MEB, Eğitim Dergisi

2,667 views
2,475 views

Published on

Eğitim
Aylık Eğitim Dergisi
YIL: 9 - SAYI : 99 - MAYIS 2008 - ISSN-1302-5600
ÜZEYİR LOKMAN ÇAYCI : ANA YÜREĞİ

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,667
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

MEB, Eğitim Dergisi

  1. 1. editörden... De¤erli Okuyucular›m›z 2007-2008 ö¤retim y›l›n›n son günleri yaklafl›yor. Bu son günlerde birçok ö¤rencimizönemli yol ayr›m›n› yafl›yor. Hayatlar›n› etkileyecek kararlar almak üzereler. Bu kararlar içeri-sinde hiç flüphesiz meslek seçimi gibi önemli bir karar var. Meslek seçiminin bütün hayat› il-gilendiren bir karar oldu¤unun ö¤rencilerimiz elbet fark›ndalar. Onlar›n seçimlerine yard›mc› ol-mak için meslek seçiminin önemine de¤inen ve meslek edindiren kurumlardan haberdar olma-lar›n› sa¤layan bir dosya düflündük. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim dergisi olarak bu say›da “Mesleki ve Teknik E¤itim”konulu bir dosya haz›rlayarak e¤itim kamuoyunun dikkatini Türkiye’deki mesleki ve teknik e¤i-time çekmek istedik. Mesleki ve teknik e¤itim ile ilgili sorunlara en kestirme yoldan ulaflmak için birçokokul/kurum yöneticimizin bilgi, birikim ve görüfllerini bu dosyada olabildi¤ince genifl bir kat›-l›m sa¤layarak yans›tmaya çal›flt›k. * Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim dergisi olarak 19 May›s Atatürk’ü Anma ve Gençlik veSpor Bayram›n›z› kutluyoruz.Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim Ayl›k E¤itim Dergisi YIL: 9 SAYI: 99 MAYIS 2008 ISSN-1302-5600 SAHİBİ Yayın Kurulu Dizgi Doç. Dr. Hüseyin ÇELİK Dinçer EŞİTGİN Reyhan İLKER Millî Eğitim Bakanı Şaban ÖZÜDOĞRU Hakkı USLU Abone / Dağıtım Çağrı GÜREL Fikri NAYIR Genel Yayın Yönetmeni Aysun İLDENİZ Tel: (0312) 212 76 63 / 14 Aziz ZEREN Macit BALIK Yayımlar Dairesi Başkan V. Baskı Tasarım Devlet Kitapları Müdürlüğü Hakkı USLU Yazı İşleri Müdürü (huslu@meb.gov.tr) Yönetim Merkezi Yayımlar Dairesi Başkanlığı Teknikokullar/ANKARA Selâmi YALÇIN http://yayim.meb.gov.tr e-posta: baae@meb.gov.tr (selamiyalcin@meb.gov.tr) İletişim ve Koordinasyon Tel: (0 312) 212 81 48 - 213 65 12 Dinçer EŞİTGİN Fax: (0 312) 212 81 48 (desitgin@meb.gov.tr) Gönderilen eser ve çalışmalar yayımlansın veya yayımlanmasın, iade edilmez. Yazıların içeriğinden yazarları sorumludur. Yayın Kurulu yazılar üzerinde değişiklik yapabilir. “Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim” adı anılmadan alıntı yapılamaz. Millî Eğitim Bakanlığı Yayımlar Daire- si Başkanlığının 22.12.2005 tarih ve 6088 sayılı oluru ile basılmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları: 4531 Süreli Yayınlar Dizisi: 238 Dergimizin yıllık abone bedeli 20 YTL (öğretmen ve öğrenciler için 15 YTL)’dir. Abone bedelinin Ziraat Bankası Elmadağ-Ankara şubesindeki Devlet Kitapları Döner Sermayesi Müdürlüğünün 2016676-5016 numaralı hesabına yatırılarak makbuzun ve açık adresin Yayımlar Dairesi Başkanlığı Teknikokullar - ANKARA adresine gönderilmesi gerekmektedir.
  2. 2. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim ‹Ç‹NDEK‹LER Annelerin Kaderi • Bestami YAZGAN I4I 7 ‹çimdeki Sanc›y› Ç›karamam D›fl›ma • Tayyip ATMACA I5I 19 Kara Gözlerin • Arif BÜK I6I Meslek Seçerken Nelere Dikkat Edelim • Haz›m ‹fiB‹LEN I7I Mesleki E¤itim ve Mesleki Yönlendirme • Habibe ÖÇAL I12I Mesleki ve Teknik E¤itim • Harun YILDIZ I19I Mehmet AKTAfi Mesleki ve Teknik E¤itim Süreci • Hasan KURT I21I C. Bar›fl DEVEC‹ Niçin Meslek Lisesi • M. Lütfi ASLAN I24I 24 mayıs 2008 2
  3. 3. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itimMAYIS 2008 26I26I Dinçer Efi‹TG‹N • Mesleki Teknik E¤itim Soruflturmas›I36I Erdem T‹MUR • Üç Befl Sezin: Aflka DairI37I Zahit GENÇ • Toros Da¤lar›I39I Üzeyir Lokman ÇAYCI • Ana Yüre¤iI44I Ünal BAfiDO⁄AN • Ülkemizde Aç›lan ‹lk Sa¤›r ve Dilsiz Mektebi 44I47I Zeynep U⁄URLU • ‘Hay›r’ Diyebilmek Neden Önemli? 50I50I GÜNDEM mayıs 2008 3
  4. 4. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim BESTAM‹ YAZGAN ANNELER‹N KADER‹ Her a¤aç Özene bezene Süsler tomurcu¤unu Ya¤mur ya¤ar, Günefl do¤ar; Tomurcuk çiçek açar, Uçar gider uzaklara. Her anne Bin bir emekle Besler yavrucu¤unu. Gün gelir, Günler geçer; Yavrusu kanatlan›r, Uçar gider uzaklara. Yaln›zl›k bahçesini Sessizce dolafl›rken bir hüzün yeli; Semaya aç›l›r A¤açlar›n bofl kalan dallar›, Annelerin merhametli elleri. Nur yüzlü nineler der ki: Çiçekler, meyvelerle, Çocuklar, torunlarla dönecek geri. Üzülmeyin ne olur, Hep böyledir annelerin kaderi. mayıs 2008 4
  5. 5. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itim TAYY‹P ATMACA ‹Ç‹MDEK‹ SANCIYI ÇIKARAMAM DIfiIMA Döfl cebimde sevdan›n eskizine okurken Gözlerimi kapard›m mevsim bahar olurdu Geceleri yüzümü ya¤murumla y›karken fiükrederdim bir kere olmazlar›m olurdu ‹çimdeki sanc›y› ç›karamam d›fl›ma Hâl dilinden anlayan tabip zaten bulamam Gözyafl›mla yazar›m mazrufat›m döflüme Uygun bir zarf arar›m posta ile salamam Savurmay› denerken içimdeki külleri Bir ç›ng›l›k atefli görmezlikten gelmiflim Bindirmeden düzene ba¤r›mdaki telleri Kor atefli tutmuflum perdeleri silmiflim Kaçamad›m kendimden bir ahuya vuruldum Can›m takt›m diflime tafla verdim yan›m› Yaln›zl›¤›n hüzünbaz ol taht›na kuruldum Sebil ettim dünyada bülbüllere kan›m›mayıs 2008 5
