De toekomst begint vandaag!
De toekomst begint vandaag!
16 richtingaanwijzers
voor de strategische personeelsprognose
van ...
De toekomst begint vandaag!
De toekomst begint vandaag!
It is always wise to look ahead,
but difficult to look further than you can see
Winston Church...
De toekomst begint vandaag!
De toekomst begint vandaag!
Inhoudsopgave
Voorwoord .........................................................................
De toekomst begint vandaag!
7De toekomst begint vandaag!
Voorwoord
Ik ben iemand die graag vooruitkijkt. Dat is één van de redenen dat ik blij ben met...
8 De toekomst begint vandaag!
9De toekomst begint vandaag!
De toekomst begint
vandaag!
De nationale politie wil dat de politie ook in de toekomst kan be...
10 De toekomst begint vandaag!
11De toekomst begint vandaag!
Managementsamenvatting
‘De toekomst begint vandaag!’ is een nota met een visie op de toekoms...
12 De toekomst begint vandaag!
Deel 3: Vier scenario’s voor 2020-2024
In deel 3 kunt u zien welke vier toekomstscenario’s ...
13De toekomst begint vandaag!
16 richtingaanwijzers voor 2020-2024
1. Het politievak in 2020-2024 is complexer. Gemiddeld ...
14 De toekomst begint vandaag!
6. Het politiewerk in de verschillende politieprocessen heeft een aantal
gemeenschappelijke...
15De toekomst begint vandaag!
11. Betrek de pragmatische generatie tijdig bij de werving en opleiding van de digi-
generat...
16 De toekomst begint vandaag!
17De toekomst begint vandaag!
1. We gaan naar een netwerksamenleving
2. We worden ouder en zitten in een economische crisi...
18 De toekomst begint vandaag!
1.We gaan naar een netwerksamenleving
Hieronder gaan we in navolging van Boutellier (2007) ...
19De toekomst begint vandaag!
Interviews
We hebben 26 interviews afgenomen om
een zo’n breed mogelijke scope op de
toekoms...
20 De toekomst begint vandaag!
Proces 2. Informatisering: de virtuele wereld kent geen grenzen
In de afgelopen vijftien ja...
21De toekomst begint vandaag!
3. Virtual reality
Virtual reality is een aan ambient intelligence gerelateerde ontwikkeling...
22 De toekomst begint vandaag!
opsporing. Denk bijvoorbeeld aan de kansen die ambient intelligence en lokalisering bieden....
23De toekomst begint vandaag!
controle hebben en hierdoor snel opgefokt en normoverschrijdend gedrag vertonen. Hij verwach...
24 De toekomst begint vandaag!
2.We worden ouder en zitten in een economische crisis
De processen richting netwerksamenlev...
25De toekomst begint vandaag!
Naast vergrijzing en ontgroening is er een derde demografische trend: de ontwikkeling van he...
26 De toekomst begint vandaag!
Economische ontwikkeling
Sinds 2008 hebben diverse crises elkaar opgevolgd, we lijken te zi...
27De toekomst begint vandaag!
Politieke ontwikkelingen
In de afgelopen jaren heeft de politiek gekozen voor uitbreiding va...
28 De toekomst begint vandaag!
3.Wat zijn de thema’s voor de politie?
De politie is een instituut van de rechtsstaat en za...
29De toekomst begint vandaag!
Thema 2: verwachtingen van burgers
Tegelijkertijd wijst Terpstra op de tegenstrijdigheden in...
30 De toekomst begint vandaag!
Thema 5: privatisering
Het aantal private ondernemingen is enorm gegroeid. Volgens cijfers ...
31De toekomst begint vandaag!
Thema 8: naast straf worden ook andere waarden belangrijk
Terpstra merkt op dat door het toe...
32 De toekomst begint vandaag!
4.Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose?
In het voorgaande las u de proc...
33De toekomst begint vandaag!
34 De toekomst begint vandaag!
35De toekomst begint vandaag!
5. Dit is de ambitie van de politie
6. De medewerker Intake in 2020
7. De wijkagent en agent...
36 De toekomst begint vandaag!
5. Dit is de ambitie van de politie
De Nederlandse samenleving verandert van een hiërarchis...
37De toekomst begint vandaag!
Dit alles overziend, schetsten we tijdens een van de expertmeetings voor 2020 het volgende b...
38 De toekomst begint vandaag!
6. De medewerker Intake in 2020
De intakefunctie is de frontoffice van de politieorganisati...
39De toekomst begint vandaag!
Dienstverleningsconcept
Uit onderzoek van het CBS blijkt dat de tevredenheid van de burger o...
40 De toekomst begint vandaag!
Het dienstverleningsconcept is vanuit het intakeproces ontwikkeld1
en bij de vorming van de...
41De toekomst begint vandaag!
Kenmerk 3: Toenemende mondigheid
De medewerker Intake heeft te maken met toenemende mondighe...
42 De toekomst begint vandaag!
7. De wijkagent en agent op straat in 2020
Gebiedsgebonden politiezorg is voor de nationale...
43De toekomst begint vandaag!
Agent op straat Sam in 2020-20241
Sam is gedreven om goed politiewerk te leveren, om beteken...
44 De toekomst begint vandaag!
Wijkagent Robin in 2020-2024
Robin is gedreven om goed politiewerk te leveren, om betekenis...
45De toekomst begint vandaag!
Contextgedreven werken
In de huidige praktijk van het politiewerk hebben systemen, protocoll...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 decem...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 december 2012 kwartiermaker HRM

1,624
-1

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,624
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
20
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 december 2012 kwartiermaker HRM

  1. 1. De toekomst begint vandaag! De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de nationale politie 7 december 2012 kwartiermaker HRM Nationale Politie
  2. 2. De toekomst begint vandaag!
  3. 3. De toekomst begint vandaag! It is always wise to look ahead, but difficult to look further than you can see Winston Churchill
  4. 4. De toekomst begint vandaag!
  5. 5. De toekomst begint vandaag! Inhoudsopgave Voorwoord ................................................................................................................................................................7 De toekomst begint vandaag! .................................................................................................................................9 Managementsamenvatting ....................................................................................................................................11 Deel 1 Wat gebeurt er in de samenleving? ............................................................................................17 1. We gaan naar een netwerksamenleving ...............................................................................18 2. We worden ouder en zitten in een economische crisis .........................................................24 3. Wat zijn de thema’s voor de politie? ......................................................................................28 4. Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose? ..............................................32 Deel 2 Wat verwacht de politie van medewerkers in 2020-2024? ........................................................35 5. Dit is de ambitie van de politie ...............................................................................................36 6. De medewerker Intake in 2020 ...............................................................................................38 7. De wijkagent en agent op straat in 2020 ...............................................................................42 8. De rechercheur in 2020 ...........................................................................................................51 9. De informatiemedewerker in 2020 ........................................................................................57 10. Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose? .............................................62 Deel 3 Vier scenario’s voor 2020-2024......................................................................................................65 11. Eerst twee kernonzekerheden ...............................................................................................66 12. Vier toekomstbeelden ............................................................................................................68 13. Hoeveel politiemedewerkers zijn er nodig? .........................................................................73 14. Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose? .............................................79 Deel 4 Wat verwachten medewerkers in 2020-2024 van de politie? ....................................................83 15. De arbeidsmarkt is onzeker ...................................................................................................84 16. Wat verwachten de verschillende generaties? .....................................................................87 17. Wat verwachten de persona’s? ..............................................................................................92 18. Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose? .............................................96 Dankwoord .............................................................................................................................................................98 Bijlagen ..................................................................................................................................................................100 Bronnen .................................................................................................................................................................104
  6. 6. De toekomst begint vandaag!
  7. 7. 7De toekomst begint vandaag! Voorwoord Ik ben iemand die graag vooruitkijkt. Dat is één van de redenen dat ik blij ben met de nota die u voor u heeft. Met ‘De toekomst begint vandaag!’ worden de eerste stappen gezet naar een strategische personeelsprognose. Dat is belangrijk, zeker in deze tijd, nu we bezig zijn met de vorming van de nationale politie. De nationale politie staat voor een veiliger samenleving. Dat is een mooie ambitie. Maar om die waar te kunnen maken, zullen wij ervoor moeten zorgen dat we nu en in de toekomst kunnen beschikken over goed gekwalificeerde medewerkers, medewerkers die met veel plezier bij de politie werken. Dit is het vraagstuk van de strategische personeelsprognose. Wat voor soort politie heeft Nederland nodig, gezien de maatschappelijke processen en ontwikkelingen die in onze samenleving gaande zijn? Die vraag vind ik cruciaal. Ik merk dat deze vraag veel medewerkers inspireert. Velen zijn bereid geweest om over deze vraag mee te denken. Dat is fijn, want juist door vanuit veel verschillende invalshoeken naar de toekomst te kijken, krijgen we een goed beeld. Dit proces is nog niet af. Maar met deze nota wordt wel een mooie basis gelegd die we verder gaan uitwerken en onderbouwen. De visie op de toekomst zal uiteindelijk resulteren in een concrete strategische personeelsprognose waarmee we gericht gaan sturen op de in-, door- en uitstroom van medewerkers. Zodat we nu én straks de ambitie van de nationale politie waar te maken. Ik wens u veel leesplezier en inspiratie! Leon Kuijs lid beoogde korpsleiding Nationale Politie
  8. 8. 8 De toekomst begint vandaag!
  9. 9. 9De toekomst begint vandaag! De toekomst begint vandaag! De nationale politie wil dat de politie ook in de toekomst kan beschikken over voldoende mensen met de juiste kwaliteiten. Deze nota bevat een visie op de toekomst. U vindt hierin vier toekomstscenario’s en zestien richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose 2020-2024. Twee sporen De ontwikkeling van de strategische personeelsprognose verloopt via twee sporen: een kwalitatief spoor en een kwantitatief spoor. Het eerste resultaat van het kwalitatieve spoor ligt voor u. Dit spoor gaat over de ontwikkeling van de visie op de toekomst. U ziet hoe het politievak zich op de korte en lange termijn zal ontwikkelen. Wat hebben deze ontwikkelingen te betekenen voor de politiemedewerkers in de verschillende werkprocessen? Over welke kwaliteiten moeten zij beschikken om het werk goed te doen? In dit rapport wordt verslag gedaan van dit kwalitatieve spoor. Een project dat we hebben vormgegeven onder de naam ‘Het Politievak 2020-2024’. In enkele kaders in de tekst informeren wij u over de drie onderdelen van het proces: de expertmeetings, interviews en papers. Het gehele proces staat beschreven in bijlage 1. Het kwantitatieve spoor heeft als doel om deze ontwikkelde visie te vertalen in concrete aantallen. Het gaat er hierbij om, ondersteund door een prognosemodel, meerdere varianten van de toekomst kwantitatief in kaart te brengen en de personele en financiële consequenties van keuzes door te rekenen. Met behulp van het model kan gerichte sturing op de in-, door- en uitstroom plaatsvinden en kunnen de effecten continu worden gemonitord. Beide resulteren in 2013 in de concrete strategische personeelsprognose. Een document waarin visie, prognoses en beleidsvoorstellen bij elkaar komen. Het zal de start zijn van een jaarlijks terugkerend proces. Over wie hebben we het? De strategische personeelsprognose beslaat vanzelfsprekend het totale personeelsbestand van de politie. In deze nota hebben we ons in eerste instantie beperkt tot de politiemedewerkers in de basispolitiezorg: de wijkagent, de agent op straat, de rechercheur, de medewerker Intake en de informatiemedewerker. De volgende stap is om een visie te ontwikkelen op de kwaliteiten die specialisten in de regionale eenheden en Landelijke Eenheid, de leidinggevenden en de medewerkers in de bedrijfsvoering in de toekomst nodig hebben. Hoe verder? We gaan de in deze nota gepresenteerde visie en scenario’s verder uitwerken, onderbouwen en uitbreiden naar andere doelgroepen van de politie, zoals de specialisten, leidinggevenden en bedrijfsvoering. We maken een overzicht van verwachte consequenties bij ongewijzigd beleid en berekenen de financiële en personele consequenties van de verschillende scenario’s om uiteindelijk in 2013 de daadwerkelijke strategische personeelsprognose, inclusief beleidsmaatregelen op te leveren.
  10. 10. 10 De toekomst begint vandaag!
