Jun
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Jun

on

  • 362 views

 

Statistics

Views

Total Views
362
Views on SlideShare
362
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
1
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Jun Document Transcript

  • 1. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Must – зайлшгүй шаардлага илэрхийлэх"Must" - ыг ихэвчлэн дараах 3 тохиолдолд өргөн хэрэглэдэг:- эргэлзээгүй тодорхой байдал- зайлшгүй шаадлага, хориглох санаа : энэ тохиолдолд зайлшгүй байдлыг илэрхийлэххамгийн хүчтэй үг юм. хүч нь багасах бол have to, should, ought to гэх мэт үгсийг өөрийнсонголтоор хэрэглэж болно.- хүчтэй зөвлөгөөЖишээ: This must be the right address! - Энэ зөв хаяг байх ѐстой : Эргэлзээгүй тодорхой байдал Students must pass an entrance examination to study at this school. Энэ сургуульд элсэн орохын тулд оюутнууд заавал элсэлтийн шалгалт өгөх ѐстой : зайлшгүй байдал You must take some medicine for that cough. Энэ ханиаданд чи заавал эм уух ѐстой : хүчтэй зөвлөгөө Jenny, you must not play in the street! - Женни чи гудамжинд тоглож болохгүй : хориглох"Must" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. That must be Jerry. They said he 1. That must not be Jerry. He is was tall with bright red hair. supposed to have red hair.mustэргэлзээгүй 2. That must have been the right 2. That must not have been the rightтодорхой restaurant. There are no other restaurant. I guess there is another oneбайдал restaurants on this street. around here somewhere. 3. Ирээдүй цаг дээр хувирдаггүй 3. Ирээдүй цаг дээр хувирдаггүй You must not swim in that river. It`s fullmust not of crocodiles.хориглосонсанаа You must not forget to take your malaria medication while your are in the tropics.must 1. You must take some time off and 1. You mustn`t drink so much. It`s not Page 1
  • 2. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]хүчтэй зөвлөгөө get some rest. good for your health. 2. "SHOULD" болж хувирна 2. "SHOULD" болж хувирна You should have taken some time You shouldn`t have drunk so much. That off last week to get some rest. caused the accident. 3. "SHOULD" болж хувирна 3. "SHOULD" болж хувирна You should take some time off next You shouldn`t drink at the party. You week to get some rest. are going to be the designated driver. 1. "HAVE TO" болж хувирна 1. You must have a permit to enter We don`t have to get a permit to enter the national park. the national park.must 2. "HAVE TO" болж хувирна 2. "HAVE TO" болж хувирназайлшгүй байдал We had to have a permit to enter the We didn`t have to get a permit to enter park. the national park. 3. We must get a permit to enter the 3. "HAVE TO" болж хувирна park next week. We won`t have to get a permit to enter the national park.Анхаар! : "Must not" vs. "Do not have to""Must not" - бол хүчтэй хориглосон санаа"Do not have to" - бол ямар нэгэн зүйлийг хийх шаардлагагүй гэсэн санаа илэрхийлдэгЖишээ нь: You must not eat that. Чи үүнийг идэж болохгүй : хориглосон You don`t have to eat that. Чи үүнийг идэх шаардлага байхгүй : хийх хэрэггүй гэсэн санаа.Ought To"Ought to" ихэвчлэн зөвлөгөө өгөх санал болгох санаа илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг. Бастаамаглал, магадлал илэрхийлдэг. "Ought not" ("to" - гүйгээр) ямар нэгэн зүйлийг хийхийнэсрэг зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэдэг.Жишээ нь: You ought to stop smoking. Та тамхи татахаа больсон нь дээрээ : санал зөвлөгөө This stock ought to increase in value - Хувьцааны үнэ өсөх магадлалтай байна : магадлал Mark ought not drink so much. Марк ингэж их уух хэрэггүй л байгаам даа : ямар нэгэн зүйлийг хийхийн эсрэг зөвлөгөө ("to" хэрэглэхгүй байгааг анхаарна уу) Page 2
  • 3. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]"Must" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. Margaret ought not exercise too 1. Margaret ought to exercise much. It might cause injury. more. 2. Margaret ought not have run the 2. Margaret ought to haveought to marathon. She wasn`t in good exercised more so she would beсанал зөвлөгөө shape. better prepared for the marathon. 3. Margaret ought not stay at home 3. Margaret ought to come to the in front of the TV. She should go to fitness center with us tonight. the fitness center with us. 1. She ought to have the package by now.ought toмагадал, 2. She ought to have received theзөнгөөрөө болж package yesterday.байгаа үйлдэл 3. She ought to receive the package tonight.Анхаар ! "Ought not""ought to" үгүйсгэсэн хэлбэр дээр хэрэглэгдэхдээ "to" - гүй "ought not" болж хэрэглэгддэг."Ought not" гэсэн хэллэгийг англичууд их хэрэглэдэг бол америкчууд энэ утга дээр"should not" хэрэглэхийг илүүд үздэг.Жишээ нь: You ought not smoke so much. She ought not take such risks while skiing. They ought not carry so much cash while traveling.Have ToДараах санаануудыг илэрхийлдэг:- Эргэлзээгүй бодит байдал Page 3
  • 4. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]- Зайлшгүй шаардлага илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг ба илэрхийлэх санаагаараа "мust" - аасзөөлөн- Үүрэн хариуцлагаЖишээ нь: This answer has to be correct. Энэ хариулт зөв байх ѐстой : эргэлзээгүй бодит байдал The soup has to be stirred continuously to prevent burning. Түлэгдүүлэхгүйн тулд энэ шөлийг тасралтгүй хутгаж байх ѐстой : шаардлагатай байдал They have to leave early. Тэд эрт гарах ѐстой : үүрэг хариуцлага Page 4
  • 5. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]"HAVE TO" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэр 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. "MUST" болж хувирна 1. That has to be Jerry. They said That must not be Jerry. They said he he was tall with bright red hair. has blond hair, not red hair.have to 2. That has to have been the right 2. "MUST" болж хувирнаэргэлзээгүй restaurant. There were no other That must not have been the rightтодорхой байдал restaurants on the street. restaurant. I guess there was another one around there somewhere. 3. байхгүй 3. байхгүй 1. She doesn`t have to read "Grapes of Wrath." It`s optional reading for 1. She has to read four books for extra credit. this literature class. 2. She didn`t have to write a critiquehave to 2. She had to finish the first book of "The Scarlet Letter." She had toшаардлагатай before the midterm. give a presentation to her class.байдал 3. She will have to finish the 3. She won`t have to take any other other books before the final literature classes. American exam. Literature 101 is the only required course.Анхаар! : "Do not have to" vs. "Must not""Do not have to" - ямар нэгэн зүйл хийх шаардлагагүй гэж санал хэлж байна"Must not" - ямар нэгэн зүйл хийхийг хориглохЖишээ нь: You must not eat that. Чи үүнийг идэж болохгүй : хориглосон You don`t have to eat that. Чи үүнийг идэх шаардлага байхгүй : хийх хэрэггүй гэсэн санаа. Page 5
  • 6. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Had better"Had better" ихэвчлэн зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэгддэг. зарим тохиолдолд найдлага тавьжбайгаа байдал ба хүнд сануулах санаа гаргахад хэрэглэгддэг.Жишээ нь: You had better take your umbrella with you today. - Та өнөөдөр шүхэрээ аваад явсан нь дээр байх аа : зөвлөгөө That bus had better get here soon! - Автобус нэг их удалгүй ирмээр юм даа : найдлага тавьж байна You had better watch the way you talk to me in the future! - Та дараа нь надтай ярихдаа ямар байдлаар ярьж байгаагаа сайн анхаараарай! : анхааруулж байна."Had better" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрөх хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэр 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. "SHOULD" эсвэл "OUGHT TO" 1. "SHOULD" эсвэл "OUGHT TO" болж хувирна болж хувирна People should unplug toasters People shouldn`t clean toasters before they clean them. without unplugging them first. 2. "SHOULD HAVE" эсвэл 2. "SHOULD HAVE" эсвэлhad better "OUGHT TO HAVE" болж "OUGHT TO HAVE" болжзөвлөгөө хувирна. хувирна. You should have unplugged the You shouldn`t have cleaned the toaster before you tried to clean it. toaster without unplugging it first. 3. You had better unplug the toaster 3. You had better not clean the before you try to clean it. toaster until you unplug it. The movie had better end soon. They had better not be late.had betterнайдлага They had better be here before we They had better not forget Tom`sтавих, сануулах start dinner. birthday gift. Page 6
  • 7. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Present Perfect Tense эсвэл Past Simple TenseӨгүүлбэрийн цаг заасан үг эсвэл хэллэгийг 2 үндсэн хэсэгт хувааж болно.1. Тодорхой цаг заасан үг / Definite time2. Тодорхой бус цаг заасан үг / Indefinite time1. When буюу хэзээ гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасан үгсийг тодорхой цагзаасан үгс гэж ойлгож болно.2. How long буюу ямар хугацааны турш гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасанүгсийг тодорхой бус цаг заасан үгс гэж ойлгож болно.Ер нь perfect цагууд тодорхой бус цаг заасан үгтэй хэрэглэгддэг бол past simple цаг ньтодорхой цаг заасан үгстэй хэрэглэгддэг.- Рresent perfect цаг хэрэглэж байгаа үед тодорхой бус цаг хэрэглэгддэг баилэрхийлэгдэж байгаа хугацаа нь дуусаагүй байдаг.I have seen three movies this week. - Одоогийн байдлаар би энэ долоо хоногт 3 киноүзчихсэн байгаа.Энэ долоо хоног дуусаагүй байгаа.- Simple past цаг хэрэглэж байгаа үед яригдаж байгаа хугацаа нь дууссан байдаг.I saw three movies last week. Би өнгөрсөн долоо хоногт 3 кино үзсэнЭнэ долоо хоног дуусаагүй байгаа-Present perfect цаг одоо цагтай холбоотой өөрөөр хэлбэл одоо ямар нэгэн үр дүнхарагдаж байдаг.Martin has brought a pizza. Мартин пицца авчирчихсан байгаа.өөрөөр хэлбэл одоо пицца байгааSimple past цагийн хувьд одоо цагтай холбоогүйMartin brought a pizza yesterday. Мартин өчигдөр пицца авчирсан.пицца авчрах гэдэг үйлдэл өчигдөр болсон гэхдээ одоо байгаа эсэх нь огт хамаагүй,үйлдэл болсон эсэхийг тодотгож хэлж байна.- Рresent perfect цаг нь тодорхой бус цаг хэрэглэдэг.I have seen that movie already. Би энэ киног аль хэдийн үзсэн.Үйлдэл хэзээ болсон нь тодохойгүй. Ямар ч байсан энэ киног урьд өмнө үзэх нь үзсэн.- Simple past цаг нь тодорхой цаг хэрэглэдэг.I saw that movie on Thursday. Би энэ киног өнгөрсөн Пүрэв гаригт үзсэн.Үйлдэл хэзээ болсон нь тодорхой байна.- Present perfect цаг үйлдэл нь дуусаагүй бол for ба since хэрэглэдэг. Page 7
  • 8. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I have lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарч байгаа.Би одоо ч Викториад амьдарч байгаа.Simple past цагийн хувьд for хэрэглэх тохиолдолд байдаг. Энэ тохиолдолд үйлдэлхийгдээд дуусчихсан байх ѐстой.I lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарсан.Ингэж хэлж байгаа тохиолдолд би одоо Викториад амьдардаггүй, урьд нь амьдардагбайсан энэ үйлдэл нь 5 жил үргэлжилэн хийгдсэн бөгөөд өнгөрсөнд дууссан одоо өөргазар амьдардаг. Page 8
  • 9. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Present Perfect Tense –Одоо Төгссөн цагPresent perfect буюу төгс одоо цагийг хэрхэн зөв ашиглах ямар тохиодолдхэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл биш юм.Present Perfect гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв орчуулбал Төгсодоо цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тиймучир зүгээр present perfect гэж ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход лхангалттай.Хэрэглэгддэг тохиолдолууд1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийсэн ба түүний үр дүн нь одоо мэдэгдэж байгаа.- Хүүхэд аяга хагалчихсан байна - хагарах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд болсон ба аяга одоохагархай байгаа.A kid has broken a cup- Би гэрийн даалгавраа хийчихсэн байгаа - гэрийн даалгавар хийх гэдэг үйлдэл өнгөрсөндхийгдсэн ба одоо надад шалгуулахад бэлэн ч юм уу үзүүлэхэд бэлэн гэрийн даалгаварбайгаа тохиолдолд.I have done my homework.- Бат шинэ машин худалдаад авчихсан байгаа - шинэ машин худалдаж авах гэдэг үйлдэлөнгөрсөнд болсон ба одоо машин нь шинэ байгаа тохиолдолд.Bat has bought a new car.- Бороо орчихсон байна - бороо орох гэдэг үйл өнгөрсөнд болсон ба одоо газар нойтонбайгаа тохиодолд.It has rained.Үйл явдал нь өнгөрсөнд болсон ба тэр тун саяхан бол just гэдгийг хэрэглэж болно.Bat has just bought a new car - Бат дөнгөж шинэ машин худалдаж авчихаад байна.Үйл явдал нь бодож байснаас өмнө болсон байвал already гэдэг үг хэрэглэнэ. Page 9
  • 10. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I have already done my homework - Би аль хэдийн гэрийн даалгавараа хийчихсэн байгаа.2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнөөс одоо хүртэл хэдий хэр хугацааны турш үйлдэжбайгаа. Энэ тохиолдолд ямар хугацааны турш буюу үргэлжилсэн хугацаа хэлжбайгаа бол for харин ямар нэгэн мөчөөс хойш гэж ярьж байгаа бол since гэдэг үгхэрэглэдэг.- Бид энд 6 сарын турш амьдарч байгаа.We have lived here for 6 months.- Би англи хэлийг 3 жилийн турш үзэж байгаа.I have studied English for 3 years.- 1 сараас хойш Туяа энэ компанид ажиллаж байгаа.Тuya has worked in this company since January3. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хэдэн удаа хийж байсныг одоо цагийн өнгөнөөсдүгнэн ярьж байгаа. Энэ тухай өгүүлбэрт одоогийн байдлаар гэсэн санаа давхарагуулагдаж байдаг.- Би энэ долоо хоногт 3 дахь номоо уншиж байна.I have read 3 books this week.- Ганаа 6 лааз шар айраг уучихаад байна.Ganaa has drunk 6 cans of beer so far. /so far - одоогийн байдлаар/4. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хэзээ нэгэн цагт хийж үзсэн эсвэл үзээгүйтохиолдолд энэ цагийг хэрэглэдэг. Мөн ямар нэгэн зүйлийг хэдэн удаа хийж үзсэнталаар дүгнэн ярих үед бас хэрэглэгддэг ба энэ тохиолдолд ever гэдэг үг ашигладагбөгөөд урьд өмнө хэзээ нэгэн цагт гэсэн санаа агуулна. Page 10
  • 11. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]- Би хэзээ ч далай үзээгүй.I have never seen ocean.- Чи анд явж үзсэн үү.Have you ever gone hunting?- Би Ромд 3 удаа очиж үзсэн.I have been to Rome 3 times.Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг Past simple буюу Past participle буюу Present ParticipleInfinitive буюу энгийн өнгөрсөн үйлт нэрийн өнгөрсөн буюу үйлт нэрийнтодорхойгүй хэлбэр цаг цаг одоо цагgo went gone goingdo did done doingplay played played playingtalk talked talked talkingХүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөрбайдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.Үйл үгийг дүрмийн /regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйлүгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийн Page 11
  • 12. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]хувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэхшаардлагатай байдаг:Дүрмийн үйл үгwork workedlike + -ed likedtalk talkedДүрмийн бус үйл үгgo went gonesee saw seenhave had haddo did doneАнгли хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:S+V+OS - Subject буюу үйлийн эзэнV - Verb буюу үйл үгO - Object буюу тусагдахуунPresent Perfect цагийн өгүүлбэрийн бүтэц haveS+ verb+ed + O hasАнхаар! үйл үг нь энгийн өнгөрсөн цаг биш нөхцөлт үйлийн өнгөрсөн цагийн хувирлаархувирах ѐстой.Зөвшөөрсөн хэлбэрThey have gone to school Тэд сургуульдаа явчихсан байгааYou have worked very hard for 3 Чи 3 хоногийн турш их шаргууdays ажиллалааShe has cooked dinner Тэр хоол хийчихсэн байгааWe have ranslated the story Бид өгүүллэгийг орчуулчихсан байгааI have been to London Би Лондонд очиж үзсэн Page 12
  • 13. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]She has seen this movie twice before Тэр энэ киног урьд нь 2 удаа үзсэнҮгүйсгэсэн хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг.Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна.Үгүйсгэсэн Үгүйсгэсэн ба товчилсонThey have not gone to school Тэд сургуульдаа яваагүй байгаа They haven`t gone to schoolYou have not worked very hard Чи 3 хонгогийн турш шаргуу You haven`t worked very hardfor 3 days ажиллалаагүй for 3 daysShe has not cooked dinner Тэр хоол хийгээгүй байгаа She hasn`t cooked dinnerWe have not translated the Бид энэ өгүүллэгийг We haven`t translated the storystory орчуулаагүй байгааI have not been to London Би Лондонд очиж үзээгүй I haven`t been to LondonShe has not seen this movie She hasn`t seen this movie Тэр өмнө нь энэ киног үзээгүйbefore beforeХэрэв үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэр дээр yet гэдэг үг нэмж хэлбэр хараахан хийжамжаагүй гэсэн санаа оруулдаг бөгөөд энэ үйлдэл хийгдэнэ гэсэн санаа агуулдаг.They have not gone to school Тэд хараахан сургуульдаа явж амжжагүй байгааyet.She has not seen this movie yet. Тэр хараахан энэ киног үзэж амжаагүй байгааShe has not cooked dinner yet. Тэр хараахан хоол хийж амжаагүй байгааWe have not translated the story Бид хараахан энэ өгүүллэгийг орчуулж амжжагүйyet. байгааАсуух хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг.Асуултыг дотор нь нилээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүйтөрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Present perfect цаг бол нэгтөрлийн одоо цаг учир 3-р бие нэг тоон дээр туслах үйл үг have -> has болно.Yes / No questionsЭнэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултынерөнхий бүтцийг харуулбал:Have/Has+ S +Verb + O?Have/Has +үйлийн эзэн +үйл үг + тусагдахуун? Page 13
  • 14. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Have they gone to school? Тэд сургуульдаа явчихсан байгаа юу?Have you worked very hard for 3 days? Чи 3 хонгогийн турш шаргуу ажилласан уу?Has she cooked dinner? Тэр хоол хийчихсэн байгаа юу?Have we translated the story? Бид энэ өгүүллэгийг орчуулчихсан байгаа юу?Have you been to London? Чи Лондонд очиж үзсэн үү?Has she seen this movie before? Тэр өмнө нь энэ киног үзсэн үү?Wh- questions Асуух үгтэй асуултWhere have they gone? Тэд хаашаа явчихсан байгаа вэ?What haveyou done? Чи юу хийчихсэн бэ?How many countries have you traveled? Та хэдэн улсад аялаж үзсэн бэ?How long haveyou studied English? Та хир хугацааны турш англи хэл үзсэн бэ?Irregular Verbs - Дүрмийн бус үйл үгсАнгли хэлний үйл үг ерөнхийдөө өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийнхэлбэрт хувирч хэрэглэгдэх тохиолдол маш их байдаг ба дээрх хэлбэрүүд -ed залгаваравснаар үүсдэг бөгөөд ингэж үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн үйл үг гэдэг ба үйл үгийн хэсэгнь хувирах эсвэл үйл үг үндэсээрээ өөрчлөгдөж өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хэлбэр үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн бус үйл үг гэдэг.Present Past Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээрbe was, were been байх, болохbecome became become болохbegin began begun эхлэнblow blew blown үлээх, салхилахbreak broke broken эвдлэхbring brought brought авч ирэхbuild built built барихburst burst burst тэсрэхbuy bought bought худалдаж авахcatch caught caught барихchoose chose chosen сонгохcome came come ирэхcut cut cut хэрчих таслахdeal dealt dealt зохицох, шийдэх, тараахdo did done хийхdrink drank drunk уухdrive drove driven жолоодох Page 14
  • 15. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]eat ate eaten идэхfall fell fallen унахfeed fed fed хооллох,feel felt felt мэдрэхfight fought fought зодолдохfind found found олохfly flew flown нисэхforbid forbade forbidden хориглохforget forgot forgotten мартахforgive forgave forgiven уучлахfreeze froze frozen хөлдөхget got gotten авахgive gave given өгөхgo went gone явахgrow grew grown өсөхhave had had байхhear heard heard сонсохhide hid hidden Нуухhold held held Барихhurt hurt hurt гэмтэх,keep kept kept Хадгалахknow knew known Мэдэхlay laid laid ширээ засахlead led led Удирдахleave left left орхиж явахlet let let Зөвшөөрөхlie lay lain худал ярих, хэвтэхlose lost lost Хаяхmake made made Хийхmeet met met Уулзахpay paid paid төлбөр хийхquit quit quit Гарахread read read Уншихride rode ridden унах /дугуй, морь/ring rang rung утас дуугарахrise rose risen өсөх, дээшлэх, нар мандахrun ran run Гүйхsay said said Хэлэх Page 15
  • 16. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]see saw seen Харахseek sought sought Хайхsell sold sold Худалдахsend sent sent Илгээхshake shook shaken Сэгсрэхshine shone shone Гялалзахsing sang sung Дуулахsit sat sat Суухsleep slept slept Унтахspeak spoke spoken Ярихspend spent spent Зарцуулахspring sprang sprung Үсрэхstand stood stood Зогсохsteal stole stolen Хулгайлахswim swam swum Сэлэхswing swung swung Савахtake took taken Авахteach taught taught Заахtear tore torn Урахtell told told Хэлэхthink thought thought Бодохthrow threw thrown Шидэхunderstand understood understood Ойлгохwake woke (waked) woken (waked) Сэрэхwear wore worn Өмсөхwin won won Ялахwrite wrote written Бичих Page 16