  6. 6. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim AR‹F BÜK KARA GÖZLER‹N Yüzündeki mehtab› k›skan›r gökler bile Y›ld›zlar› içinde saklar kara gözlerin Ruhumun dehlizine dokunur kirpikleri Kalbime sürmesini çeker kara gözlerin Bat›rsam gözlerinde do¤an tüm güneflleri Sanki bir dalga gibi vurur kara gözlerin Yusuf bile düflmedi böyle karanl›klara Tutuklar zindanlara atar kara gözlerin K›rm›z› sar› mavi dolar da gülflenime Siyah güllere inat açar kara gözlerin Hicran› efkâr basar gözlerine bakt›kça Vuslata selam verir al›r kara gözlerin Bak›fl›ndan süzülen sevda bana az gelir Yaradan›n aflk›na kap› kara gözlerin Sen gidince s›z›yor gözlerimden son hayal Bir tek beni götürsün al›p kara gözlerin mayıs 2008 6
  7. 7. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itim MESLEK SEÇERKEN NELERE D‹KKAT EDEL‹M? HAZIM ‹fiB‹LEN* Mesleki ve Teknik E¤itim MESLEK SEÇ‹M‹ VE ÖNEM‹ onun nas›l bir ifl ortam›nda çal›flaca¤›n›, nas›l bir yaflam sürece¤ini, nerede yaflayaca¤›n›, nas›l bir Meslek, bir kiflinin hayat›n› kazanmak, ge- dünya görüflü olaca¤›n› hatta kiminle evlenece¤i-çimini sa¤lamak için yapt›¤› ifl olarak tan›mlan- ni belirleyebilmektedir.maktad›r. Bunun d›fl›nda meslek, belli bir e¤itimigerektiren bilgi, beceri, ustal›k, sevgi ve ilgi iste- Meslek seçmek yaflam biçimini seçmek de- DOSYAyen sürekli bir ifl olarak da tan›mlanabilir. mektir. ‹nsanlar mesleklerini belirlerken gelecek- teki yaflamlar›n›n bir çok yönünü belirlemifl ol- Meslek seçimi, ö¤rencinin yaflam›nda maktad›rlar. Kendine uygun meslek seçmifl olanönemli bir olayd›r. Meslek seçerken birey belli bir kimseler ifllerini severek yapmakta, mesleklerin-çal›flma ortam›, belli bir yaflam biçimini de seçmifl deki geliflmeleri izleme iste¤i duymakta, böyleceolur. Seçti¤i bu yolda da baflar›s›yla kendisini ka- hem coflkulu, mutlu ve verimli kifliler olarak mes-n›tlamaya çal›fl›r. Bireyler yetenek, ilgi, istekleri lek yaflam›n› sürdürmekte hem de ülke ekonomi-do¤rultusunda meslek seçti¤inde baflar›l› olur. sine katk›da bulunabilmektedir. Buna karfl›l›k seç- ‹nsan nas›l yaflayaca¤›n› yapt›¤› seçimlerle tikleri meslek, yetenek ve ilgilerine uygun olma-belirler. Yaflam›n çeflitli zamanlar›nda yap›lan se- yan kimseler çal›flmaya karfl› isteksizlik, ifle de-çimler bireyin yaflam tarz›n› flekillendirir. Bireyin vams›zl›k, verim düflüklü¤ü, yeniliklere direnmeyaflam›nda baflar›l› ve mutlu olmas› bu seçimlerin gibi davran›fllar göstermekte ve mesleklerini de-isabetli olmas›na ba¤l›d›r. Di¤er bir ifade ile insan, ¤ifltirme girifliminde bulunmaktad›rlar.isteklerine ve olanaklar›na uygun seçimler yapt›¤› Meslek seçimi sorununu geliflim aç›s›ndansürece mutlu ve baflar›l› olur. Bu seçimlerin en aç›klama girifliminin ilk temsilcileri Ginzberg,önemlisi meslek seçimidir. Kiflinin seçti¤i meslek* Psikolojik Dan›flman, Vezirköprü Anadolu Lisesi/SAMSUN mayıs 2008 7
  8. 8. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim perspektifi geliflmemifltir. Deneme dönemine yaklafl- t›kça gerçeklik faktörünün önemi artar ve çocuk mes- lek seçme sorumlulu¤unun bilincine var›r. 2. Deneme Dönemi (11-18 Yafl): Bu dönem dört alt basama¤a ayr›l›r; ‹lgi Basama¤› (11-12 yafllar): Ergenlik dönemine girmifl olan çocuk hoflland›- ¤› ve hofllanmad›¤› etkinlik- Mesleki ve Teknik E¤itim leri ay›rt etmeye, meslek se- çiminde ilgilerin önemini anlamaya ve tercihlerini il- gilerine dayand›rmaya bafl- lar. Ginzburg, Axelrad ve Herma adlar›ndaki ekono- Yetenek Basama¤› (12-14 yafllar): Ergen, mist ve sosyologlard›r. Ginzberg ve arkadafllar›na yetenekleri üzerinde düflünmeye, meslek seçi- göre meslek seçimi karar› belli bir ana özgü bir minde yeteneklerin rolünü kavramaya bafllar olay olmay›p yaflam›n ilk yirmi y›l›nda geliflen bir De¤er Basama¤› (15-16 yafllar): Bu aflama- süreçtir. Meslek geliflimi süreci flu dönemlere ayr›- da topluma hizmet etme fikri belirir. Ergen art›k l›r: bir mesle¤in sa¤layabilece¤i baflka doyum ola- 1. Hayal Dönemi (7-11 Yafl): Bu dönem naklar›n›n fark›na varmaya, tercihlerini belirtirken DOSYA genel geliflimin çocukluk dönemine rastlar. Bu iflin özü yan›nda di¤er yönlerine de önem verme- dönemin en önemli geliflim görevi çocuk oyunla- ye, farkl› mesleklerin farkl› yaflam biçimleri sa¤la- r›n› yavafl yavafl terk edip ifle yönelmesidir. Ço- d›¤›n› görmeye bafllar. cuklar küçük yafllarda aç›k bir flekilde meslek ter- Geçifl Basama¤› (17-18 yafllar): Bu aflama- cihlerini ifade ederler. Ancak bu tercihlerinde da genç somut ve gerçekçi seçimler yapmas› ge- zevk ilkesi önemli rol oynar. Çocuk, hoflland›¤› rekti¤inin fark›ndad›r, giderek ba¤›ms›zl›¤›n› ka- mesleklere girmek istedi¤ini söyler çünkü bu et- zanmaktad›r. kinli¤i sadece ondan zevk ald›¤› için, etkinli¤in özüne duydu¤u yak›nl›k nedeni ile yapmaya yö- 3. Gerçeklik Dönemi (18-22 yafllar): Bu nelir. dönem gencin yeteneklerini, malî olanaklar›n› ve aile deste¤ini dikkate alarak planlar yapt›¤› bir Çocuklukta meslek tercihlerini belirleyen dönemdir ve flu basamaklara ayr›lmaktad›r: bir di¤er etken ise özdeflimdir. Çocuk yetiflkinle- rin ifl etkinliklerini oyunlar›nda temsil eder ve bu Araflt›rma, Keflif Basama¤›: Kiflinin meslek yolla yetiflkinlerle özdeflleflti¤ine inan›r. Hayal dö- seçimi sorununu daha ciddi olarak düflünmesi, neminde çocu¤un gerçekle pek ilgisi yoktur; ye- kendini ve meslekleri tan›ma çabas› içine girme- teneklerini, malî olanaklar›n› düflünmez, zaman si gerekti¤ini duydu¤u evre. mayıs 2008 8