  11. 11. 11De toekomst begint vandaag! Managementsamenvatting ‘De toekomst begint vandaag!’ is een nota met een visie op de toekomstige politiemedewerker van de nationale politie. De nota bevat belangrijke ingrediënten voor een strategische personeelsprognose voor 2020-2024. Concreet vindt u hierin vier toekomstscenario’s en zestien richtingaanwijzers. Het doel hiervan is dat de nationale politie ook in de toekomst beschikt over voldoende en goed gekwalificeerd personeel. Deel 1: Wat gebeurt er in de samenleving? In deel 1 vindt u een beschrijving van de maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de politie. De belangrijkste ontwikkeling is dat de samenleving verandert in een netwerksamenleving. Grenzen vervagen, de virtuele wereld biedt oneindig veel mogelijkheden en mensen hebben steeds meer de behoefte om eigen keuzes te maken. Andere ontwikkelingen zijn: de vergrijzing, de economische crisis en politieke keuzes zoals uitbreiding van het strafrecht. Deze ontwikkelingen zijn vertaald in tien thema’s waar de politie in de toekomst mee te maken heeft, zoals een toenemend gevoel van onveiligheid bij burgers en een groeiend aantal private ondernemingen die taken van de politie overnemen. Dit betekent dat het politievak in 2020-2024 complexer is geworden. Een hoger opleidingsniveau zal soms nodig zijn. Deel 2: Wat verwacht de politie van medewerkers in 2020-2024? In deel 2 ziet u wat de ontwikkelingen concreet betekenen voor het politievak. U maakt kennis met vijf politiemedewerkers van de toekomst: de medewerker Intake, de wijkagent, de agent op straat, de rechercheur en de informatiemedewerker. Over welke kwaliteiten moeten zij beschikken in 2020-2024? Het blijken kwaliteiten die feitelijk ook nu al van belang zijn, maar nog niet over de hele linie in de praktijk zichtbaar zijn. Dit zal de opgave zijn voor de nationale politie in de komende jaren. Voor de langere termijn is de verwachting dat deze kwaliteiten onverminderd van belang blijven en mogelijk nog belangrijker worden gezien de complexiteit van de samenleving en de daarmee samenhangende veiligheidsvraagstukken. Opvallend is dat het werk in de verschillende werkprocessen een aantal gemeenschappelijke kenmerken heeft. We noemen: informatiegestuurd, probleemgericht/contextgerichte werken, netwerken, het virtuele aspect en de internationale component. We schetsen daarom ook een algemeen beeld van de politiemedewerker van de toekomst.
  12. 12. 12 De toekomst begint vandaag! Deel 3: Vier scenario’s voor 2020-2024 In deel 3 kunt u zien welke vier toekomstscenario’s er denkbaar zijn als het gaat om de personeelsontwikkeling bij de politie. U vindt hier een beschrijving van vier ‘werelden’: de particuliere wereld, de collectieve wereld, de polariserende wereld en de uitruilwereld. Per scenario is beschreven hoe het veiligheidsvraagstuk eruit ziet en wat de rol van de politie is. Vervolgens wordt de lijn doorgetrokken en een inschatting gemaakt van het aantal medewerkers dat de politieorganisatie nodig zal hebben in 2020- 2024. Heldere cijfers zijn er niet te geven, daarvoor zijn het toekomstschetsen. Wel is duidelijk dat in alle scenario’s de functie van informatie en intelligence belangrijker wordt. Deel 4: Wat verwachten medewerkers van de politie in 2020-2024? De toekomst begint vandaag en daarom ziet u in deel 4 een verkenning van het toekomstig personeelsaanbod. De politie heeft te maken met verschillende generaties die elk eigen kenmerken hebben. Wat verwachten deze verschillende generaties van de politie en wat betekenen die verwachtingen vervolgens voor de strategische personeelsprognose? We maken onderscheid tussen de heldere digi- generatie, de authentieke generatie Y, de pragmatische generatie en de verbindende generatie X. Ook ziet u de wensen en verwachtingen van de persona’s uit deel 2. Een van de conclusies is dat de wensen van toekomstige medewerkers goed aansluiten bij de toekomstige vraag vanuit de politieorganisatie naar goed gekwalificeerd politiepersoneel.
  13. 13. 13De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor 2020-2024 1. Het politievak in 2020-2024 is complexer. Gemiddeld is een hoger opleidingsniveau nodig. Nu al blijft het opleidingsniveau van de politie achter bij het gemiddelde opleidingsniveau in Nederland. De politieorganisatie staat in de periode naar 2020-2024 voor de opgave om zich te ontwikkelen van een mbo-organisatie, waarin hbo’ers geleidelijk instromen, maar nog moeilijk een volwaardige plek verwerven, naar een hbo-mbo-organisatie waarin hbo’ers en mbo’ers gelijkwaardig samenwerken. 2. De medewerker Intake is het visitekaartje van de politieorganisatie. Een mbo-niveau is nodig plus een aantal persoonlijke kwaliteiten. Intake is de frontoffice van de politieorganisatie. De medewerker Intake is het visitekaartje van de politie, kent de werkprocessen van de politie en weet wie hij moet inschakelen om te zorgen voor een adequate afhandeling van de aangifte of melding. De medewerker Intake moet kunnen inschatten welke manier van aangifte doen in de gegeven situatie het meest passend is. Hij heeft een goed oordeelsvermogen nodig om de meldingen en aangiftes op waarde te schatten. Daarnaast zijn specifieke persoonlijke eigenschappen en vaardigheden nodig om afhandeling in goede banen te leiden en de (mondige) burger te woord te staan. Denk aan: empathie, overwicht en mentale weerbaarheid. Hij zorgt ervoor dat hij het werk op straat goed kent, vooral uit eigen ervaring. 3. Wijkagent en diender op straat ontwikkelen zich tot ‘veiligheidsfunctionaris’. De wijkagent heeft een hbo-niveau en de agent op straat een mbo/hbo-niveau. Het handhaven en bevorderen van de veiligheid en leefbaarheid is hun passie. Dit doen ze nu vanuit de politie, maar als veiligheidsfunctionaris is een uitstap naar een andere organisatie in het veiligheidsdomein denkbaar. 4. Rechercheurs zijn in 2020-2024 van allerlei pluimage en niet per se blauw opgeleid. Het vergroten van de slagkracht in de aanpak en opsporing van veelvoorkomende criminaliteit en high impact crime vraagt de inzet van een breed palet van opsporingsmethoden en meervoudig kijken. Mensen met verschillende achtergronden en opleidingen (mbo én hbo) zijn nodig. Zij werken in steeds wisselende, multidisciplinaire teams, zijn flexibel en houden hun vak bij. 5. De informatiemedewerker is een voorbeeld van ‘ontblauwing’ van de operationele sterkte. De informatiemedewerker verbindt met zijn werk de verschillende politieprocessen. Als zij-instromer komt hij met een bij zijn vakgebied passend HBO of WO diploma de politieorganisatie binnen en heeft hij een korte, aanvullende politieopleiding gevolgd. Kennis hebbend van het politievak brengt hij zijn specialistische kennis in. Met andere woorden: hij heeft een blauw hart, maakt onderdeel uit van de operationele sterkte, maar is niet per se executief opgeleid.
  14. 14. 14 De toekomst begint vandaag! 6. Het politiewerk in de verschillende politieprocessen heeft een aantal gemeenschappelijke kenmerken die verwijzen naar een andere manier van werken en samenwerken. Op basis van de gemeenschappelijke kenmerken van het werken in de verschillende politieprocessen kan een algemeen beeld van de politiemedewerker van de toekomst worden geschetst. Deze politiemedewerker van de toekomst zal op een andere manier werken en samenwerken. Hierdoor zal de politieorganisatie zich naar verwachting verder ontwikkelen tot een burgergerichte, professionele organisatie waarin een grote verscheidenheid aan medewerkers werkzaam is die ieder op eigen wijze invulling geven aan de gemeenschappelijke eisen die worden gesteld. Samen bereiken zij goede resultaten op het gebied van veiligheid en de bestrijding van criminaliteit. 7. De beschikbare financiële middelen, de inzet van arbeidsbesparende technologie en de rolverdeling met private partijen zijn de draaiknoppen voor de politie om de kwantitatieve en kwalitatieve vraag naar politiemedewerkers te bepalen. Nadat de landelijke en lokale politiek de prioriteiten voor de inzet van politiecapaciteit hebben bepaald op basis van de aard van de veiligheidsproblemen, is het aan de politieorganisatie om strategische afwegingen te maken en te bepalen hoe zij de operationele sterkte verdeelt over de verschillende persona’s (en specialisten). Daarbij keuzes makend ten aanzien van de inzet van arbeidsbesparende technologie en uitbesteding van taken aan andere partijen. 8. Het aanbod op de arbeidsmarkt voor de nationale politie is voor 2020-2024 onzeker. De nationale politie zal de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt goed moeten volgen om tijdig in te kunnen spelen op de veranderingen in het aanbod. Op de korte termijn vraagt de werving van (hoger opgeleide) niet-westerse allochtonen en vrouwen, alsmede het behoud van hen en van de groep hoger opgeleiden, al aandacht. Voor alle groepen behoort de politie een aantrekkelijk werkgever te zijn. 9. Ken de energiebronnen van de vier generaties bij de nationale politie. Er is meer kennis nodig om de kracht van elke generatie te kunnen benutten en elkaar ook te versterken. Een eerste stap kan zijn om met de informele leiders op de werkvloer van elke generatie te verkennen wat hen drijft en energie geeft. Dit biedt de mogelijkheid om generatieverschillen concreet te benoemen en vervolgens ook te waarderen en te benutten. 10. Geef generatie Y de ruimte, maar begeleid ze wel. Zowel de zelfredzamen als de structuurzoekers kunnen een belangrijke rol spelen bij de vormgeving van het politiewerk in de toekomst. Vooral voor de zelfredzamen is het belangrijk dat zij dan wel de ruimte krijgen om hieraan zelf invulling te geven met een baas als gesprekspartner en mentor. In de hiërarchische, gesloten cultuur van de politie is dit een bijzondere opgave waarvoor veel aandacht nodig is. Zodra economisch herstel intreedt en de werkgelegenheid weer aantrekt zullen zij anders de politieorganisatie verlaten of er niet willen solliciteren.
  15. 15. 15De toekomst begint vandaag! 11. Betrek de pragmatische generatie tijdig bij de werving en opleiding van de digi- generatie. De pragmatische generatie zijn de ouders van de nieuwe generatie jongeren die bij de politie in dienst treedt. Zij kunnen hun ervaringskennis inzetten om te zorgen dat de nationale politie ook voor deze generatie een aantrekkelijk werkgever is. Rond 2018 is hiervoor het moment aangebroken. 12. Ontregel HRM en flexibiliseer de rechtspositie en de arbeidsvoorwaarden tot op individueel niveau. Er is een trend naar minder regelgeving, minder bureaucratie en naar meer flexibiliteit. Deze sluit niet alleen aan bij de wensen van huidige en toekomstige generatie jongeren, maar ook bij de voortdurende veranderingen die er in het politiewerk zijn. 13. Experimenteer met nieuwe samenwerkingsvormen en talentmanagement. Geef invulling aan medewerkersparticipatie. Medewerkers van de toekomst willen graag zelf invulling geven aan het werk. Ze willen meebepalen welke taken ze gaan doen en hoe ze die gaan aanpakken. Je talent kunnen inzetten en verder ontwikkelen, samen een leuke werkomgeving creëren, zijn voor hen de nieuwe elementen in het HRM-beleid voor de toekomst. Elementen die goed aansluiten bij het netwerkend samenwerken en talentmanagement. Tegelijkertijd zal hiërarchie in de nationale politie een belangrijke functie blijven behouden. Kleinschalige experimenten kunnen helpen om een juiste balans te vinden tussen sturing van bovenaf en zelfsturing en tegelijkertijd te inventariseren welke eisen dit stelt aan de leidinggevenden en de medewerkers. 14. Zet onorthodoxe wervingsmethoden in en bied een breed palet aan arbeidsvormen aan. De deelnemers hebben allerlei onorthodoxe ideeën geopperd voor de instroom van expertise die de politie in de toekomst nodig zal hebben. Het is inspirerend om op zoek te gaan naar nieuwe wervingsmethoden en verschillende arbeidsvormen, om zo telkens over die expertise te beschikken die de politie nodig heeft. 15. Zoek naar vernieuwing, bespreek dilemma’s én behoud het goede. Vernieuwing van HRM is voor de nationale politie een uitdaging voor de toekomst om ook in 2020-2024 een aantrekkelijk werkgever te zijn. Veranderingen zijn nodig, waarbij we ervoor zorgen dat we dilemma’s bespreekbaar maken en het goede behouden. 16. Medewerkers creëren zelf de politieorganisatie van de toekomst. De verschillende aanbevelingen raken diverse deelterreinen van HRM. Het is verstandig om bij de uitwerking ervan gebruik te maken van de expertise en motivatie van medewerkers en te investeren in medewerkersparticipatie. Zij creëren immers samen de politieorganisatie van de toekomst. Zie ook: http://www.worldofminds.com/projects/nationalepolitienota/index.html
  16. 16. 16 De toekomst begint vandaag!
  17. 17. 17De toekomst begint vandaag! 1. We gaan naar een netwerksamenleving 2. We worden ouder en zitten in een economische crisis 3. Wat zijn de thema’s voor de politie? 4. Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose? Deel 1 Wat gebeurt er in de samenleving?