  • 17. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]LIE ба LAY -ийн ялгаа Үйлт нэр өнгөрсөн цагОдоо Өнгөрсөн дээр I have lied my friendslie, lying I lied to my mother. Би найзуудаа худалхудал хэлэх Би ээждээ худал хэлсэн. хэлчихсэн байгаа. I lay on the bed because I He has lain in the grass.lie, lying was tired. Тэр эрэгтэй өвсөн дээхэвтэх Би ядарсан байсан тул хэвтэж байгаа. орон дээр хэвтсэн. We have laid the dishes on the table.lay, laying I laid the baby in her cradle. Бид тавгаа ширээн дээртавих байрлуулах тавьчихсан байгаа /Бид ширээгээ засчихсан байгаа/After laying down his weapon, the soldier lay down to sleep.Will you lay out my clothes while I lie down to rest?SIT ба SET - ялгааОдоо Өнгөрсөн Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр You have sat there for threesit (to be seated or come to resting I sat in my favorite chair. hours.position) суух Би хамгийн дуртай Чи энд 3 цагийн турш сууж сандал дээрээ суусан байна She has set her books on my I set my glass on the table. desk again.set (to put or place) Би стаканаа ширээн дээх Тэр эмэгтэй номоо минийтавих байрлуулах тавьсан ширээн дээр дахиад тавьчихсан байнаRISE ба RAISE - ялгаа Үйлт нэр өнгөрсөн цагОдоо Өнгөрсөн дээрrise (steady or customary He has risen to a position of The balloon rose into the air.upward movement) өсөх, power. Шаар дээшээ хөөрсөндээшлэх, нар мандах Түүний эрх мэдэл Page 17
  • 18. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] дээшилсэн They raised their hands because I have raised the curtain manyraise (to cause to rise) өргөх they knew the answer. times. Тэд хариултыг мэдэж байсан Би энэ хөшигийг олон удаа тул гараа өргөсөн өргөж үзсэнThe boy raised the flag just before the sun rose.Тэр хүү нар мандахаас өмнө тугаа өргөсөн Page 18
  • 19. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Past Continuous Tense - Өнгөрсөнд Үргэлжлэх цагЕр нь энгийн бөгөөд үргэлжилэх цагууд буюу Present Continuous, Past Continuous,Future Continuous цагуудыг хэрэглэх хамгийн гол нөхцөл нь ямарваа үйлийг тухайннэгэн мөчийн хувьд хийж байгаа болон хийгээгүй байгаа тохиолдлыг илэрхийлэхийн тулдхэрэглэдэг.Өнгөрсөнд үргэлжилж байгаа цаг - нэрнээсээ эхлээд л бүх юм ойлгомжтой. Үйлдэлөнгөрсөнд нэг тодорхой цэгийн хувьд үргэлжилж байна. Жишээ нь:Болд өчигдөр 3 цагт манайд орж ирэхэд би гэрийн даалгавараа хийж байсан.Энэ жишээн дээрээс харахад Болдыг 3 цагт орж ирэхэээс өмнө гэрийн даалгавараа хийхгэдэг үйлдэл эхэлчихсэн байсан ба энэ үйлдэл хэзээ дуусах талаар ямар нэгэн мэдээлэлбайхгүй байна. Өгүүлбэрийн гол илэрхийлэх гэсэн санаа нь яг Болдыг орж ирэхэд ямарүйлдэл болж байсан тухай мэдээлэл өгч байсан явдал юм.Зураг орж ирнэЦаг хугацааны шулуун дээр харахад үйлдэл өнгөрсөнд тодорхой цэгээс өмнө эхлээд тэрцэгийг дайран гарч үргэлжилж байсан үйлдэл байна. Энэ цагийн илэрхийлж байгаахамгийн гол зүйл бол тухайн мөч дээр ямар үйлдэл болж байгаа тухай илэрхийлдэг.I was writing a letter when you called me - Чамайг над руу утсаар ярихад би захиа бичижбайсан.Энэ жишээний хувьд захиа бичих гэдэг үйлдлийг хэзээ эхэлсэн хэзээ дуусах зэрэг нь огтхамаагүй бөгөөд зөвхөн үйлийн эзнийг өнгөрсөнд нэг мөч дээр юу хийж байгааг онцлонилтгэсэн байна.Ярианы үед өнгөрсөнд ямар мөчийн тухай яриж байгаа нь тодорхой биш бол бүтэнөгүүлбэрээр эсвэл хэлцээр тодотгож өгдөг.I was writing a letter when you called me.Одоо бүгдээрэээ энэ цагийн үйл үгийн хувирал, өгүүлбэрийн хүүрнэх, асуух үгүйсгэххэлбэрүүдийн бүтцийг үзье. Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэнхэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ нь: Page 19
  • 20. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]to write to go to seeto do to have to eat гэх мэтХарин одоо үргэлжлэх цагийн үйл үг дараах байдлаар хувирдаг:waswere + үйл үг + ingwas/were бол to be үйл үгийн өнгөрсөн цагийн хувирал бөгөөд I, II, ба III биеийн альхэлбэрийн хамт хэрэглэгдэж байгаас хамааран аль нэгийг нь хэрэглэх ба өнгөрсөндүргэлжлэх цагийн хувьд туслах үйл үгийн үүргийг гүйцэтгэнэ.1-р бие Би I was2-р бие Чи буюу Та You were Тэр эмэгтэй She was3-р бие Тэр эрэгтэй He was Энэ / тэр It / this / that wasөнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг -ing гэсэн залгавар авсан байдаг:going Working readinglooking Eating sleepingхэрэв үйл үг дан -e эгшигээр төгссөн байвал түүнийг гээж -ing залгаварыг шууд залгадаг.taking Having hikingbaking Living writingхэрэв 1 үетэй үйл үг төгсөхдөө гийгүүлэгч+эгшиг+гийгүүлэгч гэсэн дарааллаартөгссөн байвал сүүлийн гийгүүлэгчийн давхарлан бичдэг.cutting Putting planningsetting Betting diggingХүүрнэх хэлбэр / Positive formОдоо үргэлжлэх цагийн хүүрнэх хэлбэр нь одоо үйлдэл болж байгааг зөвшөөрсөнбаталсан утгатай ба өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.S + was/were + Verb + ing + OҮйлийн эзэн + was/were + үйл үг + ing + тусагдахуун Page 20
  • 21. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I was writing a letter Би захиа бичиж байсан.You were writing a letter Чи захиа бичиж байсан.He was writing a letter Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан. Тэр эмэгтэй захиа бичижShe was writing a letter байсан.We* were writing a letter Бид захиа бичиж байсан.You* were writing a letter Та нар захиа бичиж байсан.They* were writing a Тэд нар захиа бичиж байсан.letter*олон тооны бүх хэлбэр дээр are гэсэн хувилбарыг хэрэглэнэ.Жишээ өгүүлбэрүүд: одоо үргэлжлэх цагийг хэрэглэж байгаа тохиололд now, right now,at the moment гэх мэт яг одоо гэсэн утга агуулж байгаа дайвар үгнүүдийг хэрэглэжболдог.It was raining when I got up Намайг өглөө босоход борооthis morning. орж байсан.Bat was going to school at 4 Өчигдөр 4 цагт Бат сургуульpm yesterday. руугаа явж байсан.Tuya was dancing. Туяа бүжиглэж байсан.Tim was singing when Жоржийг орж ирэхэд ТимGeorge came in. дуулж байсан.We were having dinner* Бид өдрийн хоолоо идэж байсанThey were playing cards. Тэд хөзөр тоглож байсан.*have - ямар нэгэн юмтай байх гэсэн үйл үг боловч идэх гэсэн утгаар хэрэглэгдэж болдог.Үгүйсгэсэн хэлбэр / Negative formӨнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн үгүйсгэсэн хэлбэр нь өнгөрсөнд тодорхой нэг мөч дээр ямарнэгэн үйлийг хийж байгаагүй тухай илэрхийлдэг. Англи хэлэнд үгүйсгэсэн хэлбэрийг notгэсэн туслах үгийн тусламжтайгаар үүсгэдэг. Үгүйсгэх хэлбэртэй өгүүлбэрийн бүтэц:S + was /were+ not + Verb + ing + OҮйлийн эзэн +was/ were + not +үйл үг + ing + тусагдахуунI was not writing a letter now Би одоо захиа бичээгүй байсанYou were not writing a letter now Чи одоо захиа бичээгүй байсанHe was not writing a letter now Тэр эрэгтэй одоо захиа бичээгүй байсанShe was not writing a letter now Тэр эмэгтэй одоо захиа бичээгүй байсанWe* were not writing a letter now Бид одоо захиа бичээгүй байсан Page 21
  • 22. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]You* were not writing a letter now Та нар одоо захиа бичээгүй байсанThey* were not writing a letter now Тэд нар одоо захиа бичээгүй байсанЭнэ тохиолдолд туслах үйл үг ба үгүйсгэх туслах үг зэргийг товчилж хэрэглэж болдогбөгөөд дээр дурьдсанчлан ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлдхэрэглэгддэг.You weren`t writing a letterHe wasn`t writing a letterShe`s not writing a letterWe weren`t writing a letterYou weren`t writing a letterThey weren`t writing a letterЖишээ өгүүлбэрүүд:It was not raining when I got up this Намайг өглөө босоход бороо оржmorning. байгаагүй.Bat was not going to school Бат сургууль руугаа явж байгаагүй.Tuya was not dancing when George Жоржийш орж ирэхэд Туяа одооcame in. бүжиглж байгаагүй.Tim was not singing. Тим дуулж байгаагүй.They were not playing cards when Тог тасрахад тэд хөзөр тогложthe power went off. байгаагүй.We were not having dinner when Чамайг над руу залгахад бид өдрийнyou called. хоолоо идэж байгаагүй.Асуух хэлбэр / Interrogative formӨнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн асуух хэлбэр нь хэн нэгэн хүн ямар нэгэн үйлдлийгөнгөрсөнд нэг мөч дээр хийж байгаа эсвэл ямар нэгэн үйлдэл болж байгаа эсэхийг асуухадхэрэглэгддэг. Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюуТийм/Үгүй төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.Yes/No төрлийн асуултанд шууд Yes ба No гэж шууд хариулж болдог асуултуудхамаардаг. Энэ тохиолдолд асуулт заавал туслах үйл үгээрээ эхлэх ѐстой.A: Are you watching TV?B: Yes, I amYes/ no төрлийн асуух өгүүлбэрийн бүтэц нь дараах хэлбэртэй байна: Page 22
  • 23. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Was/Were + S + Verb + ing + O?Was/Were+ Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + тусагдахуун?Was I writing a letter? Би захиа бичиж байсан уу?Were you writing a letter? Чи захиа бичиж байсан уу?Was he writing a letter? Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан уу?Was she writing a letter? Тэр эмэгтэй захиа бичиж байсан уу?Were we writing a letter? Бид захиа бичиж байсан уу?Were you writing a letter? Та нар захиа бичиж байсан уу?Were they writing a letter? Тэд нар захиа бичиж байсан уу?Богино хариулт дараах хэлбэртэй байна Зөвшөөрсөн ҮгүйсгэсэнAre you writing a letter? Yes, I was. No, I wasn`tIs he writing a letter? Yes, he was. No he wasn`tIs she writing a letter? Yes, she was No, she wasn`tAre you writing a letter? Yes, we were. No, we weren`tAre they writing a letter? Yes, they were. No, they weren`tБүтэн хариулт дараах хэлбэртэй байна.Асуулт Зөвшөөрсөн хариулт Үгүйсгэсэн хариултAre you writing a letter? Yes, I was writing a letter. No, I was not writing a letter.Is he writing a letter? Yes, he was writing a letter No, he was not writing a letterIs she writing a letter? Yes, she was writing a letter No, she was not writing a letterAre you writing a letter? Yes, we were writing a letter. No, we were not writing a letterAre they writing a letter? Yes, they were writing a letter. No, they were not writing a letterWh-questions төрлийн асуултанд What, When, How Where гэх мэт асуух үг заавал орохбөгөөд энэ төрлийн асуултанд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болдоггүй.A: Where are you going?B: I am going to school энэ тохиолдолд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болохгүй юм.Асуултын бүтэц дараах хэлбэртэй байна.Wh + was/were + S + Verb + ing + (O)?Wh + was/were + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + (тусагдахуун)?Энэ төрлийн асуулт ихэвчлэн өгүүлбэрийн тусагдахууныг асуусан байдаг тул асуултынбүтцэд тусагдахуун орохгүй байж болно. Page 23
  • 24. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]A: What were you doing?B: I was doing my home workWhat - асуух үгwere - туслах үйл үгyou - үйлийн эзэнdoing? - өнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг бөгөөд гол асууж байгаа зүйлмаань тусагдахуун буюу ГЭРИЙН ДААЛГАВАР юмWhy were you crying? Чи яагаад уйлж байсан юм бэ?Where were you going? Чи хаашаа явж байсан юм бэ?What were you reading? Чи юу уншиж байсан юм бэ?What were they playing? Тэд юу тоглож байсан юм бэ?Present Continuous –Одоо үргэлжилж байгаа цагЕр нь энгийн бөгөөд үргэлжилэх цагууд буюу Present Continuous, Past Continuous,Future Continuous цагуудыг хэрэглэх хамгийн гол нөхцөл нь ямарваа үйлийг тухайннэгэн мөчийн хувьд хийж байгаа болон хийгээгүй байгаа тохиолдлыг илэрхийлэхийн тулдхэрэглэдэг.Одоо үргэлжилж байгаа цаг - нэрнээсээ эхлээд л бүх юм ойлгомжтой. Үйлдэл яг одооүргэлжилж байна.Цаг хугацааны шулуун дээр харахад өнгөрсөнд эхлээд одоог дайран гарч ирээдүй рүүүргэлжилэх үйлдэл байна. Одоо үргэлжлэх цагийн тусламжтайгаар энэ үйлдлийн хувьд ягодоо буюу энэ мөчид юу болж байгааг илэрхийлнэ.I am writing a letter - Би захиа бичиж байнаЭнэ жишээний хувьд захиа бичих гэдэг үйлдлийг хэзээ эхэлсэн хэзээ дуусах зэрэг нь огтхамаагүй бөгөөд зөвхөн үйлийн эзнийг яг одоо юу хийж байгааг онцлон илтгэсэн байна.Одоо бүгдээрэээ энэ цагийн үйл үгийн хувирал, өгүүлбэрийн хүүрнэх, асуух үгүйсгэххэлбэрүүдийн бүтцийг үзье. Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэнхэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ нь:to write to go to seeto do to have to eat гэх мэтХарин одоо үргэлжлэх цагийн үйл үг дараах байдлаар хувирдаг: Page 24
  • 25. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]am + үйл үг +are ingisam/are/is бол to be үйл үгийн одоо цагийн хувирал бөгөөд I, II, ба III биеийн альхэлбэрийн хамт хэрэглэгдэж байгаас хамааран аль нэгийг нь хэрэглэх ба одоо үргэлжлэхцагийн хувьд туслах үйл үгийн үүргийг гүйцэтгэнэ.1-р бие Би I2-р бие Чи буюу Та You Тэр эмэгтэй She3-р бие Тэр эрэгтэй He Энэ / тэр It / this / thatОдоо үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг -ing гэсэн залгавар авсан байдаг:going working readinglooking eating sleepingхэрэв үйл үг дан -e эгшигээр төгссөн байвал түүнийг гээж -ing залгаварыг шууд залгадаг.taking having hikingbaking living writingхэрэв 1 үетэй үйл үг төгсөхдөө гийгүүлэгч+эгшиг+гийгүүлэгч гэсэн дарааллаар төгссөнбайвал сүүлийн гийгүүлэгчийг давхарлан бичдэг.cutting putting planningsetting betting diggingХүүрнэх хэлбэр / Positive formОдоо үргэлжлэх цагийн хүүрнэх хэлбэр нь одоо үйлдэл болж байгааг зөвшөөрсөнбаталсан утгатай ба өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.S + am/is/are + Verb + ing + OҮйлийн эзэн + am/is/are + үйл үг + ing + тусагдахуунI am writing a letter Би захиа бичиж байна Page 25
  • 26. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]You are writing a letter Чи захиа бичиж байнаHe is writing a letter Тэр эрэгтэй захиа бичиж байнаShe is writing a letter Тэр эмэгтэй захиа бичиж байнаWe* are writing a letter Бид захиа бичиж байнаYou* are writing a letter Та нар захиа бичиж байнаThey* are writing a letter Тэд нар захиа бичиж байна*олон тооны бүх хэлбэр дээр are гэсэн хувилбарыг хэрэглэнэ.to be үйл үгийн одоо цагийн хувирлуудыг богино хэлбэрээр хэрэглэж болдог ба энэ ньихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлд хэрэглэгддэг.I am I`m I`m writing a letterYou are You`re You`re writing a letterShe is She`s She`s writing a letterHe is He`s He`s writing a letterIt is It`s It`s rainingThat is That`s That`s workingWe are We`re We`re writing a letterThey are They`re They`re writing a letterЖишээ өгүүлбэрүүд: одоо үргэлжлэх цагийг хэрэглэж байгаа тохиололд now, right now,at the moment гэх мэт яг одоо гэсэн утга агуулж байгаа дайвар үгнүүдийг хэрэглэжболдог.It is raining now Бороо орж байна Бат сургууль руугаа явжBat is going to school байнаTuya is dancing at the Туяа бүжиглэж байнаmomentTim is singing Тим дуулж байна Бид өдрийн хоолоо идэжWe are having dinner* байнаThey are playing cards Тэд хөзөр тоглож байна*have - ямар нэгэн юмтай байх гэсэн үйл үг боловч идэх гэсэн утгаар хэрэглэгдэж болдогҮгүйсгэсэн хэлбэр / Negative form Page 26
  • 27. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Одоо үргэлжлэх цагийн үгүйсгэсэн хэлбэр нь яг энэ мөчид ямар нэгэн үйлийг хийгээгүйбайгааг илэрхийлдэг. Англи хэлэнд үгүйсгэсэн хэлбэрийг not гэсэн туслах үгийнтусламжтайгаар үүсгэдэг. Үгүйсгэх хэлбэртэй өгүүлбэрийн бүтэц:S + am/is/are + not + Verb + ing + OҮйлийн эзэн + am/is/are + not +үйл үг + ing + тусагдахуунI am not writing a letter now Би одоо захиа бичээгүй байнаYou are not writing a letter now Чи одоо захиа бичээгүй байнаHe is not writing a letter now Тэр эрэгтэй одоо захиа бичээгүй байнаShe is not writing a letter now Тэр эмэгтэй одоо захиа бичээгүй байнаWe* are not writing a letter now Бид одоо захиа бичээгүй байнаYou* are not writing a letter now Та нар одоо захиа бичээгүй байнаThey* are not writing a letter now Тэд нар одоо захиа бичээгүй байнаЭнэ тохиолдолд туслах үйл үг ба үгүйсгэх туслах үг зэргийг товчилж хэрэглэж болдогбөгөөд дээр дурьдсанчлан ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлдхэрэглэгддэг.You`re not writing a letter now эсвэл You aren`t writing a letter nowHe`s not writing a letter now эсвэл He isn`t writing a letter nowShe`s not writing a letter now эсвэл She isn`t writing a letter nowWe`re not writing a letter now эсвэл We aren`t writing a letter nowYou`re not writing a letter now эсвэл You aren`t writing a letter nowThey`re not writing a letter now эсвэл They aren`t writing a letter nowЖишээ өгүүлбэрүүд:It is not raining now. Бороо одоо ороогүй байнаBat is not going to school Бат сургууль руугаа яваагүй байнаTuya is not dancing at the moment Туяа одоо бүжиглээгүй байнаTim is not singing Тим дуулаагүй байнаThey are not playing cards Тэд хөзөр тоглоогүй байнаWe are not having dinner Бид өдрийн хоолоо идээгүй байнаАсуух хэлбэр / Interrogative formОдоо үргэлжлэх цагийн асуух хэлбэр нь хэн нэгэн хүн ямар нэгэн үйлдлийг яг одоо хийжбайгаа эсвэл ямар нэгэн үйлдэл болж байгаа эсэхийг асуухад хэрэглэгддэг. Асуултыг Page 27
  • 28. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй төрлийн асуултба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.Yes/No төрлийн асуултанд шууд Yes ба No гэж шууд хариулж болдог асуултуудхамаардаг. Энэ тохиолдолд асуулт заавал туслах үйл үгээрээ эхлэх ѐстой.A: Are you watching TV?B: YesYes/ no төрлийн асуух өгүүлбэрийн бүтэц нь дараах хэлбэртэй байна:Am/Is/Are + S + Verb + ing + O?Am/Is/Are + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + тусагдахуун?Am I writing a letter? Би захиа бичиж байна уу?Are you writing a letter? Чи захиа бичиж байна уу?Is he writing a letter? Тэр эрэгтэй захиа бичиж байна уу?Is she writing a letter? Тэр эмэгтэй захиа бичиж байна уу?Are we writing a letter? Бид захиа бичиж байна уу?Are you writing a letter? Та нар захиа бичиж байна уу?Are they writing a letter? Тэд нар захиа бичиж байна уу?Богино хариулт дараах хэлбэртэй байна Зөвшөөрсөн үгүйсгэсэн 1 үгүйсгэсэн 2Are you writing a letter? Yes, I am. No, I am not No, Im notIs he writing a letter? Yes, he is. No he isn`t No, he`s notIs she writing a letter? Yes, she is. No, she isn`t No, she`s notAre you writing a letter? Yes, we are. No, we aren`t No, we`re notAre they writing a letter? Yes, they are. No, they aren`t No, they`re notБүтэн хариулт дараах хэлбэртэй байна.Асуулт Зөвшөөрсөн хариулт Үгүйсгэсэн хариултAre you writing a No, I am not writing a Yes, I am writing a letter.letter? letter. No, he is not writing aIs he writing a letter? Yes, he is writing a letter letterIs she writing a No, she is not writing a Yes, she is writing a letterletter? letter Page 28
  • 29. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Are you writing a Yes, we are writing a No, we are not writing aletter? letter. letterAre they writing a Yes, they are writing a No, they are not writing aletter? letter. letterWh-questions төрлийн асуултанд What, When, How Where гэх мэт асуух үг заавал орохбөгөөд энэ төрлийн асуултанд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болдоггүйA: Where are you going?B: I am going to school энэ тохиолдолд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болохгүй юм.Асуултын бүтэц дараах хэлбэртэй байна.Wh + am/is/are + S + Verb + ing + (O)?Wh + am/is/are + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + (тусагдахуун)?Энэ төрлийн асуулт ихэвчлэн өгүүлбэрийн тусагдахууныг асуусан байдаг тул асуултынбүтцэд тусагдахуун орохгүй байж болно.A: What are you doing?B: I am doing my home workWhat - асуух үгare - туслах үйл үгyou - үйлийн эзэнdoing? - одоо үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг бөгөөд гол асууж байгаа зүйл мааньтусагдахуун буюу ГЭРИЙН ДААЛГАВАР юм.Why are you crying? Чи яагаад уйлж байгаа юм бэ?Where are you going? Чи хаашаа явж байгаа юм бэ?What are you reading? Чи юу уншиж байгаа юм бэ?What are they playing? Тэд юу тоглож байгаа юм бэ? Page 29
  • 30. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Be used to, get used toЭнэ хэллэг нь use гэдэг үгнийхээ утгаар бус өөр утгаар хэрэглэгддэг хэллэг юм. Үүнийгжишээн дээр тодорхой харцгааяMark is from Texas but he has lived in Alaska for three Марк Техасынх. Гэхдээyears now. When he first went to a shop in the town, he тэр сүүлийн 3 жилийнfound it very scary because he saw bears walking streets. турш Аляскад амьдарьчSeeing bears in the streets was strange and scary for him байгаа . Тэр анхbecause: Аляскад ирээд гудамжинд баавгай явж байхыг хараад ихэд айж цочирдсон яагаад гэвэл: Тэр ийм зүйлдHe wasn`t used to it. дасаагүй байсан Тэр гудамжинд баавгайHe wasn`t used to seeing bears in the streets явж байхыг харж дасаагүй байсан гэвч хэсэг хугацааныBut after some time, such sights became less strange. дараа энэ тиймч сүртэй асуудал биш болсон. Учир ньHe got used to seeing bears in the streets Тэр үүнд дассаж эхэлсэн Одоо энэ түүний хувьдNow after three years, it`s no problem for Mark: ямар ч асуудал бишHe is used to driving and seeing bears in the streets. Тэр үүнд дассанI`m used to something = энэ хэллэг нь ямар нэгэн зүйлийг хийж дассан сурсан гэсэн санааагуулдаг хэллэг юм.• Frank lives alone. He doesn`t mind this because he has lived alone for 15 years. It is notstrange for him. He is used to living alone. - Фрэнк ганцаараа амьдардаг. Тэр 15 ганцаарааамьдарсан болохоор үүнийг тоодоггүй ба энэ түүний хувьд шинэ зүйл биш. Тэрганцаараа амьдраад дасчихсан.• I bought some new shoes. They felt a bit strange at first because I wasn`t used to them. - Бишинэ гутал авсан. Урьд нь огт өмсөж дасаагүй гутал байсан тул жаахан сонин санагдсан.• Our new flat is on a very busy street. I expect we`ll get used to the noise, but at themoment it`s very disturbing. - Манай шинэ байшин маш их хөл хөдөлгөөнтэй гудамжиндбайдаг. Энэ их дуу чимээнд нь дасах байх гэж би бодож байна. Гэхдээ одоохондооүнэхээр уур хүрмээр байна. Page 30