  9. 9. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itim Billurlaflt›rma Basama¤›: Kiflinin sevece¤i dir.bir mesle¤i seçmesini etkileyen faktörleri düflün- 3. Yüksek Ö¤retim Kurumu’nun Belir-dü¤ü ve bir meslek alan›n› belirledi¤i evre. ledi¤i Meslek Çeflitleri Belirleme Basama¤›: Kiflinin seçenekleri Fen ve Mühendislik Bilimleri: Ö¤retmen,daralt›p belli bir mesle¤i belirledi¤i evre. mühendis, difl hekimi, eczac›, hemflire, eksper, MESLEKLER‹N SINIFLANDIRILMASI veteriner, kimyager, biyolog, bilgisayar program- c›l›¤›. Mesleklerin s›n›fland›r›lmas›na iliflkin çokfarkl› görüfller bulunmaktad›r. Eskiden, genel ola- ‹ktisadi ve Sosyal Bilimler: ‹flletmeci, muha-rak insanlar; serbest meslek sahipleri, tüccar, çift- sebeci, iktisatç›, maliyeci, turizmci, hukuk, ulusla-çi ve iflçi s›n›f› diye s›n›fland›r›l›rd›. Mesleklerin s›- raras› iliflkiler, ilahiyat, kütüphanecilik, iletiflim,n›fland›r›lmas›na iliflkin farkl› görüflleri ana hatla- arflivcilik, arkeoloji, özel e¤itim, sosyolog, psiko-r›yla flu flekilde s›ralayabiliriz: log, psikolojik dan›flman. 1. Gelir Da¤›l›m›na Göre Meslek Grup- Yabanc› Diller: Yabanc› diller ö¤retmeni, Mesleki ve Teknik E¤itimlar› tercüman (mütercim). I. Meslek Grubu: Büyük ticaret ve sanayici, MESLEK SEÇ‹M‹NDE NELERE D‹KKATticaret erbab›, serbest meslek sahibi, küçük esnaf ED‹LMEL‹D‹Rve zanaatkâr. Bu meslek grubunda insanlar toplu- Kendini Tan›mamun en zengin kitlesini oluflturmaktad›r. Kifli ilkokuldan beri ‘Ne olacaks›n?’ sorusu II. Meslek Grubu: Büyük-küçük memur, bü- ile karfl›laflm›flt›r. Birçoklar› bu soruya ‘Hakim ola-ro personeli. Orta düzeydeki memur kesimini ca¤›m’, ‘Mühendis olaca¤›m’, ‘Doktor olaca¤›m’kapsamaktad›r. gibi yan›tlar vermifltir. Ancak istedi¤iniz meslekle, III. Meslek Grubu: Teknisyen, kalifiye iflçi, yetenek ve özellikleriniz uyuflmuyorsa ilerde ha-düz iflçi. Teknik insan gücünü oluflturmaktad›r. yal k›r›kl›¤›na u¤rayabilirsiniz. Meslek seçmenin en önemli noktas›, bireydeki özelliklerle mesle¤in DOSYA IV. Meslek Grubu: Çiftçi, tar›m iflçisi. Daha gerektirdi¤i özelliklerin uyuflmas›d›r. Mesle¤e ka-çok köylü s›n›f›n› kapsayan gruptur. rar vermeden önce kendinizin hangi özelliklere sahip oldu¤unuzu nesnel olarak bilmelisiniz. Da- 2. TUB‹TAK’›n Meslekler Rehberinde ha sonra da meslek hakk›nda do¤ru bilgi edinme-Meslekler lisiniz. “Kendiniz için uygun buldu¤unuz mesle- ¤e ne kadar yatk›ns›n›z?” sorusuna do¤ru yan›t- Temel Bilimler: Astronomi, biyoloji, fizik, lar bulmal›s›n›zjeoloji, kimya, matematik • Özellik: Bir meslek seçerken kendinizle Uygulamal› Bilimler: Mühendislik, inflaat ilgili özellikleri bilmelisiniz.mühendisli¤i, elektrik ve elektronik mühendisli¤i,makine mühendisli¤i, maden mühendisli¤i, meta- • De¤erleriniz: Seçece¤iniz meslekle ilgililürji mühendisli¤i, kimya mühendisli¤i, orman de¤erlerinizi örtüflmesi sizi daha çok mutlu eder.mühendisli¤i, endüstri mühendisli¤i, ziraat mü- Seçilen her mesle¤e ait beslenen duygular amaç-hendisli¤i, harita mühendisli¤i. lara ulaflmay› destekler, dolay›s›yla daha baflar›l› olmada itici gücü teflkil eder. T›p Bilimleri: Difl hekimli¤i, eczac›l›k vedoktor (t›p) olmak üzere üç grupta incelenmekte- • Beklentileriniz: “Üniversite s›nav›n› bir mayıs 2008 9
  10. 10. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim Anadolu Denizcilik Lisesi Simülasyon Ünitesi kazansam gerisi kolay” diyen bir çok ö¤renciye ve mant›kl› düflünebilme yetene¤ine sahip olmas› Mesleki ve Teknik E¤itim tan›k oluruz. Üniversite kazanan bu tür ö¤renci- gerekir. Yönetici olmay› düflünen biri ise, baflkala- lerden birço¤u sonunda hayal k›r›kl›¤›na u¤ra- r› ile iyi geçinebilen, sab›rl›, idealist, ikna gücü gi- maktad›r. Bilgi ve teknolojinin h›zla ilerledi¤i bu bi özelliklerinin olmas› gerekir. ça¤da, baz› mesleklerin daha çok öne ç›kt›¤›, po- • ‹lgi ve Yetenekler: Her insan ilgi ve yetene- püler gibi görünse de baz› mesleklerin önemini ¤i bir alanda baflar›l› olabilir. Önce iyi bir üniver- yitirdi¤ini düflünürsek, meslek seçmede beklenti- siteye girmeli, hangi bölüm oldu¤u önemli de¤il, lerin önemini kavram›fl oluruz. Meslekte ilerleme gibi bir yaklafl›m hatal›d›r. Ö¤retim kadrosu zen- bu ça¤ için art›k bir zorunluluktur. gin bir üniversitede e¤itimin daha iyi olaca¤› kufl- • Sosyo-Ekonomik Durumunuz: Meslek se- kusuz do¤ru ancak meslek baflar›s›nda mezun çerken elinizde o mesle¤in e¤itimini tamamlamak olunan üniversitenin kalitesinden önce kiflinin il- ve ilerde de sürdürmek için gerekli malî deste¤i gili ve yetenekli olmas› daha etkili olmaktad›r. Bu- ya da kayna¤› hesaba katmak gerekir. Bu neden- na karfl›l›k iyi bir üniversiteye girme u¤runa iste- DOSYA le meslek ya da bölüm seçerken gerekirse karar- medi¤i bölüme giren bir kifli e¤itim ortam›ndan lar, aile ile birlikte al›nmal›d›r. Seçilen program›n hoflnut olsa bile e¤itimin özünden hoflnut olama- bulundu¤u ilde; bar›nma, beslenme ve kültürel yaca¤› için baflar›l› olamayabilir. olanaklar hesaba kat›lmal›d›r. Mesle¤i Tan›ma • Fiziksel Özellikleriniz: Kendiniz için belir- ‹nsan›n kendini tarafs›z de¤erlendirmesi ve ledi¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i fiziksel özelliklere tan›mas› kolay de¤ildir. Bireyin deneyimleri yeter- ne derece yatk›ns›n›z. Örne¤in, jeoloji mühendis- sizse kendini kan›tlama ve tan›ma daha zordur. li¤ini seçecekseniz; gezmeye, do¤an›n incelikleri- ‹nsan›n kendini tan›mas›n› engelleyen etmenlerin ni incelmeye merakl› olmal›s›n›z. Askerî alan› ter- bafl›nda baflkalar› taraf›ndan be¤enilme, kabul cih edecekseniz fiziksel bir kusurunuzun olma- görme iste¤i vard›r. Kendini baflkalar›na göre de- mas› gerekir. ¤erlendiren kifli zamanla kendi özelliklerinin far- • Kiflisel Özellikleriniz: Her meslek belirli k›na varamaz olur, özelliklerini zamanla unutur. psikolojik özellik gerektirir. Meslekte baflar›l› ol- Kendini tan›mak isteyen kifli, de¤iflik ortamlarda mak sadece zekâ ile sa¤lanamaz. Bunun yan›nda neler yaflad›¤›n› çeflitli olaylar ve durumlar karfl›- baz› psikolojik özelliklerde gerektirmektedir. Hu- s›nda neler hissetti¤ini s›k s›k gözden geçirmeli ve kuk seçecek bir ö¤rencinin, muhakeme gücünün yaflant›s›n› tan›mlamal›d›r. mayıs 2008 10