  18. 18. 18 De toekomst begint vandaag! 1.We gaan naar een netwerksamenleving Hieronder gaan we in navolging van Boutellier (2007) in op drie dominante processen die onze samenleving veranderen in een netwerkmaatschappij. Deze processen zijn nu al gaande en zetten zich naar verwachting de komende jaren door. Het zijn dominante ontwikkelingen die onze maatschappij zullen veranderen en zo ook gevolgen hebben voor het werk van de politie. Drie dominante processen Proces 1. Globalisering: grenzen vervagen Globalisering verwijst naar het vervagen of zelfs wegvallen van grenzen: een proces van wereldwijde economische, politieke en culturele integratie en verwevenheid van systemen. Bedrijven hebben vestigingen overal in de wereld, er is sprake van wereldwijde concurrentie waarin nieuwe economieën opkomen. Op politiek terrein is er de Europese eenwording die ondanks de toenemende Euroscepsis zal doorzetten (Hazenberg, 2012). Ook cultureel vallen grenzen weg. De westerse cultuur is terug te vinden in andere werelddelen, maar ook omgekeerd maken wij meer kennis met culturen in verre landen. Kortom, globalisering maakt de wereld ‘kleiner’. Gevolgen voor de politie? De politie heeft te maken met de gevolgen van globalisering. Vanuit economisch perspectief kunnen we constateren dat ook criminelen in toenemende mate mobiel zijn en zich onttrekken aan de (internationale) gemeenschap. Internationale criminele organisaties opereren flexibel en maken opportunistisch gebruik van kansen als het gaat om landen, routes, mensen e.d. (uit: nota ’Internationale politiesamenwerking: ready for the next step’). Nelen merkt in zijn paper (zie kader) op dat criminele samenwerkingsverbanden er niet primair op uit zijn om zich in Nederland te vestigen, maar vooral meeliften op de goederen- en geldstromen in Nederland. Zie samenvatting van zijn paper op pagina 19. Papers Om onze visie op de toekomst te verdiepen hebben we hebben negen wetenschappers gevraagd om een specifiek item voor ons uit te werken en hierover een paper te schrijven. De negen papers zijn onder dezelfde titel als dit rapport gebundeld in een aparte publicatie. Om u een indruk te geven van de inhoud van de papers hebben we verspreid in de tekst korte samenvattingen van de papers opgenomen. In bijlage 1 vindt u een overzicht van alle papers. Naast de fysieke wereld is er door de ontwikkeling van internet en de opkomst van social media ook een onbegrensde virtuele wereld ontstaan. Cybercrime is voor de politie een nieuwe vorm van onbegrensde criminaliteit. Vanuit politiek perspectief vinden we globalisering terug in verschillende Europese verdragen om de grensoverschrijdende criminaliteit aan te pakken en waaraan ook de Nederlandse politie gehouden is. In de verdragen zijn afspraken gemaakt over internationale informatie-uitwisseling en samenwerking in het kader van opsporing en rechtshulpverlening. Zo is bijvoorbeeld in het Zweeds Kaderbesluit (2006) de afspraak vastgelegd dat binnen de Europese Unie politiële instanties de bevoegdheid hebben om in elkaars bestanden te kijken. Een ander voorbeeld is het verdrag van Senningen (2004) waarin de Benelux-landen afspraken hebben gemaakt over wederzijdse politiesamenwerking, bijvoorbeeld als het gaat om het instellen van gemengde patrouilles of controles (Joint Hit Teams) of de mogelijkheid van grensoverschrijdende persoonsbeveiliging, achtervolging of observatie.
  19. 19. 19De toekomst begint vandaag! Interviews We hebben 26 interviews afgenomen om een zo’n breed mogelijke scope op de toekomst te krijgen. We hebben gesproken met politiemedewerkers, lectoren van de Politieacademie en vertegenwoordigers van organisaties die met de politie samenwerken of meer indirect bij het werk van de politie betrokken zijn. Van de interviews met de personen van buiten hebben we verslag gedaan in de eenmalige uitgave van de krant ‘Blik op Blauw’. In bijlage 2 vindt u het overzicht van de geïnterviewde personen. Internationaal politiewerk in Nederland Prof. dr. mr. Hans Nelen, hoogleraar criminologie verbonden aan de faculteit rechtsgeleerdheid van Maastricht University. Voor de internationale opsporing van georganiseerde criminaliteit zijn meer en complexere analyses nodig. Professor Nelen hebben wij gevraagd hoe de positie van de Nederlandse politie in Europa zich ontwikkelt als het gaat om de aanpak van de georganiseerde criminaliteit en wat dit betekent voor de kwaliteiten van politiemedewerkers. Hij laat zien dat de criminele samenwerkingsverbanden geen duurzame, piramidale organisaties zijn, maar meer de kenmerken hebben van een netwerkorganisatie. Vanwege deze wijze van organiseren en het grensoverschrijdende karakter van de georganiseerde criminaliteit bepleit hij dat ook in internationaal verband meer invulling wordt gegeven aan concepten als nodal governance en informatiegestuurde opsporing. Vooral voor informatiemedewerkers en rechercheurs heeft dit pleidooi betekenis. Het veronderstelt bijvoorbeeld een bredere kennisbasis van geld-, goederen-, mensen- en informatiestromen in een bepaalde markt. Welke bewegingen zijn gangbaar en welke wijken af van reguliere handelspatronen? Ook adviseert hij een grotere rol van financieel en forensische experts bij het bepalen van de te volgen strategie en tactiek in opsporingsonderzoeken. De nodale oriëntatie impliceert dat steeds vaker data uit verschillende informatiebronnen aan elkaar moeten worden geknoopt. Dit vraagt van analisten de vaardigheid om aan de hand van – bij voorkeur wetenschappelijk onderbouwde – hypotheses verschillende datasystemen te bevragen. Tenslotte wijst hij op de ontwikkelingen in cyberspace, waardoor aard en verschijningsvormen van de georganiseerde criminaliteit zullen veranderen. Ook hierop zal de nationale politie moeten inspelen. De samenwerking tussen de landen zal in de toekomst vanwege het grensoverschrijdende karakter van de criminaliteit steeds belangrijker worden (paper Nelen). Bij de invoering van het onderzoeksbevel zullen de politieorganisaties veel meer voor elkaar moeten werken. De locatie van het delict speelt steeds minder een rol (interview Bruggeman). Ten slotte is de multiculturele samenleving de ultieme uiting van culturele globalisering, waarbij de politie de opgave heeft om in verbinding te staan met de verschillende bevolkingsgroepen. Dit veronderstelt de nodige kennis en vaardigheden bij de politiemedewerkers. De multiculturele samenleving is immers niet alleen kleurrijk. Er kunnen zich ook spanningen tussen verschillende bevolkingsgroepen voordoen. Uit een onderzoek van de EU in 2009 blijkt dat van alle Europeanen Nederlanders hierover het meest bezorgd zijn. Volgens een op de zes Nederlanders bestaan er grote spanningen tussen verschillende groepen en ervaart veertig procent religieuze spanningen (artikel Elsevier.nl, 25 maart 2009).
  20. 20. 20 De toekomst begint vandaag! Proces 2. Informatisering: de virtuele wereld kent geen grenzen In de afgelopen vijftien jaar heeft onze samenleving een digitale dimensie gekregen en is er sprake van een onbegrensde virtuele wereld. Via de digitale snelweg wisselen we informatie, geld, diensten en goederen met elkaar uit. We boeken onze vakanties via internet, printen thuis onze tickets en checken zelf onze bagage in. We werken thuis, vergaderen online en skypen met collega’s in het buitenland. We zijn online met elkaar verbonden via internet en social media. Informatie is gemakkelijk vanaf elke locatie vrij beschikbaar en verspreidt zich snel, waardoor een informatieoverload dreigt. Zomaar enkele voorbeelden van de digitalisering van onze samenleving. Digitalisering is een ontwikkeling waarin de innovaties elkaar razendsnel opvolgen en steeds sneller door burgers en bedrijven worden geaccepteerd. Volgens de scenariostudie ‘Veiligheid en privacy in 2030, twee toekomstscenario’s’ van de Universiteit Tilburg (2005) zijn voor 2030 de volgende vier ontwikkelingen op het terrein van de informatietechnologie te verwachten. Onderstaande passages zijn aan deze Tilburgse studie ontleend. 1. Datamining Datamining is het gericht zoeken naar (statistische) verbanden in gegevensverzamelingen. De onderzoekers voorspellen dat dataminingtechnieken een grote vlucht gaan nemen. Door middel van kunstmatige intelligentietechnieken wordt het steeds beter mogelijk om ‘vervuilde’ databestanden aan elkaar te koppelen en problemen die ontstaan door verschillende gegevensdefinities in bestanden op te lossen. Deze ontwikkeling wordt voor een belangrijk deel vanuit de commerciële sector gestuurd, maar de overheid zal gretig aanhaken. De onderzoekers verwachten een sterke consolidatie van aanbieders van informatie die behoefte hebben aan gedegen inzicht in hun klanten. Alle ICT is mobiel en de mobiele apparatuur is uitgerust met hogeresolutiebeeldschermen, camera´s en locatiebepaling. In de verdere toekomst is er ook tactiele en wellicht olfactorische (reuk) gegevensoverdracht mogelijk. De apparaten zijn in staat om spraak in tekst om te zetten en omgekeerd. Zij verwachten dat chatten en sms’en de centrale vormen van communicatie worden, waarbij de wijze waarop dit gebeurt zal veranderen door de technologische vooruitgang. Zo worden nu bijvoorbeeld veel gratis sms’jes verstuurd via Twitter en Whatsapp in plaats van via het abonnement van de provider. 2. Ambient intelligence Ambient intelligence (AI) is het concept waarin de informatiesamenleving zodanig is ingericht dat individuen in hun dagelijks leven worden omgeven door een breed scala aan intelligente en intuïtieve technologie. Deze technologie is ingebed in een diversiteit aan objecten die ons in het dagelijks leven omringen. Deze ‘intelligente’ omgeving zal dan in staat zijn het gedrag van mensen te herkennen, daarop te reageren en daarop te anticiperen. Met behulp van AI-technologie kan een grootschalig, op technologie gebaseerd collectief sociaal geheugen worden gerealiseerd dat individuen in staat stelt direct commentaar te krijgen op hun (sociale) handelen. Daarmee ontstaat een door intelligente en intuïtieve technologie ondersteund ‘social learning process’. Een dergelijk gedigitaliseerd collectief geheugen biedt, in combinatie met sturingsmogelijkheden van de techniek, vele nieuwe mogelijkheden om mensen te controleren, hun gedrag te beïnvloeden en daarop te anticiperen. De Tilburgse onderzoekers verwachten dat ambient intelligence in 2030 gemeengoed is.