  • 31. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]• Diane has a new job. She has to get up much earlier now than before - at 6.30. She finds thisdifficult because she isn`t used to getting up so early.• Brenda`s husband is often away from home. She doesn`t mind this. She is used to him beingaway.be/get used гэсэн хэллэгний араас юунд дасах тухай ярьж байдаг тул нэр үг юм уу үйлтнэрийн одоо цагийн хэлбэр хэрэглэнэ. Үйл үгийн хувираагүй хэлбэрийг хэрэглэдэггүй• She is used to driving on the left :"she is used to drive" гэж хэлдэггүй."I am used to..." гэж хэрэглэж байгаа тохиолдолд энэ "to" нь үйл үгийн хувираагүйхэлбэрийн "to" биш харин чиглэсэн зүйл илэрхийлдэг угтвар үг юм.• Jane had to get used to driving on the left, - Жэйн замын зүүн талаар машин барьж сурахшаардлагатай болсон.Анхаар! I am used to doing (be/get used to) гэсэн хэллэгийг I used to do гэсэн хэллэгтэйандуурч болохгүй.I am used to (doing) something = ямар нэгэн зүйл хийж дассан сурсан гэсэн хэллэг.• I am used to the weather in this country. - Би энэ орны цаг агаарт дассан.• I am used to driving on the left because I`ve lived in Britain for a long time. - Би Англидудаан амьдарсан болохоор замын зүүн талаар машинаа бариад дасчихсан.I used to do something = би ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд байнга хийдэг байсан одоохийхээ больсон гэсэн хэллэг.• I used to drive to work every day, but these days I usually go by bike. - Би ажил уруугаамашинаар явдаг байсан гэхдээ одоо би дандаа дугуйгаар явдаг.• We used to live in a small village, but now we live in London. - Бид жижигхэн тосгондамьдардаг байсан гэхдээ одоо бид Лондонд амьдардаг. Page 31
  • 32. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Тодорхой бус төлөөний үгсийг хэрэглэхТодохой бус нэр үгсийн төлөөлөн нэрлэж байгаа төлөөний нэрсийг тодорхой бустөлөөний нэр гэдэг. өөрөөр хэлбэл дараах үгсийг хэлдэг:Нэг тоо: another, anybody, anyone, anything, each, either, everybody, everyone, everything,little, much, neither, nobody, no one, nothing, one, other, somebody, someone, somethingОлон тоо: both, few, many, others, severalНэг ба олон тооны аль алинд хэрэглэж болдог: all, any, more, most, none, someЖишээн дээрээс тодорхой харна уу:Each of the members has one vote. - each нэг тоон дээр хэрэглэгдэх тул has буюу нэг тоондээр хэрэглэгдсэн байна.Буруу: One of the girls gave up their seat. - хэдийгээр энд girls олон тоон дээр байгааболовч охидуудын нэг нь гэж хэлсэн байгаа тул their биш her төлөөний нэр авах ѐстой.Зөв: One of the girls gave up her seat.Олон тоон дээр хэрэглэгддэг тодорхой бус төлөөний нэрсийн үйл үг нь олон тоон дээрхэрэглэгддэг.A few of the justices were voicing their opposition. - few гэдэг үг өөрөө олон тоон дээрхэрэглэгддэг тулЗарим тохиолдолд тодорхой бус төлөөний нэр ямар үгийг төлөөлж байгаагаас хамаараннэг ба олон тоо авна.All of the people clapped their hands. - all гэдэг үг нь people олон тооны нэг үгтэйхолбогдож байгаа тул олон тоон дээр хэрэглэгдэж байна.Аll of the newspaper was soaked. - энд all гэдэг үг маань newspaper гэдэг тоолж болдоггүйнэр үгтэй холбогдсон ба энэ сонинг бүхэлд нь гэсэн санааг агуулсан тул нэг тоон дээрхэрэглэгдсэн байна.Анхаар! -body эсвэл -one гэж төгсдөг төлөөний нэрүүд болох anybody, somebody, no one,anyone зэрэг нь нэг тоон дээр байдаг бөгөөд хэн нэгэн хүн гэсэн утгатай. Эдгээр үгтэйхамаатуулах төлөөний нэр хэрэглэж эхлэхэд асуудал гарч ирдэг. Page 32
  • 33. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Is everyone happy with their gift? - энэ өгүүлбэрт хүн бүр гэсэн үг нь хүн тус бүр гэсэнсанаа илэрхийлдэг бөгөөд нэг тоонд хэрэглэгддэг тул their гэсэн олон тооны хамаатуулахтөлөөний нэр хэрэглэж болохгүй. Өгүүлбэрийг арай өөр хэлбэрээр бичье:Is everyone happy with his gift? - энэ тохиолдолд Everyone гэдэг төлөөний нэр ба үйл үг isзэрэг нь бүгд нэг тоон дээр байгаа тул хамаатуулах төлөөний нэр нь бас нэг тоон дээр байхѐстой. Энэ өгүүлбэр хэдийгээр зөв боловч бас нэг асуудал гарч байна. Everyone гэдэг үгмаань хүн тус бүр гэсэн санаа агуулдаг бөгөөд хүн тус бүр маань эрэгтэй ч юмуу эмэгтэйбайж болно ийм тохиодолд тодруулж хэлэх шаардлагатай бол his or her гэсэн хэллэгхэрэглэдэг.Is everyone happy with his or her gift?төлөөний нэр нь олон тоон дээр байгаа тохиолдолд мэдээж олон тооны хамаатуулахтөлөөний нэр хэрэглэх нь тодорхойAre all the people happy with their gifts? Page 33
  • 34. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Инфинитив эсвэл Үйл үг + ingИнфинитив эсвэл Үйл үг + ingWe plan to go hiking this weekend.Yuki has finished writing her journal assignment.VERB + INFINITIVE (TO...) VERB + GERUND (ING)Үйл үг + хувираагүй хэлбэр Орчуулга Үйг үг + ing Орчуулгаplan төлөвлөх enjoy + ing сэтгэл хангалуун байхintend завдах quit + ing Гарахhope найдах give up + ing Болихdecide шийдэх finish + ing Дуусгахpromise амлах keep (on) + ing хадгалах, үргэжлүүлэн хийхagree зөвшилцөх consider + ing бодож үзэхrefuse татгалзах suggest + ing санал болгохoffer (=volunteer) санал болгох sing + ing Дуулахask(for yourself) асуух watch + ing Үзэхexpect хүлээх dance + ing Бүжиглэхwould like хиймээр байх run + ing Гүйхneed хэрэгтэй start + ing Эхлэхwant хүсэх work + ing Ажиллах Page 34
  • 35. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Үйл үг + төлөөний нэр (тусагдахуун) + totell someone toadvise someone toinvite someone toallow someone to (= go=give permission)ХЭЛЛЭГ + ING УГТВАР ҮГ + verb + (ING)have + ing a difficult time be excited ABOUT verb + inghave + ing a hard time complain ABOUT verb + inghave + ing difficulty apologize FOR verb + inghave + ing trouble have a good reason FOR verb + inghave + ing a good time thank you FOR verb + inghave + ing fun be responsible FOR verb + ingbe + ing busy be used TO verb + ing be accustomed TO verb + ing be interested IN verb + ing be in charge OF verb + ing instead OF verb + ingЖишээ:Үйл үгс Өгүүлбэрbe exciting about (needs a be verb) She is excited about going to Canada. Page 35
  • 36. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]complaining about (you say you don`t like) I always complain about doing the dishes.apologizing for He apologized for coming late.(have a) good reason for Tom had a good reason for coming late.thank you for Thank you for helping me.be responsible for She is responsible for planning the party.getting / being used to* Now I am used to getting up early.in the past tense I finally got used to speaking in English.got / was accustomed to He isn`t accustomed to giving speeches.being interested in I am interested in studying business.being in charge of (her job, responsible for) She is in charge of planning the tripinstead of (preposition) I went out with friends instead of watching TV. Page 36
  • 37. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Үйл үг + ing эсвэл инфинитивНэр үгэн дээр -ing гэсэн залгавар залгавал үйлт нэр буюу GERUND үүсдэг. Өөрөөрхэлбэл эдгээр үйлт нэрийг нэр үгийн, тэмдэг нэрийн, үйл үгийн үүргээр хэрэглэж болногэсэн үг юм. Smoking is forbidden. - Тамхи татахыг хориглосон : What is forbidden? - гэсэн асуултанд буюу юу гэсэн асуух үгэнд хариулагдаж байгаа учир нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэж байна. I have a long working day. - Миний ажлын өдөр их урт үргэлжилдэг : How long is you working day? буюу хир урт гэсэн асуултанд хариулагдах тэмдэг нэрийн үүргээр хэрэглэгдэж байна. I don`t like dancing. - Би бүжиглэх дуртай: энд үйл үг хэлбэрээр хэрэглэгдэж байна.Нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэж байгаа тохиолдолд заримдаа ялгац гишүүн авч болно. Marketing is a very exact science. - Маркетинг бол үнэхээр тодорхой шинжлэх ухаан юм: ерөнхийд нь ярьж байна. The marketing of the product will continue for a few months. - Энэ бүтээгдэхүүний маркетинг өшөө хэдэн сар үргэлжилнэ: энд тодорхой нэг бүтээгдэхүүний маркетингийн тухай яригдаж байгаа тул тодорхой ялгац гишүүн авсан байна.Үйлт нэр заримдаа нийлмэл нэр үгийн хэлц болж ордог. Энгийн үгээр хэлбэл өөр бусадүгтэй нийлж нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэх хэлц үг болж хэрэглэгддэг: "noun phrase". Speaking to an audience is always stressful. What is stressful? - гэсэн асуултанд буюу юу? гэсэн асуултанд "Speaking to an audience " буюу "олон нийтийн өмнө ярих" гэсэн хэллэг бүхэлдээ хариулагдаж байна. Swimming after work is very relaxing. - Ажлын дараа усанд сэлэх нь их амраадаг: мөн дээрхийн адил хэлбэр байна.Тэмдэг нэрийн үүргээр хэрэглэгдэхдээ нэр үгийн өмнө бичигдэнэ. I was met by a welcoming party at the airport. - a welcoming party энэ хэллэгний ялгац гишүүн нь welcoming гэдэг үгний бус party гэдэг үгнийх юм. Let`s go to the meeting room. - Бүгдээрээ уулзалтын өрөө уруу явцгаая.-ing хэлбэр угтвар үгийн дараа хэрэглэгддэг. Before leaving, you need to speak to Sarah. Page 37
  • 38. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] After discussing it with her, I`ve changed my mind. Instead of feeling sorry for yourself, do some work for charity.Анхаар! "to" гэдэг үг угтвар үгийн үүргээр хэрэглэгдэж байгаа тохиолдолд араас нь үйл үг-ing гэсэн хэлбэр хэрэглэгддэг. I don`t object to working this Sunday. - Энэ бүтэн өдөр ажиллахаас би татгалзахгүй байна. I`m looking forward to seeing him again. - Би түүнтэй дахин уулзалдана гэж найдаж байна. I`m used to working long hours. - Би урт цагаар ажиллаж дасаад байна.Араасаа үйл үг + -ing хэлбэрийг авдаг үйл үг нэлээд байдаг. I admit telling her. I appreciate having the raise. I avoid speaking to him. I consider blowing your nose in public to be wrong. I delayed coming until the last possible moment. He denied telling her. I detest going to parties. I enjoy dancing. I feel like having a party. I`ve finished writing the report. I`ve given up going to the gym. I can`t help thinking about it. I can`t imagine ever leaving this company. I don`t mind doing that. He put off talking to her as long as he could. I can`t stand drinking beer.Зарим үйл үг араасаа үйл үг + ing хэлбэр авах эсвэл to-тэй үйл үгийн хувираагүй хэлбэравах нь утгийн хувьд ялгаатай байдаг: I stopped smoking last month. Би өнгөрсөн сард тамхи татахаа больсон: одоо тамхи татдаггүй. I stopped to smoke a cigarette. Би тамхи татах гэж байгаад больсон: зүгээр хийх гэж байсан зүйлээ хийхээ больсон тэрнээс биш бүр гараагүй. I remember telling him. - Би түүнд хэлж байснаа санаж байна: өнгөрсөнд хийсэн зүйлээ санаж байна. I remembered to tell him. - Би түүнд хэлэх ѐстойгоо санасан: гэхдээ хэлсэн эсэх нь бүү мэд. I`m interested in finding out more details. Би өшөө олон зүйл олохыг сонирхож байна: ирээдүйд болох гэж байгаа зүйл. I was interested to read his report. - Би түүний тайланг уншихыг сонирхож байсан: өнгөрсөнд сонирхож байсан. Page 38
  • 39. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Зарим үйл үг араасаа үйл үг + ing хэлбэр авах эсвэл to-тэй үйл үгийн хувираагүй хэлбэравах нь утгийн хувьд ялгаагүй байдаг: I love to go shopping. - Би дэлгүүр хэсэх дуртай I love going shopping. - Би дэлгүүр хэсэх дуртай I`m afraid to fly. - Би нисэхээс айдаг I`m afraid of flying. - Би нисэхээс айдаг I started to learn English 5 years ago. - Би таван жилийн өмнөөс англи хэл үзэж эхэлсэн I started learning English 5 years ago. - Би таван жилийн өмнөөс англи хэл үзэж эхэлсэнХэллэг – So am I, Neither do IЭнэ гурван үгийг хэрэглэж байгаа тохиолдолд дандаа 2 юмны тухай ярьж байна гэсэн үг.Утгын хувьд:both - хоѐулангeither - аль нэг ньneither - аль нь ч биш /not either буюу үгүйсгэсэн хэлбэр/ гэсэн утга агуулдаг.Өгүүлбэрт хэрэглэх аргыг жишээн дээрээс тодорхой харна уу:Both students can take the test - Энэ хоѐр оюутан хоѐулаа шалгалтанд орж болно : Хоѐулангзэрэг ярьж байгаа тул олон тоон дээр хэрэглэнэ.Either student can take the test - Аль нэг оюутан нь шалгалтанд орж болно: Аль нэгийгдангаар нь ярьж байгаа тул нэг тоон дээр хэрэглэнэ.Neither student can take the test - Аль аль нь шалгалтанд орж болохгүй.Neither students can take the test: утгын хувьд дээрх өгүүлбэртэй яг адил: NEITHER гэдэгүгийн хувьд нэг тоон дээр эсвэл олон тоон дээр алин дээр нь ч хэрэглэж болно.I like both restaurants - Энэ 2 зоогийн газар 2 уулаа надад таалагддаг: энд 2 зоогийн газрынтухай яриа болж байна.We can go either restaurant - Бид алинд нь ч очсон болно: энд аль нэгийг нь хэлж байна.I like neither restaurants - Энэ 2 зоогийн газар 2 уулаа надад таалагддаггүй. /олон тоон дээрхэрэглэж байна/I like neither restaurant /нэг тоон дээр хэрэглэж байна/ Page 39
  • 40. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Одоо бүр тодруулж авч үзье:2 янзын зоогийн газар байна. А ба ВI like both A and B - Надад А ба В хоѐулаа таалагддаг: ямар 2 зүйлийн тухай ярьжбайгаагаа дурьдаж байгаа бол both ... and гэсэн хэллэг хэрэглэгддэг.We can go either A or B - Бид А ба В -гийн алинд ч очсон болно: 2 зоогийн газрын алинд чочсон болно гэж 2 yуланг нь дурьдсан тул either .... or гэсэн хэллэг хэрэглэсэн байна.I like neither A nor B - Надад А ба В хоѐрын алинч таалагддаггүй: 2 зоогийн газрын алин чтаалагддаггүй гэж хэлэхдээ 2 yуланг нь дурьдаж байгаа тул neither .... nor гэсэн хэллэгхэрэглэсэн байна.Анхаар! both .... and; either ... or; neither ... nor гэсэн хэллэгүүд ямагт 2 зүйлийн тухайярьж байдаг тул 2 оос илүү зүйл байвал хэрэглэж болдоггүй.Зөвхөн 2 үгэн дээр төдийгүй 2 өгүүлбэрт дээрх үгнүүд хэрэглэгдэж болно.Жишээ нь:We can either go the cinema or just stay at home - Бид кинонд явсан ч болно эсвэл гэртээүлдсэн ч болно.I could neither laugh nor cry. - Би инээж ч чадаагүй уйлж ч чадаагүй: үйл үгэн дээрхэрэглэсэн байна.Either the clerk or the secretary has the keys to the door. - Нарийн бичиг ажилтан хоѐрын альалинд нь хаалганы түлхүүр байгаа: Үйлийн эзэн дээр хэрэглэсэн бaйна.He did not find the key either on or under the mat - Тэр дэвсгэрийн дээр нь ч доор нь ч үзээдтүлхүүрээ олоогүй: байр заасан угтвар үгэн дээр хэрэглэсэн байна.Анхаар! neither...nor гэсэн хослол өөрөө үгүйсгэсэн хэлбэрээ агуулж байдаг учирүгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэх not авах шаардлагагүй.He did not mention neither the flooding nor the landslide. /буруу/ - Уг нь энэ өгүүлбэрийнсанаа "Тэр хөрсний гулсалт болон үерийн талаар дурьдаагүй" гэсэн санаа оруулах гэсэнболовч энд хасах хасахын нэмэх гэдэг шиг зүйл болсон байна. 2 Үгүйсгэсэн хэлбэр нэгдоор орж бие биеээ үгүйсгээд өгүүлбэрийн санаа "дурьдсан" болж байна. Ингэж англихэлэнд ДАВХАР ҮГҮЙСГЭСЭН ХЭЛБЭР ҮҮСГЭДЭГГҮЙ. Харин дээрх санааг дараахбайдлаар гаргадаг.He mentioned neither the flooding nor the landslide - гол үйл үг нь зөвшөөрсөн хэлбэрболовч доогуур нь зурсан үг өөрөө үгүйсгэсэн санаа агуулдаг тул өгүүлбэрийн утга ньүгүйсгэсэн хэлбэр дээр байна. Page 40
  • 41. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]He did not mention either the flooding or the landslide. - энэ тохиодолд either ... or гэсэнхослол хэрэглэгдсэн бөгөөд энэ хэллэг үгүйсгэсэн санаа агуулдаггүй тул гол үйл үгэн дээрнь үгүйсгэсэн хэлбэр өгсөн байна.Бусад жишээ:Neither Mark nor Dawn is at the function. - "Mark" ба "Dawn" аль алин нэг тоон дээр байгааучир гол үйл үг нь нэг тоогоор хэлбэржсэн байна. Учир нь аль нэгнийх нь тухай ярьжбайгаа.Neither Dickens nor Thackeray was a panderer to the public taste - мөн дээрхийн адил.Neither Simon nor Gary do as they are told. /буруу/ -"Simon" нэг тоон дээр "Gary" бас нэгтоон дээр хэрэглэгдэж байгаа тул "do"-г хэрэглэх нь буруу ба "does" байх ѐстой.Neither Simon nor Gary does as they are told /зөв/Анхаар! Эдгээр хэллэгүүдийг авч байгаа үгсийн аль нэг нь эсвэл 2 yулаа олон тоон дээрбайвал үйл үгийг нь олон тоон дээр хэрэглэнэ.Neither the lawyer nor the detectives are able to follow the sequence of events - Энд өгүүлбэртдоогуур нь зурсан үг олон тоон дээр байгаа тул гол үйл үг нь олон тоон дээр байна.There were neither cakes nor ice-cream at the party. - дээрхийн адил жишээ байна.Neither the firemen nor the policemen know him - энэ тохиолдолд 2 yулаа олон тоон дээрбайна Page 41
  • 42. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Reported questions - Дамжсан асуултReported questions - Дамжсан асуултХэрэв асуултыг дамжсан ярианы хэлбэрт оруулбал баримтлах хэд хэдэн дүрэм байдаг.Зарчмын хувьд адил: төлөөний нэрийн хувирал, цагийн хувирал, цаг заасан үгийн хувиралгэх мэт. Мөн асуулт нь асуулт хэлбэрээ алдаж энгийн хүүрнэх өгүүлбэр маягтай болдогучир нь тэр тэгж асуусан гэсэн утгатай өгүүлбэр болсон байдаг учир асуултын тэмдэг чхэрэглэдэггүй. Тийм учраас энэ төрлийн дамжсан яриа илэрхийлж байгаа өгүүлбэрийнасуултын хэсэг нь энгийн хүүрнэх өгүүлбэрийн бүтэцтэй адилхан байдаг буюуҮйлийн эзний араас үйл үг орно.Peter: "When do you play football?" - Peter asked me when I played football.Асуултын анхны хэлбэр: - When do you play football?when - асүүх үгdo - туслах үйл үгyou - үйлийн эзэнplay - үйл үгДамжсан байдал - Peter asked me when I played football - нэгэнт асуулт хэлбэрээ алдсантул туслах үйл үгийг хасаад энгийн хүүрнэх өгүүлбэр хэлбэртэй болсон байна.Хэрэв yes/no буюу тийм/үгүй төрлийн асуулт байвал туслах үйл үгийн оронд if эсвэлwhether гэсэн хоѐр үгийн аль нэг нь хэрэглэгдэнэ.Асуултын анхны хэлбэр: Do you play football?Дамжсан байдал: Peter asked me whether I played football.Peter asked me if I played football. Page 42
  • 43. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]She asked, "Is it better to wait?"She asked if it was better to wait.He asked, "Have you been to Spain?"He asked if I had been to Spain.Дамжсан ярианы захиран тушаах хэлбэр:Зарчмын хувьд энгийн хүүрнэх өгүүлбэрийн бүтэцтэй адил: төлөөний нэрийн хувирал,цагийн хувирал, цаг заасан үгийн хувирал гэх мэт. Ихэнх тохиодолд "tell" гэдэг үйл үгхэрэглэгддэг.tell + to + infinitivetell гэдэг үйл үг нь told буюу өнгөрсөн цаг дээр хувирна.Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрFather: "Do your homework." Teacher. "Don`t talk to your neighbour." The teacher told me not to talk to myFather told me to do my homework. neighbour.Түгээмэл гаргадаг алдааБуруу Зөв Тайлбар энд үгсийн байршлийнShe asked me why did I She asked me why I хувьд алдаа гарсан байнаwork so much. worked so much. is: SUBJECT + VERB. Yes/no төрлийн асуултыг дамжсан хэлбэрт оруулсан She asked me if it wasShe asked me it was raining. тохиолдолд whether / if raining. гэсэн хоѐр үгийн аль нэгийг заавал авсан байна.She asked me if I have been She asked me if I had been Энэ тохиолдолуудадto Bristol? to Bristol. асуултыг дамжсан хэлбэрт Page 43
  • 44. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] оруулсан байгаа ба өгүүлбэрийн цаг нь заавал нэг цагаар ухарсан байхShe asked me what I do for She asked me what I did for ѐстойa living. a living. I am -> I was I can -> I could I have been -> I had been.Reported speechХэн нэгэн хүний хэлсэн зүйлийг өөр нэг хүн тэр хүн ингэж хэлсэн тэгэж хэлсэн гэжхэлэхийг Reported Speech буюу дамжсан яриа гэдэг. Нэгэнт хэлэгдээд өнгөрсөн зүйлийгдахиж хэлж байгаа учир ихэвчлэн өгүүлбэрийн цагийг хойшлуулж хэрэглэдэг. Жишээ нь:Өглөөнийн 9 цаг: Бат дүүдээ хэлж байна-> Би өнөөдөр оройтож ирнэ.Яг одоо дараа өдрийн үдийн 12 цаг болж байна. Бат ирээгүй байна. Батын дүү хэлж байна:-> Өчигдөр Бат оройтож ирнэ гэж хэлсэн. Эндээс харахад нэгэнт өнгөрсөнд хэлэгдэжбайгаа зүйлийг хэлж байгаа нь тодорхой байна. Дамжсан яриаг хэлэхэд say, tell, ask гэхмэт үгс хэрэглэгддэг. Англи хэлэнд ингэж дамжсан яриаг хэлэх 2 үндсэн арга байдаг.1) Хэлсэн үгийг нь яг хэлсэн хэвээр хэлэх буюу бичих. Энэ тохиолдолд дамжиж байгааяриаг "" хаалтад хийгээд анх хэлэгдэхдээ ямар цаг хэлбэр дээр хэрэглэгдсэн яг тэрхэлбэрээр бичнэ.Bat said "I will come back late". Энэ хэлбэр ихэвчлэн ном зохиол буюу бичгийн хэлбэртхэрэглэгддэг.2) Хэлсэн зүйлийг хэлэхдээ цагийг өөрчилж хэлэх. Энэ хэлбэр ярианд голчлон хэрэглэддэгучир сайн ойлгож авах нь чухал. Өгүлбэрийн цаг өнгөрсөн цаг руу хойшилдог. Мөн энэтохиолдолд бас төлөөний нэр болон цаг заасан үгнүүд ч гэсэн хэлэгдэж байгаа нөхцөлдөөзохицон өөрчлөгддөг.Bat said he would come back late.Өгүүлбэрийн цаг өөрчлөгдөх байдаланх байсан ДамжсанSimple Present Simple PastSimple Past Past Perfect Page 44
  • 45. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Present PerfectPast PerfectWill Wouldүргэлжлэх цагуудam/are/is was/werewas/werehas been had beenhad beenЖишээBackshift of tensesанх байсан ДамжсанPeter: "I work in the garden." Peter said that he worked in the garden.Peter: "I worked in the garden."Peter: "I have worked in the garden." Peter said that he had worked in the garden.Peter: "I had worked in the garden."Peter: "I will work in the garden." Peter said that he would work in the garden.Peter: "I can work in the garden." Peter said that he could work in the garden.Peter: "I may work in the garden." Peter said that he might work in the garden.Peter: "I would work in the garden." Peter said that he would work in the garden.(could, might, should, ought to)* (could, might, should, ought to)*үргэлжлэх цагуудPeter: "I`m working in the garden." Peter said that he was working in the garden.Peter: "I was working in the garden."Peter: "I have been working in the garden." Peter said that he had been working in the garden.Peter: "I had been working in the garden."* - could, might, should, ought to зэрэг үгс нь хувирахгүй хэрэглэгдэнэ.Төлөөний нэр хувирсан байгааг ногоон өнгөөр тэмдэглэсэн байна.Цаг заасан үг хэрхэн хувирсаныг доор үзүүлэв:Peter: "I worked in the garden yesterday."Peter said that he had worked in the garden the day before. Page 45