  11. 11. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itim Bir Meslek Hakk›nda Neler Bilinmeli aras›nda kazanç fark› var m›d›r? Meslek Mensuplar›n›n Yapt›¤› Bafll›ca Fa- ‹fl Bulma Olana¤› ve Mesle¤in Gelece¤i:aliyetler: Bir gün, hafta veya ayda yap›lan tipik ifl Meslekte çal›flanlar›n say›s› ve meslek mensupla-nedir? Bu iflte çal›flan insanlar›n yapmak zorunda r›na ülkemizde ve dünyada duyulan ihtiyaç nedir?oldu¤u ne gibi faaliyetler vard›r? Birinci derecede Meslek ülkenin her yerinde icra edilebilir mi?insanlarla m› yoksa objelerle mi meflgul olun- Meslek Mensuplar›n›n Ba¤l› Oldu¤u Odamaktad›r? ‹flin hofl ve hofl olmayan, hafif ve a¤›r ve Sendikalar: Mesle¤e girmeyi veya meslek üye-olan yanlar›, çal›flanlar›n bafll›ca yüklenmek zo- lerinin faaliyetlerini denetleyen oda ve derneklerrunda olduklar› sorumluluklar nelerdir? Ne çeflit var m›d›r? Varsa girifl koflullar› nelerdir?alet, araç-gereç kullan›lmaktad›r? Seyahat etmekgerekli midir? Gelece¤in Meslekleri Çal›flma Ortam›: ‹fl nas›l bir ortamda yürü- Yap›lan yat›r›mlar do¤rultusunda yeni oldu-tülmektedir? ‹fl aç›k alanda m› yoksa kapal› alan- ¤u kadar uzlaflmay› gerektiren pek çok meslek gençleri bekliyor. Bir zamanlar doktorluk, ö¤ret- Mesleki ve Teknik E¤itimda m› yürütülmektedir? Mesle¤e özgü hastal›klarvar m›d›r? Baflka insanlarla m› yoksa yaln›z m› ça- menlik ve mühendislik el üstünde tutulurdu. Sonl›fl›lmaktad›r? y›llarda her alanda meydana gelen de¤ifliklik meslekleri de de¤ifltirmifl durumda. Elbette de¤i- Çal›flma Koflullar›: Günlük çal›flma süresi flim f›rt›nas› geçmifle dair her türlü mesle¤e olanne kadard›r? Gece, hafta sonu nöbetleri var m›d›r? ilgiyi de¤ifltiremedi.Y›ll›k izin ne kadard›r? Kaç yafl›nda emekli olu-nur? Bir zamanlar itibarl› olan meslekler günü- müzde de önemini korumakta. Bununla birlikte Çal›flanlarda Aranan Nitelikler: geçmiflin gözde meslekleri ile gelece¤in gözbebe- Yafl: ‹fle girebilmek için en küçük ve en bü- ¤i olan meslekler bir arada yaflayacak ve onlar›nyük yafl s›n›r› nedir? da ortak paydas› uzlaflma olacak. Boy ve A¤›rl›k: Boy ve a¤›rl›k s›n›r› var m›- DOSYAd›r? KAYNAKÇA Yetenekler: Bu mesle¤i icra edebilmek için 1. KEPÇEO⁄LU, Muharrem, Psikolojik Dan›flmahangi yeteneklere ne düzeyde ihtiyaç vard›r? ve Rehberlik. Özdemir Ofset, Ankara 1996. Mesle¤e Haz›rlanma: Mesle¤e girebilmek 2. KUZGUN, Y›ld›z. Mesleki Rehberlik Ders Notlar›. Ankara 1983.için gerekli olan kaç›n›lmaz ve istenen haz›rl›kdüzeyi nedir? Mesle¤e haz›rlayan okullar hangile- 3. KUZGUN, Y›ld›z. ‹lkö¤retimde Rehberlik.ridir? Bu okullara nas›l girilir, e¤itim süresi ne ka- Nobel Yay›n Da¤›t›m, Ankara 1999.dard›r? 4. CAN, Gürhan. Psikolojik Dan›flma ve Rehber- lik. Pegema Yay›nc›l›k, Ankara 2002. ‹lk ‹fle Girifl: ‹lk ifle girifl nas›l olmaktad›r? Ki- 5. BAKIRCIO⁄LU, Rasim. Rehberlik ve Psikolo-flinin kendi iflini kurmas› gerekiyorsa en az ne ka- jik Dan›flma. Turhan Kitabevi, Ankara 1994.dar sermaye gerekir? 6. KÖKSALAN, Bahad›r. 2000’li Y›llarda Lise E¤i- Meslekte ‹lerleme: ‹lerleme olana¤› var m›- timine Ça¤dafl Yaklafl›mlar Sempozyumu. T.C. ‹stanbuld›r? Kültür Üniversitesi Yay›nlar›. ‹stanbul 2003. Kazanç: Ayl›k kazanç ne kadard›r? Kazanç 7. ‹fi VE ‹fiÇ‹ BULMA KURUMU, Meslekler Reh-sabit ve sürekli midir? Türkiye’nin çeflitli bölgeleri beri. MEB Talim ve Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›, Ankara 1998. mayıs 2008 11
  12. 12. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim MESLEK‹ E⁄‹T‹M VE MESLEK‹ YÖNLEND‹RME HAB‹BE ÖÇAL* Mesleki ve Teknik E¤itim Meslek E¤itimi (ME) ya da geliflmifl ülkeler- daha çok oto tamircili¤i ya da kaynakç› gibi belli deki kullan›m›yla Kariyer ve Teknoloji E¤itimi alanlara odaklanm›fl durumdayd›. Durum böyle (KTE) kat›l›mc›lara el becerisi veya pratik aktivite- olunca meslek e¤itimi kavram› toplumsal alt s›n›f- ler yoluyla kariyer kazand›rmay› amaç edinen ve lar›n tercih etti¤i bir e¤itim olarak alg›lan›yordu. geleneksel olarak akademik olmayan temellere Bunun yan›nda, meslek e¤itimi 20. yy. boyunca dayanan belli bir meslek, ifl, ticaret ya da zanaat de¤iflik alanlarda da kendini gösterdi. fiu anda DOSYA dal›yla alakal› olan e¤itimdir. Kat›l›mc›lar belli bir meslek e¤itimi geleneksel zanaatlar›n ve tar›msal teknik alanda uzmanl›k s›fat›n› ald›klar›nda mes- endüstri diyebilecegimiz mesleklerin yan›s›ra, pe- leki e¤itim bazen teknoloji e¤itimi olarak da ad- rakende sat›fl, turizm, bilgi teknolojisi, cenaze hiz- land›r›lmaktad›r. metleri, kozmetik gibi alanlar› da kapsamaktad›r. Genel anlamda “ifl” ve “meslek” birbirleri- Geliflmifl ülkelerin kalk›nmalar›na bakt›¤›- nin yerine kullan›lan iki terimdir. Mesleki e¤itim, m›zda, geliflmiflli¤in en önemli unsurlar› olarak bi- teorik ve kavramsal bilgiye dayanan ve üçüncü lim, teknoloji ve yetiflmifl insan gücü oldu¤unu aflama e¤itimi diyebilece¤imiz bir e¤itimdir. görürüz. Yetiflmifl insan gücü gerek ekonomiye gerek bilimsel geliflime do¤rudan katk›s› olan Günümüzde, iflgücü piyasas›ndaki çeflitlen- önemli k›stast›r. Ülkeler, geliflimlerini sa¤layabil- menin ve ekonominin daha yüksek seviyede be- mek ve geliflmiflli¤in devam› için uygun bir süreç cerilere sahip insanlara olan talebinin artmas›yla içerisinde mesleki e¤itime yat›r›m yapmak veya birlikte, devletler ve ifl piyasas› meslek e¤itimine bu gücü di¤er ülkelerden ithal etmek zorundad›r- daha çok yat›r›m yapmaya ve finansman ay›rma- lar. Yetiflmifl insan gücü ithali pahal› olmakta, ge- ya bafllad›. 