  21. 21. 21De toekomst begint vandaag! 3. Virtual reality Virtual reality is een aan ambient intelligence gerelateerde ontwikkeling, waardoor fysieke contacten tussen mensen afnemen. Virtual reality biedt op termijn de mogelijkheid om niet alleen geluid en beeld in steeds laagdrempeligere toepassingen over te dragen, maar ook tastzin en reuk. In 2030 is het technisch mogelijk een ultralichte handschoen te dragen waarmee je bij een telefoongesprek de hand kunt schudden: een tele-ontmoeting. 4. Lokalisering Locatietechnologie zal een grote vlucht nemen. Aan de ene kant valt waar te nemen dat mobiele apparatuur, zoals camera’s, uitgerust worden met GPS-ontvangers zodat de locatie waar een bepaalde foto is gemaakt als metadata aan de foto worden toegevoegd. De computer waarop de foto’s worden uitgelezen, is dan in staat aan te geven waar de foto is gemaakt. Anderzijds neemt celgebaseerde communicatie (GSM, GPRS, Wifi, WMax) – nu al – een grote vlucht. Deze technologie maakt locatiebepaling van de gebruikte apparatuur mogelijk. Het gebruik van locatiebepaling zal (verder) toenemen. Andere ontwikkelingen Naast deze ontwikkelingen op het terrein van de informatietechnologie verwachten de onderzoekers innovaties op het gebied van de nanotechnologie, biotechnologie en robotica. De nanotechnologie zal over tien tot twintig jaar ‘slimme toepassingen’ mogelijk maken, zoals slimme kleding. Soldatenpakken zitten dan vol met elektronica en sensoren waardoor de soldaat meer en meer beschermd wordt tegen de gevaren in de strijd. Op het gebied van biotechnologie zijn er toenemende mogelijkheden om van allerlei voorwerpen DNA-materiaal af te nemen, zoals van brieven, drinkglazen of de binnenkant van handschoenen. Tenslotte verwachten de onderzoekers dat het gebruik van robots snel zal toenemen. Niet alleen in industriële toepassingen, maar vooral ook in het dagelijkse leven. Het gaat dan om robots als functionele apparaten die zelfstandig taken verrichten. Nu al zijn er dergelijke apparaten op de markt. Denk aan grasmaairobots, stofzuigrobots en gezelschapsrobots. Maar in 2030 zullen dergelijke robots gemeengoed zijn en een onopvallend onderdeel zijn van de huishouding. Gevolgen voor de politie? Deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor de veiligheid en de opsporing. Er ontstaan nieuwe vormen van criminaliteit. Door niet gebonden te zijn aan plaats of tijd ontstaat de mogelijkheid voor mensen om te netwerken of om netwerken te vormen met mensen die zij niet persoonlijk kennen. Zo ontstaan nieuwe, virtuele, internationale netwerken van kinderporno, mensenhandel, phishing en digitale fraude (interview Kop). De veelvoorkomende criminaliteit zal volgens Kop in de toekomst vrijwel altijd een digitale component hebben. Nu al vinden bedreigingen of heling via internet plaats. Daarbij komt dat encryptie en anonimiteit nog grotere problemen voor de opsporing worden dan nu al het geval is, terwijl deze werkmethoden wel onmisbaar zijn. De snelheid waarmee informatie zich verspreidt, heeft gevolgen voor het werk van de politie. De filmpjes van een incident staan al op internet voordat de politie sporen veilig heeft kunnen stellen of getuigen heeft kunnen horen. Daarnaast ligt het handelen van de politie door het toenemend gebruik van social media onder een vergrootglas. Een goed voorbeeld hiervan is de maatschappelijke verontwaardiging over de schoppende politieagente in Rotterdam (juni 2012). Een voorval waarvan iedereen getuige kon zijn via het filmpje dat een omstander van het voorval maakte en op internet plaatste. Nog voordat alle relevante feiten en omstandigheden bekend waren, had het publiek al een oordeel over dit incident geveld. Tegelijkertijd bieden de beschreven innovaties de politie ook nieuwe mogelijkheden in de handhaving en
  22. 22. 22 De toekomst begint vandaag! opsporing. Denk bijvoorbeeld aan de kansen die ambient intelligence en lokalisering bieden. De intelligente omgeving die door ambient intelligence ontstaat, kan immers veel gedragingen van mensen onthouden en langdurig opslaan. Bovendien kan geanticipeerd worden op mogelijk riskant gedrag, bijvoorbeeld doordat agressiedetectiesystemen (door de lokalisering) een waarschuwingssignaal geven (Onderzoek Universiteit Tilburg). Tenslotte is te verwachten dat op de langere termijn robots fysieke veiligheidstaken kunnen overnemen, daarbij ondersteund door zelflerende computersystemen die zelfstandig data kunnen interpreteren. Proces 3. Individualisering: mensen willen eigen keuzes maken In onze samenleving zien we een proces van doorgaande individualisering. Dit is een historisch proces dat kenmerkend is voor de ontwikkeling van onze westerse maatschappij. Individualisering verwijst naar de grotere keuzevrijheid die individuen krijgen en in toenemende mate willen hebben. Hierdoor voelen mensen zich bijvoorbeeld vanaf de jaren 70 van de vorige eeuw minder verbonden met traditionele organisaties, zoals kerken, politieke partijen en vakbonden. Liever bepalen we zelf onze mening en maken we onze eigen keuzes dan dat we vanzelfsprekend doen wat de autoriteiten zeggen of dat we de traditie volgen. De individualisering in combinatie met de economische welvaart heeft ook het werk- en leefpatroon veranderd. Het traditionele gezin is niet meer de dominante levensvorm. In plaats daarvan is er een variëteit aan samenlevingsvormen en is het aantal kleine huishoudens en alleenstaanden toegenomen. Ook op andere terreinen, zoals vrijetijdsbesteding en het doen van aankopen, is de individualisering zichtbaar. In het grote aanbod maken we onze eigen keuzes en is er steeds minder animo voor algemene, collectieve arrangementen. Door de mogelijkheden van plaats- en tijdonafhankelijke communicatie heeft de individualisering tenslotte een nieuwe dimensie gekregen. In het Eindverslag Veiligheidsscenario’s van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2006) menen de onderzoekers echter dat individualisering als megatrend wordt overschat. Zij vinden dat veel meer sprake is van kuddegedrag en wijzen erop dat na de ontzuiling dynamische, flexibele en vrijwillige verbintenissen zijn ontstaan. In (online) netwerken gaan mensen relaties aan rond gedeelde interesses of belangen. Gevolgen voor de politie? Individualisering is een ontwikkeling die veel goeds heeft gebracht. Volgzaamheid en traditie hebben bijvoorbeeld plaatsgemaakt voor individuele autonomie, persoonlijke keuzes en zelfontplooiing. Tegelijkertijd wordt de politie geconfronteerd met de schaduwzijde ervan. De politie heeft niet meer het vanzelfsprekende gezag. De mondige burger beroept zich op zijn rechten en heeft een mening over het optreden van de politie. ‘Hij zal bijvoorbeeld van de politieagent een verklaring vragen waarom hij wordt staande gehouden. Dan zal hij ook nog beoordelen of de politieman in deze juist heeft gehandeld en tijdens zijn staande houding op zijn smartphone de laatste jurisprudentie raadplegen. Deze ontwikkeling betekent dat de politieman zich telkens in een één op één situatie moet verantwoorden en dat niet langer het uniform zijn werk doet’ (interview Leo Wilde). Individualisering heeft ook gevolgen voor het buurtwerk van de politie. Onder invloed van de individualisering verandert de vertrouwde sociale structuur. Bewoners zijn minder afhankelijk van elkaar en van de traditionele instituties, waarbij tegelijkertijd de intensivering van het samenleven de kans op uitsluiting vergroot (paper Davelaar). Zie pagina 23 voor een korte samenvatting van het paper. Psycholoog Deenik van de verslavingskliniek Solutions wijst in het bijzonder op het vervagen van de grenzen in de opvoeding en het ontbreken van structuren om jongeren in toom te houden die gewend zijn geraakt aan directe behoeftebevrediging. Er komen zo veel meer mensen op straat die hun impulsen slecht onder
  23. 23. 23De toekomst begint vandaag! controle hebben en hierdoor snel opgefokt en normoverschrijdend gedrag vertonen. Hij verwacht voor de toekomst eveneens een toename van het aantal verslaafden aan drugs, alcohol en seks (interview). Ook Davelaar constateert dat problemen op het terrein van de openbare orde vaak een ‘zorg’-kant hebben. Deenik pleit ervoor dat politiemedewerkers meer kennis hebben van groepsgedrag en van de gevolgen van de verschillende soorten drugs op het gedrag van mensen. ‘Iedereen weet wel dat je bij te veel alcohol niet meer recht over een lijn kan lopen. Maar dat je na het gebruik van cannabis heel slecht kunt bepalen of je gas moet geven of moet remmen, is veel minder bekend’ (interview). Geestelijke gezondheidszorg en maatschappelijk ondersteuning in tijden van bezuinigingen: wat zijn de gevolgen voor de politie? Maarten Davelaar, Inge Bakker, Ron van Wonderen, Hans Boutellier Onderzoekers Hilde Verwey-Jonkerinstituut De toename van het aantal kwetsbare burgers vraagt meer politiecapaciteit voor het signaleren en adviseren. Onze maatschappij is een complexe netwerkmaatschappij geworden. Wat betekent dit, in combinatie met de slechte economische situatie voor de zwakke groepen in onze samenleving? In hun paper gaan de auteurs nader op deze vraag in. Ze geven een schets van een vergrijzende netwerksamenleving waarin het voor kwetsbare groepen moeilijk overleven is. Zij kunnen het tempo van de maatschappelijke ontwikkelingen en van het dagelijks leven moeilijk bijhouden. Het aantal kwetsbare mensen neemt ook toe. Zo is in de laatste jaren het aantal ouderen, laagopgeleiden en werklozen die niet of nauwelijks participeren verdubbeld naar zo’n vier procent van de bevolking. Door de internationale migratie ontstaat ook een groter potentieel aan kwetsbare burgers. Voor de politie zijn deze ontwikkelingen merkbaar. Geschat wordt dat twintig tot dertig procent van het politiewerk ggz-gerelateerd is. In deze sector spelen zich ook een aantal ontwikkelingen af die energie van de politieorganisatie blijven vragen, zoals onder meer de nieuwe drempels om de groei van de ggz te remmen, waardoor ggz-gerelateerde incidenten waarbij de politie in eerste instantie in beeld komt, zullen blijven toenemen. De auteurs noemen specifiek vier risicogroepen die op de middellange termijn aandacht van de politie en haar partners zullen vragen: buurtbewoners met psychiatrische problematiek, dak- en thuislozen, verslaafden, lichtverstandelijk gehandicapten, solistische dreigers. De politie zal extra capaciteit moeten inzetten op haar signalerende en adviserende functie en (nog) meer moeten investeren in samenwerking met de ggz en andere partijen.
  24. 24. 24 De toekomst begint vandaag! 2.We worden ouder en zitten in een economische crisis De processen richting netwerksamenleving vinden plaats in een maatschappij die demografisch verandert en in een economische crisis verkeert. Onderstaande passages zijn onder meer ontleend aan de quickscan van ontwikkelingen en trends die Bureau De Ruijter Strategie heeft gemaakt ter voorbereiding van de scenario’s die we in deel drie presenteren. De cijfers zijn afkomstig van het CBS en het ROA. Ter aanvulling is het dit jaar (2012) verschenen rapport ‘Actief ouder worden in Nederland’ van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NiDi) geraadpleegd. Demografische ontwikkelingen Ruim vijftien procent van de Nederlandse bevolking is nu 65 jaar of ouder. Volgens recente CBS-prognoses (CBS, Statline, 2012) loopt het aandeel 65-plussers in de bevolking op tot een vijfde in 2020 en tot een vierde in 2035 (Nidi-rapport). Nederland heeft daarbij te maken met een dubbele vergrijzing: we worden niet alleen steeds ouder, maar het aantal 75-plussers stijgt ook nog sneller dan het totale aantal ouderen. Behalve van vergrijzing is er in Nederland ook sprake van ontgroening. Al meer dan honderd jaar daalt het aandeel van de jongeren in de totale bevolking, omdat vrouwen minder kinderen krijgen en mensen langer leven. Na het midden van de jaren zestig is het aantal geboortes fors gedaald. Verdergaande individualisering, de emancipatie van vrouwen, een toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen en uitstel van het eerste kind dragen bij aan een lager kindertal per vrouw. Onderstaande grafiek geeft het percentage ouderen ten opzichte van het percentage twintigplussers (CBS). Figuur 1 Bron: CBS Bevolking 65+ ten opzichte van 20+ 0,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 35,0 40,0 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Bevolking 65+ ten opzichte van 20+
  25. 25. 25De toekomst begint vandaag! Naast vergrijzing en ontgroening is er een derde demografische trend: de ontwikkeling van het percentage allochtonen in de bevolking. Tussen 2011 en 2024 stijgt dit percentage met circa drie procent, van bijna 21 naar bijna 24 procent. Deze stijging komt voor tweederde voor rekening van de niet-westerse allochtonen (paper ROA). Deze groep niet-westerse allochtonen woont niet evenredig verspreid over Nederland, maar is ruimtelijk geconcentreerd. Bijna veertig procent woont in het westen van het land, met name in de vier grote steden. Binnen de grote steden wonen allochtonen vaak in specifieke wijken en buurten (CBS 2010:129). In Amsterdam was in 2011 de meerderheid van de inwoners allochtoon. De werkloosheid naar herkomst laat aanzienlijke verschillen zien. Van de niet-westerse allochtonen in 2011 was ruim dertien procent van de beroepsbevolking werkloos. Bij autochtonen was dat ruim vier procent (CBS.nl). Onder invloed van de economische crisis in grote delen van de wereld is het denkbaar dat de internationale (arbeids)mobiliteit blijft toenemen. Nederland blijft immers voor velen een beter alternatief dan het thuisland (interview dominee Koney). Verbonden met de demografische ontwikkeling is er de verdergaande verstedelijking. Dit is een trend die de komende jaren zal doorgaan. Demografen verwachten dat in 2050 tweederde van de wereldbevolking in de steden zal wonen (Ode, mei 2012). Ook voor Nederland voorspelt het CBS (persbericht oktober 2011) dat de groei van de bevolking in de Randstadprovincies onverminderd door zal zetten. Tussen 2010 en 2025 groeit de bevolking in de Randstadprovincies naar verwachting met zevenhonderdduizend, het aantal huishoudens met ruim vierhonderdduizend. Een groot deel van de bevolkingsgroei vindt plaats in de grote steden. Zo groeit Amsterdam met 110.000 inwoners. Buiten de Randstadprovincies doet de groei zich vooral voor in steden met bovenregionale voorzieningen, zoals hogere onderwijsinstellingen. Eenderde van de gemeenten in Nederland krijgt te maken met een krimp van 2,5 procent of meer. ‘Voor de toekomst van Nederland is het belangrijk dat de Randstad haar stedelijke functie kan vervullen en in staat is om de kansen die hier zijn te benutten en om de mensen mee te nemen. Dit hangt af van de kracht van het regionaal stedelijk bestuur en het Rijk. Ik voel heel sterk die opgave’ (interview Verkerk). Gevolgen voor de politie? Bovenstaande ontwikkelingen leiden in de komende jaren tot een ander straatbeeld. De lokale situatie in een regio, stad of dorp bepaalt welke demografische veranderingen van invloed zijn op de veiligheidsproblematiek. In de grote steden kunnen bijvoorbeeld etnische spanningen toenemen door toenemende polarisatie tussen jongeren. Uit een onderzoek van de gemeente Amsterdam in 2005 blijkt bijvoorbeeld dat 53% van de leraren aangeeft dat leerlingen vaak of soms contact met ‘andere’ groepen vermijden en zich terugtrekken met ‘gelijkgezinden’ (uit: Eindverslag Veiligheidsscenario’s, pag. 8). Ook de grote bevolkingsdichtheid in de Randstadprovincies leidt tot andere veiligheidsproblemen dan in de rest van Nederland. Naar de mening van de burgemeester van Delft zou in de toekomst bij de verdeling van de politiesterkte met deze verschillen meer dan nu rekening moeten worden gehouden. ‘De politieverdeling over gemeenten is niet evenwichtig’, aldus Verkerk in het interview dat wij met hem hadden.