  • 46. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Цаг заасан үг дараах байдлаар хувирна:this (evening) that (evening)today/this day that daythese (days) those (days)Now Then(a week) ago (a week) beforelast weekend the weekend before / the previous weekendHere Therenext (week) the following (week)Tomorrow the next/following dayАнхаар: Хэлж байгаа зүйл одоо үнэн бодит зөв хэвээрээ байвал үйл үгийн цаг хувирахгүйбайж болно хувирсан ч энийг алдаа гэж үздэггүй.John: "My brother is at Leipzig university."John said that his brother was at Leipzig university. orJohn said that his brother is at Leipzig university.Mandy: "The sun rises in the East."Mandy said that the sun rose in the East. orMandy said that the sun rises in the East.Анхаар: 1) Өгүүлбэрийг одоо цаг дээр хэлж байвал цагийг өөрчлөхгүй.Susan: "I work in an office." Susan says that she works in an office. - Susan says - одоо цагдээр байна.2) Өгүүлбэрийг өнгөрсөн цаг дээр хэлж байвал цагийг өөрчлөнө.Susan: "I work in an office." Susan said that she worked in an office. Susan said - өнгөрсөн цагдээр байна Page 46
  • 47. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Besides, however, nevertheless, otherwise, so, therefore, still, yet, thoughbesides (угтвар үг) - үүнээс гадна гэсэн утган дээр хэрэглэгддэг араасаа нэр үг, тэмдэг нэр,үйлт нэр авна. Besides doing working in a bookshop she looks after the garden. - Тэр номын дэлгүүрт ажиллахаасаа гадна бас цэцэрлэгт ажилладаг.besides (холбоос үг) - холбоос үгийн үүргээр хэрэглэгдэхдээ "бас" гэсэн санаа агуулна,холбоос үг учир бүтэн өгүүлбэртэй хамт хэрэглэгддэг means "in addition". It usuallyprecedes its clause, but can follow it: I can`t go to the cinema; I`m busy . Besides, I don`t have any money.Зарим албан ѐсны бичигт moreover гэдэг үг besides -ийг орлож болно.otherwise гэдэг холбоос үг ихэнх тохиолдолд "хэрэв үгүй бол" гэсэн утгаар хэрэглэгддэг. He must be ill; otherwise he would go to the party. - Тэр өвдсөн байх ѐстой хэрэв үгүй бол тэр энэ үдэшлэгт ирсэн байх ѐстой.so гэдэг үг тэмдэг нэрийн зэргийг илэрхийлдэг The dog was so cute that . . . It was so cold outside that. . . - so хэрэглэж байгаа тохиолдолд нэр үгийг нь хэрэглэдэггүй.so cute dog эсвэл so cold weather гэж хэрэглэж БОЛОХГҮЙХарин холбоос үгийн журмаар хэрэглэгдэх бол өгүүлбэрүүдийг холбодог :Our situation was difficult, so we asked for help. - манай нөхцөл байдал хүнд байсан учир бидтусламж хүссэн. Page 47
  • 48. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]However гэдэг үг тэмдэг нэрийн зэргийг илэрхийлдэг You couldn`t earn much, however hard you worked. - Чи ингэж их шургуу ажилласан ч олигтой мөнгө хийж чадсангүйХолбоос үгийн журмаар хэрэглэгдэхдээ "гэсэн хэдий ч" гэсэн утга авдаг. Өгүүлбэртбайрлаж байгаа байрлалыг анхаарна уу! I`ll offer it to Tom. However, he may not want it I`ll offer it to Tom. He may not want it, however I`ll offer it to Tom. Tom, however, may not want it I`ll offer it to Tom. However, he doesn`t want it. . .Therefore нь холбоос үг ба "тийм учраас" гэсэн утга илэрхийлдэг ба албан бичигбаримтанд "so" ын оронд хэрэглэдэг There are many people who want to buy this painting; you should, therefore, expect the price to be rather high. - энэ зургийг худалдаж авахыг их олон хүн хүсэж байгаа, тийм учраас, үнэ нь их өндөр байх байх шүү.yet ба still нь цаг заасан дайвар үгнүүд юм. Энэ тохиолдолд yet нь хараахан болоогүйамжаагүй гэсэн санаа харин still нь хийгдсээр байгаа гэсэн санааг тус тус агуулдаг. Mike is still at work. - Майк ажил дээрээ байсаар л байна He hasn`t repaired the sink yet. - Тэр тосгуураа харахан янзалж амжаагүй байгаа.yet ба still нь өгүүлбэрийн эхэнд орвол илэрхийлэх утга нь өөрчлөгддөгstill means something similar to "nevertheless, admitting that".While yet means "inspite of that/all the same/nevertheless" Mike is not hard-working; still, he has managed to become a millionaire. The film is boring; yet people go to cinema to watch it.Though/although үгнүүд өгүүлбэрийн санаанд "хэдий тийм боловч" гэсэн өнгө нэмжөгдөг. Though/Although they`re very rich, they still want more money. - Хэдий тэд баян боловч тэд өшөө мөнгөтэй болохыг хүссээр л байна.Энгийн нийлмэл хоѐр өгүүлбэрийн though (although -г ашиглаж болохгүй!) гэдэг үгээрхолбож болох ба энэ тохиолдолд "yet"эсвэ л "but" гэсэн санаг агуулдаг. ихэвчлэнөгүүлбэрийн төгсгөлд хэрэглэгддэг Page 48
  • 49. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] She says she will reward me for my efforts, though I don`t think she will She says she`ll reward me for my efforts; I don`t think she will, though. - Тэр миний хичээл зүтгэлийг үнэлнэ гэж хэлж байгаа гэхдээ би тэрийг тийм зүйл хийнэ гэж бодохгүй байна.энгийн нийлмэл өгүүлбэрүүдийг холбож байгаа тул өгүүлбэрийн өмнө хойноо орох нь нэгих чухал бус юмWish үгийг хэрэглэхЭнэ үгийн хэрэглээний хамгийн амарханаас нь эхэлцгээе "I wish to" гэсэн хэллэг нь "Iwant to" гэсэн хэллэгтэй яг адил боловч хэрэглээнийхээ хувьд нэлээд албархуу баснөгөөдөхөө бодвол нэг их хэрэглэгдээд байдаггүй хэлбэр юм.· I wish to make a complaint.· I wish to see the manager.Мөн сайн сайхныг ерөөж хэлэхдээ "wish" гэдэг үгийг өргөн хэрэглэдэг ба энэ тохиолдолдараас нь төлөөний нэр ба нэр үг хэрэглэдэг.· I wish you all the best in your new job.· We wish you a merry Christmas.Харин ийм утгаар хэлэхдээ үйл үг хэрэглэх бол "hope" гэдэг үгийг "wish"-ийн орондхэрэглэдэг.· We wish you the best of luck. : wish араас нь төлөөний нэр ба нэр үг хэрэглэсэн байна.· We hope you have the best of luck. : hope араас нь төлөөний нэр ба үйл үг хэрэглэсэнбайна.· I wish you a safe and pleasant journey. : wish араас нь төлөөний нэр ба нэр үг хэрэглэсэнбайна.· I hope you have a safe and pleasant journey. : hope араас нь төлөөний нэр ба үйл үгхэрэглэсэн байна."wish" гэдэг үгийн өөр нэг өргөн хэрэглэгддэг хэлбэр нь ямар нэгэн зүйлийг иймбайгаасай, эсвэл тийм байсан ч болоосой гэсэн утгууд дээр бодит биш нөхцөл үүсгэжхэрэглэгддэг. Бодит бус нөхцөл илэрхийлж байгаа тохиолдолд хэдийгээр ирээдүй цаг баодоо цаг илэрхийлж байгаа ч гэсэн хэрэглэж байгаа үйл үгийн цаг нь өнгөрсөн цагийнхэлбэр байдаг. Page 49
  • 50. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]· I wish I was rich. - Би баян ч байсан болоосой : ашигласан цаг нь энгийн өнгөрсөн цагболовч илэрхийлж байгаа санаа нь одоо цаг дээр байна. Учир нь энэ нөхөр ОДОО ядуубөгөөд Би баян ч байсан болоосой гэж ОДОО хүсэж байна.· He wishes he lived in Paris. - Тэр Парист амьдардаг байсан болоосой гэж хүсдэг : энэнөхөр ОДОО Парист амьдардаггүй харин болдогсон бол ОДОО Парист амьдардаг байсанч болоосой гэж хүсэж байна.· They wish they had chosen a different leader. - энэ тохиолдолд өнгөрсөн цаг дээр ярьсанбайна. Тэд удирдагчаа нэгэнт сонгочихсон юм байна. Тэгээд ӨНГӨРСӨНД хийсэнүйлдлээ хийгээгүй байсансан болоосой гэж ярьж байна. Одоо ба ирээдүй цагийн бодит буснөхцөлийг өнгөрсөн цагаар илэрхийлдэг учир өнгөрсөн цагийн бодит бус нөхцөлийгPAST PERFECT цагаар илэрхийлдэг. Хэрэв үргэлжлэх санаа орсон бол PAST PERFECTCONTINUOUS цаг ашиглана.· I wish I had not told him. Би түүнд хэлээгүй байсансан ч болоосой.Жишээнүүд:· I am overweight. I wish I was slimmer. - Би туранхай ч байсан болоосой.· I never win at tennis. I wish I won a game occasionally. - Би хааяа ч гэсэн хождог байсанболоосой.· It is raining hard. I wish it was not raining so hard. - Бороо ингэж их ширүүн ороогүй чбайсан болоосой.· I went to the pub last night. I wish I had not had so many beers. - Би ийм их пиво уугаагүйбайсансан ч байсан болоосой.· I did not go to the cinema. I wish I had gone. - Би явчихсан ч байсан болоосой.· I have eaten too much. I wish I had not eaten so much. - Би ийм их идээгүй ч байсанболоосой.· I was wearing jeans. I wish I had not been wearing jeans. - Би Jeans өмсөөгүй ч байсанболоосой.· I can not go to the party. I wish I could go. - Би үдэшлэгт яваж чадахгүй, Би яваж чадах чбайсан болоосой.· I could not do all the questions in the exam. I wish I could have done them all. - Би тэднийгхийчихсэн ч байсан болоосой.Ирээдүй цаг илэрхийлэх бол "would" гэдэг үг хэрэглэнэ.· He won`t help me. I wish he would help me. - Тэр надад туслаасай гэж би хүсэж байна.· You`re making too much noise. I wish you would be quiet. - Чамайг чимээгүй байгаасай гэжби хүсэж байна.· You keep interrupting me. I wish you wouldn`t do that. - Чи үүнийг бүү хийгээсэй гэж бихүсэж байна.Анхаар! Зөвхөн Бодит бус нөхцөл илэрхийлж байгаа тохиолдолд I, he, she, it гэдэгүгнүүдтэй were хэрэглэж болдог Page 50
  • 51. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]· I wish I were taller. - Би өндөр байсан ч болоосой.· I wish it were Saturday today. - Өнөөдөр хагас сайн өдөр байсан ч болоосой.· I wish the options were a little clearer. - Сонголтууд нь илүү ойлгомжтой ч байсанболоосой.Угтвар үгүүдУгтвар үг нь нэр үг ба төлөөний нэр үгийг бусад үгтэй холбож өгөхөд хэрэглэгддэг ба зүгчиг, цаг хугацаа, байрлал зэргийг илтгэдэг.· Чиглэл заасан: Put your bags under the desk.: Under the desk гэсэн үг нь тороо хаанатавихыг зааж өгч байна.· Цаг заасан: During Christmas break I will visit with my family. During Christmas break,гэсэн хэллэг зочлох гэсэн үйлдэл хэзээ болохыг зааж байна.· Байрлал заасан: I buy my groceries in Nomin : In Nomin гэсэн хэллэг хүнсний зүйлээхаанаас авдагийг зааж өгч байна.Анхаар! Албан ѐсны бичиг баримт яриа хэлэлцээрт угтвар үгийг өгүүлбэрийн төгсгөлдтавихаас зайлсхийдэг. Харин энгийн ярианд түгээмэл хэрэглэгддэг юм байна. Энэ ньтухайн үйл үг хэлц үйл үг болж угтвар үгтэй хамт орж байж утгаа илэрхийлдэг учир иймбайдал гардаг. /Хэлц үйл үг буюу Phrasal verbs хичээлийг харна уу/ЭнгийнThis is the argument he disagreed with.АлбанThis is the argument with which he disagreed.Зарим хэлц үйл үгийн хувьд ийм боломж байдаггүй.He wants to go in.The mayor was well thought ofThe results may be worth worrying about.Нийлмэл угтвар үгнүүд Page 51
  • 52. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Угтвар үг утга Жишээ монголоорAccording ийм юмны дагуу, энд according to the гэрээнд заасны дагууto тэнд дурьдсанаар contract ямар нэгэн зүйлийн got to the airport a head Бусдаасаа түрүүлж нисэхAhead of түрүүнд нь of others. буудал дээр очсон. get along with ангийнхантайгаа сайнAlong with ямар нэгэн юмтай хамт classmates well харьцаатай байх. Apart from a fewApart хэдэн зураасыг эс тооцвол үүнээс гадна, эс тооцох scratches, the car wasfrom машин ямарч эвдрэлгүй юм. undamaged ямар нэгэн зүйлийнAs for as for me миний хувьд. хувьд ямар нэгэн зүйлийн candidates were chosen нэр дэвшигчид чадварынхааAs to дагуу as to their ability дагуу сонгогдсон. Aside from a mild жаахан халууныг эс тооцволAside from үүнээс гадна, эс тооцох fever, the patient feels өвчтөний бие зүгээр байна. fine ямар нэгэн зүйлээсBecause of because of the rain борооноос шалтгаалж. шалтгаалж ямар нэгэн зүйлийнInstead of instead of going out гадагшаа гарахын оронд. орондNext to зэрэгцээ, хажууд next to the bank банкны хажууд.Out of дотроос гадагшаа jump out of the window цонхноос гадагш үсрэх тэгснээр, ямар нэгэнThanks to thanks to this decision энэ шийдвэрийг гаргаснаар зүйлийн тусламжтайгаарТүгээмэл гаргадаг алдаанууд Page 52
  • 53. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Буруу Зөв Утгаapologize apologize for уучлал гуйхaboutbored of bored with Уйдахcapable to capable of хучин чадалтай байхconcerned to, concerned about, over, бодож үзэхon within search for in search of эрж хайх юмнаас хамааралгүйindependent independent of байхinterested interested in Сонирхохabout толгой нь эргэсэнpuzzled on puzzled at, by гайхсанsimilar with similar to адилхан байхӨвөрмөц утга бүхий угтвар үгнүүдЗаримдаа угтвар үгнүүд нийлж өвөрмөц утга бүхий угтвар үгсийг үүсгэдэг.· We ran across Dr. Magnotto on the way to the bookstore.· Calvin dropped in on his advisor this morning.· Ann told me to look her up when I got to Seattle.Цаг заасан угтвар үгУгтвар үг Хэрэглээ Жишээ сарын нэрний өмнө in July; in Septemberin жил in 1985; in 1999 улирал in summer; in the summer of 69 Page 53
  • 54. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] in the morning; in the afternoon; in the өдрийн хэсэг evening үргэлжилсэн хугацаа in a minute; in two weeks өдрийн хэсэг at night цаг хэлэх at 6 o`clock; at midnightat баяр at Christmas; at Easter зарим цаг заасан хэллэг at the same time гаригийн өдрүүд on Sunday; on Friday огноо on the 25th of December*on on Good Friday; on Easter Sunday; on my баярын өдөр birthday өдрийн хэсгийг тусгайлан on the morning of September the 11th* тодорхойлж хэлэхafter ямар нэгэн зүйлийн дараа after schoolago ямар нэгэн хугацааны өмнө 6 years agobefore ямар нэгэн юмны өмнө before Christmasbetween заасан хоѐр хугацааны хооронд between Monday and Fridayby ямар нэгэн хугацааны үеэр by Thursdayduring ямар нэгэн хугацааны дундуур during the holidaysfor ямар нэгэн хугацааны турш for three weeksfrom ... to from Monday to Wednesdayfrom... нэг цэгээ нөгөө цэг хүртэл from Monday till Wednesdaytill/until from Monday until Wednesday хэдэн минут өнгөрч байгаагpast 23 minutes past 6 (6:23) хэлэх Page 54
  • 55. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]since ямар нэгэн хугацаанаас хойш since Monday till tomorrowtill/until ямар нэгэн хугацаа хүртэл until tomorrow тэдэн цаг болтол тэдэн минутto 23 minutes to 6 (5:37) дутуу байгааг үргэлжлэх цаг илэрхийлэх ба up to 6 hours a day : өдөрт 6 хүртлэхup to тэдэн цаг хүртэл цагийн туршwithin ямар нэгэн хугацаанд багтаж within a dayБайр ба чиглэл заасан угтвар үгнүүдУгтвар үг Хэрэглээ Жишээ The picture hangs above my bed. Зургийг миний орны дээр өлгөсөн. : зураг миний орны дээр ямар нэгэн зүйлийн дээр ханан дээр өлгөөтэй байгаа.above байрлалтай The picture is on my bed. Зураг миний орон дээр байна. : зураг миний орон дээр тавиатай байгаа. You mustn`t go across this road here.- та ямар нэгэн зүйлийн нэг энүүгээр зам хөндлөн гарч болохгүйacross талаас нөгөө тал руу There isn`t a bridge across the river. Энэ гүүрэн хөндлөн гарах дээгүүр хөндлөн гарсан гүүр байхгүй байна The cat ran after the dog. - муур нохойныafter дагах хойноос гүйсэн After you. - таны дараа ямар нэгэн зүйлийг The bird flew against the window. - шувуу цонхagainst чиглэх уруу нисэж ирсэн.along дагуу They`re walking along the beach.among бүлэг зүйлийн дунд I like being among people.around тойроод, тойрог We`re sitting around the campfire. Page 55
  • 56. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] хэлбэртэй ямар нэгэн зүйлийн арbehind Our house is behind the supermarket. талд доогуур байрласан гэсэнbelow Death Valley is 86 metres below sea level. санаа агуулаbeside хажууд Our house is beside the supermarket. Our house is between the supermarket and thebetween хоѐр юмны дунд school.by ойролцоо He lives in the house by the river.close to ойр Our house is close to the supermarket. дээрээс доошоо чиглэсэнdown He came down the hill. үйлдэл ямар нэгэн цэгээс холдожfrom Do you come from Tokyo? явах үйлдэл ямар нэгэн зүйлийн чанхin front of Our house is in front of the supermarket. урдinside дотор талд You shouldn`t stay inside the castle. гаднаас дотогш орсонinto You shouldn`t go into the castle. үйлдэлnear ойролцоо Our house is near the supermarket.next to хажууд Our house is next to the supermarket. ямар нэгэн юмнаас салжoff The cat jumped off the roof. тасарсан үйлдэл ямар нэгэн зүйл дээр буух үйлдэл: үйлдэл ямарonto нэгэн зүйлийн дээдталын The cat jumped onto the roof. гадаргууг чиглэсэн байна Page 56
  • 57. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]opposite эсрэг талд нь Our house is opposite the supermarket.out of дотроос гадагш чиглэсэн The cat jumped out of the window.outside гадна талд Can you wait outside? ямар нэгэн зүйлийнover The cat jumped over the wall. дээгүүр нь давж гарах ямарнэгэн зүйлийнpast Go past the post office. хажуугаар өнгөрч гарах.round тойроод, тойрсон We`re sitting round the campfire. going from one point to thethrough You shouldn`t walk through the forest. other point I like going to Australia. ямар нэгэн зүйл урууto чиглэсэн. Can you come to me? I`ve never been to Africa. ямар нэгэн юм рууtowards They walk towards the castle. орох/нэтрэх ямар нэгэн зүйлийн ягunder The cat is under the table. доор ньup Доороос дээшээ He went up the hill.Байрлал заах at, in, onУгтвар үг Жишээ We sit in the room. I see a house in the picture.in There are trouts in the river. He lives in Paris. Page 57
  • 58. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] I found the picture in the paper. He sits in the corner of the room. He sits in the back of the car. We arrive in Madrid. He gets in the car. She likes walking in the rain. My cousin lives in the country. There are kites in the sky. He plays in the street. (BE) She lives in a hotel. The boys stand in a line. There is a big tree in the middle of the garden. He is in town. I have to stay in bed. The robber is in prison now. She sits at the desk. Open your books at page 10. The bus stops at Graz.at I stay at my grandmother`s. I stand at the door. Look at the top of the page. Page 58
  • 59. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] The car stands at the end of the street. You mustn`t park your car at the front of the school. Can we meet at the corner of the street? I met John at a party. Pat wasn`t at home yesterday. I study economics at university. The childen are at gandmother`s. He`s looking at the park. He always arrives late at school. The map lies on the desk. The picture is on page 10. The photo hangs on the wall. He lives on a farm. Dresden lies on the river Elbe. Men`s clothes are on the second floor.on He lives on Heligoland. The shop is on the left. My friend is on the way to Moscow. Write this information on the front of the letter. When she was a little girl people saw unrealistic cowboy films on television. Page 59
  • 60. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Mixed ConditionalsҮйл үг нь ногоон бол илэрхийлж байгаа цаг нь БОДИТ БУС ОДОО ЦАГҮйл үг нь улаан бол илэрхийлж байгаа цаг нь БОДИТ БУС ӨНГӨРСӨН ЦАГҮйл үг нь цэнхэр бол илэрхийлж байгаа цаг нь БОДИТ БУС ИРЭЭДҮЙ ЦАГӨнгөрсөн ОдооЖишээ нь: If I had won the lottery, I would be rich. But I didn`t win the lottery in the past and I am not rich now. If I had taken French in high school, I would have more job opportunities. But I didn`t take French in high school and I don`t have many job opportunities. If she had been born in the United States, she wouldn`t need a visa to work here. But she wasn`t born in the United States and she does need a visa now to work here.Өнгөрсөн ИрээдүйЖишээ нь: Page 60
  • 61. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] If she had signed up for the ski trip last week, she would be joining us tomorrow. But she didn`t sign up for the ski trip last week and she isn`t going to join us tomorrow. If Mark had gotten the job instead of Joe, he would be moving to Shanghai. But Mark didn`t get the job and Mark is not going to move to Shanghai. If Darren hadn`t wasted his Christmas bonus gambling in Las Vegas, he would go to Mexico with us next month. But Darren wasted his Christmas bonus gambling in Las Vegas and he won`t go to Mexico with us next month.Одоо ӨнгөрсөнЖишээ нь: If I were rich, I would have bought that Ferrari we saw yesterday. But I am not currently rich and that is why I didn`t buy the Ferrari yesterday. If Sam spoke Russian, he would have translated the letter for you. But Sam doesn`t speak Russian and that is why he didn`t translate the letter. If I didn`t have to work so much, I would have gone to the party last night. But I have to work a lot and that is why I didn`t go to the party last night.Одоо ИрээдүйЖишээ нь: If I didn`t have so much vacation time, I wouldn`t go with you on the cruise to Alaska next week. But I do have a lot of vacation time and I will go on the trip next week. If Cindy were more creative, the company would send her to New York to work on the new advertising campaign. But Cindy is not creative and the company won`t send her to New York to work on the new campaign. If Dan weren`t so nice, he wouldn`t be tutoring you in math tonight. But Dan is nice and he is going to tutor you tonight.Ирээдүй ӨнгөрсөнЖишээ нь: If I weren`t going on my business trip next week, I would have accepted that new assignment at work. But I am going to go on a business trip next week, and that is why I didn`t accept that new assignment at work. If my parents weren`t coming this weekend, I would have planned a nice trip just for the two of us to Napa Valley. Page 61
  • 62. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] But my parents are going to come this weekend, and that is why I didn`t plan a trip for the two of us to Napa Valley. If Donna weren`t making us a big dinner tonight, I would have suggested that we go to that nice Italian restaurant. But she is going to make us a big dinner tonight, and that is why I didn`t suggest that we go to that nice Italian restaurant.Ирээдүй ОдооЖишээ нь: If I were going to that concert tonight, I would be very excited. But I am not going to go to that concert tonight and that is why I am not excited. If Sandy were giving a speech tomorrow, she would be very nervous. But Sandy is not going to give a speech tomorrow and that is why she in not nervous. If Seb didn`t come with us to the desert, everyone would be very disappointed. But Seb will come with us to the desert and that is why everyone is so happy.Third Conditional – Нөхцөлт өгүүлбэр IIIНөхцөлт өгүүлбэр нь үндсэн 2 хэсгээс бүтдэг :- Гол өгүүлбэр- Нөхцөл заасан өгүүлбэрЭнэ төрлийн өгүүлбэрүүдийн илэрхийлдэг гол санаа нь нөхцөл заасан хэсэгт гаргажбайгаа нөхцөл нь биелэвэл гол өгүүлбэрт заасан үйлдэл биелэгдэх тухай байдаг. Нөхцөлзаасан хэсгийг if гэсэн үгийн тусламжтайгаар илэрхийлдэг.Хэрэв чи цагтаа ирсэн бол бид нислэгнээсээ хоцрохгүй байх байсан гол өгүүлбэрийндоогуур зуравIf you came on time we would not miss the flightНөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөлөөс нь хамаарч бодит ба бодит бус нөхцөлтэй гэж 2ангилдаг. Мөн илэрхийлж байгаа цагаас нь хамаарч Нэгдүгээр, хоѐрдугаар, гуравдугаартөрлийн нөхцөлт өгүүлбэр гэж ангилдаг. Page 62