20. yy. sonlar›na kadar meslek e¤itimi rek ülke menfaatleri gerekse millî menfaatler aç›- * Talim ve Terbiye Kurulu Program Gelifltirme Dairesi Baflkanl›¤› mayıs 2008 12
  13. 13. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itims›ndan da olumsuz karfl›lanmaktad›r. Ülke insan›- Çocuk, ilkö¤retimin sekizinci y›l›nda genel,na yap›lacak yat›r›m, en ak›lc› ve geri dönüflümü akademik veya mesleki e¤itime yönelme tercihinidaimî olan bir yat›r›md›r. Bununla beraber geliflti- yapma durumunda olacak ya da e¤itime devamrilecek uygun e¤itim politikalar› ve pratik uygu- etmeyip çal›flma yaflam›na erken girmeyi tercihlamalarla bu yetiflmifl insan gücünün gerek duyu- edecektir. Bu nedenle ilkö¤retimdeki rehberliklan alanlarda da istihdam› ve de¤erlendirilmesi hizmetleri çok önem tafl›r. Ö¤renci bu devrede ta-gerekmektedir. Yetifltirilmifl fakat çeflitli sebepler- kip edilmeli ve rehberlik ve yönlendirme mutlakaden dolay› etkin olarak kullan›lamayan bu güç etkili ve verimli bir flekilde yap›lmal›d›r.için yap›lan yat›r›mlar at›l olarak kalmakta, moti- Yönlendirmede amaç, yak›n çevre ve eko-vasyonu düflürmekte ve ülke ekonomisini de nomik koflullar, de¤iflen dünya ve geliflen tekno-olumsuz etkilemektedir. lojiyi dikkate alarak, ö¤rencilerin, çevrenin im- Mesleki e¤itim, öncelikle iyi bir yönlendir- kânlar› çerçevesinde ifl ve meslek alanlar›n› göz-meyle bafllar. Bu yönlendirme d›fl faktörlerle be- lemlemeleri sa¤lamak, çeflitli ifl becerileri kazan-raber, kiflinin daha do¤rusu meslek aday›n›n ilgi, malar›na imkân vermek olmal›d›r. Ayr›ca mevcut Mesleki ve Teknik E¤itimistek, kabiliyet ve yetene¤iyle de do¤ru orant›l› ol- meslek programlar› hakk›nda onlar› bilgilendir-mak zorundad›r. Bireyin yapt›¤› iflin onun ekono- mek ve de küçük çapl› deneyimler kazand›rmak-mik, sosyal ve psikolojik durumuna anlaml› etki- t›r.leri bulunmaktad›r. Bireyin ilgi ve yetenekleri ile MESLEK OKULLARININ DURUMU VEiflin gerektirdi¤i özellikler aras›ndaki uyum, ifle ‹fi GÜCÜ P‹YASASINDAK‹ YER‹karfl› motivasyonunda ve iflteki baflar›s›nda da et-kili olan faktördür. Meslek seçiminin isabetli ol- Mesleki ve teknik e¤itim kurumlar›n›n et-mas› bireyin kendi ilgi ve yetenekleri ile iflin ge- kinli¤i ve verimlili¤i, yetifltirdi¤i ifl gücünün, ifl gü-rektirdi¤i nitelikleri tan›mas› ile mümkündür. cü piyasas›n›n talepleriyle nitelik ve nicelik yö-Mesleki e¤itimin istenen düzeyde gelifltirilmesi ve nünden uygunlu¤u ile orant›l›d›r. ‹fl gücü piyasa-geliflmifl ülkelerin meslek normlar›n› yakalamas› s›n›n ifl gücü talebi de¤iflen dünya ile birlikte,için meslek okullar›na gidecek ö¤rencilerin bi- ekonomik ve teknolojik geliflmelere göre ivme DOSYAlinçli ve istekli seçim yapabilmeleri, ancak mesle- kazanmaktad›r. Bu ba¤lamda ifl gücü piyasas›, iflki rehberlik ve dan›flmanl›k hizmetlerinin geliflti- gücü talebinin sürekli ve düzenli olarak izlenme-rilmesiyle sa¤lan›r. si gerekmektedir. ‹fl gücü piyasas› teriminden yal- n›zca ülkemiz ifl gücü piyasas› anlafl›lmamal›d›r. ‹fl Yöneltme ve yönlendirmenin ne zaman gücü piyasas› analizinde, ülkemizle beraberbafllayaca¤›na bakacak olursak, asl›nda bu, aile AB’deki ve dünya ifl gücü piyasas›ndaki geliflme-içinde çocu¤un geliflimiyle bafllar dense de ger- lerin de dikkate al›nmas› gerekmektedir. Ülkemiz-çekçi ve bilimsel bir yöneltme ve yönlendirme, il- de ifl gücü arz› ve talebi aras›nda ciddi uyumsuz-kö¤retim y›llar›nda olur. ‹lkö¤retim y›llar›, çocu- luk mevcuttur. Bunun nedeni olarak mesleki e¤i-¤un kiflilik geliflim aç›s›ndan kritik bir dönemi tim kurumlar›nda uygulanan e¤itim programlar›,oluflturur. Bu dönemde; güven geliflimi, kendini bu programlarla yetifltirilen teknik ifl gücü ile iflkabul, benlik tasar›m›, içsel denetimin geliflmesi, gücü piyasas›n›n ihtiyaçlar› aras›nda nitelik ve ni-sosyal sorumluluk ve duyarl›l›k gibi kiflilik özel- celik yönünden bir uyum sa¤lanmamas›ndan kay-likleri kazan›lmaktad›r. Bunlar bireyin mesleki ge- naklanmaktad›r. Ayn› zamanda dünyada h›zla ge-liflimi aç›s›ndan büyük önem tafl›maktad›r. Çocuk- liflen teknoloji, yeni mesleki uygulamalar› da be-luk döneminde oluflan tutum ve alg›lar, de¤erler, raberinde getirmifltir. Bu süreçte uyum önemli bire¤itsel ve mesleki yaflama yön vermektedir. problemdir. ‹flletmelerde verilen beceri e¤itimi de mayıs 2008 13
