะเปลี่ยนอิริยาบถ EPS เต้านมโต ลดความอยากอาหาร น้าหนักลด 
  • 25. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง 25 mg Chlorpromazine Matchine® 50 mg 100 mg รูปภาพ
  • 26. 2. Haloperidol ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล Haldol ® 0.5 mg, 2 mg, 5 mg  ข้อบ่งใช้ รักษาโรคจิตเภท ลดอาการหวาดระแวง (paranoid) สับสน, คลุ้มคลั่ง, กระวนกระวาย  กลไกการออกฤทธิ์ ยับยั้งการหลั่ง Dopamine 
  • 27.  ขนาดการใช้  คลุ้มคลั่ง  เด็ก 0.1-0.3 mg/kg/day ให้วันละครั้ง ผู้ใหญ่ 5-10 mg แบ่งให้วันละ 2-3 ครั้ง  จิตเภท เด็ก 0.05-0.15 mg/kg/day แบ่งให้วันละ 2-3 ครั้ง ผู้ใหญ่ 0.5-5 mg แบ่งให้วันละ 2-3 ครั้ง (max 30 mg/day) อาการไม่พึงประสงค์  หัวใจเต้นเร็ว ใจสั่น มึนงง หลงลืม กระสับกระส่าย อ่อนเพลีย เลือดออกผิดปกติ
  • 28. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง 0.5 mg Haloperidol Haldol ® 2 mg 5 mg รูปภาพ
  • 29. 3. Haloperidol injection ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล Haridol injection ® 5 mg/ml  ข้อบ่งใช้ รักษาโรคจิตเภท ลดอาการหวาดระแวง (paranoid) สับสน, คลุ้มคลั่ง, กระวนกระวาย  กลไกการออกฤทธิ์ ยับยั้งการหลั่ง Dopamine 
  • 30. ขนาดการใช้  IM (lactate) 2-5 mg ทุก 4-8 ชั่วโมง….เป็นรูปแบบที่ใช้ในรพ.สหัสขันธ์  IM (decanoate)ขนาดฉีดเท่ากับ 10-20 เท่าของขนาดที่กินต่อวัน ฉีดทุก 4 สัปดาห์  อาการไม่พึงประสงค์  หัวใจเต้นเร็ว ใจสั่น มึนงง หลงลืม กระสับกระส่าย อ่อนเพลีย เลือดออกผิดปกติ 
  • 31. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง Haloperidol inj 5 mg/ml รูปภาพ
  • 32. 4. Perphenazine ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล  Pernazine ® 4 mg, 8 mg, 16 mg  ข้อบ่งใช้  ใช้รักษาผู้ป่วยจิตเภท  กลไกการออกฤทธิ์  ฤทธิ์ยับยั้ง Dopamine D2 receptor ,5 HT receptor ทาให้มีฤทธิ์กด ภาวะประสาทหลอนของผู้ป่วยโรคจิต และยับยั้ง Histamine H1 receptor เป็นผลให้ผู้ป่วยง่วง หิวและรับประทานมากขึ้น 
  • 33. ขนาดการใช้ 4-8 mg วันละ 3 ครั้ง  อาการไม่พึงประสงค์ กระสับกระส่าย สับสน เคลื่อนไหวผิดปกติ อ่อนเพลีย 
  • 34. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ / ชื่อการค้า ความแรง 4 mg Perphenazine Pernazine ® 8 mg 16 mg รูปภาพ
  • 35. 5. Fluphenazine injection ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล Pharnazine ® 25 mg/ml  ข้อบ่งใช้ รักษา Schizophrenia โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ไม่ค่อยให้ ความร่วมมือในการกินยา  กลไกการออกฤทธิ์ ยับยั้งการหลั่ง Dopamine 
  • 36.  ขนาดการใช้   IM (decanoate) 12.5 – 37.5 mg ทุก 2 สัปดาห์ ระยะเวลาการใช้ ปรับตามความเหมาะสมกับผู้ป่วย อาการไม่พึงประสงค์  EPS เต้านมโต ลดความอยากอาหาร น้าหนักลด
  • 37. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง Fluphenazine injection Pharnazine® 25 mg/ml รูปภาพ