  26. 26. 26 De toekomst begint vandaag! Economische ontwikkeling Sinds 2008 hebben diverse crises elkaar opgevolgd, we lijken te zijn beland in een neerwaartse spiraal. Nederland bevindt zich in economisch mindere tijden en de werkloosheid stijgt. Door de financiële crisis is een gat geslagen in de rijksbegroting (Bos en Teulings, 2010 in de Quickscan). De woningmarkt zit op slot en de staatsrente loopt op. Terwijl de overheidsuitgaven onder druk staan, leiden structurele oorzaken zoals vergrijzing ertoe dat de kosten voor bijvoorbeeld zorg en AOW stijgen. De afgelopen decennia hebben we steeds te maken gehad met een golfbeweging in de wereldeconomie, waarbij hoge sectorale groei werd afgewisseld met tragere groei. Onzeker is ook of de huidige economische neergang een tijdelijke neerwaartse golf is of dat er eerder sprake is van een structurele, decennialang aanhoudende recessie. Gevolgen voor de politie? Ben Vollaard van de Universiteit Tilburg heeft in zijn paper beschreven wat de invloed kan zijn van de economische ontwikkeling en de mate van werkloosheid voor de criminaliteit. De kern van zijn verhaal is hieronder te lezen. Zijn algemene conclusie is dat de relatie tussen de economische conjunctuur en de criminaliteit veel complexer is dan vaak gedacht. Een inschatting hoe bij de huidige economische tegenwind de criminaliteit zich zal ontwikkelen is daarom niet te geven. Economische ontwikkelingen en criminaliteit in Nederland Dr. Ben Vollaard, universitair docent aan de economische faculteit van de Universiteit Tilburg Politieke keuzes zijn meer bepalend voor het politiewerk dan economische situatie. Dit paper gaat over de relatie tussen de economische ontwikkelingen en de criminaliteit. Ben Vollaard heeft voor ons de vraag beantwoord of daartussen een relatie bestaat en zo, ja welke invloed de economische situatie dan heeft op de criminaliteit. Vollaard legt uit dat er een relatie tussen economie en criminaliteit kan bestaan als je ervan uitgaat dat illegaal gedrag een keuze is en niet het resultaat van ingeboren en vroeg aangeleerde eigenschappen. Empirisch onderzoek waarin is aangetoond dat illegaal gedrag sterk van de omgeving afhangt en dat veel mensen weinig principieel zijn, ondersteunt het economische perspectief. Hiervan uitgaande is de vervolgvraag of economische tegenspoed leidt tot meer criminaliteit. Het antwoord op deze vraag blijkt zeer genuanceerd te zijn. Vollaard vertelt dat er eigenlijk alleen bewijs bestaat voor een lichte toename van de veelvoorkomende criminaliteit, met name diefstal, door economische tegenspoed. Diefstal die voornamelijk door jonge mannen wordt gepleegd en waarbij sprake is van dalende lonen voor laagbetaald werk. Als het gaat om de witteboordencriminaliteit en georganiseerde misdaad blijkt er geen bewijs te zijn om generieke uitspraken te kunnen doen. Er zijn voorbeelden dat deze vormen van criminaliteit bij economische tegenwind toenemen, maar er zijn ook voorbeelden van het tegendeel. Zo kan bijvoorbeeld de vraag naar drugs zowel positief als negatief samenhangen met de economische activiteit. Voor drugs als uitvlucht is de relatie wellicht negatief, voor prestatiebevorderende drugs als cocaïne en uitgaansdrugs als xtc is de relatie wellicht positief. Empirisch onderzoek is heel beperkt, zodat feitelijk geen voorspellingen zijn te doen. Wel is te verwachten dat de aanpak van witteboordencriminaliteit een grotere politieke prioriteit krijgt in een periode van economische crisis. Ook op het gebied van de georganiseerde criminaliteit is de politiek meer bepalend voor het werk van de politie dan de economische situatie, aldus Vollaard.
  27. 27. 27De toekomst begint vandaag! Politieke ontwikkelingen In de afgelopen jaren heeft de politiek gekozen voor uitbreiding van de werkingssfeer van het strafrecht. Zo is bijvoorbeeld sprake van meer strafbaarstellingen in de voorfase van strafwaardig handelen. Dat geldt eveneens voor uitbreiding van opsporingsbevoegdheden, die steeds meer ook ten opzichte van onverdachte burgers kan worden uitgeoefend. Denk aan aftappen, observatie en het opvragen van allerhande gegevens over burgers (Scenariostudie ‘Veiligheid en privacy in 2030’, Universiteit van Tilburg, 2005). Ook in het regeerakkoord van Rutte II (november 2012) worden maatregelen aangekondigd die passen in deze ontwikkeling. Een andere politieke keuze: de vergrote aandacht voor slachtoffers van misdrijven. In navolging van Rutte I neemt ook het nieuwe kabinet maatregelen om de positie van slachtoffers te versterken. Zo krijgen zij bijvoorbeeld meer spreekrecht in het strafproces. In de aanpak van criminaliteit en veiligheid zoekt de overheid ook naar meer mogelijkheden en bevoegdheden om informatie uit te wisselen. In de toekomst gaan bijvoorbeeld publieke en private toezichthouders camerabeelden van delicten en incidenten direct doorsturen naar de meldkamer van de politie (regeerakkoord Rutte II). Ten slotte noemen we de wens van de politiek om zaken snel en efficiënt (met zo min mogelijk administratieve lasten) af te handelen. Leliveld noemt als voorbeeld de doelstelling van het vorige kabinet om vijftig tot zeventig procent van de zaken die nu nog bij de politierechter komen, straks af te doen op de politiebureaus (interview Leliveld). Gevolgen voor de politie? Deze politieke keuzes zijn een antwoord van de regering om ervoor te zorgen dat burgers zich veilig kunnen voelen in de wijk en op straat (regeerakkoord Rutte II). Vanzelfsprekend zijn deze politieke keuzes direct van invloed op het werk van de politie en de organisatie daarvan. De politie als zwaardmacht wordt immers gecontroleerd door de politiek. Zo zullen bijvoorbeeld door het grotere aantal af te handelen strafzaken op het politiebureau procesvernieuwingen en het sturen op efficiency in belang toenemen. Daarnaast zal personele flexibiliteit nodig zijn om de wensen van de politiek concreet invulling te geven, zoals de introductie van de dierenpolitie in 2011. In de strategische personeelsprognose zal hiermee rekening moeten worden gehouden.
  28. 28. 28 De toekomst begint vandaag! 3.Wat zijn de thema’s voor de politie? De politie is een instituut van de rechtsstaat en zal haar koers moeten bepalen hoe zij in een veranderende samenleving invulling geeft aan haar rol en taken in deze samenleving. Waar staat de politie in het veiligheidsdomein? Hoe verhoudt de politie zich tot de samenleving waarin gezag niet langer vanzelfsprekend is? De antwoorden op deze vragen zijn afhankelijk van de politieke opdracht en het maatschappelijk klimaat. Voor de komende jaren is in het Ontwerp- en Inrichtingsplan van de nationale politie de richting aangegeven. Vier expertmeetings In de periode mei-september 2012 hebben we vier verschillende expertmeetings georganiseerd, waarin politiemedewerkers én externe betrokkenen discussies voerden over de processen en trends die zich nu in onze samenleving afspelen en de veranderingen in het politievak. Telkens hebben we ons laten inspireren door boeiende sprekers, zoals de trendwatcher Adjiedj Bakas, de socioloog en kritische denker Joop Hazenberg en de filosoof Bas Haring. Daarnaast hebben Mirko Noordegraaf, hoogleraar, Fiet van Beek, bestuurslid Eigen Kracht Centrale, en Wilfred van Roy, directeur particulier recherchebureau, tijdens een levendig Buitenhofdebat hun frisse blik van buiten ingebracht. Omdat de toekomst moeilijk te voorspellen is, maar het wel belangrijk is om een voorstelling te hebben van de toekomst hebben we een van de expertmeetings specifiek besteed aan de ontwikkeling van vier scenario’s. In totaal hebben ca. 230 personen aan een of meerdere expertmeetings deelgenomen. Het waren leidinggevenden en medewerkers werkzaam in een van de politieprocessen of op het terrein van HRM. Ook collega’s van de Politieacademie, de vtsPN en het Ministerie van VenJ deden mee. Tijdens twee bijeenkomsten waren ca. 20-30 personen van buiten aanwezig. Ze vertegenwoordigden de gemeenten, het Openbaar Ministerie, advocatuur, veiligheidsregio’s, verslavingszorg, bedrijven en Forum. Tijdens de tweede expertmeeting hebben ook de deelnemers zich gebogen over de rol en positie op de wat langere termijn en de dilemma’s hierbij. Antwoorden zijn toen niet gegeven. Wel is een aantal thema’s gesondeerd. Het zijn thema’s waartoe de politie zich nu en in de toekomst moet verhouden en die van invloed zijn op het werk van de politie en de eisen waaraan politiemensen moeten voldoen. Geïnspireerd door Terpstra in zijn boek ‘Het Veiligheidscomplex’ (2010) onderscheiden we tien thema’s. Thema 1: van criminaliteit naar onveiligheid Het werk van de politie is de laatste decennia in een ander perspectief komen te staan. Naast het bestrijden van concrete criminaliteitsvraagstukken heeft de politie in toenemende mate te maken met gevoelens van onveiligheid, de subjectieve beleving van burgers van de veiligheid in hun wijk of directe woonomgeving. De verwachtingen van de maatschappij zijn hoog. De politiek speelt hierop in. Sinds de jaren negentig is in Nederland sprake van een sterke politisering van veiligheidsvraagstukken en handhaving (Terpstra, 2010). De publicist Bart de Koning spreekt in zijn boek zelfs van een veiligheidsmythe waarin de politiek veel meer belooft dan wat de politie in werkelijkheid kan doen (2012). Ook politiechefs durven zich te bezondigen aan het uitzetten van te ambitieuze en soms irrealistische doelstellingen.
  29. 29. 29De toekomst begint vandaag! Thema 2: verwachtingen van burgers Tegelijkertijd wijst Terpstra op de tegenstrijdigheden in de verwachtingen van burgers over de manier waarop de politie zich gedraagt. ‘Enerzijds wil in Nederland een groot aantal burgers dat de overheid hard en repressief optreedt, tenminste zolang het de Ander betreft, die als bedreigende buitenstaander wordt ervaren. Gaat het echter om overlast of criminaliteit door personen die tot de eigen kring worden gerekend, bijvoorbeeld de jeugd uit eigen straat of dorp, dan heeft men heel andere wensen ten aanzien van de politie. Deze moet dan vooral bereikbaar en beschikbaar zijn. Men wil dan een herkenbare en benaderbare ‘agent’ die een open oor heeft voor de zaken die in de directe omgeving spelen en daar begrip voor heeft.’ Als tweede hiermee samenhangend verschijnsel noemt Terpstra de verwachtingen van burgers dat de politie hard optreedt bij verstoring door groepen waarmee men zich niet kan identificeren, maar dat burgers voor zichzelf het recht op vrijheid of avontuur claimen, ook als dat ten koste gaat van de veiligheid van een ander. In het algemeen kan gesteld worden dat burgers enerzijds verwachten dat de politie optreedt en de verantwoordelijkheid voor de veiligheid neemt. Tegelijkertijd neemt het ontzag voor de politie af en komt het steeds vaker voor dat de politie in haar taak wordt gehinderd. Zo neemt het aantal geweldsincidenten tegen de politie toe en worden deze tegelijkertijd steeds ernstiger (website: geweldtegenpolitie.nl). Sprekend over het dilemma ‘afstand houden of verbinding leggen’ wijzen deelnemers tijdens één van de expertmeetings op de verbindende rol van de politie. Hier ligt voor hen de kracht van de politie. Een van de deelnemers noemt verbinding houden ‘de levensader van de politie’. Thema 3: media Ook de massamedia spelen een rol in de verwachtingen die burgers van de politie hebben. Terpstra noemt de emotiecultuur waarin de ervaringen van slachtoffers in de media breed uitgemeten worden waardoor een cultuur van angst wordt gecreëerd. In deze emotie- en angstcultuur verwachten de burgers dat de politie de grens tussen goed en kwaad bewaakt en hen beschermt tegen het kwaad. Burgers verwachten ook te mogen klagen als de politie in deze bescherming faalt. Omdat slachtofferschap vaak gepaard gaat met emoties, is gedrag soms lastig te voorspellen. Daarnaast spelen internet en de social media een rol in de relatie tussen burger en politie. Zo zoeken jongeren hun informatie liever op internet dan dat zij de politie als autoriteit geloven. Ook de privacy van daders en slachtoffers kan onder druk komen te staan door de grote beschikbaarheid van social media. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van filmpjes van een evenement als bewijsmateriaal, zoals recent is gebeurd bij de afhandeling van de project X-rellen in Haren. Thema 4: lokale veiligheidsnetwerken Gemeenten organiseren (al dan niet in regionaal verband) meer gespecialiseerde en goed toegeruste capaciteit voor gemeentelijk toezicht, bijzondere opsporing en handhaving (Tops, 2010). Gemeenten worden hierdoor onafhankelijker van de politie, zonder terug te willen keren naar een gemeentepolitie (interview Geuzinge, VNG). Wel pleiten ze voor ruimere bevoegdheid voor boa’s. In het Actieplan Criminaliteit (2012) tegen bedrijven komt het Ministerie van Veiligheid en Justitie aan deze wens tegemoet met een proef in vijf gemeenten, waarin boa’s de bevoegdheid krijgen om bij winkeldiefstal op de treden. Zij maken het proces- verbaal van bevindingen op, kunnen getuigen horen en camerabeelden bekijken, fouilleren indien nodig en ze vervoeren de verdachte naar het politiebureau.