  14. 14. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim belirtilen durumdan olumsuz yönde etkilenmekte de a¤›rl›kl› olarak temel mesleki e¤itime yönlen- ve bu h›za ayak uyduramamaktad›r. Bu durum da dirilmektedir. Türkiye’de de kalk›nma planlar›nda uygulanan mesleki ve teknik e¤itim programlar›- ve 17. Millî E¤itim fiûras›nda al›nan kararlarla or- n›n yeniden tan›mlanmas›n› ve gözden geçirilme- taö¤retimin mesleki e¤itim a¤›rl›kl› olarak yap›- sini gerektirmektedir. Hangi mesleklerin hangi se- land›r›lmas› hedeflenmifltir. Türkiye’nin uzun dö- viyede yeterlilik ve olgunluk gerektirdi¤i, e¤itim nemli hedefi, ortaö¤retim ö¤rencilerinin yüzde ihtiyac›n›n hangi e¤itim kurumlar›nda etkili ola- 35’inin genel liselerde, yüzde 65’inin ise meslek li- rak karfl›lanabilece¤i belirlenmeli ve buna uygun selerinde ö¤renim görmesidir. Günümüz Türk or- e¤itim stratejileri gelifltirilmelidir. taö¤retim sisteminde ise tam tersi bir durum söz konusudur.3 E¤itimi sürdürülen mesleklerin, e¤itim programlar›n›n, e¤itimcilerin ve ders materyalleri- Ortaö¤retim kademesinde genel ve mesleki nin, iflletmelerdeki uygulamalarda ifl gereklerine e¤itim kurumlar›na devam eden ö¤renci yüzdele- tam olarak uygun olmad›¤› belirtilmektedir. E¤i- rinde AB ülkeleri aras›nda anlaml› farkl›l›klar var- tim araçlar›n›n, ö¤retilen teknik ve teknolojilerin d›r. AB ülkeleri ortalamas›, ortaö¤retim kademe- Mesleki ve Teknik E¤itim genellikle eski oldu¤u da bilinmektedir. Mesleki sinde genel e¤itim kurumlar›nda ö¤retim görenle- e¤itim veren okul mezunlar›n›n ifl gücü piyasas›- rin yüzde 41, mesleki e¤itim kurumlar›nda ö¤re- n›n talep etti¤i niteliklere tam anlam›yla sahip de- nim görenlerin ise yüzde 59’luk bir a¤›rl›¤› oldu- ¤ilken; bir yanda iflletmelerde nitelikli ara eleman ¤unu göstermektedir. AB ülkelerinde ortaö¤retim a盤›, di¤er yanda mezunlar›n iflsizli¤i ya da baflka kademesinde, mesleki e¤itimde a¤›rl›kl› bir yap›- alanlarda çal›flmalar› söz konusudur. 1 land›rma vard›r. Küresel pazarda rekâbet eden ülke ekono- Mesleki e¤itime geliflmifl ülkeler nezdinde milerinin nitelikli ifl gücü bak›m›ndan durumlar› bak›ld›¤›nda ç›rakl›k e¤itimi sistemiyle de yak›n incelenerek yap›lan s›ralamada, Türkiye’nin 60 iliflkisi olan meslek e¤itimi ortaö¤retimde ve orta- ülke aras›nda 37. s›rada oldu¤u anlafl›lmaktad›r.2 ö¤retim sonras›nda verilmektedir. Meslek e¤itimi, Meslek lisesi mezunlar›, genellikle iflletmelerde ifl daha sonra bafllayacak olan ö¤rencili¤in temel gere¤i olan deneyim ve birikimi sergileyemedik- standartlar›n›n verilmesinde ve k›smen de ileriye DOSYA lerinden veya isteksiz çal›flma tutumlar›ndan do- dönük olarak akademik bilimsel e¤itime kredi te- lay› tercih edilmemekte, yerlerine iflletme sahiple- mini olarak alg›lanmaktad›r. Ancak kendi bafl›na ri daha düflük ücretle deneyimsiz elamanlar ala- ele al›nd›¤›nda meslek e¤itimi çok nadiren yükse- rak iflyerinde ö¤renme yöntemini benimsemekte- kö¤retimin bir parças› olarak görülmektedir. Orta- dirler. Bu uygulamalar, k›sa dönemde fayda geti- ö¤retim düzeyinde ya kredi olarak al›nan ya da rirken uzun vadede ülke ekonomisine çok büyük ba¤›ms›z okullarda verilen meslek e¤itimi, orta- problemleri beraberinde tafl›maktad›r. Sonuçta, ö¤retim sonras›nda ise Teknoloji Enstitülerinde ülke sanayisi uluslararas› rekâbette nitelik sahibi veya Meslek Yüksek okullar›nda verilmektedir. ara insan gücünden yoksun kal›rken, gençler Mesleki e¤itim uygulamalar›na birkaç ülkeden ör- mesleksiz meslek liseliler olarak iflsiz kalmakta- nek verecek olursak; d›rlar. Türkiye, genç iflsiz s›ralamas›nda dünya al- Amerika Birleflik Devletleri t›nc›s›d›r. Bugün gençlerin dörtte birinden fazlas› iflsizdir ve bu oran sürekli artmakta birtak›m sos- Amerika Birleflik Devletleri’nde meslek e¤i- yal problemleri kamç›lamaktad›r. Temel mesleki timi bir eyaletten di¤erine farkl›l›k göstermekte- e¤itim, ortaö¤retim (lise) kademesinde uygulan- dir. Teknik ve mesleki e¤itimin ço¤unlu¤u Com- maktad›r. Ortaö¤retim ça¤› gençli¤i, AB ülkelerin- munity College denen meslek yüksekokullar›nda mayıs 2008 14
  15. 15. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itim Mesleki ve Teknik E¤itimverilmektedir. Bunun yan›nda birçok eyalette, bir birim, bu iflleri organize ve gerekli gördü¤üdevlet üniversiteleriyle eflit diyebilece¤imiz bir programlar› finanse etmekle görevlidir. 5kredilendirme sistemine sahip Institue of Techno- Avustralyalogy bulunmaktad›r. Avustralya’da meslek e¤itimi genellikle or- Tarihsel olarak Junior High Schools ve High DOSYA taö¤retim e¤itiminden sonra meslek ö¤retimi veSchools türü okullar, ev ekonomisi, ahflap ve metal e¤itimi sistemi denilen bir sistem ile Kay›tl› E¤itimiflleri, daktilo, ticaret, tasar›m, oto tamircili¤i gibi Kurulufllar› (RTO) taraf›ndan verilmektedir. Bualanlarda kurslar düzenlemekte ise de okullar, e¤itim kurulufllar›nca ö¤rencilere sa¤lanm›fl olanstandart temelli e¤itim reformu dolay›s›yla daha diploma ya da sertifika belgeleri ülkenin sanayiçok akademik a¤›rl›kl› programlara yer vermekte- kurulufllar› ya da di¤er e¤itim kurumlar› taraf›n-dirler. School to Work denilen yap›land›r›c› giri- dan kabul edilmektedir. Kay›tl› E¤itim Kuruluflu,flim, yoluyla akademik amaçl› ö¤renim ile ifl dün- federal devlete ya da eyalet yönetimine ba¤l› ola-yas›ndaki ba¤lant›y› sa¤lamak için federal devlet bildi¤i gibi özel de olabilmektedir. Avustralya’dave eyaletlerce bafllat›lan giriflimdir. Ö¤renci bu sü- faaliyet gösteren tüm kay›tl› e¤itim kurumlar› vereçte bazen hiç bir ödeme yap›lmadan çal›fl›p tec- vermifl olduklar› mesleki e¤itim alanlar› Ulusalrübe kazan›r ve akademik kredi elde eder. 4 E¤itim Bilgi Hizmetleri (NTIS) denilen bir sistem- Amerika Birleflik Devletleri’nde, Kariyer ve de kay›tl›d›r.Teknik E¤itim denilen yasa çerçevesinde federal Kay›tl› E¤itim Kuruluflu olabilmek içindüzeyde mesleki ve yetiflkin e¤itimi düzenlen- Avustralya Devleti’nin belirledi¤i asgari flartlar› ta-mektedir. Bu çerçevede Federal E¤itim Bakanl›¤› fl›mak gerekmektedir. 2001 y›l›nda belirlenen bubünyesinde Mesleki ve Yetiflkin E¤itimi denilen mayıs 2008 15