  • 38. 2. ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs) ใช้รักษาภาวะAnxiety disorder
  • 39. ภาวะวิตกกังวล ( Anxiety disorder ) เป็นภาวะที่มีการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรม เช่น หงุดหงิด เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ ± อาการทางร่างกายเกิดขึ้นร่วมด้วย  มีการทางานของระบบประสาทอัตโนมัติที่มากกว่าปกติ กล้ามเนื้อเกร็ง อาการที่พบบ่อย คือ ใจสั่น มือสั่น เหงื่อออก หัวใจเต้นเร็ว แน่นหน้าอก ปวดศีรษะ และปวดเมื่อยบริเวณต้นคอ วิงเวียน หน้ามืด  พยาธิสภาพ  NE activity  5-HT  กระตุ้น GABA receptor 
  • 40. การรักษา อดีตใช้ยากลุ่ม Barbiturate ในการรักษา แต่เนื่องจากมี therapeutic index แคบ มีอาการติดยา กดการหายใจ และทาให้เสียชีวิตได้ ปัจจุบันจึงมีการใช้ยากลุ่ม Benzodiazepine มากกว่า
  • 41. ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs)     ข้อบ่งใช้  รักษาอาการวิตกกังวล เครียด หวาดกลัว ใช้เป็นยานอนหลับ กลไกการออกฤทธิ์  กดการทางานของ Cerebral cortex ช่วยคลายเครียดกังวลใจ ช่วยให้หลับ อาการข้างเคียง  ง่วงนอน กล้ามเนื้อทางานไม่ประสานกัน ความดันโลหิตต่า เกิดอาการขาดยาถ้าหยุดยาทันที ยาที่ใช้บ่อย  Diazepam (Valium), Lorazepam (Ativan) , Alprazolam (Xannax)
  • 42. ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs)… (ต่อ)  การพยาบาล 1. ให้ความรู้ผู้ป่วยเรื่องอาการข้างเคียงของยา เช่น ยาจะกดระบบประสาทส่วนกลาง ทาให้ง่วงซึม การตัดสินใจลดลง สมาธิลดลง การควบคุมแขนขาไม่สัมพันธ์กัน ไม่มีแรง 2. ดูแลไม่ใช้ยาร่วมกับยากดประสาท ยานอนหลับ สุรา 3. แนะนาผู้ป่วยเนื่องจากต้องใช้ยาเป็นเวลานานและปริมาณสูง ไม่ให้ หยุดยาเอง เพื่อป้องกันอาการขาดยา ควรให้แพทย์เป็นผู้ลดยาให้
  • 43. ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs) ที่มีในโรงพยาบาล
  • 44. 1. Lorazepam    ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล  Kemora ® 0.5 mg, 1 mg ข้อบ่งใช้  ระงับอาการวิตกกังวล (anxiolytic) ช่วยให้นอนหลับได้ดี (sedative)ทาให้กล้ามเนื้อคลายตัว (muscle relaxant) ระงับอาการชัก (anticonvulsant) กลไกการออกฤทธิ์  กด CNS และออกฤทธิ์กระตุ้นที่ receptor ของ GABA (gamma aminobutyric acid)
  • 45. ขนาดการใช้  คลายกังวล เด็กแรกเกิดและเด็ก : 0.05 mg/kg/dose ให้ทุกๆ 4 - 8 ชั่วโมง ผู้ใหญ่ : 2 – 6 mg/day แบ่งให้ 2 - 3 ครั้ง  อาการนอนไม่หลับ ผู้ใหญ่ : 2 – 4 mg ก่อนนอน  อาการไม่พึงประสงค์  กดการหายใจ , น้าหนักลด , ความดันโลหิตต่า . สับสน . มึนงง , ปวดศีรษะ 
  • 46. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง 0.5 mg Lorazepam Kemora® 1 mg รูปภาพ
  • 47. 2. Diazepam ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล  Diazepam 2 mg, 5 mg  ข้อบ่งใช้  ระงับอาการวิตกกังวล (anxiolytic) ช่วยให้นอนหลับได้ดี (sedative)ทาให้กล้ามเนื้อคลายตัว (muscle relaxant) ระงับ อาการชัก (anticonvulsant)  กลไกการออกฤทธิ์  กระตุ้น GABA receptor 