  • 63. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Гуравдугаар төрлийн нөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөл нь ямагт бодит бус байдаг. Нөхцөл ньөнгөрсөнд биелэгдэх боломжгүй нөхцөл байсан ба хэрэв энэ нөхцөл биелtсэн байсансанбол ямар нэгэн юм хийчихсэн байх байсан гэсэн утгатай. өгүүлбэрүүд байдаг.[if + past perfect ][would have + үйл үг + ed] гэсэн бүтэцтэй байдаг. Өнгөрсөн цагийнутга илэрхийлдэг[if + past perfect] [perfect conditional]If I had studied harder, I would have passed the exam. - Хэрэв би хичээлээ сайн давтдагбайсансан бол шалгалтаа өгчихсөн байх байсан. : Хэдийгээр үйл үгийн цаг нь past perfectбайгаа боловч илэрхийлж буй цаг нь өнгөрсөн цаг байнаIf I had had the money, I would have bought this Audi. : мөнгөгүй учраас энэ машиныгаваагүйIf you had driven more carefully, you would not have had an accident. : машинааболгоомжтой барьж байгаагүй учир осол гарсанIf we had played a little better, we could have won the game. : бид сайн тоглоогүй учирхожигдсон If I had owned a car, I would have driven to work. But I didn`t own one, so I took the bus. She would have traveled around the world if she had had more money. But she didn`t have much money, so she never traveled. I would have read more as a child if I hadn`t watched so much TV. Unfortunately, I did watch a lot of TV, so I never read for entertainment. Mary would have gotten the job and moved to Japan if she had studied Japanese in school instead of French. If Jack had worked harder, he would have earned more money. Unfortunately, he was lazy and he didn`t earn much. A: What would you have done if you had won the lottery last week? B: I would have bought a house. A: What city would you have chosen if you had decided to move to the United States? B: I would have chosen Seattle.Баймж үгwould have + can = could havewould have + shall = should havewould have + may = might have Page 63
  • 64. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Жишээ нь: If I had gone to Egypt, I could have learned Arabic. If she had had time, she might have gone to the party. If I had had more time, I could have exercised after work. If he had invited you, you might have gone.Second Conditional – Нөхцөлт өгүүлбэр IIНөхцөлт өгүүлбэр нь үндсэн 2 хэсгээс бүтдэг:- Гол өгүүлбэр- Нөхцөл заасан өгүүлбэрЭнэ төрлийн өгүүлбэрүүдийн илэрхийлдэг гол санаа нь нөхцөл заасан хэсэгт гаргажбайгаа нөхцөл нь биелвэл гол өгүүлбэрт заасан үйлдэл биелэгдэх тухай байдаг. Нөхцөлзаасан хэсгийг if гэсэн үгийн тусламжтайгаар илэрхийлдэг.Хэрэв чи цагтаа ирсэн бол бид нислэгнээсээ хоцрохгүй байх байсан гол өгүүлбэрийндоогуур зуравIf you came on time we would not miss the flightНөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөлөөс нь хамаарч бодит ба бодит бус нөхцөлтэй гэж 2ангилдаг. Мөн илэрхийлж байгаа цагаас нь хамаарч Нэгдүгээр, хоѐрдугаар, гуравдугаартөрлийн нөхцөлт өгүүлбэр гэж ангилдаг. Page 64
  • 65. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Хоѐрдугаар төрлийн нөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөл нь ямагт бодит бус байдаг. Нөхцөл ньирээдүйд биелэгдэх боломж огт байдаггүй. Бодит бус нөхцөлийг ямагт өнгөрсөн цагаарилэрхийлдэг.[if + өнгөрсөн цаг][would+үйл үг][If ... Simple Past ..., ... would + verb ...][... would + verb ... if ... Simple Past ...] нөхцөл заасан өгүүлбэр ба гол өгүүлбэр өмнө хойнобайх нь чухал бус.Жишээ нь: If I owned a car, I would drive to work. But I don`t own a car. She would travel around the world if she had more money. But she doesn`t have much money. I would read more if I didn`t watch so much TV. Mary would move to Japan if she spoke Japanese. If they worked harder, they would earn more money. A: What would you do if you won the lottery? B: I would buy a house. A: Where would you live if you moved to the U.S.? B: I would live in Seattle.Хэдийгээр эдгээр өгүүлбэрүүдийн үйл үг нь өнгөрсөн цаг дээр хувирсан байгаа боловчилэрхийлж байгаа санаа нь одоо эсвэл ирээдүй цагийг илэрхийлсэн.If I owned a car, I would drive to work. But I don`t own a car. Энэ өгүүлбэрээс харахад үйлүгнүүд нь өнгөрсөн цаг дээр хувирсан байна.Хэрвээ надад машин байсан бол би ажил уруугаа машинаар явдаг байх байсан. Гэхдээнадад машин байхгүй - Өгүүлбэрийн илэрхийлж байгаа санаа нь одоо цаг. Учир нь одоомашин байсан бол энэ нөхөр машинаар явах байсан.I would stay at home if i did not have to work tomorrow - Хэрэв би маргааш ажиллахгүйбайсан бол гэртээ байх байсан. : өгүүлбэрийн цагууд өнгөрсөн цаг дээр хувирсан байгааболовч илэрхийлж байгаа санаа нь ирээдүй цаг байна.Анхаар! If I were ...Зөвхөн бодит бус нөхцөл үүсгэн ярьж байгаа тохиолдолд were гэдэг үгийг бүх төлөөнийнэртэй хамт хэрэглэж болдог. Гэхдээ was гэдэг үгийг олон тоотой хэрэглэж болохгүй.Жишээ нь: Page 65
  • 66. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] If he were French, he would live in Paris. If she were rich, she would buy a yacht. I would play basketball if I were taller. I would buy that computer if it were cheaper.First Conditional – Нөхцөлт өгүүлбэр IНөхцөлт өгүүлбэр нь үндсэн 2 хэсгээс бүтдэг :- Гол өгүүлбэр- Нөхцөл заасан өгүүлбэрЭнэ төрлийн өгүүлбэрүүдийн илэрхийлдэг гол санаа нь нөхцөл заасан хэсэгт гаргажбайгаа нөхцөл нь биелвэл гол өгүүлбэрт заасан үйлдэл биелэгдэх тухай байдаг. Нөхцөлзаасан хэсгийг if гэсэн үгийн тусламжтайгаар илэрхийлдэгХэрэв чи цагтаа ирвэл бид нислэгнээсээ хоцрохгүй гол өгүүлбэрийн доогуур зуравIf you come on time we will not miss the flightНөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөлөөс нь хамаарч бодит ба бодит бус нөхцөлтэй гэж 2ангилдаг. Мөн илэрхийлж байгаа цагаас нь хамаарч Нэгдүгээр, хоѐрдугаар, гуравдугаартөрлийн нөхцөлт өгүүлбэр гэж ангилдаг. Page 66
  • 67. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Нэгдүгээр төрлийн нөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөл нь ямагт бодит байдаг. Нөхцөл ньирээдүйд биелэгдэж болох магадлал байвал тухайн нөхцөлийг бодит гэж үздэг. Бодитнөхцөлийг одоо цагаар илэрхийлдэг. Хэрэв нөхцөл нь бодит бус бол нөхцөл нь ямагтөнгөрсөн цагаар илэрхийлэгддэг ѐстой.[if + одоо цаг][ирээдүй цаг]If you come on time - нөхцөл заасан хэсэгwe will not miss the flight - гол өгүүлбэрIf I have the money, I will buy this car.If it`s sunny, we`ll go to the park.Peter will be sad if Susan leaves.If you cook dinner, I`ll wash the dishes.[if /when + одоо цаг][одоо цаг] гэсэн бүтэц байдаг ба энэ нь байнга болдог нөхцөлбайдлыг илэрхийлдэг. If I go to a friends house for dinner, I usually take a bottle of wine or some flowers. When I have a day off from work, I often go to the beach. If the weather is nice, she walks to work. Jerry helps me with my homework when he has time. I read if there is nothing on TV. A: What do you do when it rains? B: I stay at home. A: Where do you stay if you go to Sydney? B: I stay with my friends near the harbor.A: What do you do when it rains?B: I stay at home. Энэ жишээн дээр харахад нөхдүүд байнга болдог зүйлийн тухай ярьжбайна.А: Та бороо орвол яадаг вэ?В: Би гэртээ үлддэгХаринA: What will you do if it rains?B: I will stay at home. Энэ жишээн дээр бороо орох гэдэг нь ойрын ирээдүйд болох үйлдэлбайгаа тул First Conditional ашигласан байна. Page 67
  • 68. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]ShouldShould"Should" нь санал зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэгддэг ба зарим тохиолдолд үүрэг хариуцлага,ямар нэгэн зүйлийг болох тухай хүлээлтийг илэрхийлж болноЖишээ нь: When you go to Berlin, you should visit the palaces in Potsdam. - Та Берлинд очвол Подстамын ордонд очиж үзсэн дээр : санал You should focus more on your family and less on work. - Та ажлаасаа илүү гэр бүлдээ санаа тавьсан нь дээр : зөвлөгөө I really should be in the office by 7:00 AM. - Би өглөөний 7 цагт ажил дээрээ байх хэрэгтэй : үүрэг хариуцлага By now, they should already be in Dubai. - Одоо тэд аль хэдийн Дубайд очсон байх ѐстой : хүлээлт Page 68
  • 69. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]"Should" ыг Одоо, Өнгөрсөн, ирээдүй цаг дээр хэрэглэх . Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. Sarah shouldn`t smoke so much. It`s 1. People with high cholesterol not good for her health. should eat low-fat foods. 2. Sarah shouldn`t have smoked so 2. Frank should have eaten low-fatshould much. That`s what caused her health foods. That might have preventedСанал зөвлөгөө problems. his heart attack. 3. Sarah shouldn`t smoke when she visits 3. You really should start eating Martha next week. Martha hates when better. people smoke in her house. I should be at work before 9:00.should We should return the video before үгүйсгэсэн хэлбэр дээрҮүрэг хариуцлага the video rental store closes. хэрэглэгддэггүй 1. Susan should be in New York by now. 1. Susan shouldn`t be in New York yet.should 2. Susan should have arrived in 2. Susan shouldn`t have arrived in Newямар нэгэн зүйлийг New York last week. Let`s call her York until yesterday.болох тухай and see what she is up to.хүлээлт 3. Susan shouldn`t arrive in New York 3. Susan should be in New York until next week. by next week. Her new job starts on Monday. Page 69
  • 70. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Would ба өнгөрсөн дэх ирээдүй цагWould ба өнгөрсөн дэх ирээдүй цагЕрөнхий дөө "Would" гэсэн баймж үг дараах хэлбэрээр хэрэглэгддэг:- Нөхцөлт өгүүлбэрт- "will" гэдэг үгийн өнгөрсөн цагийн хэлбэр- өнгөрсөнд давтан хийдэг байсан үйлдэлЖишээ нь: If he were an actor, he would be in adventure movies. - Хэрэв тэр жүжигчин байсан бол тэр адал явдалт кинонд тоглох байсан : нөхцөлт өгүүлбэр /Second Conditional хичээлийн харна уу/ I knew that she would be very successful in her career. Тэр эмэгтэй ажил хөдөлмөртөө их амжилт гаргана гэдгийг тэр мэдэж байсан : "will" гэдэг үгийн өнгөрсөн цаг Page 70
  • 71. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] When they first met, they would always have picnics on the beach. : Бид анх танилцаж байхдаа дандаа наран шарлагын газар очдог байсан : энэ хэлбэр "used to" гэсэн хэлбэртэй ижил"Would" -г одоо өнгөрсөн ирээдүй цаг дээр хэрэглэх Үгүйсгэсэн хэлбэр Зөвшөөрсөн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. If I were president, I would cut the cost 1. If I were president, I would not of education. - Хэрэв би ерөнхийлөгч raise taxes. Хэрэв би ерөнхийлөгч байсан бол боловсролын өртөгийг байсан бол татварыг нэмэхгүй бууруулах байсан байх байсан 2. If I had been president, I would have cut 2. If I had been president, I would the cost of education. - Хэрэв биwould not have raised taxes. - Хэрэв би ерөнхийлөгч байсансан болнөхцөлт ерөнхийлөгч байсансан бол боловсролын өртөгийг бууруулчихсанөгүүлбэрт татварыг нэмэхгүй байх байсан байх байсан 3. If I were president, I would not 3. If I were elected president next year, I sign the tax increase next week. - would cut the cost of education. Хэрэв би Хэрэв би ерөнхийлөгч байсан бол ирэх жилийн сонгуулиар сонгогдох ирэх долоо хоногт татварыг байсан бол боловсролын өртөгийг нэмэхгүй байх байсан бууруулах байсан I said I would help you. - Би чамд туслана гэж хэлсэн шүү дээ /I will helpwould you/ I said I wouldn`t help you."will" -нөнгөрсөн He told me he would be here before 8:00. He told me he would not be hereхэлбэр - Тэр надад 8 цагаас өмнө энд ирнэ гэж before 8:00. хэлсэн /Анх хэлэгдсэн байдал нь : I will be here before 8:00/would When I was a kid, I would always go to When I was a kid, I wouldn`t go intoөнгөрсөнд the beach. - Би хүүхэд байхдаа дандаа the water by myself. - Би хүүхэддавтан хийдэг наран шарлагын газарт очдлг байсан /I байхдаа ус руу ганцаараа явдаггүйбайсан зүйл used to go to the beach/ байсан Page 71
  • 72. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] When he was young, he would always do When he got older, he would never his homework. do his homework. - Тэр том болоод гэрийн даалгавраа хийхээ больсонӨнгөрсөн дэх ирээдүй цагЯмарваа нэгэн зүйлийг ирээдүйд хийх тухай, ямар нэгэн зүйл ирээдүйд болох тухайөнгөрсөнд ярьж байгаа тохиолдолыг FUTURE IN THE PAST буюу өнгөрсөн дэх ирээдүйцаг гэдэг.Энгийн ирээдүй цаг дээр "will" гэдэг үгийн илэрхийлдэг санаа "would" гэдэг үгийнтусламжтай тэр чигээрээ гарах ба мөн "going to" -гийн илэрхийлдэг санаа "was going to"гэдэг үгийн тусламжтайгаар тэр чигээрээ гарна.Жишээ нь: I told you he was going to come to the party. - Тэр ирэх гэж байсан гэж би чамд хэлсэн шүү дээ : төлөвлөсөн үйлдэл I knew Julie would make dinner. Жюли оройн хоол хийнэ гэж би мэдэж байсан : тухайн үед Жюли хоол хийнэ гэж шийдвэр гаргасан. Jane said Sam was going to bring his sister with him, but he came alone. - Жейн Самыг эмэгтэй дүүгээ дагуулж ирнэ гэсэн гэж хэлсэн боловч тэр ганцаараа ирсэн : төлөвлөсөн үйлдэл I had a feeling that the vacation was going to be a disaster. - Энэ амралт шал утгагүй болно гэдгийг би мэдэрч байсан : ирээдүйд болох зүйлийг урьдчилан хэлсэн. He promised he would send a postcard from Egypt. - Тэр Египетээс ил захидал явуулна гэж амласан : өнгөрсөнд нэг мөч дээр ирээдүйд хийх үйлийн тухай шийдвэр гаргасан.May ба mightMay"May" ихэнхдээ эргэлзээтэй байдлыг илэрхийлдэг. Мөн зөвшөөрөл өгөх ба зөвшөөрөлхүсэхэд хэрэглэгддэг.Жишээ нь:Cheryl may be at home. - Шэрил гэртээ байж магадгүй. : эргэлзээтэй байдал Page 72
  • 73. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Johnny, you may leave the table when you have finished your dinner. - Жонни, хоолоо идээддууссан бол ширээнээс босож болно : зөвшөөрөл өгөхMay I use your pen? - Би таны үзгийг хэрэглэж болох уу? : зөвшөөрөл хүсэх"May" -г одоо, өнгөрсөн, ирээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй 1. Jack may be upset. I can`t really tell 1. Jack may not be upset. Perhaps he is if he is annoyed or tired. tired.may 2. Jack may have been upset. I couldn`t 2. Jack may not have been upset.эргэлзээтэй really tell if he was annoyed or tired. Perhaps he was tired.байдал 3. Jack may get upset if you don`t tell 3. Jack may not get upset, even if you him the truth. tell him the truth 1. You may leave the table now that 1. You may not leave the table. You`re you`re finished with your dinner. not finished with your dinner yet. 2. "BE ALLOWED TO" болжmay 2. "BE ALLOWED TO" болж хувирна хувирназөвшөөрөл You were not allowed to leave the table You were allowed to leave the tableөгөх because you hadn`t finished your dinner. after you finished your dinner. 3. You may not leave the table until you 3. You may leave the table when you are finished with your dinner. finish your dinner.may May I borrow your eraser?зөвшөөрөл Үгүйсгэсэн хэлбэр байхгүйхүсэх May I make a phone call?Might"Might" ихэнхдээ эргэлзээтэй байдлыг илэрхийлэх, нөхцөлт өгүүлбэрт хэрэглэгддэг.Үүнээс гадна санал хүсэлт гаргахад хэрэглэгддэг.Жишээ нь: Page 73
  • 74. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Your purse might be in the living room. Магадгүй таны цүнх том өрөөнд байгаа байх :эргэлзээтэй байдалIf I didn`t have to work, I might go with you. Хэрэв би ажиллах шаардлагагүй байсан болмагадгүй тантай хамт явах байсан байх : нөхцөлт өгүүлбэрYou might visit the botanical gardens during your visit. Та аялалынхаа үеэр ургамалсудлалын цэцэрлэгт зочилж очвол зүгээр : санал болгохMight I borrow your pen? - Би таны үзэгийг хэрэглэж болох уу? хүсэлт"Might" -г одоо, өнгөрсөн, ирээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. She might be on the bus. I think her 1. She might not be on the bus. car is having problems. She might be walking home. 2. She might have taken the bus. I`m 2. She might not have taken themight not sure how she got to work. bus. She might have walkedэргэлзээтэй байдал home. 3. She might take the bus to get home. I don`t think Bill will be able to give 3. She might not take the bus. her a ride. She might get a ride from Bill. 1. If I entered the contest, I might 1. Even if I entered the contest, I actually win. might not win. 2. If I had entered the contest, I mightmight 2. Even if I had entered the actually have won.нөхцөлт өгүүлбэрт contest, I might not have won. 3. If I entered the contest tomorrow, I 3. Even if I entered the contest might actually win. Unfortunately, I tomorrow, I might not win. can`t enter it. 1. Одоо цагийн хэлбэр байхгүй 1. Одоо цагийн хэлбэр байхгүйmightсанал 2. You might have tried the cheese 2. Өнгөрсөн цагийн хэлбэр cake. бараг хэрэглэгддэггүй Page 74
  • 75. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] 3. You might try the cheesecake. 3. You might not want to eat the cheese cake. It`s very calorific.mightхүсэлт Might I have something to drink? Үгүйсгэсэн хэлбэр бараг хэрэглэгддэггүй(Америк англи хэлэнд Might I borrow the stapler?бага хэрэглэгддэг)Анхаар! "Could not" ба "Might not""Could not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх боломжгүй тухай"Might not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх эсэхийг мэдэхгүй ба эргэлзсэн санаа.Жишээ:Jack might not have the key. Магадгүй Жэкт түлхүүр байхгүй байх.Jack could not have the key. Жэкт түлхүүр байх боломжгүй.Can ба couldАнгли хэлэнд "Can" гэдэг үг модал буюу баймж үгийн үүргээр их хэрэглэгддэг. Өөрөөрхэлбэл энэ үг нь өөрөө туслах үйл үгийн үүргээр хэрэглэгдэж болох ба өөрийн утгаадавхар илэрхийлж байдаг. Илэрхийлдэг утгууд нь : ямар нэгэн зүйл хийж чадах бачадахгүй тухай, боломж, хүсэлт зөвшөөрөл. Page 75
  • 76. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Жишээ нь:I can ride a horse. - Би морь унаж чадна : чадварWe can stay with my brother when we are in Paris. - Бид Парист миний дүүгийнд байж болно: боломжShe cannot stay out after 10 PM. - Тэр 10 цагаас оройтож болохгүй : зөвшөөрөлCan you hand me the stapler? - Үдээсний машин дөхүүлээд өгч чадах уу? : хүсэлтAny child can grow up to be president. - Ямар ч хүүхэд өсөж том болоод Ерөнхийлөгч болжболно : боломж"Can" -ыг одоо өнгөрсөн ба ирээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэр 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. =Баймж үг Ирээдүй Ирээдүй 1. I can speak Chinese. 1. I can`t speak Swahili. 2. Өнгөрсөн цаг дээр "COULD" болж хувирна. 2. Өнгөрсөн цаг дээр "COULD" I could speak Chinese when I was a болж хувирна.can kid. I couldn`t speak Swahili.чадвар 3. Ирээдүй цаг дээр "BE ABLE TO" 3. Ирээдүй цаг дээр "BE ABLE TO" болж хэрэглэгддэг болохыг болж хэрэглэгддэг болохыг анхаарна уу. анхаарна уу. I will be able to speak Chinese by the I won`t be able to speak Swahili. time I finish my course. 1. With a burst of adrenaline, people 1. Even with a burst of adrenaline, can pick up cars. people can`t pick up something that heavy.can 2. Энэ тохиолдолд өнгөрсөн цагability during a дээр "BE ABLE TO" болж хувирна. 2. Энэ тохиолдолд өнгөрсөн цагspecific event With a sudden burst of adrenaline, he дээр "BE ABLE TO" болж was able to lift the car off the child`s хувирна. leg. Even the weight lifter, couldn`t lift the car off the child`s leg. Page 76
  • 77. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] 3. Энэ тохиолдолд ирээдүй цаг дээр "BE ABLE TO" болж хувирна. 3. Энэ тохиолдолд өнгөрсөн цаг With a sudden burst of adrenaline, he дээр "BE ABLE TO" болж will be able to lift the car. хувирна. Even three men working together won`t be able to lift the car. 1. I have some free time. I can help 1. I don`t have any time. I can`t help her now. her now. 2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE ABLE 2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE ABLE TO" болж хувирна. TO" болж хувирна.can I had some free time yesterday. I was I didn`t have time yesterday. I wasn`tболомж able to help her at that time. able to help her at that time. 3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр 3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр "can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ. "can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ I`ll have some free time tomorrow. I I won`t have any time later. I can`t can help her then. help her then. 1. I can drive Susan`s car when she is 1. I can`t drive Susan`s car when she out of town. is out of town. 2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE 2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE ALLOWED TO" болж хувирна. ALLOWED TO" болж хувирна.can I was allowed to drive Susan`s car I wasn`t allowed to drive Susan`s carзөвшөөрөл while she was out of town last week. while she was out of town last week. 3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр 3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр "can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ "can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ I can drive Susan`s car while she is I can`t drive Susan`s car while she is out of town next week. out of town next week. Can I have a glass of water? Can`t I have a glass of water?can Can you give me a lift to school? Can`t you give me a lift to school?хүсэлт Хүсэлтүүд ихэвчлэн ойрын Хүсэлтүүд ихэвчлэн ойрын ирээдүйд хийгдэх үйлс байдаг ирээдүйд хийгдэх үйлс байдаг Anyone can become rich and famous It can`t cost more than a dollar or two.can if they know the right people.боломж ба You can`t be 45! I thought you wereболомжгүй Learning a language can be a real about 18 years old. Page 77