  16. 16. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim TABLO 1: AVUSTURALYA’DA MESLEK‹ E⁄‹T‹M GÖRENLER‹N YAfi VE C‹NS‹YET DA⁄ILIMLARI Mesleki ve Teknik E¤itim flartlar, belli bir ak›flkanl›k sa¤lamak ve denetleme belirleyen ve de¤erlendiren on kuruldan birine sürecinde standartlaflt›rmay› ölçmek için art›k ge- aittir. leneksel “kan›t gösterme ve süreç temelli mo- DOSYA Bunlardan baflka Avustralya’da federal dü- del”den sonuca gitmek zor oldu¤undan baz› zeyde, eyalet düzeyinde ya da bölgesel düzeyde- maddeleri yürürlükten kald›rarak yaklafl›k 20 olan ki bakanlar›n mülkiyetinde olan Millî Mesleki E¤i- temel standard› üçe indirdi. Bu uygulama “sonuç tim Araflt›rma Merkezi (NCVER) kâr amac› gütme- alma temelli modele” kaymaktad›r. Bir gönüllü yen bir sivil toplum kuruluflu niteli¤indedir. Bu denetleme süreci diyebilece¤imiz “mükemmellik kurulufl, mesleki e¤itim konusunda kaynak topla- kriterleri” denilen sistem de flu anda gelifltirilme mak, bunlar›n analizini ve de¤erlendirmesini yap- aflamas›ndad›r. Bu flekilde elde edilen belge ile il- mak ve ilgili kurulufllara aktarmakla görevlidir. gili kurulufl kendisini kaliteye odakl› mükemmel Tablo 1’de 2006 y›l›nda Avustralya’daki mesleki e¤itim veren e¤itim kurumu olarak piyasada pa- e¤itimden yararlanan kimselerin yafllara ve cinsi- zarlayabilecektir. yete göre da¤›l›m› gösterilmifltir. Avustralya’da e¤itim paketi sisteminin Tablodan anlafl›laca¤› gibi yafl grubu olarak önemli bir özelli¤i de mesleki e¤itimin gerekli en fazla meslek e¤itiminden en fazla 15-19 yafl flartlar›n›n, bu e¤itimi verenlerin devlet taraf›ndan grubu yararlanmaktad›r ki bu da lise e¤itimi dev- de¤il de endüstri taraf›ndan tan›mlanm›fl olmas›- resine denk gelmektedir. Yine orta ve üst yafl gru- d›r. E¤itim paketi, Endüstri Beceri Kurullar› deni- bu diyebilece¤imiz kimseler aras›nda da mesleki len ve bu alandaki gerekli olan liyakat flartlar›n› mayıs 2008 16
  17. 17. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itime¤itime büyük ilgi oldu¤u görülmektedir.6 lar üniversitelerin girifl s›navlar›nda zorlanmakta- d›rlar. AB üyesi ülkeler incelendi¤inde mesleke¤ititiminde farkl› uygulamalar bulunmaktad›r. Almanca Konuflulan Ülkeler ve Almanya’daAB, gelifltirdi¤i ve üye ülkelerin uygulamas› için Meslek E¤itimibelirledi¤i meslek e¤itimi standartlar›nda, herkes Mesleki E¤itim; Avusturya, Almanya, Litvan-için uygun ve yeterli meslek e¤itimi sa¤layacak ya ve ‹sveç gibi Almanca konuflulan ülkelerdekoflullar›n haz›rlanmas› öngörülmüfltür. Tüm sek- e¤itimin önemli bir parças› olarak görülmektedir.törlerde ihtiyaç duyulan ifl gücünün yetifltirilmesi Mesela Almanya’da 1969 y›l›nda ç›kar›lan bir yasaiçin imkânlar oluflturulmas›n› ve yeni teknolojile- mesleki e¤itim sistemini düzenleyip tek bir çat› al-re uygun beceriler edinilmesinin sa¤lanmas›n› ve t›nda birlefltirmekte ve devletin, sendikalar›n, sivilbu alanda üye devletlerle ifl birli¤i yap›lmas›n› flart toplum örgütlerinin, sanayi ve ticaret odalar›n so-koflmaktad›r. Görüldü¤ü gibi burada öne ç›kan, rumluluklar›n› paylaflt›rmaktad›r. Bu sistem Al-devletin meslek e¤itimi için sa¤layaca¤› koflullar manya’da oldukça revaçtad›r. 2001 y›l›nda 22 ya-yan›nda, bunu tüm sektörlerdeki ilgili ifl gücü ih- Mesleki ve Teknik E¤itim fl›n alt›nda kalan genç nüfusun üçte ikisi ç›rakl›ktiyac› ile de iliflkilendirmektedir.7 Bu ba¤lamda, okulunda e¤itim almaya bafllad› ve bunlar›n %78’iAB ülkelerindeki uygulamalara k›saca göz atal›m; okullar›n› baflar›yla tamamlad›lar. Bu, Almanya’da Finlandiya 22 yafl alt›nda kalan genç nüfusun yaklafl›k %51’inin bir ç›rakl›k program›n› tamamlad›¤› an- Finlandiya’da meslek e¤itimi, ortaö¤retim lam›na gelmektedir. 2003 y›l›ndan beri her üç flir-içinde de¤erlendirilmektedir. Dokuz y›ll›k çok ketten birisi ç›rakl›k e¤itimi imkân› sunmaktad›r.amaçl›, kapsaml› bir e¤itimin ard›ndan ö¤renciler 2004 y›l›nda Almanya’da hükûmet sendikalarlaya ortaö¤retim sonras›nda üniversiteye haz›rl›k ortak yürüttü¤ü çal›flma sonucunda çok küçükniteli¤indeki Lukio’ya veya mesleki e¤itim okulu- flirketler hariç tüm flirketlerin ç›rakl›k sistemiylena gitmektedir. Her iki ortaö¤retim flekli de üç y›l çal›flmas›n› zorunlu k›lan bir yasa ç›karma sözüsürmektedir. Bunlardan birincisi üniversiteye, verdi. Almanya bu yönüyle teorik ve uygulamal›ikincisi de Finlandiya meslek yüksek okullar›na e¤itim programlar›n›n birlefltirildi¤i ikili bir siste- DOSYA(politeknik) haz›rl›k niteli¤i tafl›maktad›r. Belli me sahiptir. ‹flletmede verilen uygulama ve biralanlarda, mesela Polis Okulu Hava Trafik Kon- meslek okulunda al›nan teorik e¤itim sayesindetrolörlü¤ü gibi mesleki e¤itim okullar› ve üniver- e¤itim ve istihdam aras›nda bir ba¤ kurulmufltur.siteye haz›rl›k niteli¤i tafl›yan okullar› da bitirme- Bu alanda e¤itimini devam ettirecek olanlar›n is-yi bu okullara girme flart› olarak getirmektedir. Bu tihdam› kolayl›kla sa¤lanabilmektedir. Bu alandauygulama, ö¤rencilerin ortaö¤retimi iki kez oku- e¤itimi tamamlayanlar, yüksek teknik okullar› ve-malar›na sebep olmaktad›r. Finlandiya’daki mes- ya üniversitelere yönlendirilmektedirler. Alman-lek