  • 48. ขนาดการใช้ รักษาอาการนอนไม่หลับ / คลายกล้ามเนื้อ / คลายกังวล เด็ก 0.12 – 0.18 mg/kg/day แบ่งให้ทุก 6-8 hr ผู้ใหญ่ 2 – 10 mg/day แบ่งให้ 2 -4 ครั้ง/วัน  อาการไม่พึงประสงค์ ลดอัตราการหายใจ, ความดันโลหิตต่า, สับสน, มึนงง, ปวดศีรษะ 
  • 49. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง 2 mg Diazepam 5 mg รูปภาพ
  • 50. 3. Clorazepate dipotassium ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล Trancon-5 ® 5 mg  ข้อบ่งใช้ รักษาอาการวิตกกังวล เครียด และนอนไม่หลับ  กลไกการออกฤทธิ์ จับกับ 5-HT บน GABA มีผลกระตุ้นที่ receptor ของ GABA 
  • 51. ขนาดการใช้  5-20 mg/day แบ่งให้ 2-3 เวลา  อาการไม่พึงประสงค์  ความดันโลหิตต่า, สับสน ,ปวดศีรษะ  Note  Clorazepate เลือกใช้ในผู้ป่วยที่หลับได้เร็วแต่ตื่นกลางคืนบ่อย ๆ  เลือกยาที่ออกฤทธิ์ช้าแต่ออกฤทธิ์ได้ยาว เพื่อที่ไม่ให้ผู้ป่วยตื่นมา กลางคืนบ่อย ๆ 
  • 52. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง Clorazepate dipotassium Trancon-5 ® 5 mg รูปภาพ
  • 53. 3. ยาระงับอาการซึมเศร้า (Antidepressant drugs) ใช้รักษาภาวะ Depressive disorder
  • 54. ภาวะซึมเศร้า ( depressant disorder) ภาวะซึมเศร้า คือ การมีอารมณ์ซึมเศร้ามากผิดปกติจนสูญเสีย ความสามารถในการปฏิบัติหน้าที่หรือรู้สึกทุกข์ทรมานใจ ร่วมไป กับอาการอื่นๆ เช่น เบื่อหน่าย, นอนไม่หลับ, เบื่ออาหาร, การ เคลื่อนไหวช้า, ไม่มีเรี่ยวแรง, สมาธิไม่ดี, รู้สึกตนเองไร้ค่าหรือรู้สึก ผิดอย่างยิ่ง และความคิดฆ่าตัวตาย พยาธิสภาพ ความบกพร่องของ สารสื่อประสาท Dopamine , NE , 5-HT
  • 55. ยาระงับอาการซึมเศร้า (Antidepressant drugs)     ข้อบ่งใช้  ใช้รักษาผู้ป่วยอารมณ์ซึมเศร้า ในผู้ป่วย Bipolar disorder , anxiety disorder กลไกการออกฤทธิ์  มีฤทธิ์เพิ่มความเข้มข้นของ serotonin และ norepinephrine ทาให้อารมณ์ ดีขึ้น ฤทธิ์ข้างเคียง  ชีพจรเต้นเร็ว ความดันโลหิตเปลี่ยน ปากแห้ง หลงลืม ตาพร่ามัว ท้องผูก ปัสสาวะคั่ง คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ยาที่ใช้บ่อย  Amitriptyline, Fluoxapine , Diazepam
  • 56. ยาระงับอาการซึมเศร้า (Antidepressant drugs)...(ต่อ)  การพยาบาล 1. ดูแลผู้ป่วยอย่างใกล้ชิดในช่วงแรก เพราะยาจออกฤทธิ์เต็มที่เมื่อใช้ยาแล้ว 3-6 สัปดาห์ เฝ้าระวังอาการซึมเศร้า ป้องกันการฆ่าตัวตาย 2. Check V/S เพื่อประเมินสัญญาณชีพ 3. ถ้ามีอากรการคลื่นไส้ อาเจียน ให้กินอาหารทีละน้อย บ่อยๆครั้ง 4. ดูแลไม่ให้ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่
  • 57. ยาระงับอาการซึมเศร้า (Antidepressant drugs) ที่มีในโรงพยาบาล
  • 58. 1. Fluoxitine ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล Fluoxan ® 20 mg  ข้อบ่งใช้ รักษาอาการซึมเศร้า (depressive)  กลไกการออกฤทธิ์ Selective serotonin reuptake inhibitor 
  • 59. ขนาดการใช้  20-80 mg/day สามารถให้ 1-2 ครั้ง/วัน ในตอนเช้า และ/หรือ เที่ยงควรรับประทานหลังอาหาร  อาการไม่พึงประสงค์  ความอยากอาหารลดลง,คลื่นไส้,อาเจียน,ท้องเสีย,ท้องผูก, นอนไม่หลับ, อาการกระสับกระส่าย ,กระวนกระวายใจ  Note  การออกฤทธิ์ค่อนข้างช้า อาจเริ่มเห็นผลในสัปดาห์ที่ 2 หรือ 3 