  • 78. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]байдал challenge."Could" нь дангаараа боломж, өнгөрсөнд ямар нэг зүйл хийж чадсан ба чадаагүй тухай,болон санал хүсэлт гаргахад хэрэглэгддэг.Жишээ:Extreme rain could cause the river to flood the city. - Гэнэтийн хүчтэй борооноос болж голүерлэж хотийг ургаад аваад явчих боломжтой : possibilityNancy could ski like a pro by the age of 11. - Нэнси 11 настай байхдаа мэргэжлийн цаначиншиг цанаар гулгаж чаддаг байсан : past abilityYou could see a movie or go out to dinner. Чи кино үзэх юм уу гадуур гарч хоолонд оржболно шүү дээ : suggestion -Could I use your computer to email my boss? Би таны компьютеээр даргадаа и-мэйл бичижболох уу? : requestWe could go on the trip if I didn`t have to work this weekend. - Энэ амралтын өдрүүдээражиллах шаардлагагүй байсан бол бид аялалаар явж болох байсан : нөхцөлт өгүүлбэртхэрэглэгдэх байдал"Could" -ыг одоо өнгөрсөн ба ирээдүй цаг дээр хэрэглэх Үгүйсгэсэн хэлбэр Зөвшөөрсөн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. John could be the one who stole the 1. Mary couldn`t be the one money. who stole the money.could 2. John could have been the one who stole 2. Mary couldn`t have beenболомж the money. the one who stole the money. 3. John could go to jail for stealing the 3. Mary couldn`t possibly go money. to jail for the crime. Page 78
  • 79. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] 1. Even if I had more time, I 1. If I had more time, I could travel around couldn`t travel around the the world. world.could 2. If I had had more time, I could have 2. Even if I had had moreнөхцөлт time, I couldn`t have traveledөгүүлбэрт traveled around the world. around the world.хэрэглэгдэх 3. If I had more time this winter, I could travel around the world. 3. Even if I had more time this winter, I couldn`t travel around the world. 1. Одоо цаг дээр хэрэглэгддэггүйcould 2. You could have spent your vacation in Hawaii. Үгүйсгэсэн хэлбэр байхгүйсанал 3. You could spend your vacation in Hawaii. I could run ten miles in my twenties. I couldn`t run more than a I could speak Chinese when I was a kid. mile in my twenties. Өнгөрсөн цаг дээр нэг удаа хийж чадсан I couldn`t speak Swahili.could зүйлийн тухай зөвшөөрсөн хэлбэр дээрөнгөрсөн цаг "Could" -г хэрэглэдэггүй. Харин оронд нь Өнгөрсөн цаг дээр нэг удаа "BE ABLE TO"-г хэрэглэдэг. хийж чадаагүй зүйлийндээрх чадвар тухай үгүйсгэсэн хэлбэр Yesterday, I could lift the couch by myself. дээр "Could" -г хэрэглэдэг Буруу Yesterday, I couldn`t lift the Yesterday, U was able to lift the couch by couch by myself. Зөв myself. Зөв Couldn`t he come with us? Could I have something to drink?couldхүсэлт Couldn`t you help me with Could I borrow your stapler? this for just a second?Анхаар! "Could not" ба "Might not" Page 79
  • 80. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]"Could not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх боломжгүй тухай"Might not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх эсэхийг мэдэхгүй ба эргэлзсэн санаа.Жишээ:Jack might not have the key. Магадгүй Жэкт түлхүүр байхгүй байх.Jack could not have the key. Жэкт түлхүүр байх боломжгүй. Page 80
  • 81. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Used toӨнгөрсөнд байнга хийдэг байсан одоо хийдэггүй зүйлээ эсвэл ямар байсан одоо тийм бишзүйлийг "used to" хэллэгийн тусламжтай илэрхийлдэг.Jerry used to study English. - Жерри англи хэл үздэг байсан : одоо үздэггүйSam and Mary used to go to Mexico in the summer. - Сэм Марри хоѐр зун Мексик явдагбайсан : одоо явдаггүй.I used to start work at 9 o`clock. - Би 9 цагт ажиллаж эхэлдэг байсан : одоо үгүйChristine used to eat meat, but now she is a vegetarian. - Кристин мах иддэг байсан ч тэродоо цагаан хоолтон болсонI used to live in Paris. - Би Парист амьдардаг байсан : одоо амьдардаггүйSarah used to be fat, but now she is thin. - Сара их тарган байсан одоо тэр туранхайGeorge used to be the best student in class, but now Lena is the best. - Жорж ангийн хамгийнсайн сурагч байсан одоо хамгийн сайн сурагч бол Лена.Oranges used to cost very little in Florida, but now they are quite expensive. - Флоридад жүржих хямдхан байсан. Гэвч одоо нэлээд үнэтэй болсон."Used to" хэллэг ба Simple PastЭнгийн өнгөрсөн цаг ба "Used to" хэллэг хоѐр хоѐулаа өнгөрсөнд болсон үйлдлийгилэрхийлдэг боловч "used to" хэллэгийн хувьд өнгөрсөнд давтагдан хийгдэж байсангэдгийг товойлгож өгдөг бол энгийн өнгөрсөн цаг үйлдлийг нэг удаа хийгдэхдээ бүрэнгүйцэтгэж хийж дууссан тухай илэрхийлдэг.She used to play the piano when she was a child . Тэр эмэгтэй хүүхэд байхдаа төгөлдөр хууртоглодог байсан : одоо тоглодоггүйShe played the piano yesterday - Тэр эмэгтэй өчигдөр төгөлдөр хуур тоглосон : энэ хүн одооч бас тоглодог.ACTIVE / PASSIVEЭнэ хэллэгийн хувьд идэвхтэй ба идэвхгүй хэв хэрэглэгдэж болно. Page 81
  • 82. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Jerry used to pay the bills. - Жерри дандаа тооцоо хийдэг байсан : үйлийн эзнийг тодруулжхэлсэн тул : ИдэвхтэйThe bills used to be paid by Jerry. Тооцоо Жерригээр дандаа хийгддэг байсан : тооцоохийгддэг байсан гэдгийг тодруулсан тул : Идэвхгүй.Анхаар!Энэ хэллэгийн хувьд асуулт үгүйсгэсэн хэлбэр нэг их хэрэглэгдээд байдаггүй.I used to play the guitar as a child : Би хүүхэд байхдаа гитар тоглодог байсан - одоотоглодоггүйDid you use to play the guitar as a child? : бараг ингэж хэлдэггүй харинDid you play the guitar as a child? гэж энгийн өнгөрсөн цагаар асуудаг.ХариулахдааYes, I used to play the guitar as a child эсвэл зүгээр шууд Yes, I didNo, I did not use to play the guitar as a child : гэж бараг хэлдэггүй харинNo, I did not play the guitar as a child Page 82
  • 83. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Used toӨнгөрсөнд байнга хийдэг байсан одоо хийдэггүй зүйлээ эсвэл ямар байсан одоо тийм бишзүйлийг "used to" хэллэгийн тусламжтай илэрхийлдэг.Jerry used to study English. - Жерри англи хэл үздэг байсан : одоо үздэггүйSam and Mary used to go to Mexico in the summer. - Сэм Марри хоѐр зун Мексик явдагбайсан : одоо явдаггүй.I used to start work at 9 o`clock. - Би 9 цагт ажиллаж эхэлдэг байсан : одоо үгүйChristine used to eat meat, but now she is a vegetarian. - Кристин мах иддэг байсан ч тэродоо цагаан хоолтон болсонI used to live in Paris. - Би Парист амьдардаг байсан : одоо амьдардаггүйSarah used to be fat, but now she is thin. - Сара их тарган байсан одоо тэр туранхайGeorge used to be the best student in class, but now Lena is the best. - Жорж ангийн хамгийнсайн сурагч байсан одоо хамгийн сайн сурагч бол Лена.Oranges used to cost very little in Florida, but now they are quite expensive. - Флоридад жүржих хямдхан байсан. Гэвч одоо нэлээд үнэтэй болсон."Used to" хэллэг ба Simple PastЭнгийн өнгөрсөн цаг ба "Used to" хэллэг хоѐр хоѐулаа өнгөрсөнд болсон үйлдлийгилэрхийлдэг боловч "used to" хэллэгийн хувьд өнгөрсөнд давтагдан хийгдэж байсангэдгийг товойлгож өгдөг бол энгийн өнгөрсөн цаг үйлдлийг нэг удаа хийгдэхдээ бүрэнгүйцэтгэж хийж дууссан тухай илэрхийлдэг.She used to play the piano when she was a child . Тэр эмэгтэй хүүхэд байхдаа төгөлдөр хууртоглодог байсан : одоо тоглодоггүйShe played the piano yesterday - Тэр эмэгтэй өчигдөр төгөлдөр хуур тоглосон : энэ хүн одооч бас тоглодог.ACTIVE / PASSIVEЭнэ хэллэгийн хувьд идэвхтэй ба идэвхгүй хэв хэрэглэгдэж болно.Jerry used to pay the bills. - Жерри дандаа тооцоо хийдэг байсан : үйлийн эзнийг тодруулжхэлсэн тул : Идэвхтэй Page 83
  • 84. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]The bills used to be paid by Jerry. Тооцоо Жерригээр дандаа хийгддэг байсан : тооцоохийгддэг байсан гэдгийг тодруулсан тул : Идэвхгүй.Анхаар!Энэ хэллэгийн хувьд асуулт үгүйсгэсэн хэлбэр нэг их хэрэглэгдээд байдаггүй.I used to play the guitar as a child : Би хүүхэд байхдаа гитар тоглодог байсан - одоотоглодоггүйDid you use to play the guitar as a child? : бараг ингэж хэлдэггүй харинDid you play the guitar as a child? гэж энгийн өнгөрсөн цагаар асуудаг.ХариулахдааYes, I used to play the guitar as a child эсвэл зүгээр шууд Yes, I didNo, I did not use to play the guitar as a child : гэж бараг хэлдэггүй харинNo, I did not play the guitar as a child Page 84
  • 85. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Future Perfect Continuos Tense – Ирээдүйд Төгсч үргэлжлэх цагFuture perfect continuos буюу ирээдүйд төгсөн үргэлжлэх цагийг хэрхэн зөв ашиглах,ямар тохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүүзүйл биш юм. Future Perfect continuos гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огтбайхгүй. Хэрэв орчуулбал ирээдүйд төгсөн үргэлжлэх цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэнь суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр future perfect continuos гэжийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.Хэрэглэгддэг тохиолдолууд1. Ямар нэгэн зүйлийг ирээдүйд нэг цэгээс өмнө хийж эхлээд тэр цэгийг дайран цаашүргэлжлэх магадлалтай үйлдэлийг бүхэлд нь дүгнэн хэлж байгаа бөгөөд энэтохиолдолд үйлдэл хир хугацаанд үргэлжилж байгааг ихэвчлэн дурдсан байдаг.Үргэлжилсэн хугацааг нь for, since, all day. all morning гэх мэт үргэлжилсэн хугацааилэрхийлдэг үгсийн тусламжтайгаар хэлдэг.- The weather forecast said that it would rain for two days. So by the time you get up tomorrowmorning it will have been raining for all night. Цаг агаарын мэдээлсэнээр бороо 2 өдрийнтурш орно. Маргааш өглөө чамайг босож байх үеэр бороо бүтэн шөнийн турш орчихсонбайх болно. Маргааш өглөө чамайг босох үеэр гэсэн хэллэгээр ирээдүйд байгаа цэгийгтодотгож өгч байна. Үйлдэл ирээдүйд заан хэлж байгаа цэгээс өмнө эхэлсэн үргэлжилэнүйлдэгдэж энэ цэгийг дайран гараад цааш үргэлжлэх.- /It is 1 p.m. now/ We started painting the house 2 hours ago. If you come around 4 p.m. we willhave been painting the house for 5 hours. /Одоо өдрийн 1 цаг болж байна./ Бид 2 цагийн өмнөбайшингаа будаж эхэлсэн. Чи 4 цагийн үед манайд ирвэл бид байшингаа 5 цагийн туршбудчихсан байх болно. - будах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхсэн ч ирээдүйд байгаа цэг буюу 4цаг гэхэд бид энэ үйлдлийг хийж эхлээд 5 цаг болчихсон байна гэдгийг гаргаж өгсөнбайна.Next year I will have been working in the company for 10 years Ирэх жил гэхэд би энэкомпанид 10 жил ажиллачихсан байх болно. Үйлдэл дуусаагүй байх ба 10 жилийн өмнөөсхийгдэж эхэлсэн байна. Энэ байдлыг ирэх жил буюу ирээдүй цагийн өнгөнөөс ярьжбайна.Анхаар! Англи жишээ өгүүлбэрийг ойлгомжтой байлгах үүднээс монгол орчуулгийгүгчлэн хийсэн болохыг анхаарна уу!2. Ямар нэгэн үйлдлийг ирээдүйд нэг цэгээс өмнө хийж эхлээд тэр мөчийн өмнөхөндуусан үйлдлийг илэрхийлэхэд энэ цаг хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд ямар нэгэн цагхугацаа заасан үг хэрэглэдэггүй ба тухайн үйлдэл хийгдэж байсныг батлах шинжтэмдэг заавал байх ѐстой. Page 85
  • 86. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]- You will have been waiting for more than two hours when her plane finally arrives. Түүнийонгоц буутал чи 2 цаг гаруй хүлээчихсэн байх болно. Онгоц буух гэсэн хэллэгээрирээдүйд нэг цэг зааж өгсөн ба энэ цэгийн өмнөхөн буюу онгоц нь ирсэнээр хүлээх гэдэгүйлдэл бүтэн 2 цаг гаруй хийгдээд дуусаж байх тухай энэ өгүүлбэр илэрхийлж байна.- By the time we get to Khovd this evening, we will have been driving for more than 10 hours.Бид өнөө орой Ховд хүрэх үед бид машинаар 10 гаруй цаг явчихаад байх болно. Ингэжхэлж байгаа тохиолдолд Ховдод очсоноор машинаар явах гэдэг үйлдэл дууссан байна.Өөрөөр хэлбэл ирээдүйд нэг цэгээс өмнө өөр нэг үйлдлийг үргэлжлүүлэн хийж байгаадтэр цэгийн өмнөхөн дууссан байна.Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг Past simple буюу Past participle буюу Present ParticipleInfinitive буюу энгийн өнгөрсөн үйлт нэрийн өнгөрсөн буюу үйлт нэрийнтодорхойгүй хэлбэр цаг цаг одоо цагgo went Gone goingdo did Done doingplay played Played playingtalk talked Talked talkingХүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөрбайдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.Үйл үгийг дүрмийн/regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйлүгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийнхувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэхшаардлагатай байдаг:Дүрмийн үйл үгwork workedlike + -ed likedtalk talked Page 86
  • 87. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Дүрмийн бус үйл үгgo went gonesee saw seenhave had haddo did doneАнгли хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:S+V+OS - Subject буюу үйлийн эзэнV - Verb буюу үйл үгO - Object буюу тусагдахуунFuture Perfect Continuos цагийн өгүүлбэрийн бүтэцS + will have been verb+ing +OҮйлийн эзэн + will have been үйл үг + ing + тусагдахуунАнхаар! Гол үйл үг нь-ing залгавар авсан байх ѐстой.Зөвшөөрсөн хэлбэрThey will have been eating lunchShe will have been working very hardShe will have been cooking dinnerWe will have been playing footballI will have been painting the door Page 87
  • 88. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Үгүйсгэсэн хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь will have/hasбайдаг. Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна. Мэдээжөгүүлбэрийн үйл үгийн бүтэц хадгалагдана.S + will not have been verb+ing +OҮйлийн эзэн + will not have been үйл үг+ing + тусагдахуун- He will not be tired because he will not have been exercising so hard. Тэр дасгал иххийгээгүй байх учраас нэг их ядраагүй байх болно. he will not be tired гэдэг өгүүлбэрээрирээдүйд болох цагийг зааж өгсөн байна. Энэ цэгээс өмнө тэр нэг их дасгал хийгээгүйбайх учир ядраагүй байх болно. Future perfect continuous цагаар илэрхийлж байгаагийнгол учир нь энэ өгүүлбэрийг хэлж байгаа хүн дасгал хийх гэдэг үйлдэл үргэлжлэнхийгдэнэ гэхдээ нэг их биш бөгөөд ирээдүйд зааж хэлж байгаа цэг дээр нь нөгөө нөхөрядраагүй байна гэсэн санааг гаргаж байна.- A: When you finish your English course, will you have been living in New Zealand for over ayear?B: No, I will not have been living here that long. Энэ жишээн дээр Шинэ Зеландад амьдрахгэдэг үйлдэл англи хэлний курсээ төгсөх үед хир хугацаагаар үргэлжлэн хийгдээд дуусажбайгаа тухай санаа илэрхийлнэ. Өгүүлбэрээс харахад л энэ хүн гадаад хүн бөгөөд ШинэЗеландад курст суухаар ирсэн болох нь мэдэгдэж байна. Тийм учраас төгсөх үед live гэдэгүйлдэл үргэлжлэн хийгдэж байгаад дуусах болно.Асуух хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд future perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь will have байдаг.Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүйтөрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.Yes / No questionsЭнэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултынерөнхий бүтцийг харуулбал:Will have + S + been +Verb +ing + O?Will have +үйлийн эзэн +үйл үг+ing + тусагдахуун? Үгүйсгэсэн Зөвшөөрсөн бүтэн Зөвшөөрсөн Үгүйсгэсэн бүрэнАсуулт богино хариулт бүтэн хариулт хариулт богино Page 88
  • 89. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] хариултWill you have been Yes, I will have been No, I will not have No, I won`t Yes, I will haveeating? eating been eating haveWill she have been Yes, she has been Yes, she will No, she not will has No, she won`tworking hard? working hard have been working hard have No, I will not haveWill you have been Yes, I will have been No, I won`t Yes, I will have been playingplaying basketball? playing basketball have basketballWh- questions Асуух үгтэй асуултЭнэ төрлийн асуулт асуух үгээрээ эхэлдэг ба бүтцийн хувьд дээрхтэй ижил байна.Асуулт ХариултHow long will you have been studying when you I will have been studying for 6 years when Igraduate? graduateWhat will you have been doing? I will have been cleaning my room I will have been waiting for you for over 2How long will you have been waiting for me? hoursБайнга гаргадаг алдаануудАлдаа Зөв Тайлбар Future perfect continuousI will have working in the I will have been working in цагийн өгүүлбэрийн бүтэцcompany for 5 years next the company for 5 years дутуу байнаmonth. next month. will+have+been+past participle.I will haven`t been working I will not (won`t) have been Асуух ба үгүйсгэсэнin the company for 5 years working in the company for хэлбэр дээр туслах үйл үгnext month. 5 years next month. заавал хэрэглэгдэх ба Page 89
  • 90. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] үгүйсгэсэн хэлбэр асуулт гэх мэт хувирлуудыг туслах үйл үг нь авдаг. Энэ тохиолдолд туслах үйл үг нь will учир үгүйсгэсэн хэлбэр нь will гэдэг үгэн дээр ирж will not болноWill have you been Will you have been Асуултан дахьworking in the company for working in the company for өгүүлбэрийн гишүүдийн5 years next month? 5 years next month? дараалал буруу байна.I`ll have been working in I`ll have worked in three We use the simple formthree different positions at different positions at the when we talk aboutthe company by the end of company by the end of the amount/number.the year. year. Page 90
  • 91. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Past Perfect Continuous Tense - Өнгөрсөнд төгсөн үргэлжилж байсан цагРast perfect continuos буюу төгс одоо үргэлжлэх цагийг хэрхэн зөв ашиглах, ямартохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйлбиш юм. Past Perfect continuos гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэворчуулбал өнгөрсөнд төгсөн үргэлжилж байсан цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ ньсуралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр past perfect continuos гэж иймцаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.Хэрэглэгддэг тохиолдолууд1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд өнгөрсөн нэг цэгийг цааш ирээдүйүргэлжлэх магадлалтай үйлдэлийг бүхэлд нь дүгнэн хэлж байгаа бөгөөд энэтохиолдолд үйлдэл хир хугацаанд үргэлжилж байгааг ихэвчлэн дурдсан байдаг.Үргэлжилсэн хугацааг нь for, since, all day. all morning гэх мэт үргэлжилсэн хугацааилэрхийлдэг үгсийн тусламжтайгаар хэлдэг.- They had been talking for over an hour before Tony arrived. - Тониг ирэхэд тэд бүтэн цаггаруй ярилцсан байсан: Тониг ирэхэд гэдэг өгүүлбэр өнгөрсөнд болсон нэг цэгийг нь заажөгч байна. Харин энэ цэгээс өмнө ярилцах гэдэг үйлдэл эхэлсэн ба энэ цэг хүртэлүргэлжилсэн бөгөөд дууссан эсэхийг тодорхой заагаагүй ба энэ нь цааш үргэлжилсэн байжболох үйлдэл байна.- Mike wanted to sit down because he had been standing all day at work. Майк суухыг хүссэняагаад гэвэл тэр ажил дээрээ бүхэл өдрийн турш зогссон байсан. : Майк суухыг хүссэнгэсэн өгүүлбэр нь өнгөрсөндөх цэгийг нь зааж байна харин энэ цэгээс өмнө Майк бүтэнөдрийн турш зогссон байсан зогсож байсан.2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд өнгөрсөнд нэг цэгийн өмнөхөндууссан үйлдлийг илэрхийлэхэд энэ цаг хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд ямар нэгэн цагхугацаа заасан үг хэрэглэдэггүй ба тухайн үйлдэл хийгдэж байсныг батлах шинжтэмдэг заавал байх ѐстой.- When I opened the door yesterday I saw Jenny standing. Her eyes were red because she hadbeen crying. - Өчигдөр намайг хаалга онгойлгоход Женни зогсож байсан. Түүний нүд ньбайсан яагаад гэвэл тэр уйлж байсан юм байна лээ.: Өчигдөр намайг хаалга онгойлгоходгэдэг өгүүлбэрээр өнгөрсөн дөх цэгээ зааж өгч байна. Женни энэ цэгээс өмнөхөн уйлжбайгаад уйлахаа больсон байсан ба нүд нь улаан байсан нь түүнийг уйлж байсныг гэрчилжбайна. Page 91
  • 92. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]- It had been raining when I got up this morning - Намайг өглөө босоход бороо орчихсонбайсан - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд өглөө намайг босоход буюу өнгөрсөн нэг цэгдээр түүнээс өмнө нэг үйлдэл буюу бороо орж байгаад намайг босохоос өмнөхөн нь бороозогссон байх ѐстой бөгөөд газар нойтон хэвээрээ. Өөрөөр хэлбэл үйлдэл дөнгөж түрүүхэнболтол хийгдэж байсан байна.- I met Jack in the jym. He was out of breath because he had been running. Би Жактай спортзааланд тааралдсан. Тэр их амьсгаадаж байсан яагаад гэвэл тэр гүйж байсан юм байна лээ.Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг Past simple буюу Past participle буюу Present ParticipleInfinitive буюу энгийн өнгөрсөн үйлт нэрийн өнгөрсөн буюу үйлт нэрийнтодорхойгүй хэлбэр цаг цаг одоо цагgo went gone goingdo did done doingplay played played playingtalk talked talked talkingХүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөрбайдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.Үйл үгийг дүрмийн/regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйлүгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийнхувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэхшаардлагатай байдаг:Дүрмийн үйл үгwork workedlike + -ed likedtalk talkedДүрмийн бус үйл үгgo went gone Page 92