  30. 30. 30 De toekomst begint vandaag! Thema 5: privatisering Het aantal private ondernemingen is enorm gegroeid. Volgens cijfers van de Nederlandse Veiligheidsbranche, waarbij 97 procent van de bedrijven is aangesloten, werken er inmiddels 32.000 mensen in de branche, rijden er 1200 mobiele surveillances rond en wordt een omzet gedraaid van 1,4 miljard. De veiligheidsbedrijven spelen een steeds grotere rol bij grootschalige evenementen of toezicht op straat. De branche heeft de ambitie om te groeien en is bereid om ook andere taken van de politie over te nemen, zoals het bewaken van een plaats delict of het uitlezen van camera’s (interview bestuur Veiligheidsbranche). Naast de private toezichthouders zijn er ruim vierhonderd gecertificeerde, particuliere recherchebureaus die op het gebied van opsporing werken. Het WODC meldt dat bedrijven in de recherchediensten vorig jaar 4150 onderzoeken hebben uitgevoerd (Quickscan). Mei 2012 heeft het Ministerie van Veiligheid en Justitie voor één jaar een pilot ingericht om na te gaan welke rol particuliere onderzoeksbureaus kunnen spelen bij de opsporing in strafzaken. In 2013 worden de ervaringen geëvalueerd. Ten slotte is er nog de ontwikkeling om taken uit te besteden aan specialistische private partijen, zoals ICT- experts of specialisten op het gebied van de forensische accountancy. Thema 6: betrokkenheid van burgers en bedrijven Het besef groeit dat de politie niet alléén de veiligheidsproblemen kan oplossen. Daarom doet de politie steeds vaker een beroep op burgers en bedrijven bij de aanpak van problemen in de wijk of bij het oplossen van zaken. Projecten zoals ‘De Buurt bestuurt’ in Rotterdam en het landelijk uitrollen van Burgernet en AMBER Alert zijn hier voorbeelden van. Ervaring leert dat burgers een grote bereidheid hebben om met de politie samen te werken. Thema 7: grensoverschrijdende samenwerking Grensoverschrijdende criminaliteit vraagt om bovennationale samenwerking van de Nederlandse politie met de grenslanden. Door Europese regelgeving zal deze bovennationale dimensie van het politiewerk toenemen. Dit varieert van informatie-uitwisseling tot samenwerking op tactisch en operationeel niveau, zoals bijvoorbeeld bij de aanpak van voetbalvandalisme of gezamenlijk opsporingsonderzoek (Joint Investigation Teams). Internationale samenwerking wordt daarom in de toekomst nog belangrijker en vraagt om gerichte sturing. Zeker nu er vanaf 1 januari 2014 een volwaardig Europees intelligencemodel komt (ECIM/Harmony). Speelveldmodel van Boutellier De keeper staat in het doel en vertegenwoordigt het strafrecht. In de achterhoede gaat het om risicobeheersing. Hier zijn verschillende partijen mee bezig. De politie is hier de centrale spelverdeler. In het middenveld staan organisaties met een andere doelstelling, maar die toch van belang zijn voor de veiligheid. Zo zorgen scholen bijvoorbeeld voor een diploma en woningbouwcorporaties voor een leefbare woonomgeving. En dan is er nog de voorhoede die het spel bij voorkeur speelt. Dat zijn de sociale verbanden van burgers in wijken, verenigingen en op internet. Naast de gemeentelijke boa’s en politie hebben scholen, buurtorganisaties en woningbouwcorporaties een rol in het gemeentelijk veiligheidsbeleid. Boutellier beschouwt het veiligheidsdomein als een speelveld waarop de spelers ieder vanuit hun eigen positie een bijdrage leveren aan de veiligheid (interview).
  31. 31. 31De toekomst begint vandaag! Thema 8: naast straf worden ook andere waarden belangrijk Terpstra merkt op dat door het toenemend belang van risicomanagement andere waarden dan alleen strafrecht een grotere betekenis hebben gekregen in de reacties op criminaliteit en overlast. In het kader van risicomanagement gaat het bijvoorbeeld om schadelastbeperking, om effectiviteit en efficiency, om aandacht voor preventie en voorzorg. Het gaat niet in de eerste plaats om de dader (diens straf en resocialisatie), maar om de daad. We willen de omstandigheden zo beïnvloeden dat de kans op crimineel gedrag zo klein mogelijk wordt. Deze ontwikkeling is van invloed op de inzet van dwangmiddelen en van opsporingsbevoegdheden. Daarnaast neemt de positie van het slachtoffer in het denken over onveiligheid een steeds belangrijkere plaats in. Deze ontwikkelingen betekenen niet dat het strafrecht minder belangrijk wordt, getuige de belangstelling van de media voor strafzaken en de keuzes van de politiek. Terpstra duidt dit eerder als een hernieuwde fascinatie voor straf en het kwaad. Thema 9: technologie Ook heeft de politie te maken met een breed scala aan nieuwe technologische mogelijkheden op het gebied van onderzoek, preventie en toezicht. Deze ontwikkeling staat niet stil en het is aannemelijk dat er nog vele nieuwe toepassingen zijn te verwachten. Belangrijk is om oog te houden voor onbedoelde neveneffecten van het gebruik ervan en het belang van het fysieke contact met de burger niet uit het oog te verliezen. Beunders noemt in zijn paper (zie pag.48 ) het gevaar dat de politie te zeer gaat vertrouwen op computerinformatie en dat de werkwijze wordt aangepast aan de technologie in plaats van dat de technologie wordt ingezet om het politiewerk efficiënter te maken. Thema 10: nieuwe rechten van de burger Binnen de EU worden de rechten van de burger steeds meer voorwerp van specifieke regelgeving. Dit heeft direct impact op de politiewerking. Denk bijvoorbeeld aan de Salduz-wetgeving, het recht om behandeld te worden in een voor de betrokkene begrijpbare taal, het recht op bescherming, et cetera.
  32. 32. 32 De toekomst begint vandaag! 4.Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose? In het voorgaande las u de processen en ontwikkelingen die zich momenteel in onze samenleving afspelen en de gevolgen die ze kunnen hebben voor het werk van de politie. Wat betekenen de geschetste veranderingen voor de strategische personeelsprognose? Dat staat in dit hoofdstuk in de vorm van een ‘eerste richtingaanwijzer voor de toekomst’. Richtingaanwijzer 1 voor de toekomst Het politievak in 2020-2024 is complexer. Gemiddeld is een hoger opleidingsniveau nodig. Nu al blijft het opleidingsniveau van de politie achter bij het gemiddelde opleidingsniveau in Nederland. De politieorganisatie staat in de periode naar 2020-2024 voor de opgave om zich te ontwikkelen van een mbo-organisatie, waarin hbo’ers geleidelijk instromen, maar nog moeilijk een volwaardige plek verwerven, naar een hbo-mbo-organisatie waarin hbo’ers en mbo’ers gelijkwaardig samenwerken. We kunnen constateren dat de rol van de politie in het veiligheidsdomein verandert. Het politiewerk wordt er niet eenvoudiger op, integendeel. Wij verwachten dat het werk veelzijdiger wordt, maar tegelijkertijd ook complexer. Zo vraagt bijvoorbeeld de globalisering om meer kennis van de internationale verdragen, vereist de informatisering dat politiemedewerkers zelf ook goed de weg weten op het internet en is voor de opvang van de bijeffecten van de individualisering enige bekendheid met de achtergronden van afwijkend (groeps)gedrag nodig. De positie van de politie die in de netwerksamenleving in goede verbinding staat met de burgers en met de andere partijen in het veiligheidsdomein, stelt hoge en andere eisen aan politiemedewerkers. Een open houding, gesprekspartner kunnen zijn, verantwoording afleggen en netwerkvaardigheden zijn cruciaal. Maar ook evenwichtigheid, moed en mentale weerbaarheid zijn van groot belang, gezien de agressie die politiemedewerkers in hun werk kunnen ervaren. Daarbij komt dat de ontwikkelingen niet stilstaan. Innovatie van het politievak zal blijvend nodig zijn. Het OM verwacht nu al dat de politie vaker komt met voorstellen voor nieuwe opsporingsmethoden door bijvoorbeeld toepassing van de technologie (interview Westerbeke). Dit alles overziend is de stelling voor de toekomst dat gemiddeld genomen een hoger opleidingsniveau nodig zal zijn om het complexere politiewerk in de moderne, goed opgeleide samenleving te kunnen doen. Zeker ook, omdat het opleidingsniveau nu al achterblijft bij het gemiddelde opleidingsniveau van de burger (paper Beunders). Volgens cijfers van het CBS heeft dertig procent van de Nederlandse beroepsbevolking in 2012 een opleiding gevolgd op hbo- of universitair niveau (Ministerie van OCW / CBS Statline).
  33. 33. 33De toekomst begint vandaag!
  34. 34. 34 De toekomst begint vandaag!
  35. 35. 35De toekomst begint vandaag! 5. Dit is de ambitie van de politie 6. De medewerker Intake in 2020 7. De wijkagent en agent op straat in 2020 8. De rechercheur in 2020 9. De informatiemedewerker in 2020 10. Wat betekent dit voor de strategische personeelsprognose? Deel 2 Wat verwacht de politie van medewerkers in 2020-2024?
  36. 36. 36 De toekomst begint vandaag! 5. Dit is de ambitie van de politie De Nederlandse samenleving verandert van een hiërarchische, verzuilde maatschappij in een meer open netwerksamenleving. We gaan ervan uit dat in deze nieuwe samenleving de missie van de nationale politie ongewijzigd blijft: waakzaam en dienstbaar aan de waarden van de rechtsstaat. Aannemelijk is dat ook in de netwerksamenleving van de politie wordt gevraagd om te beschermen, te bekrachtigen of te begrenzen. De manier waarop de politie dit doet, kan wel veranderen. Wat verwachten anderen van de politie? Burgers en bedrijven verwachten service en gemak als zij een aangifte willen doen of een voorval willen melden. Vervolgens stellen zij het op prijs te worden geïnformeerd over de wijze van afhandeling. Ze zijn bereid om mee te denken over het vergroten van de veiligheid in hun eigen wijk of om de politie te helpen in opsporingszaken. Ook de vele partners met wie de politie samenwerkt, verwachten een gelijkwaardige rol. Zij zien bijvoorbeeld graag dat de politie niet alleen informatie bij hen opvraagt, maar ook zelf informatie deelt. Met de visie en strategische thema’s, zoals opgenomen in het Inrichtingsplan, speelt de nationale politie op deze verwachtingen in. Gebiedsgebonden politiewerk In 2020-2024 staat de nationale politie stevig op haar benen en hebben de plannen ruimschoots hun vruchten afgeworpen. De nationale politie heeft zich dan ontwikkeld tot een meer naar buitengerichte organisatie met slagkracht. Een organisatie die betere politieprestaties neerzet en zich dienstverlenend naar de burger opstelt. Burgers hebben vertrouwen in de politie. Gebiedsgebonden politiezorg is het uitgangspunt voor het werk op lokaal niveau. Dit strekt zich uit over alle politieprocessen. Kern is dat de politie lokaal is ingebed en vanuit die positie samen met burgers en partners werkt aan duurzame oplossingen van de veiligheidsvraagstukken die zich in de wijk voordoen. De politiemedewerkers staan dicht bij de burgers. Kennen en gekend worden, is het adagium. Bij gebiedsgebonden politiezorg is veiligheid het resultaat van lokale, integrale benadering, in samenhang met regionale en nationale bundeling van krachten (Van Os, 2011). De nationale politie kiest voor de doorontwikkeling van probleemgerichte, gebiedsgebonden politiezorg. Daarin wordt ook rekening gehouden met het verschijnsel dat gemeenschappen vaak niet gebiedsgebonden zijn, maar zich vormen rond scholen, sportclubs, uitgaansgelegenheden, en op internet rond discussiesites en games (paper Winsemius, zie pagina ). Winsemius wijst in dit verband op succesvolle experimenten met ‘schoolagenten’ en ‘woonwagenagenten’. Deze functionele benadering zal ook volgens Bruggeman meer nodig zijn (interview). Intern betekent gebiedsgebonden politiewerk dat de schotten tussen de verschillende werkprocessen verdwijnen. Het werkproces is niet meer leidend voor de organisatie van het werk en de taken van de politiemedewerker. Hij is breed opgeleid. Binnen zijn bevoegdheden doet hij wat in een bepaalde context nodig is. De indeling in hoofdprocessen wordt alleen nog gebruikt om de kwaliteit van het proces te verbeteren. ‘Je werkt bij de politie en niet bij de opsporing, ook al ligt op dat terrein je expertise’ (interview Van Griensven).