  • 60. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง Fluoxitine Fluoxan® 20 mg รูปภาพ
  • 61. 2. Amitriptyline ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล Amitriptyline 10 mg, 25 mg  ข้อบ่งใช้ รักษาอาการซึมเศร้า (depression) , ภาวะฉี่รดที่นอนใน เด็ก (nocturnal enuresis)  กลไกการออกฤทธิ์ ยับยั้งการ reuptake ของ Serotonin และ Norepinephrine/noradrenaline 
  • 62. ขนาดการใช้  50-150 mg/day  วันละครั้งก่อนนอน หรือแบ่งหลายครั้งเน้น ก่อนนอน  อาการไม่พึงประสงค์  ปากแห้ง,การรับรสผิดปกติ,ท้องผูก,ปัสสาวะลาบาก,ตาพร่า,หัว ใจเต้นเร็ว,ความดันโลหิตลด, ง่วงนอน , น้าหนักเพิ่ม  note  หากขณะลดยาเกิดอาการ withdrawal เช่น นอนไม่หลับ กระสับกระส่าย ให้เพิ่มยากลับไปเท่ากับขนาดก่อนลดยา และ ปรับลดยาให้ช้าลง 
  • 63. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง Amitriptyline Amitriptyline® 10 mg 25 mg รูปภาพ
  • 64. 4. ยาคงสภาพอารมณ์(Mood Stabilizers) ใช้รักษาภาวะ Mood disorder
  • 65. ความผิดปกติทางอารมณ์ (mood disorder) แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ 1.Bipolar disorder คือ มีอารมณ์แปรปรวนเป็น 2 ขั้ว คลุ้งคลั่ง : NE และ DA / มีความบกพร่องของ GABA ซึมเศร้าหดหู่ : NE และ 5-HT 2.depressive disorder คือ อารมณ์ซึมเศร้า นอนมาก เฉื่อยชา อาจจะมีความคิดฆ่าตัวตายร่วมด้วย การรักษามุ่งเน้นไปที่อาการ Manic episode คือ ตื่นเต้น หงุดหงิดง่าย นอนไม่หลับรุนแรงเนื่องจากพบมากกว่า ส่วนอาการ depressive episode ให้รักษาแบบ depressive disorder
  • 66. ยาระงับอาการคลุ้มคลั่ง (Anti-mania drugs)     ข้อบ่งใช้  รักษาผู้ป่วยโรคอารมณ์แปรปรวน (Mood disorder) โดยเฉพาะระยะ mania และรักษาอาการ chronic aggressive กลไกการออกฤทธิ์  ทาให้เกิด active norepinephrine ในสมองลดลง อาการข้างเคียง  สับสน ง่วงนอน เบื่ออาหาร กระหายน้า ปัสสาวะบ่อย อาการเป็นพิษเมื่อระดับ Lithium สูงเกิน 2 MEq/L ยาที่ใช้บ่อย  Lithium carbonate , Lithium citrate , Carbamazepine
  • 67. 4. ยาระงับอาการคลุ้มคลั่ง (Anti-mania drugs)...(ต่อ)  การพยาบาล 1. ควรทราบประวัติการเจ็บป่วยในอดีต เพราะต้องระวังการให้ยา Lithium กับผู้ป่วยโรคหัวใจ, โรคไต , hypothyroid 2. แนะนาให้ผู้ป่วยดื่มน้าอย่างน้อยวันละ 10 แก้ว 3. ห้ามกินยาขับปัสสาวะ 4. ถ้าผู้ป่วยท้องเสียควรงดยาชั่วคราว 5. ประเมินอาการผู้ป่วยหลังได้รับยา Lithium ติดตามผลตรวจเลือดสม่าเสมอ
  • 68. ยาระงับอาการคลุ้มคลั่ง (Anti-mania drugs) ที่มีในโรงพยาบาล
  • 69. 1.Carbamazepine ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล  Carmapine® 200 mg  ข้อบ่งใช้  ใช้ระงับอาการชัก รักษาและป้องกันอาการ bipolar disorder  กลไกการออกฤทธิ์  ออกฤทธิ์ยับยั้ง voltage-sensitive sodium channels เป็นผลให้ เกิด stabilization ของ neuronal membrane และยับยั้ง repetitive firing ของเซลล์ประสาท 