  • 93. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]see saw seenhave had haddo did doneАнгли хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:S+V+OS - Subject буюу үйлийн эзэнV - Verb буюу үйл үгO - Object буюу тусагдахуунPresent Perfect Continuos цагийн өгүүлбэрийн бүтэцS + had been verb+ing + OАнхаар! үйл үг нь-ing залгавар авсан байх ѐстой.Зөвшөөрсөн хэлбэр цайгаа ууж байсныг илтгэх зүйлс байх ѐстой, ширээгээThey had been Тэд үдийн цайгаа хураагаагүй, аман дээр нь талхны үртэс наалдсан ч юм ууeating lunch. ууж байсан юм. гэх мэт үйлдэл саяхан хийгдэж байсныг гэрчлэх зүйлс байх ѐстой.She had been Тэр саяхан болтолworking very маш шаргуу Тэр тун их ядарсан байх ѐстой.hard. ажиллаж байсан.She had been Тэр хоол хийж хормогчтойгоо ч юм уу ямар нэгэн байдлаар хоол хийжcooking байсан юм. байсныг илтгэх зүйл байх ѐстой.dinner.We had been Бид хөлбөмбөг Наад хувцас хунар чинь юу болоо вэ? хариуд нь "Бидplaying тоглож байсан юм. хөлбөмбөг тоглож байсан юм" үйлдэл саяхан болтол Page 93
  • 94. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]football. хийгдэж байсан нь илт байна.I had been Наад гар хуруу чинь яачаа вэ? хариуд нь "Би хаалга будаж Би хаалга будажpainting the байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж байсан нь илт байсан юмdoor байна.She had been Нүд нь хавдаж улайсан тохиодолд хэлэхэд болно. Яагаад Тэр уйлж байсан юм.crying. гэвэл тэр саяхан болтол уйлж байсан юм.Үгүйсгэсэн хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг. Мэдээжүгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна. Мэдээж өгүүлбэрийн үйл үгийнбүтэц хадгалагданаS + had not been verb+ing + OХарилцан яриа-1A: There were cups and dishes on the table when I went into the dining room. Had you beeneating?B: No, I had not been eating. I had just arrived.A: Ширээн дээр аяга тавагнууд байсан. Чи юм идэж байсан юм уу?В: Үгүй ээ. Би юм идэж байгаагүй. Би дөнгөж түрүүхэн нь гаднаас орж ирсэн байсан.Харилцан яриа-2A: She looked very tired. Had she been working hard?B: No, She had not been working hard. She had had some health problems.А: Тэр их ядрангуй харагдаж байсан. Тэр их шаргуу ажиллаж байсан юм уу?В: Үгүй ээ, тэр их шаргуу ажиллаж байгаагүй. Түүний бие нь тааруу байсан юм.Харилцан яриа-3A: Why were your hands wet? Had you been washing your hands? Page 94
  • 95. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]B: No, I had not been washing my hands. I had been washing my clothes.A: Чиний гар яагаад нойтон байсан юм бэ? Гараа угааж байсан юм уу?B: Үгүй ээ, би гараа угааж байгаагүй ээ. Би хувцасаа угааж байсан юм.Асуух хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг.Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүйтөрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.Yes / No questionsЭнэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултынерөнхий бүтцийг харуулбал:Had +S+ been +Verb +ing + O?Had +үйлийн эзэн +үйл үг+ing + тусагдахуун? Зөвшөөрсөн бүтэнАсуулт Зөвшөөрсөн Үгүйсгэсэн бүрэн Үгүйсгэсэн богино хариулт хариулт богино хариулт хариултHad you been Yes, I had been No, I had not been Yes, I had No, I hadn`teating? eating eatingHad she been No, she had not Yes, she had beenworking hard Yes, she had been working hard No, she hadn`t working hard latelylately latelyHad you been Yes, I had been No, I had not beenwashing your Yes, I had No, I hadn`t washing my hands washing my handshands?Wh- questions Асуух үгтэй асуултЭнэ төрлийн асуулт асуух үгээрээ эхэлдэг ба бүтцийн хувьд дээрхтэй ижил байна.Where had she been going? Тэр эмэгтэй хаашаа явж байсан бэ?What had you been doing? Чи юу хийж байсан бэ?How long had you been waiting for me? Чи намайг хир удаан хүлээсэн бэ? Page 95
  • 96. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Анхаар! Ярианы явцад өнгөрсөнд ямар цэгээс өмнөхөн үйлдэл болж дууссан тухайтодорхой биш байвал цаг заасан өгүүлбэрээр тодотгож өгөх шаардлагатай.Past Perfect Tense - Өнгөрсөнд төгссөн цагPast perfect буюу өнгөрсөнд төгссөн цагийг хэрхэн зөв ашиглах ямар тохиодолдхэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл биш юм.Past Perfect гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв орчуулбалөнгөрсөнд төгссөн цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын толгойг ихэргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр past perfect гэж ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэггээд ойлгочиход л хангалттай.Ямар нэгэн perfect цагийг хэрэглэдэг үндсэн нөхцөлийг санацгаая: Ямар нэгэн цэг дээртүүнээс өмнө хийгдсэн үйлдлийн үр дүнг эсвэл тэр цэгээс өмнө эхэлсэн үйлдэл тэр цэгхүртэл үргэлжилсэн мөн дайран гараад цааш үргэлжлэх гэх мэт үйлдлүүдийг илэрхийлдэг.Өөрөөр хэлбэл ямар нэгэн цэг ба түүнээс өмнө хийгдсэн үйлдлийг тэр цэгтэй нь холбонярьж байвал энэ нь ямар нэгэн perfect цагаар илэрхийлэгддэг. Бидний яриад байгаа цэгмаань яг одоо байвал present perfect, өнгөрсөнд байвал past perfect харин ирээдүйдбайвал future perfect гэх мэтчилэн цагуудаар илэрхийлэгддэг.Past perfect цагийн хэрэглэгддэг тохиолдолууд1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд ярьж байгаа мөчөөс нь өмнө хийсэн ба түүний үрдүнг тэр мөч дээр нь илт байгаа тохиолдол. Анхаарах нэг зүйл бол өнгөрсөн яг ямарцэг дээр гарсан үр дүнг ярьж байгаа нь ярианы явцад тодорхой биш бол тэр цэгийгтодотгож хэлж өгөх шаардлагатай байдаг.- Намайг өрөөнд орж ирэхэд хүүхэд аяга хагалчихсан байсан - хагарах гэдэг үйлдэлөнгөрсөнд болсон ба намайг өрөөнд орж ирэхэд аяга хагархай байсан. Эндээс харахад үрдүн гарсан цэгийг тодотгож хэлж өгсөн байна-> намайг өрөөнд орж ирэхэд . Мэдээж энэөгүүлбэр нь өнгөрсөн цагт хэзээ гэсэн асуултанд хариулагдах цаг зааж байгаа учир энгийнөнгөрсөн цагаар илэрхийлэгдэнэ.A kid had broken a cup when I went in the room- Багш миний дэвтрийг шалгахад би гэрийн даалгавраа хийчихсэн байсан - гэрийндаалгавар хийх гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд хийгдсэн ба багш миний дэвтрийг шалгахад нададүзүүлэх юм дэвтэр дээр байсан.I had done my homework when the teacher checked my notebook. Page 96
  • 97. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Мөн энэ тохиолдол эсрэгээрээ байж болно.Багш миний дэвтрийг шалгахад би гэрийн даалгавраа хийгээгүй байсан.I had not done my homework when the teacher checked my notebook.- Өчигдөр Батынд очиход тэр шинэ машин худалдаад авчихсан байсан - шинэ машинхудалдаж авах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд болсон ба намайг тэднийд очиход шинэ машин ньбайж байсан.I visited Bat yesterday. He has bought a new car.- Намайг өглөө босоход бороо орчихсон байсан - бороо орох гэдэг үйл өнгөрсөнд болсонба өглөө намайг босоход газар нойтон байсан.It has rained when I got up this morning. Энэ өгүүлбэрээс харахад бид өглөө болоодөнгөрсөн зүйлийн тухай буюу өглөө байсан нөхцөл байдлын тухай ярьж байгаа ньилэрхий байна.Үйл явдал нь өнгөрсөнд нэг цэгээс өмнөхөн болсон үйлдлийг тэр цэг дээр дүгнэжярьж байгаа тохиолдолд just гэдэг үг хэрэглэж болно.Bat had just bought a new car when I visited Bat yesterday- Би өчигдөр Батынд очиход тэрдөнгөж шинэ машин худалдаад авчихчихсан байсан.Үйл явдал нь бодож байснаас өмнө болсон байвал already гэдэг үг хэрэглэнэ.Bat had already bought a new car when I visited Bat yesterday - Би өчигдөр Батынд очиходтэр аль хэдийн шинэ машин худалдаад авчихчихсан байсан. Магадгүй би худалдаж авчхэрэггүй гэж хэлэх гэж байсан байж болно шүү дээ.2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнөөс өнгөрсөнд нэг цэг хүртэл хэдий хир хугацаанытурш үйлдэж байсан тухай. Энэ тохиолдолд ямар хугацааны турш буюу үргэлжилсэнхугацаа хэлж байгаа бол for харин ямар нэгэн мөчөөс хойш гэж ярьж байгаа бол sinceгэдэг үг хэрэглэдэг. Анхаарах зүйл нь өнгөрсөн ямар цэг хүртэл гэдгээ тодруулжхэлэх шаардлагатай. Present Perfect цагийн хувьд энэ цэг нь яг одоо байдаг учиртодотгож хэлэх шаардлага байхгүй. Өнгөрсөнд байгаа цэгээ тодруулж хэлэхэд by thetime буюу тер үед гэсэн хэллэг өргөн хэрэглэгддэг.- Манайх Эрдэнэт лүү нүүтэлээ энд 6 сарын турш амьдарчихсан байсан.We had lived here for 6 months by the time we moved to Erdenet.- Би англи хэлийг 3 жилийн турш үзчихсэн байсан. Би өнгөрсөн долоо хоногт TOEFL -ийншалгалт өгсөн. Page 97
  • 98. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I had studied English for 3 years by the time I took TOEFL test.- Туяа 1 сард ажлаасаа гартлаа аас хойш Туяа энэ компанид 4 жил ажиллачихсан байсанТuya had worked in this company for 4 years by the time she quit her job in January.3. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөн хэдэн удаа хийж байсныг өнгөрсөн цагийн өнгөнөөсдүгнэн ярьж байгаа. by the time буюу тер үед гэсэн хэллэг өргөн хэрэглэгддэг.- Ганаа тасартлаа 10 лааз шар айраг уучихсан байсан.Ganaa had drunk 10 cans of beer by the time he passed out.4. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хэзээ нэгэн цагт хийж үзсэн эсвэл үзээгүй тухайөнгөрсөнд ярьж байвал энэ цагийг хэрэглэдэг. Мөн Ямар нэгэн зүйлийг хэдэн удаахийж үзсэн талаар дүгнэн ярих үед бас хэрэглэгддэг ба энэ тохиолдолд ever гэдэг үгашигладаг бөгөөд урьд өмнө хэзээ нэгэн цагт гэсэн санаа агуулна. by the time буюутер үед гэсэн хэллэг өргөн хэрэглэгддэг. Гэхдээ бүх тохиолдолд хэрэглэнэ гэсэн үгбиш юм.- Би урьд нь хэзээ ч далай үзээгүй байсан. Өнгөрсөн зун би Япон явсан. Далай машгайхалтай байсан.Last summer I went to Japan. I had never seen ocean before. It was fantastic!- Чи ер нь өнгөрсөн долоо хоногт анд явахаасаа өмнө анд явж үзсэн байсан уу?Had you ever gone hunting by the time you went hunting last week?- Би Ромд 3 удаа очоод үзчихсэн байсан.I had been to Rome 3 times.Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг Past simple буюу Past participle буюу Present ParticipleInfinitive буюу энгийн өнгөрсөн үйлт нэрийн өнгөрсөн буюу үйлт нэрийнтодорхойгүй хэлбэр цаг цаг одоо цагgo went gone goingdo did done doingplay played played playing Page 98
  • 99. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]talk talked talked talkingХүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөрбайдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.Үйл үгийг дүрмийн/regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйлүгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийнхувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэхшаардлагатай байдаг:Дүрмийн үйл үгwork workedlike + -ed likedtalk talkedДүрмийн бус үйл үгgo went gonesee saw seenhave had haddo did doneАнгли хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:S+V+OS - Subject буюу үйлийн эзэнV - Verb буюу үйл үгO - Object буюу тусагдахуунPast Perfect цагийн өгүүлбэрийн бүтэц Page 99
  • 100. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]S + had verb+ed + OАнхаар! үйл үг нь энгийн өнгөрсөн цаг биш нөхцөлт үйлийн өнгөрсөн цагийн хувирлаархувирах ѐстой.Зөвшөөрсөн хэлбэрThey had gone to school Тэд сургуульдаа явчихсан байсанYou had worked very hard for 3 Чи 3 хоногийн турш их шаргуу ажиллачихсанdays байсанShe had cooked dinner Тэр хоол хийчихсэн байсанWe had ranslated the story Бид өгүүллэгийг орчуулчихсан байсанI had been to London Би Лондонд очоод үзчихсэн байсанShe had seen this movie twice Тэр энэ киног урьд нь 2 удаа үзчихсэн байсанbeforeҮгүйсгэсэн хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг. Мэдээжүгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна.Үгүйсгэсэн Үгүйсгэсэн ба товчилсонThey had not gone to school Тэд сургуульдаа яваагүй байсан They hadn`t gone to schoolYou had not worked very Чи 3 хоногийн турш шаргуу You hadn`t worked very hardhard for 3 days ажиллалаагүй байсан for 3 daysShe had not cooked dinner Тэр хоол хийгээгүй байгаа She hadn`t cooked dinnerWe had not translated the Бид энэ өгүүллэгийг орчуулаагүй We hadn`t translated thestory байсан storyI had not been to London Би Лондонд очиж үзээгүй байсан I hadn`t been to London Page 100
  • 101. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]She had not seen this movie Тэр өмнө нь энэ киног үзээгүй She hadn`t seen this moviebefore байсан beforeХэрэв үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэр дээр yet гэдэг үг нэмж хэлбэр хараахан хийжамжаагүй гэсэн санаа оруулдаг бөгөөд энэ үйлдэл хийгдэнэ гэсэн санаа агуулдаг.They had not gone to school yet. Тэд хараахан сургуульдаа явж амжжагүй байсанShe had not seen this movie yet. Тэр хараахан энэ киног үзэж амжаагүй байсанShe had not cooked dinner yet. Тэр хараахан хоол хийж амжаагүй байсанWe had not translated the story Бид хараахан энэ өгүүллэгийг орчуулж амжжагүйyet. байсанАсуух хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг.Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүйтөрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.Yes / No questionsЭнэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултынерөнхий бүтцийг харуулбал:Had+ S +Verb+-ed + O?Had +үйлийн эзэн +үйл үг+-ed + тусагдахуун?Had they gone to school? Тэд сургуульдаа явчихсан байсан уу?Had you worked very hard for 3 days? Чи 3 хоногийн турш шаргуу ажиллачихсан байсан уу?Had she cooked dinner? Тэр хоол хийчихсэн байсан юу?Had we translated the story? Бид энэ өгүүллэгийг орчуулчихсан байсан уу?Had you been to London? Чи Лондонд очиж үзчихсэн байсан уу?Had she seen this movie before? Тэр өмнө нь энэ киног үзчихсэн байсан уу?Wh- questions Асуух үгтэй асуулт Page 101
  • 102. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Where had they gone? Тэд хаашаа явчихсан байсан вэ?What had you done? Чи юу хийчихсэн байсан бэ?How many countries had you Та хэдэн улсад аялаад үзчихсэн байсан бэ?traveled? Та хир хугацааны турш англи хэл үзчихсэн байсанHow long had you studied English? бэ?Irregular Verbs - Дүрмийн бус үйл үгсАнгли хэлний үйл үг ерөнхийдөө өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийнхэлбэрт хувирч хэрэглэгдэх тохиолдол маш их байдаг ба дээрх хэлбэрүүд -ed залгаваравснаар үүсдэг бөгөөд ингэж үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн үйл үг гэдэг ба үйл үгийн хэсэгнь хувирах эсвэл үйл үг үндсээрээ өөрчлөгдөж өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хэлбэр үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн бус үйл үг гэдэг.Present Past Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээрbe was, were been байх, болохbecome became become болохbegin began begun эхлэнblow blew blown үлээх, салхилахbreak broke broken эвдлэхbring brought brought авч ирэхbuild built built барихburst burst burst тэсрэхbuy bought bought худалдаж авахcatch caught caught барихchoose chose chosen сонгох Page 102
  • 103. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]come came come ирэхcut cut cut хэрчих таслахdeal dealt dealt зохицох, шийдэх, тараахdo did done хийхdrink drank drunk уухdrive drove driven жолоодохeat ate eaten идэхfall fell fallen унахfeed fed fed хооллох,feel felt felt мэдрэхfight fought fought зодолдохfind found found олохfly flew flown нисэхforbid forbade forbidden хориглохforget forgot forgotten мартахforgive forgave forgiven уучлахfreeze froze frozen хөлдөхget got gotten авахgive gave given өгөхgo went gone явахgrow grew grown өсөхhave had had байх Page 103
  • 104. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]hear heard heard сонсохhide hid hidden нуухhold held held барихhurt hurt hurt гэмтэх,keep kept kept хадгалахknow knew known мэдэхlay laid laid ширээ засахlead led led удирдахleave left left орхиж явахlet let let зөвшөөрөхlie lay lain худал ярих, хэвтэхlose lost lost хаяхmake made made хийхmeet met met уулзахpay paid paid төлбөр хийхquit quit quit гарахread read read уншихride rode ridden унах /дугуй, морь/ring rang rung утас дуугарахrise rose risen өсөх, дээшлэх, нар мандахrun ran run гүйхsay said said хэлэх Page 104
  • 105. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]see saw seen харахseek sought sought хайхsell sold sold худалдахsend sent sent илгээхshake shook shaken сэгсрэхshine shone shone гялалзахsing sang sung дуулахsit sat sat суухsleep slept slept унтахspeak spoke spoken ярихspend spent spent зарцуулахspring sprang sprung үсрэхstand stood stood зогсохsteal stole stolen хулгайлахswim swam swum сэлэхswing swung swung савахtake took taken авахteach taught taught заахtear tore torn урахtell told told хэлэхthink thought thought бодохthrow threw thrown шидэх Page 105
  • 106. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]understand understood understood ойлгохwake woke (waked) woken (waked) сэрэхwear wore worn өмсөхwin won won ялахwrite wrote written бичихLIE ба LAY -ийн ялгаа Үйлт нэр өнгөрсөн цагОдоо Өнгөрсөн дээр I have lied my friends.lie, lying I lied to my mother. Би найзууддаа худалхудал хэлэх Би ээждээ худал хэлсэн хэлчихсэн байгаа. I lay on the bed because I He has lain in the grass.lie, lying was tired. Тэр эрэгтэй өвсөн дээхэвтэх Би ядарсан байсан тул хэвтэж байгаа орон дээр хэвтсэн We have laid the dishes on the table.lay, laying Бид тавгаа ширээн дээр I laid the baby in her cradle.тавих байрлуулах тавьчихсан байгаа /Бид ширээгээ засчихсан байгаа/After laying down his weapon, the soldier lay down to sleep.Will you lay out my clothes while I lie down to rest?SIT ба SET - ялгааОдоо Өнгөрсөн Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээрsit (to be seated or come to resting I sat in my favorite chair. You have sat there for threeposition) суух Би хамгийн дуртай hours. Page 106
  • 107. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] сандал дээрээ суусан Чи энд 3 цагийн турш сууж байна She has set her books on my I set my glass on the table. desk again.set (to put or place) Би стаканаа ширээн дээх Тэр эмэгтэй номоо минийтавих байрлуулах тавьсан ширээн дээр дахиад тавьчихсан байнаRISE ба RAISE - ялгаа Үйлт нэр өнгөрсөн цагОдоо Өнгөрсөн дээр He has risen to a position ofrise (steady or customary The balloon rose into the air. power.upward movement) өсөх, Шаар дээшээ хөөрсөн Түүний эрх мэдэлдээшлэх, нар мандах дээшилсэн They raised their hands because I have raised the curtain many they knew the answer. times.raise (to cause to rise) өргөх Тэд хариултыг мэдэж байсан Би энэ хөшигийг олон удаа тул гараа өргөсөн өргөж үзсэнThe boy raised the flag just before the sun rose.Тэр хүү нар мандахаас өмнө тугаа өргөсөн.Posted 28th April 2009 by Page 107
  • 108. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Present Perfect Tense эсвэл Past Simple TenseӨгүүлбэрийн цаг заасан үг эсвэл хэллэгийг 2 үндсэн хэсэгт хувааж болно.1. Тодорхой цаг заасан үг / Definite time2. Тодорхой бус цаг заасан үг / Indefinite time1. When буюу хэзээ гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасан үгсийг тодорхой цагзаасан үгс гэж ойлгож болно.2. How long буюу ямар хугацааны турш гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасанүгсийг тодорхой бус цаг заасан үгс гэж ойлгож болно.Ер нь perfect цагууд тодорхой бус цаг заасан үгтэй хэрэглэгддэг бол past simple цаг ньтодорхой цаг заасан үгстэй хэрэглэгддэг.- Рresent perfect цаг хэрэглэж байгаа үед тодорхой бус цаг хэрэглэгддэг баилэрхийлэгдэж байгаа хугацаа нь дуусаагүй байдаг.I have seen three movies this week. - Одоогийн байдлаар би энэ долоо хоногт 3 киноүзчихсэн байгаа.Энэ долоо хоног дуусаагүй байгаа.- Simple past цаг хэрэглэж байгаа үед яригдаж байгаа хугацаа нь дууссан байдаг.I saw three movies last week. Би өнгөрсөн долоо хоногт 3 кино үзсэнЭнэ долоо хоног дуусаагүй байгаа Page 108
  • 109. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]-Present perfect цаг одоо цагтай холбоотой өөрөөр хэлбэл одоо ямар нэгэн үр дүнхарагдаж байдаг.Martin has brought a pizza. Мартин пицца авчирчихсан байгаа.өөрөөр хэлбэл одоо пицца байгааSimple past цагийн хувьд одоо цагтай холбоогүйMartin brought a pizza yesterday. Мартин өчигдөр пицца авчирсан.пицца авчрах гэдэг үйлдэл өчигдөр болсон гэхдээ одоо байгаа эсэх нь огт хамаагүй,үйлдэл болсон эсэхийг тодотгож хэлж байна.- Рresent perfect цаг нь тодорхой бус цаг хэрэглэдэг.I have seen that movie already. Би энэ киног аль хэдийн үзсэн.Үйлдэл хэзээ болсон нь тодохойгүй. Ямар ч байсан энэ киног урьд өмнө үзэх нь үзсэн.- Simple past цаг нь тодорхой цаг хэрэглэдэг.I saw that movie on Thursday. Би энэ киног өнгөрсөн Пүрэв гаригт үзсэн.Үйлдэл хэзээ болсон нь тодорхой байна.- Present perfect цаг үйлдэл нь дуусаагүй бол for ба since хэрэглэдэг.I have lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарч байгаа.Би одоо ч Викториад амьдарч байгаа.Simple past цагийн хувьд for хэрэглэх тохиолдолд байдаг. Энэ тохиолдолд үйлдэлхийгдээд дуусчихсан байх ѐстой.I lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарсан.Ингэж хэлж байгаа тохиолдолд би одоо Викториад амьдардаггүй, урьд нь амьдардагбайсан энэ үйлдэл нь 5 жил үргэлжилэн хийгдсэн бөгөөд өнгөрсөнд дууссан одоо өөргазар амьдардаг. Page 109