  37. 37. 37De toekomst begint vandaag! Dit alles overziend, schetsten we tijdens een van de expertmeetings voor 2020 het volgende beeld van de politie als burgergerichte organisatie. In 2020 is de nationale politie al enkele jaren één organisatie. En dat merken de burgers en bedrijven. Overal kun je op dezelfde manier aangifte doen en je hoeft je verhaal maar één keer te vertellen. En ook voor bedrijven is het gemakkelijker geworden. Een afspraak met de politie in Groningen geldt eveneens in Zierikzee. Ze ervaren ook de flexibiliteit van de politie. Als zich een incident voordoet, is de politie snel ter plaatse en schaalt makkelijk op en af, al naargelang dat in die situatie nodig is. Burgers en bedrijven zijn te spreken over de slagkracht van de agent op straat. Ze ervaren de ruimte die hij heeft om adequaat een probleem aan te pakken. Burgers en politie kennen elkaar. Samen bepalen ze welke veiligheidsproblemen in de wijk prioriteit hebben. Omgekeerd doet de politie een beroep op de burger als het gaat om het oplossen van opsporingszaken en nodigt hem uit om mee te denken. Kortom, de burger en politie kennen elkaar. Zij werken samen met vele andere partners aan duurzame oplossingen. Na jarenlange inspanningen is de politie de burgergerichte organisatie geworden die ze al zo lang wilde zijn. En de politiemedewerkers? Zij zijn degenen die deze ambitie moeten waarmaken. Welke kwaliteiten hebben ze hiervoor nodig? Aan de hand van de werkprocessen in de operaties: intake, noodhulp, handhaving, opsporing en intelligence werken we deze vraag in de volgende hoofdstukken uit. Per proces geven we een korte algemene beschrijving van de ontwikkelingen in het proces en van de ruggengraatfunctie in dat proces, waarbij we handhaving en noodhulp samen nemen. Ter illustratie hebben wij hiervoor vijf persona’s ontwikkeld, waarbij we ons realiseren dat met name de persona in de handhaving in de praktijk in elk proces werkzaam is. Een persona is een ideaaltypische beschrijving van de kernfunctie in het betreffende werkproces. Een geabstraheerde figuur als handvat voor de ontwikkeling van de strategische personeelsprognose. In de praktijk zullen de beschreven taken over meerdere personen verdeeld zijn.
  38. 38. 38 De toekomst begint vandaag! 6. De medewerker Intake in 2020 De intakefunctie is de frontoffice van de politieorganisatie. Hier vindt het eerste contact met de burger plaats. Hoe ziet die functie er in de toekomst uit? Medewerker Intake Tanja in 2020-2024 Tanja heeft het eerste contact met de burger en wekt vertrouwen door haar professioneel optreden. Zij realiseert zich in houding en gedrag waar de politie voor staat en hoe belangrijk het contact met de politie voor de burger is. Tegelijkertijd heeft de politie de burger ook nodig om goed politiewerk te leveren: mensen in nood beschermen en tegelijk de mensen begrenzen die zich te veel in de publieke ruimte permitteren of strafbare feiten plegen. Graag draagt ze haar steentje bij aan de rol die de politie in de maatschappij als beschermer van de waarden van de rechtsstaat heeft. o Tanja is het visitekaartje van de politie. Bij haar komen de meldingen, aangiftes en informatieverzoeken binnen. Zij zorgt dat de burger goed en snel wordt bediend door de juiste collega in te schakelen. Meldingen kunnen soms een incident lijken, maar ze weet maar al te goed dat een incident ook heel betekenisvol kan zijn en kan verwijzen naar een structurele misstand. Ze is daarom altijd alert en zorgt voor een goede mentale conditie. o Tanja is een informatieverwerker. Zij zorgt voor een juiste vastlegging van gegevens in de systemen. Zij leest ook de berichten van de wijkagenten, zodat zij weet wat er in haar gebied speelt. Zo nodig zoekt zij gegevens op in de systemen van partnerorganisaties. Ze weet haar weg hierin goed te vinden. o Tanja is een snelle beslisser en heeft overwicht. Met de beschikbare informatie bepaalt zij zelfbewust wat er moet gebeuren. Zeker als bij haar een spoedeisende melding binnenkomt. Dan schakelt ze snel de meldkamer in. o Tanja is een organisator. Ze schakelt tussen de verschillende aangiftes, meldingen en informatieverzoeken die zich aandienen, zonder het overzicht en de voortgang van zaken uit het oog te verliezen. o Tanja is een dienstverlener. Zij maakt verbinding met de burger, informeert hen over het verloop van de aangiftes en geeft informatie. Ze handelt integer en betrouwbaar. o Tanja is een mensenkenner. Ze staat midden in de maatschappij en kan goed inschatten wat er aan de hand is en doorschakelen naar de juiste kanalen in de eigen organisatie. o Tanja is een ervaren collega. Zij informeert de wijkagent en rechercheur over de meldingen en aangiftes die zijn binnengekomen en over het verloop daarvan. Samen bespreken ze hoe de zaken zijn gegaan en leren hier samen van. Ze is een gelijkwaardige gesprekspartner en geeft haar indrukken die zij in het contact met de melder heeft gekregen. Ze vormen een professioneel team met een open oriëntatie, elkaar goed aanvullend en waarin het heel gewoon is elkaar feedback te geven. o Tanja is mbo-opgeleid en kent het werk op straat uit eigen ervaring. Ze is erg gemotiveerd voor het politiewerk en is zich bewust van de morele aspecten ervan.
  39. 39. 39De toekomst begint vandaag! Dienstverleningsconcept Uit onderzoek van het CBS blijkt dat de tevredenheid van de burger over de politie sterk wordt bepaald door de contacten die hij met de politie heeft opgedaan. Vooral de tevredenheid over contacten in het kader van een aangifte, melding of een verzoek om hulp blijken van invloed te zijn op het oordeel over het functioneren van de politie (CBS, Sociaaleconomische trends, tweede kwartaal 2012). Daarnaast draagt ook een vriendelijke ontvangst, korte wachttijden en voorzieningen in de wachtruimte (koffie, leesvoer en dergelijke) bij aan de tevredenheid van burgers (interview Goldsmits). Om tegemoet te komen aan de hoge verwachtingen van de burgers voert de nationale politie het dienstverleningsconcept in. Het dienstverleningsconcept houdt in dat de politie bereikbaar, betrokken en beschikbaar is en fysiek of virtueel dicht bij de burger staat (Inrichtingsplan). Concreet uitgewerkt betekent dit dat de burger in zijn directe contact met de politie een politieorganisatie ervaart die: Bereikbaar is o 24 uur per dag, zeven dagen in de week. Service en gemak biedt o Via meerdere kanalen kan de burger een melding of aangifte doen. Zo kan hij kiezen wat voor hem het gemakkelijkst en snelst werkt. o Ook een afspraak voor een melding, aangifte of gesprek is snel gemaakt. Snel en adequaat handelt o De politie handelt meldingen, aangiftes en vergunningen binnen afgesproken termijnen af. Informeert o De burger weet wat hij van de politie kan verwachten. Ofwel, de politiemedewerker informeert de burger over wat de politie met een melding of aangifte gaat doen, heeft gedaan en wat het verloop en de uitkomsten van de acties zijn. Aanspreekbaar en toegankelijk is o Een afspraak maken is niet altijd nodig. o De burger weet bij wie hij moet zijn en bij wie hij terechtkan voor het vervolg. o De burger kent de wijkagent en kan weten wat hij doet. Adviseert o De politieorganisatie geeft adviezen over het voorkomen van overlast en criminaliteit. o De politieorganisatie verwijst naar andere hulpinstanties, zoals slachtofferhulp of jeugdzorg. Vertrouwen van de burger heeft o De politie opereert zichtbaar en met autoriteit in de publieke ruimte. Is vriendelijk en verbindend, stevig en duidelijk. Al naar gelang in de situatie nodig is.
  40. 40. 40 De toekomst begint vandaag! Het dienstverleningsconcept is vanuit het intakeproces ontwikkeld1 en bij de vorming van de nationale politie is dit concept leidend voor alle politiemedewerkers die in contact staan met burgers. Kenmerken van de intakefunctie2 De intakefunctie is de frontoffice van de politieorganisatie. Hier vindt het eerste contact met de burger plaats. U ziet hieronder een aantal kenmerken van de functie van medewerker Intake. Ze zijn van betekenis voor de kwaliteiten waarover iemand moet beschikken om de functie aan te kunnen. Het zijn kenmerken die nu al actueel zijn, maar waaraan in de komende jaren bij de vorming van de nationale politie meer concreet invulling wordt gegeven. Met andere woorden: het gaat om een doorontwikkeling van de intakefunctie. Dit is overigens een proces dat steeds verder gaat door invloed van de veranderingen in de maatschappij. De medewerker Intake zal hierop telkens moeten kunnen inspelen. Kenmerk 1: Kwaliteit staat centraal Kwaliteit staat in het intakeproces centraal. In de woorden van Marlies Goldsmits: ‘Het adagium is één keer goed én volledig. Het is bijzonder slordig als bij de aangever verschillende keren zaken moeten worden nagevraagd. Dit getuigt niet van professionaliteit. Ook empathie is belangrijk in het contact met de burger. Zo kan de burger toch tevreden weggaan, ook als de politiemedewerker hem niet heeft kunnen helpen’ (interview Goldsmits). Een burger belt de politie om een gevonden voorwerp door te geven. Bij doorvragen blijkt het te gaan om een kinderfietsje dat de burger heeft aangetroffen aan de kant van het Amsterdam- Rijnkanaal. De medewerker Intake schakelde hierop de noodhulp in, die constateerde dat er een klein meisje was verdronken. Een kernvaardigheid van de medewerker Intake is dan ook dat hij een aangifte, melding of verzoek om informatie goed op waarde weet te schatten. Is het doen van een aangifte wel effectief of is het wellicht beter om de burger een alternatief aan te bieden, omdat de politie niets voor hem kan betekenen? Of is het beter om een wijkagent in te schakelen om het probleem op te lossen? Tegelijkertijd kan een eenvoudige melding verwijzen naar een ernstige, gecompliceerde zaak waarin snel en adequaat politieoptreden is vereist (zie voorbeeld in kader). Een goed oordeelsvermogen, alertheid en de vaardigheid om door te vragen zijn daarom belangrijk. Kenmerk 2: Intake als eerste schakel in proces Voor een adequate afhandeling van de meldingen, aangiftes of informatieverzoeken heeft de medewerker Intake zijn collega’s nodig. Hij werkt in de frontoffice, maar kent tegelijkertijd goed de weg in de politieorganisatie. Hij kent de werkprocessen en weet wie hij moet inschakelen om ervoor te zorgen dat de aangifte of melding goed wordt afgehandeld. De kwaliteit van de dienstverlening die de medewerker biedt, kan dus niet los worden gezien van de wijze waarop meldingen en aangiftes door andere collega’s worden opgevolgd. Samen bepalen zij het beeld dat burgers van de dienstverlening van de politie heeft. Een citaat uit het onderzoek ‘De tweede frontlijn’ van de Politieacademie (Uden, e.a. 2012): ‘Voor de wijze waarop de aangifte is opgenomen, wil ik nog wel een 7 geven. Maar de verdere afhandeling is voor mij nog geen 4 waard.’ Belangrijk is dan wel dat een aangifte of melding kwalitatief goed wordt opgenomen, zodat de collega’s die de opvolging doen ook weten wat ze moeten doen. Feitelijk gaat het om het sluitend organiseren van het gehele doorstroomproces, van intake tot en met afhandeling, zodat de melding effectief en met een korte doorlooptijd wordt afgehandeld. De medewerker Intake heeft daarin een regisserende rol. Ook waar het de samenwerking met de ketenpartners betreft en de politie voor de afhandeling van een zaak van hen afhankelijk is. 2 Het betreft de werkzaamheden van het Regionaal Servicecentrum. 1 Het dienstverleningsconcept is op het moment van het schrijven van deze nota nog niet formeel vastgesteld.