  • 70.  ขนาดการใช้    อาการไม่พึงประสงค์   ผู้ใหญ่เริ่มให้ยาในขนาด 400 mg/day แบ่งให้วันละ 2 ครั้ง จากนั้นให้ลดขนาดยาลงจนถึงขนาด ต่าสุดที่สามารถควบ คุม อาการได้ Maximum dose 1600 mg/day อาจเกิดอาการ ง่วง เวียนศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ผลข้างเคียงที่รุนแรง เช่น agranulocytosis thrombocytopenia อาการผื่นแพ้ยาพบ ได้ประมาณร้อยละ 5-10 และบางรายอาจเกิดอาการ รุนแรงชนิด Stevens-Johnson syndrome Note ยา Carbamazepine มีฤทธิ์เป็น Anticholinergic เล็กน้อย ควรระวังในการให้ยากับ ผู้ป่วยที่มีโรค glaucoma เพราะอาจเพิ่มความดันในลูกตาได้  ไม่ควรให้ยานี้แก่เด็กที่มีอายุต่ากว่า 6 ปี หรือมารดาในระยะให้นมบุตร หญิงมีครรภ์ ในระยะ 3 เดือนแรก 
  • 71. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า Carbamazepine/ Carmapine® ความแรง 200 mg รูปภาพ
  • 72. ยาในข้อบ่งใช้อื่น
  • 73. 1. Trihexyphenidyl    ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล  Artane ® 2 mg, 5 mg ข้อบ่งใช้  ใช้ควบคุมอาการ extrapyramidal disorder จากยา Neuroleptic drugs รักษาโรค Parkinson กลไกการออกฤทธิ์  ต้านการหดเกร็งของกล้ามเนื้อ ปิดกั้นตัวรับ acetylcholine
  • 74.    ขนาดการใช้  เริ่มให้รับประทานยา 1-2 mg/day และเพิ่มครั้งละ 2 mg เป็น เวลานาน 3-5 วัน จนได้ขนาดยา 5-15 mg/day แบ่งให้ 3-4 ครั้ง อาการไม่พึงประสงค์  มองภาพไม่ชัด ,สับสน มึนงง ,เหงื่อออกมาก ,หัวใจเต้นเร็ว ,คลื่นไส้ ,อาเจียน ,เหนื่อย ,ผื่นคัน Note  ควรพิจารณาขนาดของยาที่ให้ในระยะแรก โดยให้ขนาดน้อยที่สุด และค่อย ๆ เพิ่มขึ้นตามความต้องการ ผู้ป่วยที่อายุเกิน 65 ปี อาจจะ มีปฏิกิริยาไวต่อยานี้ เพราะฉะนั้นจึงควรให้ในขนาดน้อย
  • 75. ผลิตภัณฑ์ที่มีในโรงพยาบาล ชื่อสามัญ/ชื่อการค้า ความแรง Trihexyphenidyl Benzhexol ® 2 mg 5 mg รูปภาพ
  • 76. 4. EPS จากยารักษาอาการทางจิตเวช และแนวทางแก้ไข
  • 77. EPS จากยารักษาอาการทางจิตเวช และแนวทางแก้ไข  Extra pyramidal syndromes (EPS) แบ่งเป็น 4 ระดับ ได้แก่ 1.1 Acute dystonic reaction มักเกิดขึ้นระหว่าง 1-5 ชั่วโมงหลังเริ่ม รักษาด้วยยาต้านโรคจิตเวช อาการที่พบได้บ่อยมี 3 แบบ คือ 1.Torticollis : คอเอียง เพราะกล้ามเนื้อคอหดเกร็ง 2.Opisthotonus : อาการเกร็งหลังแอ่น 3.Oculogyric crisis : กลอกตาไปมา มักเกิดจากใช้ยาต้านโรคจิตที่มีฤทธิ์สูง โดยเฉพาะ piperazine, และ haloperidol
  • 78. Torticollis http://www.e-neurosurgery.ws/cnsclinicjordan/ congenitaltorticollis.htm
  • 79. 1.2 Akathisia มักเกิดภายใน 5 ถึง 40 วัน หลังจากเริ่มใช้ยารักษาอาการทางจิตเวช  ผู้ป่วยจะรู้สึกกระวนกระวาย ตื่นเต้น อยู่ไม่สุข เดินไปเดินมา ผุดลุกผุดนั่ง ขาอยู่ไม่สุข (restless legs) นั่งอยู่เฉยกับที่ไม่ได้ (drive to move about)  ถ้าหากพบผู้ป่วยมีอาการคล้ายความวิตกกังวลที่เกิดร่วมกับยาต้านโรค จิตเวช ควรพิจารณาถึงการเกิด akathisia ด้วย 