  • 110. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Present Perfect Tense эсвэл Present Perfect Continuous TensePresent Perfect Present Perfect ContinuousWhen is the present perfect tense used? How is the present perfect continuous tense used?The present perfect tense is used to describe an The present perfect continuous tense is a tense thataction that happened in the past, but has a is a tense that is sometimes confusing. It refers toconnection to the present. The present perfect an action that started in the past, but has continuedtense is also sometimes called the present to the present or has just finished.The presentperfect simple tense. The auxillary verb "have" perfect continuous tense uses the auxiliary verbis always used with the present perfect tense. "have/has been" and verb+ing added to the main verb.The present prefect tense is used in thefollowing situations: The present perfect continuous tense is used when: There is a connection with the past. The action started in the past. Урьд өмнө болсон үйл явдалтай Үйл явдал өнгөрсөнд эхэлсэн. уялдаатай. The exact time of the action is not The action continued at the time of known. speaking/writing. Яг хэзээ болоод өнгөрсөн нь Тухайн үйл явдлын тухайн яригдаж байх тодорхойгүй. үедээ үргэлжилж байсан. "For" and "since" can be used to state Оr the action just finished at the time of the time of the action. speaking/writing. Цаг хугацааг тодорхойлоход since, Эсвэл үйл явдал яг болж байх үедээ Page 110
  • 111. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] for-г ашиглаж болно. дөнгөж болоод дууссан. The statement answers "how long" an The action is not completed at the time action has been happening. of speaking/writing. Уг мэдэгдэлийн хариу "хэр удаан" Үйл явдал яг хүүрнэж байх үедээ хугацаанд болоод өнгөрч байна вэ гэсэн бүрэн гүйцэд дуусаагүй. байдалд хариулагдана. The action has happened continuously with The action happened before you expect. stopping. Үйл явдал чамайг яг болно гэж Үйл явдал өнгөрөн үргэлжиж байгаад мэдээгүй байхад болсон. дуусдаг. The action has been repeated numerous time, and is expected to be repeated in the future. Үйл явдал урьд өмнө хэд хэдэн удаа давтагдаж байсан, мөн ирээдүйдээ дахин давтагдах магадлалтай. ExampleExample I have been waiting for my teacher for 1 hour. Би багшаа 1 цагийн турш хүлээж I am not hungry. I have eaten at the байна. school canteen. Би өлсөөгүй. Би сургуулийн цайны газарт юм идчихлээ. We have been learning English since the age of three. Би гурван настайгаасаа хойш Англи хэл сурч байгаа. I have learned English since 1956. Би 1956 оноос хойш англи хэл сурч байна. They have not been playing basketball for a long time. Тэд удаан хугацаанд сагс тоглоогүй. We have not known her for very long. Бид түүнийг тийм ч удаан хугацаанд мэдэхгүй. My sister has not been living in China for many years. Эгч маань олон жилийн турш хятадад амьдраагүй. Have you been to China? Та Хятадад байсан уу? Has your horse been racing for a long time? Морь чинь удаан хугацаанд Has she finished her college? Тэр уралдаж байна уу? эмэгтэй коллежоо төгссөн үү? Have you been living in that house since you have been married? Та тэр байшинд Page 111
  • 112. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] гэрлэснээсээ хойш амьдарч байгаа юу?Present Perfect Continuous Tense –Одоо Төгсч Үргэлжилж байгаа цагРresent perfect continuos буюу төгс одоо үргэлжлэх цагийг хэрхэн зөв ашиглах, ямартохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйлбиш юм. Present Perfect continuos гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй.Хэрэв орчуулбал Төгс одоо үргэлжлэх цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдынтолгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр present perfect continuos гэж ийм цаг байдагийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.Хэрэглэгддэг тохиолдолууд1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд одоог дайран ирээдүйд үргэлжлэхмагадлалтай үйлдэлийг бүхэлд нь дүгнэн хэлж байгаа бөгөөд энэ тохиолдолд үйлдэлхир хугацаанд үргэлжилж байгааг ихэвчлэн дурдсан байдаг. Үргэлжилсэн хугацаагнь for, since, all day. all morning гэх мэт үргэлжилсэн хугацаа илэрхийлдэг үгсийнтусламжтайгаар хэлдэг.- Өглөөнөөс хойш бороо орсоор л байна - бороо орох гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхэлсэн баодоо ч үргэлжилж байгаа ба бороо цааш үргэлжлэн орж байгаа бололтой.It has been raining since this morning.- Би гэрийн даалгавараа бүтэн 3 цагийн турш хийж байна - гэрийн даалгавар хийх гэдэгүйлдэл өнгөрсөнд эхлээд одоо ч үргэлжилэн хийгдэж байгаа эхэлснээс хойш 3 цагөнгөрсөн байна.I have been doing my homework for 3 hours. Page 112
  • 113. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]- Бид бүхэл өдөржингөө байшингаа будаж байна - будах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхлээдодоо ч үргэлжилэн хийгдэж байгаа.We have been painting the flat all day2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд дөнгөж саяхан дууссан үйлдлийгилэрхийлэхэд энэ цаг хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд ямар нэгэн цаг хугацаа заасан үгхэрэглэдэггүй ба тухайн үйлдэл хийгдэж байсныг батлах шинж тэмдэг заавал байхѐстой.- Би чамайг хүлээж байсан юм - нөгөө хүн нь ирсэнээр хүлээх гэдэг үйлдэл дууссан байна.I have been waiting for you.- Бороо саяхан болтол орж байсан - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд бороо зогссон байхѐстой бөгөөд газар нойтон хэвээрээ байна. Өөрөөр хэлбэл үйлдэл дөнгөж саяхан болтолхийгдэж байсан.It has been raining.- Би гүйж байсан юм.I have been running - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд энэ хүн нэлээн ядарсан юм уу эсвэламьсгаадаж байна. Яагаад гэвэл гүйх гэсэн үйлдлийг саяхан болтол хийж байсан.Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг Past simple буюу Past participle буюу Present ParticipleInfinitive буюу энгийн өнгөрсөн үйлт нэрийн өнгөрсөн буюу үйлт нэрийнтодорхойгүй хэлбэр цаг цаг одоо цагgo went gone goingdo did done doingplay played played playingtalk talked talked talkingХүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөрбайдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу. Page 113
  • 114. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Үйл үгийг дүрмийн/regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйлүгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийнхувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэхшаардлагатай байдаг:Дүрмийн үйл үгwork workedlike + -ed likedtalk talkedДүрмийн бус үйл үгgo went gonesee saw seenhave had haddo did doneАнгли хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:S+V+OS - Subject буюу үйлийн эзэнV - Verb буюу үйл үгO - Object буюу тусагдахуунPresent Perfect Continuos цагийн өгүүлбэрийн бүтэц haveS+ been verb+ing + O hasАнхаар! үйл үг нь-ing залгавар авсан байх ѐстойЗөвшөөрсөн хэлбэр Page 114
  • 115. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]They have цайгаа ууж байсныг илтгэх зүйлс байх ѐстой, ширээгээ Тэд үдийн цайгааbeen eating хураагаагүй, аман дээр нь талхны үртэс наалдсан ч юм уу гэх ууж байсан юмlunch мэт үйлдэл саяхан хийгдэж байсныг гэрчлэх зүйлс байх ѐстойShe has been Тэр саяхан болтолworking very маш шаргуу Тэр тун их ядарсан байх ѐстойhard ажиллаж байсанShe has been Тэр хоол хийж хормогчтойгоо ч юм уу ямар нэгэн байдлаар хоол хийжcooking dinner байсан юм байсныг илтгэх зүйл байх ѐстойWe have been Наад хувцас хунар чинь юу болоо вэ? хариуд нь "Бид Бид хөл бөмбөгplaying хөлбөмбөг тоглож байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж тоглож байсан юмfootball байсан нь илт байнаI have been Наад гар хуруу чинь яачаа вэ? хариуд нь "Би хаалга будаж Би хаалга будажpainting the байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж байсан нь илт байсан юмdoor байнаShe has been Тэр уйлж байсан Нүд нь хавдаж улайсан тохиодолд хэлэхэд болно. Яагаадcrying юм гэвэл тэр саяхан болтол уйлж байсан юм.Үгүйсгэсэн хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг.Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна. Мэдээж өгүүлбэрийнүйл үгийн бүтэц хадгалагдана. haveS+ not been verb+ing + O hasХарилцан яриа-1A: There are cups and dishes on the table. Have you been eating?B: No, I have not been eating. I just came in.A: Ширээн дээр аяга тавагнууд байна. Чи юм идэж байсан юм уу?В: Үгүй ээ. Би юм идэж байгаагүй. Би дөнгөж сая гаднаас орж ирлээ. Page 115
  • 116. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Харилцан яриа-2A: She looks very tired. Has she been working hard lately?B: No, She has not been working hard lately. She has some healt problems.А: Тэр их ядрангуй харагдаж байна. Сүүлийн үед их шаргуу ажиллаж байсан юм уу?В: Үгүй ээ, тэр сүүлийн үед их шаргуу ажиллаж байгаагүй. Түүний бие нь тааруу байгааюм.Харилцан яриа-3A: Why are your hand wet? Have you been washing your hands?B: No, I have not been washing my hands. I have been washing my clothes.A: Чиний гар яагаад нойтон байгаа юм бэ? Гараа угааж байсан юм уу?B: Үгүй ээ, би гараа угааж байгаагүй ээ. Би хувцасаа угааж байсан юм.Асуух хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг.Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүйтөрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Present perfect continuosцаг бол нэг төрлийн одоо цаг учир 3-р бие нэг тоон дээр туслах үйл үг have -> has болноYes / No questionsЭнэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултынерөнхий бүтцийг харуулбал:Have/Has+ S been +Verb +ing + O?Have/Has +үйлийн эзэн +үйл үг+ing + тусагдахуун? Зөвшөөрсөн Үгүйсгэсэн Зөвшөөрсөн бүтэн бүтэн Үгүйсгэсэн бүрэнАсуулт богино хариулт богино хариулт хариулт хариултHave you been Yes, I have been No, I have not been Yes, I have No, I haven`teating? eating eatingHas she been Yes, she has been Yes, she has No, she has not been No, she hasn`t Page 116
  • 117. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]working hard working hard lately working hard latelylatelyHave you been Yes, I have been No, I have not beenwashing your Yes, I have No, I haven`t washing my hands washing my handshands?Wh- questions Асуух үгтэй асуултЭнэ төрлийн асуулт асуух үгээрээ эхэлдэг ба бүтцийн хувьд дээрхтэй ижил байна.Where has she been going? Тэр эмэгтэй хаашаа явж байсан бэ?What have you been doing? Чи юу хийж байсан бэ?How long have you been waiting for me? Чи намайг хир удаан хүлээсэн бэ? Page 117
  • 118. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Future Simple Tense – Энгийн Ирээдүй цагАудио сонсохЭнгийн ирээдүй цагийг зөв хэрэглэж сурахад маш хялбархан. Хоѐр л зүйлийг сайн ойлгожавах хэрэгтэй. Нэг нь ирээдүйд болох үйл явдал гэхдээ хийхээр завдаж байгаа үйлдэл биш.Нөгөө нь ирээдүйд ямар нэгэн зүйлийг хийх шийдвэр гаргаж байгаа тохиолдолд ирээдүйдхийх үйлдлээ will туслах үйл үгийн тусламжтай илэрхийлдэг. Энгийн ирээдүй цагийнөгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.S + will + Verb + OҮйлийн эзэн +will + үйл үг + тусагдахуунХүүрнэх хэлбэр / Positive formАнгли хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэн хэсгийн хамт бичигддэг. Жишээнь:to write to go to seeto do to have to eat гэх мэт байдаг бол эдгээр үйл үг энгийн ирээдүй цагаар хэлбэржвэл:энгийн ирээдүй цагаар хэлбэржвэл дараах хэлбэртэй болно.will write will go will seewill do will have will eat болно Page 118
  • 119. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]өгүүлбэрт оруулбал:I will go to Russia Би Орос явна.You will understand Чи ойлгоно.She will come on time Тэр эмэгтэй цагтаа ирнэ.He will repair his car Тэр эрэгтэй машинаа засна.It will rain tomorrow Маргааш бороо орно.We will do it Бид үүнийг хийнэ.You will meet the president Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзанаThey will watch this movie Тэд энэ киног үзнэ.Ямар нэгэн зүйлийг урьдчилан төлөвлөсөн ба ирээдүйд тэр зүйлээ хийх гэж байгаатохиолдолд энгийн ирээдүй цагийг хэрэглэж болдоггүй. Өөрөөр хэлбэл will хэлбэрийгхэрэглэж болдолггүй.will туслах үйл үг товчилсон байдлаар хэрэглэж болно`ll write `ll go `ll see`ll do `ll have `ll eat болноCONVERSATION - Харилцан яриаA: Tomorrow, I`ll leave for the US.B: How many days will you spend there?A: I`ll be there only four or five days.B: Please give my best to Anne.A: I sure will.Үгүйсгэсэн хэлбэр / Negative formЭнгийн ирээдүй цагийн үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэцS + will + not + Verb + OҮйлийн эзэн +will + not + үйл үг + тусагдахуун Page 119
  • 120. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I will not go to Russia Би Орос явахгүй.You will not understand Чи ойлгохгүй.She will not come on time Тэр эмэгтэй цагтаа ирэхгүй.He will not repair his car Тэр эрэгтэй машинаа засахгүй.It will not rain tomorrow Маргааш бороо орохгүй.We will not do it Бид үүнийг хийхгүй.You will not meet the president Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзахгүйThey will not watch this movie Тэд энэ киног үзэхгүй.will not = won` tгэж товчилж хэрэглэж болох ба албан бус бичиг болон аман ярианд хэрэглэгддэг.I won` t go to Russia Би Орос явахгүй.You won` t understand Чи ойлгохгүй.She won` t come on time Тэр эмэгтэй цагтаа ирэхгүй.He won`t repair his car Тэр эрэгтэй машинаа засахгүй.It won` t rain tomorrow Маргааш бороо орохгүй.We won` t do it Бид үүнийг хийхгүй.You won` t meet the president Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзахгүйThey won` t watch this movie Тэд энэ киног үзэхгүй.Асуух хэлбэр / Interrogative formАсуултыг дотор нь нилээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүйтөрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Энгийн одоо цагийн асууххэлбэрт хэрэглэгддэг туслах үйл үг нь will байх бөгөөд I, II, III бие олон тоо гэжхувирдаггүй. Page 120
  • 121. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Yes / No questionsЭнэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу.Yes / No төрлийн асуух хэлбэрийн өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэцWill + S + Verb + O?Will + үйлийн эзэн + үйл үг + тусагдахуун?Will you go to England? Чи Англи явах уу?Will she come on time? Тэр эмэгтэй цагтаа ирэх үү?Will he repair his car? Тэр эрэгтэй машинаа засах уу?Will it rain tomorrow? Маргааш бороо орох уу?Will we do it? Бид үүнийг хийх үү?Will you meet the president? Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзах уу?Will they watch this movie? Тэд энэ киног үзэх үү?Yes / No төрлийн асуух өгүүлбэрт богино хэлбэрээр хариулж болдогWill you go to England? Yes, I will. No, I won`t.Will she come on time? Yes, she will. No, she won`t.Will he repair his car? Yes, he will. No, he won`t.Will it rain tomorrow? Yes, it will. No, it won`t.Will you meet the president? Yes, we will No, we won`t.Will they watch this movie? Yes, they will. No, they won`t.Бүтэн өгүүлбэрээр хариулбал Зөвшөөрсөн ҮгүйсгэсэнWill you go to England? Yes, I will go to England. No, I won`t go to England. Page 121
  • 122. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Will she come on time? Yes, she will come on time. No, she won`t come on time.Will he repair his car? Yes, he will repair his car. No, he won`t repair his car.Will it rain tomorrow? Yes, it will rain tomorrow. No, it won`t rain tomorrow.Will you meet the president? Yes, we will meet the president. No, we won`t meet the president.Will they watch this movie? Yes, they will watch this movie. No, they won`t watch this movie.Зөвхөн 1-р бие дээр ярьж байхад will гэдэг үгийн оронд shall гэдэг үгийг хэрэглэж болно.We shall go earlier. Бид эрт явнаI shall watch. Би үзнэShall we go to the Бүгдээрээ супермаркет уруу явцгаахsupermarket? уу?Shall I open the door? Би хаалга онгойлгочих уу?Wh-questions / Асуух үгтэй асуултуудЭнэ төрлийн асуултанд асуух үг заавал орох ба шууд тийм/үгүй хэмээн хариулжболдоггүй.Wh + will+ S +Verb (+ O)?Асуух үг + will +үйлийн эзэн +үйл үг (+ тусагдахуун)?When will you go to England? Чи хэзээ Англи явах уу?What will she wear? Тэр эмэгтэй юу өмсөх бол?Where will he repair his car? Тэр эрэгтэй хаана машинаа засах уу?When will it rain? Хэзээ бороо орох уу?What kind of music will you listen? Чи ямар хөгжим сонсох вэ?Where will they watch this movie? Тэд энэ киног хаана үзэх үү?Асуух үгнүүд:What, when, where, how, which, why, who, whose гэх дангаараа байх боловч өөр үгтэй Page 122
  • 123. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]нийлэн нийлмэл асуух үгсийг үүсгэдэг.How much - хэр ихHow many - хэдэн ширхэгWhat time - хэдэн цагтWhat kind - ямар төрлийнWhat color - ямар өнгийнHow old - хэдэн настай / хэр зэрэг хуучинHow long - хэр зэрэг уртТогтмол ажиглагддаг алдаануудБуруу Зөв Тайлбар Ямар нэгэн үйлдлийг ярианы- The phone`s ringing. Ok -I`ll answer it. мөчид шийдэж байгаа тул will /- OK, I`m going to answer it. will not хэрэглэх ѐстойI`m sure he is going to help I`m sure he will help When we say what we think oryou. you. expect, we use will (won`t). Рromise гэсэн үгийн дарааI promise I`m going to help. I promise I`ll help. ихэвчлэн will хэрэглэгддэг. Нийлмэл өгүүлбэрийн гол өгүүлбэр will -ээр хэлбэржсэнI`ll call you when I"`l come I`ll call you when I come байвал туслах өгүүлбэрт энгийнto my office. to my office. одоо цагийг ихэвчлэн хэрэглэдэг (when, as soon as, until). Нөхцөлт өгүүлбэрийн голIf you will give me your If you give me your өгүүлбэр will-ээр хэлбэржсэнaddress, I`ll send you a address, I`ll send you a байвал нөхцөл заасан гишүүнpostcard. postcard. өгүүлбэр энгийн одоо цагаар хэлбэрждэг Ямарваа нэг үйлдлийг хийх I can`t see you next тухай шийдвэр өнгөрсөндI can`t see you next week. I week. I am returning/am гарсан байвал ирээдүйд хийхээрwill return to Paris. going to return to Paris. завдаж буй үйлдлийг нь going to гэсэн хэлбэрээр илэрхийлдэг Page 123
  • 124. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Going to - ирээдүй цагийг илэрхийлэх Аудио сонсохPresent Continuous буюу Одоо үргэлжилж байгаа цагийн үйл үгийн бүтцийг ашигланирээдүй цагийг илэрхийлж болдог. Эхлээд одоо үргэлжилж байгаа цагийг эргэн харцгаая.S + am/is/are + Verb + ing + OҮйлийн эзэн + am/is/are + үйл үг + ing + тусагдахуунIt is raining now Бороо орж байнаBat is going to school Бат сургууль руугаа явж байнаTuya is dancing at the moment Туяа бүжиглэж байнаTim is singing Тим дуулж байнаThey are playing cards Тэд хөзөр тоглож байнаWe are having dinner* Бид өдрийн хоолоо идэж байна Page 124
  • 125. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Дээрх өгүүлбэрүүд яг одоо болж байгаа үйлдлийг илэрхийлж байгаа нь тодорхой байна.Харин гол үйл үгийг нь going tо гэсэн үйл үгээр сольж өгүүлбэр зохиож үзье.I am going to buy a car.Шууд үгчилж орчуулбалБи машин худалдан авахаар явж байна. гэж орчуулагдана.Гэхдээ англи хэлэнд одоо үргэлжилж байгаа цагаар ирээдүй цагийг илэрхийлэх аргабайдаг. Ямар нэгэн зүйлийг урьдчилан шийдсэн бөгөөд энэ зүйлээ хийхээр завдажбайгаа тохиолдолд энэ хэлбэрээр илэрхийлж болох ба ихэнх тохиолдолд ирээдүй цагзаасан дайвар үгийг авсан байдаг. Харин нэгэнт яригдаж байгаа нөхцөл байдал тодорхойирээдүйн тухай бол ирээдүй цаг заасан үгийг хэрэглэхгүй байж болдог. Жишээ нь:I am going to buy a car tomorrow.Үгчилж орчуулбалБи маргааш машин авахаар явж байна.Гэвч энэ өгүүлбэрийн илэрхийлж байгаа гол санаа нь:Би маргааш машин худалдаж авах гэж байгааЖишээ:I am going to watch a movie tonight. Би өнөө орой кино үзэх гэж байгаа.Энэ өгүүлбэрийн хувьд үйлийн эзэн кино үзэх гэсэн үйлдийг хийхээр өнгөрсөнд шийдвэргаргасан одоо энэ үйлдлийг хийхээр завдсан байгаа гэсэн санаа болохоос бус өнөө оройкино үзэхээр явж байна гэсэн санаа биш юм.She is going to go to Canada next year. Тэр эмэгтэй ирэх жил Канад явах гэж байгаа.Өгүүлбэрийн утгаас харахад энэ үйлдэл нэгэнт шийдсэн үйлдэл болох нь тодорхойбайна.Х арин ирээдүйд ямар нэгэн зүйл хийх тухай шийдвэрийг яг одоо буюу за үүнийгтөдийд өдийд хийе дээ гэх мэтчилэн шийдвэр гаргаж байгаа байдалд одоо үргэлжлэхцагийг ашиглаж болдоггүй. Энэ тохиолдолд энгийн ирээдүй цаг буюу Future SimpleTense -ийг хэрэглэдэг. Жишээ нь:What a nice car! I will buy it. Ямар аятайхан машин бэ! Би үүнийг худалдаж авна.Энэ тохиолдолд энэ нөхөр машин худалдаж авах гэдэг үйлдлийг ирээдүйд хийх тухай ягодоо буюу ярианы мөчид шийдвэр гаргаж байгаа бөгөөд дээр хэлсэнчлэн энэ тохиолдолдзөвхөн энгийн ирээдүй цаг хэрэглэдэг. Page 125
  • 126. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Going to хэлбэрийг сайн ойлгож хэрэглэж сурсан бол энэ хэлбэрийн товчилсон хэлбэрийгхэрэглэж сурах хэрэгтэй юм.What are you doing tomorrow night?Энэ өгүүлбэрийг анхааран харвал бүтцийнхээ хувьд одоо үргэлжлэх цаг боловч tomorrownight буюу маргааш орой гэсэн ирээдүй цаг илэрхийлсэн дайвар үг авсан байна. Going toгэсэн хэлбэр ороогүй байгааг анхаарна уу. Дээрх өгүүлбэрийг дараах хэлбэрээр бичижболноWhat are you going to do tomorrow night?Энэ өгүүлбэрүүдийн илэрхийлж байгаа утгад ямарч ялгаа байхгүй юм. Өөрөөр хэлбэлgoing to do = doingхэлбэрээр товчилж хэрэглэж болох ба энэ тохиолдолд ирээдүй цаг заасан үг заавал байхѐстой эсрэг тохиолдолд өгүүлбэрийн утга санаа одоо үргэлжилж байгаа цагийгилэрхийлнэWhat are you doing? Та юу хийж байгаа юм бэ?Энэ өгүүлбэрийн санаа яг одоо болж байгаа үйлийг асуусан байгаа нь тодорхой байна.Харин дараах өгүүлбэрүүд ирээдүйд хийхээр төлөвлөсөн зүйлүүдийг илэрхийлж байна.Where are you going next Monday? = Where are you going to go next Monday?I am driving to Erdenet tomorrow. = I am going to drive to Erdenet tomorrow.Going to - хэллэгийг ашигладаг өөр нэг тохиолдол нь зайлшгүй болох гэж байгааүйлдлийг илэрхийлэх тохиодол юм.It is going to rain - Бороо орох гэж байна - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд тэнгэр бүрхээдхэзээ хэзээгүй бороо орох нь тодорхой болсон байх ѐстой.I am going to fail the exam - Би шалгалтандаа унах гэж байна.Энэ тохиолдолд энэ нөхөр хичээл сурлагадаа анхаараагүй олон цаг тасалсан эсвэлшалгалтандаа огт бэлдээгүй гэх мэт шалгалтаа өгч чадахаа больсон, өгсөн ч унах ньтодорхой нөхцөл үүссэн тул ингэж хэлж байна.Асуух хэлбэр, үгүйсгэсэн хэлбэр, зэрэг хувирлууд нь одоо үргэлжилж байгаа цагийн адилхувирна Page 126