  41. 41. 41De toekomst begint vandaag! Kenmerk 3: Toenemende mondigheid De medewerker Intake heeft te maken met toenemende mondigheid van de burger en de toegenomen verwachting dat de politie voor zijn veiligheid zorgt. De burger die als het ware zijn veiligheid claimt en die ontevreden is als de politie dit niet kan waarmaken. Door de medewerker Intake kan deze mondigheid ervaren worden als verbale agressie. Voor de medewerker Intake is het belangrijk om dit gedrag te begrijpen en te onderscheiden van agressie door onmacht of onbegrip. Dit veronderstelt bij de medewerker Intake de nodige mentale en morele weerbaarheid. De onderzoekers van de Politieacademie spreken om die reden van de ‘tweede frontlijnfunctie’ (Uden, e.a. mei 2012). Kenmerk 4: Ingewikkelder aangiftes Er zijn verschillende kanalen waarlangs burgers aangifte kunnen doen: digitaal, telefonisch, beeldschermaangifte (2D via skype of webcam, of 3D in speciaal ingerichte ruimtes) of fysiek op het teambureau. Door deze mogelijkheden worden vooral de complexere aangiftes, fysiek, op het teambureau gedaan. De medewerker Intake die onderdeel uitmaakt van het robuuste team krijgt daarbij steeds vaker te maken met de mondige burger. Kenmerk 5: Technologie De digitalisering is ook van invloed op het werk van de medewerker Intake. Cybercrimeaangiftes opnemen is een nieuw specialisme. Verwacht mag worden dat de medewerker Intake met deze ontwikkelingen meegroeit en nu al goed zijn weg weet te vinden op de digitale snelweg en de social media. Wat betekent dit voor de medewerker Intake? Bovenstaande kenmerken hebben betekenis voor de kwaliteiten waarover een medewerker Intake moet beschikken. De rol van de frontoffice als gezichtbepalende functie van de politie, de afhandeling van zwaardere aangiftes en de regisserende rol in het gehele proces van afhandeling maken de functie zodanig complex dat de medewerker Intake minimaal een mbo-niveau nodig heeft. Hij kent het werk op straat goed, vooral uit eigen ervaring. Daarnaast zijn persoonlijke eigenschappen nodig zoals empathie, overwicht en mentale weerbaarheid. Dit is dan ook onze tweede richtingaanwijzer voor de toekomst. Richtingaanwijzer 2 voor de toekomst De medewerker Intake is het visitekaartje van de politieorganisatie. Een mbo-niveau is nodig plus een aantal persoonlijke eigenschappen. Intake is de frontoffice van de politieorganisatie. De medewerker intake is het visitekaartje van de politie, kent de werkprocessen van de politie en weet wie hij moet inschakelen om te zorgen voor een adequate afhandeling van de aangifte of melding. De medewerker Intake moet kunnen inschatten welk manier van aangifte doen in de gegeven situatie het meest passend is. Hij heeft een goed oordeelsvermogen nodig om de meldingen en aangiftes op waarde te schatten. Daarnaast zijn specifieke persoonlijke eigenschappen en vaardigheden nodig om afhandeling in goede banen te leiden en de (mondige) burger te woord te staan. Denk aan: empathie, overwicht en mentale weerbaarheid. Hij zorgt ervoor dat hij het werk op straat goed kent, vooral uit eigen ervaring.
  42. 42. 42 De toekomst begint vandaag! 7. De wijkagent en agent op straat in 2020 Gebiedsgebonden politiezorg is voor de nationale politie het uitgangspunt voor het werk op lokaal niveau. De nationale politie als burgergerichte organisatie kiest daarin voor een contextgedreven3 manier van werken en maakt bij het toedelen van werk niet langer onderscheid in handhaving en noodhulp. Om tot betere politieprestaties te komen en het vertrouwen in de politie te vergroten, is de opgave voor de korte en lange termijn om het contextgedreven werken in de nationale politie vorm te geven. Wat betekent dit voor de wijkagent en agent op straat? 3. Dit begrip is uitgewerkt door de werkgroep Sezen / Bascole: ‘Omdat de samenleving eraan toe is’, Augustus 2011
  43. 43. 43De toekomst begint vandaag! Agent op straat Sam in 2020-20241 Sam is gedreven om goed politiewerk te leveren, om betekenis te hebben voor de mensen in zijn wijk. Hij is zich bewust van de rol en morele positie van de politie in de rechtsstaat. Hij wil van daaruit de mensen beschermen die in de verdrukking dreigen te komen én paal en perk stellen aan de mensen die zich te veel ruimte permitteren. Hij draagt actief bij aan de bevordering van de veiligheid in de wijk en wekt vertrouwen door zijn zelfbewuste uitstraling en zijn professioneel, moedig en integer handelen. Sam is mbo/hbo opgeleid aan de Politieacademie. o Sam voelt zich verbonden met de burgers in de wijk waar hij werkt, kent de problematiek, de bewoners, de bedrijven en instellingen. Hij werkt contextgedreven. Hij maakt gebruik van de professionele standaarden en bepaalt telkens weer wat in een bepaalde situatie nodig is. Zo geeft hij adequaat invulling aan zijn professionele ruimte. Hij is zich daarbij bewust van de morele aspecten van de keuzes die hij maakt. En is hierop ook aanspreekbaar. o Sam is een waarnemer. Hij werkt vanuit een open oriëntatie. Hij observeert situaties, herkent normafwijkend gedrag in de gegeven context en heeft snel door wat er aan de hand is. Hij treedt handelend op, zich baserend op realtime intelligence. Hij heeft geen barrières om iemand ongeacht diens uiterlijk staande te houden. Hij is hiervoor goed toegerust. Spreekt goed Engels, weet zijn weg te vinden in de internationale regelgeving en verschillende rechtssystemen. o Sam is een snelle schakelaar. Hij komt op een dag in veel verschillende situaties en contexten terecht en heeft dan ook een uitgebreid gedragsrepertoire. Hij verbindt zich met de mensen in de situatie en doet wat nodig is: mensen beschermen, begrenzen of juist bekrachtigen. Handhaving en opsporing gaan bij hem hand in hand. Hij heeft mentale veerkracht en een goed moreel kompas. o Sam heeft een goede kennis van het (groeps)gedrag van mensen. Hij herkent psychologische problematiek en weet daarnaar adequaat te handelen. Heeft overwicht en is evenwichtig. o Sam is een stoere dienstverlener. Dit komt hem goed van pas als hij een noodhulpmelding krijgt. Hij treedt stevig op én is sterk in de relatie met de burger, van welke bevolkingsgroep dan ook. Hij handelt snel en adequaat, geeft informatie en koppelt terug. Hij heeft een stevige eigen kern. Een goede mentale en fysieke conditie is voor hem de basis. o Sam is een digitale voorloper. De virtuele wereld is hem net zo vertrouwd als de fysieke wereld. Die werelden zijn verweven met elkaar. Actief communiceert hij via de sociale media met de burgers en zijn collega´s. Ook de hardware heeft voor hem geen geheimen. o Sam is informatieverwerker. Hij weet dat informatie de basis is van goed politiewerk. Hij kan goed overweg met de informatie die hij van de meldkamer meekrijgt en zorgt ervoor dat zijn eigen bevindingen goed in de systemen komen. o Sam is een signaleerder. Hij is zich steeds bewust dat voorvallen of incidenten signalen kunnen zijn van een dieper liggend structureel probleem. o Sam is een collega. Hij wisselt informatie uit met zijn collega’s. Ze werken als team goed samen, geven elkaar feedback en staan open voor veranderingen. Zo vormen ze samen een sterk team met veel respect voor elkaars verschillen. 1. Tijdens de expertmeetings spraken we nog van medewerker noodhulp.
  44. 44. 44 De toekomst begint vandaag! Wijkagent Robin in 2020-2024 Robin is gedreven om goed politiewerk te leveren, om betekenis te hebben voor de mensen in haar wijk. Zij wil de mensen beschermen die in de verdrukking dreigen te komen én als handhaver paal en perk stellen aan de mensen die zich te veel ruimte permitteren. Zij draagt haar steentje bij aan de opsporing van zaken en is zich dagelijks bewust van de rol die de politie als beschermer van de waarden van de rechtsstaat heeft. Zij zal er alles aan doen om de veiligheid in haar wijk te bevorderen. o Robin is een netwerker en verbinder pur sang. Zij kent haar wijk door en door. Omdat ze het merendeel van haar tijd in de wijk doorbrengt en toegankelijk is, kennen de burgers en bedrijven haar ook goed. Zij volgen wat zij doet via de sociale media. Robin werkt contextgedreven en gebruikt de professionele standaarden om haar werk te doen, gebruikmakend van de beschikbare ruimte wanneer de situatie daar om vraagt. Ze heeft flexibele werktijden. o Robin is het boegbeeld van de politie, een buurtregisseur. Als vertegenwoordiger van de politie straalt zij zelfvertrouwen uit. Zo heeft zij het vertrouwen van burgers en bedrijven. Die weten haar te vinden als er zich een incident voordoet of als zij relevante informatie hebben. Robin voelt zich, maatschappelijk geëngageerd als ze is, thuis in haar wijk, tussen alle verschillende bevolkingsgroepen. Zij heeft een groot gedragsrepertoire en weet vanuit een sterke eigen kern telkens passend te handelen, al naar gelang in de context nodig is. Ze beschikt over de nodige emotionele veerkracht, is moedig en integer, en heeft een goed moreel kompas. o Robin is een initiator. Zij signaleert problemen en thema’s die om een structurele aanpak vragen. Initiatieven van burgers bekrachtigt zij en brengt zij verder. Samen met de informatieanalist en rechercheur stelt zij plannen van aanpak op en voert deze samen met hen én de burgers uit. Ook de medewerkers van de intake en de agenten op straat betrekt zij erbij. Als sterk team werken ze goed samen, zij spreken elkaar aan op gedrag en leren van elkaar. o Robin is een teamplayer en verbinder. Zij werkt samen met de gemeente, burgers en bedrijven aan de oplossing van actuele en veelvoorkomende problemen in de wijk op het gebied van leefbaarheid en criminaliteit. In die contacten merkt ze dat ze veel profijt heeft van haar hbo-niveau en haar ervaring bij andere bedrijven in de veiligheidssector, Ze voelt zich een gerespecteerd gesprekspartner. Ze opereert transparant en open. Geeft en deelt informatie. Koppelt terug. Een betrouwbare, sociaal vaardige partner met wie goede afspraken zijn te maken. o Robin is een praktijkonderzoeker. Zij zoekt op basis van gegevens en informatie naar goede oplossingen en kijkt wat binnen de gestelde grenzen mogelijk is. Heeft oog voor de internationale aspecten van het politiewerk. Weet haar weg te vinden in de internationale regelgeving en de verschillende rechtssystemen. Zij beschikt over de nodige talenkennis. Stelt zich nogal eens de vraag of een incident niet verwijst naar meer complexe vraagstukken die om een andere aanpak vragen. Ze pikt signalen op die kunnen verwijzen naar landelijke opsporingsprioriteiten. o Robin is een fijne collega. Zij kent haar eigen organisatie goed en weet bij wie zij moet zijn om problemen in de wijk te bespreken. Nauwe contacten heeft zij in elk geval met de rechercheurs van het basisteam, de informatieanalist, de collega’s op straat en die van de meldkamer/intake. Maar ook daarbuiten weet zij haar weg te vinden. Met name als zij experts wil inschakelen die haar verder kunnen helpen bij de aanpak van de ingewikkelde problemen in haar wijk.
  45. 45. 45De toekomst begint vandaag! Contextgedreven werken In de huidige praktijk van het politiewerk hebben systemen, protocollen en regels grote invloed op de manier waarop de politiemedewerker zijn werk doet en hoeveel tijd hij beschikbaar heeft voor het werk op straat. Door op lokaal niveau meer contextgedreven te werk te gaan, komt meer tijd vrij voor het werk op straat en krijgen agenten hun vak weer terug. (Onderzoeksrapport ‘Omdat de samenleving er aan toe is’, 2011). Het betekent dat vragen en problemen die zich in de wijk voordoen leidend zijn voor de aanpak en werkwijze die in die situatie nodig is – en dus niet de systemen, protocollen en regels. Politiemensen ervaren hierdoor een herwaardering van hun vak. Zij vinden dat ze er weer meer voor de burger kunnen zijn. Het verlenen van noodhulp aan burgers is de kerntaak van alle politiemensen. Oftewel: prio1 is voor iedereen. Voor prio 2 doen de medewerkers van de meldkamer een beroep op de wijkagenten en de agenten op straat. Het systeem zal de medewerker meldkamer aangeven welke auto het snelst bij het incident kan zijn. Dit hoeft niet de auto te zijn die het meest dichtbij is (interview Koopmans). Als degene die wordt weggeroepen in gesprek is met een burger of partner licht de politiemedewerker toe waarom hij wordt weggeroepen en wanneer hij het gesprek weer hervat. De overige meldingen worden aan de agenten op straat en wijkagenten ter beschikking gesteld. Zij handelen deze meldingen af binnen hun reguliere werkzaamheden en werken waar nodig onderling samen. Contextgedreven werken vraagt om professionele ruimte die wordt ondersteund door professionele standaarden. Standaarden waarvan zij zich mede-eigenaar voelen, die voor hen in de dagelijkse praktijk betekenis hebben en praktisch hanteerbaar zijn. Passende standaarden waaraan politiemedewerkers hun vakmanschap en hun kracht kunnen ontlenen. Vakmanschap dat hoge eisen stelt aan vakkennis, houding en gedrag en waarbij de politiemedewerker weet wat hem te doen staat, juist als die standaarden tekortschieten. (paper Noordegraaf zie pag. 56). Contextgedreven werken betekent ook dat de tegenstellingen tussen openbare orde en opsporing vervagen. De wijkagent en de agent op straat verrichten het hele palet aan werkzaamheden dat zich voordoet. Dit kan het opnemen van een aangifte zijn, het verhoren van een verdachte, het verlenen van bijstand bij een ernstig verkeersongeval in de wijk, het beslechten van een burenruzie, het doen van onderzoek naar verdachte bewegingen rondom een woonhuis, of het monitoren van het gedrag van jongeren op hun hangplek. Zomaar enkele voorbeelden uit de grote variëteit van het dagelijkse politiewerk in de wijk, waarin bovendien noodhulpverzoeken een geïntegreerd onderdeel van het werk zijn geworden (zie kader).

×