  • 80. 1.3 Parkinsonian like syndrome  มือสั่นขณะพัก (resting tremor)  กล้ามเนื้อเกร็ง (muscle rigidity)  ท่าเดินแบบซอยเท้า (shuffling gait)  การเคลื่อนไหวช้า (bradykinesia)  สีหน้าไร้อารมณ์ (expressionless or marked face)  สั่นแบบปั่นยา (pill-rolling movement)  น้าลายไหล (drooling)  การบรรเทาอาการ  การให้กิน benztropine [Cogentin] 0.5 - 2 mg ต่อวัน  หรือกิน trihexyphenidyl [Artane] 2 - 8 mg ต่อวัน
  • 81. ช  1.4 Tardive dyskinesia  เป็นกลุ่มของการเคลื่อนไหวโดยไม่ได้ตั้งใจ (involuntary movement) เกิดจากการรักษาด้วยยาต้านโรคจิตเวชเป็นระยะเวลานาน  ลักษณะสาคัญของ tardive dyskinesia คือ การเคลื่อนไหวสามแห่ง ของ แก้ม-หน้า-ลิ้น (a triad of check-face –tongue movement)  แก้มพอง เคี้ยว สูดปาก เลีย ดูดริมฝีปาก แลบลิ้น ขากรรไกร เคลื่อนไหวด้านข้าง อาจเกิดการกระพริบตา หน้าตาบูดบึ้ง ขมวด คิ้ว เปลือกตากระตุก
  • 82. Tardive dyskinesia http://pharmaceuticalsanonymous.blogspot.com/2008/03/nutritional-treatment-of-tardive.html
  • 83. Antipsychotic แบ่งได้เป็น  typical antipsychotic (conventional antipsychotic) ได้แก่ haloperidol (high potency) perphenazine (moderate potency) chlorpromazine (low potency)  กลุ่มที่เป็น low potency เสี่ยงต่อการเกิด EPS < high potency 
  • 84. atypical antipsychotic ได้แก่  olanzapine (zyprexa®)  risperidone (risperidal®)  quetiapine (seroquel®)  aripiprazole (abilify®)  ยากลุ่ม atypical antipsychotic เสี่ยงต่อการเกิด EPS ได้น้อย ยกเว้น ใช้ในขนาดสูง  ยาที่พบได้บ่อย ได้แก่ risperidone, olanzapine 
  • 85. กลุ่มอาการ EPS พบได้บ่อยจากยาอะไรบ้าง 1. typical antipsychotic  flupentixol > 9 mg/day  haloperidol > 5 mg/day  perphenazine > 16 mg/day  trifluoperazine > 15 mg/day 2. atypical antipsychotic  olanzapine > 15 mg/day  risperidone > 4 mg/day 
  • 86. การรักษา EPS anticholinergic agents  trihexyphenidyl 2-4 mg bid-qid ปรับตามอาการของ ผู้ป่วย  beta-blockers  propranolol แต่จะให้เป็นช่วงเวลาสั้นๆ หรือใช้ในกรณี ผู้ป่วย agitation  anxiolytics diazepam ในกรณีที่ผู้ป่วยมี depression ร่วมด้วย 
  • 87. Reference.     Lacy Armstrong , Goldman Lance , Drug information handbook 17 th Edition , American Pharmaciste Association 2008 – 2009 Barbara G. , Joseph T. Dipiro , Pharmacotherapy Handbook 7th Edition , 2009 การติดตามและเฝ้าระวังการเกิด EPS ของกลุ่มยา antipsychotic www.srbr.in.th/Pharmacy/... แนวทางปฏิบัติ เรื่องยา/monitorจิตเวช.doc [ออนไลน์: เข้าถึงเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2553 ] วราวุฒิ เจริญศิริ , Bankokhealth.com , สารเคมีในสมอง , http://www.bangkokhealth.com/index.php/2009-01-19-03-15-03/1213-2009-01-22-05-57-24 [ออนไลน์: เข้าถึงเมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2553 ]
  • 88. Thank you