okullar›nda e¤itim ücretsizdir. Ayr›ca düflük ya’da vas›fl› iflçi statüsünde olanlar›n % 90’› birgelirli ailelerin çocuklar›na burs imkânlar› da su- meslek diplomas›na ya da sertifikas›na sahiptir.nulmaktad›r. Müfredat mesleki a¤›rl›kl›d›r ve müf-redat›n akademik k›sm› verilen kursun nitelikleri- Fransane göre ayarlanabilmektedir. Meslek okullar› ge- Frans›z e¤itim sisteminde, genel ve tekniknellikle belediyelere ba¤l› olarak idare edilmekte- e¤itim ayn› yap› içerisinde ele al›nmaktad›r. Or-dir. Ortaö¤retimi bitiren bir kimse ya meslek yük- taokul e¤itiminin ilk iki y›l›n bitiminden sonra ge-sekokuluna ya da üniversitelere gidebilme imkâ- nel e¤itime ya da teknik ve mesleki e¤itimlerininn›na sahiptir. Fakat meslek okullar› ifl a¤›rl›kl› devam›n›, genel e¤itimlerini sürdürerek lise dip-okullar olduklar› için bu okullardan mezun olan- mayıs 2008 17
  18. 18. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim lomas› almak ve yüksek ö¤retime geçmek seçe- ler sosyal taraflar›n ulusal mesleki e¤itim politika- nekleri izler. Lise e¤itiminde bunlar›n d›fl›nda ka- s›, dan›flmanl›k konseylerine ve mesleki e¤itime lanlar ise iki y›ll›k mesleki e¤itim görerek, temel iliflkin araflt›rma faaliyetlerine kat›lmalar›n› sa¤la- mesleki e¤itim sertifikas› veya ç›rakl›k meslek ser- maktad›r. Bu düzenlemeler sertifikaland›rma ko- tifikas› almaktad›rlar. Di¤er seçenekleri de içeren mitelerine de kat›larak, ilgili taraflar aras›nda bu sistemde dikkate de¤er unsur, al›nan diploma uyum sa¤lanmaktad›r. veya sertifikalar›n mezunlara bir yeterlilik sa¤lan- Yukar›daki ülkelerin meslek e¤itimi ve d›¤›n›n kan›tlanmas›ndan baflka büro açmak, en- meslek edindirme ölçütlerini de¤erlendirdi¤imiz- düstride istihdam edilmek için aranan bir belge de, ülkemizde mesleki e¤itim ve meslek edindir- olmas›d›r. me sürecinde aksakl›klar ve yetersizlikler görül- ‹ngiltere mektedir. Bu durumda acil olarak gerek e¤itim politikam›z›n gerekse sivil toplum kurulufllar›m›- ‹ngiltere’de ortaö¤retimde ‹leri E¤itim Ko- z›n yeniden yap›land›r›lmalar› ve geliflmifl ülkeler- lejleri mesleki e¤itim sunmaktad›r. Üçüncü Kade- deki e¤itim süreçleriyle paralellik arz etmeleri ge- Mesleki ve Teknik E¤itim me Kolejleri ise mesleki ve genel e¤itimin bir ara- rekmektedir. da oldu¤u kurumlard›r. Burada ö¤rencilerin nite- liklerine göre düzenlemeler yap›lmakta ve ‹leri ___________________ Seviyede Genel E¤itim Sertifikas›, Genel Ulusal 1 “Mesleki E¤itim Sistemimiz ve ‹flletmelerdeki Mesleki Nitelikler ve Ulusal Mesleki Nitelikler gibi Beceri E¤itimi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri” Raporu, sertifikalar verilerek adaylardan özel meslekler T‹SK 3 Eylül 2004, s.14.,Ankara. için baz› zorunlu yeteneklerin gösterilmesi isten- 2 Uluslar aras› Yönetim Gelifltirme Merkezi, mektedir. Türkiye’de bulunmayan bu sertifika Dünya Rekâbet Y›ll›¤›, 2004 (IMD). programlar› için yap›lan de¤erlendirmelerin neti- Eurostat, Young’s People’s Training, Key Data 3 cesinde elde edilen yeterlilikler ve belgeler istih- On Vocational Training ‹n The European Union, p.26. damda aranan ölçütler olarak de¤erlendirilmekte- dir. 4 Levesque, K. (2003). Trends in High School Vocational/Technical Coursetaking: 1982–1998 DOSYA ‹spanya (NCES 2003-025). U.S. Department of Education. Was- Meslek e¤itimi, k›sa süreli ve uzun süreli hington, DC: National Center for Education Statistics. olarak belirlenmifltir. K›sa süreli meslek e¤itimin- 5 Levesque, K., Lauen, D., Teitelbaum, P., Alt, de genel ortaö¤retime devam etmeyen ö¤renciler M., and Librera, S. (2000). Vocational Education in e¤itilmekte ve bu e¤itimi iki y›lda tamamlayarak the United States: Toward the Year 2000 (NCES 2000- teknik asistan diplomas› almaktad›rlar. Uzun süre- 029). U.S. Department of Education. Washington, DC: li e¤itimde ise belli bir alanda uzmanl›k için e¤i- National Center for Education Statistics. tim sa¤lanmaktad›r. Bu e¤itim, k›sa süreli e¤itime 6 Working Group for International Cooperation ek olarak üç y›l sonunda tamamlanarak uzman in Vocational and Technical Skills Development, Do- teknisyen unvan› verilmektedir. Burada mesleki nor policies in skills development: Reforming educati- e¤itimin amaçlar›ndan birisi uzmanl›k derecesin- on and training policies and systems. de e¤itim alm›fl insan gücünün oluflturulmas› ola- 7 Jørn Søgaard and Norbert Wollschläger On rak ifade edilmektedir. the occasion of the conference on Internationalising Yunanistan vocational education and training in Europe Thessa- Yunanistan’da mesleki e¤itimi seçen ö¤ren- loniki, Greece 25 - 27 May, 2000. cilerin say›s› az olmas›na karfl›n, ilgili düzenleme- mayıs 2008 18
  19. 19. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itim MESLEK‹ VE TEKN‹K E⁄‹T‹M HARUN YILDIZ* Mesleki ve Teknik E¤itim Mesleki ve teknik e¤itim, bilindi¤i gibi, bi- melerin ihtiyaç ve talepleri de göz önünde bulun-reye meslek yaflam›yla ilgili bilgi ve beceri kazan- durulmal›d›r. Geliflmifl ülkelerde e¤itimle ilgili sü-d›ran ve bireyin yeteneklerini de¤iflik boyutlar›yla rekli yap›lan de¤erlendirme ve analizler giderekgelifltirmeyi hedefleyen e¤itim sürecinin ad›d›r. daha fazla önem kazanmaktad›r. Bu yüzden siste-Bu süreçte genel ve mesleki kültür ile birlikte, ça- min müflteri odakl› hâle gelmesi gerekmektedir.l›flma yaflam›n›n de¤iflik kollar›yla ilgili gerekli Mesleki ve teknik ö¤retimin müflterisi ise ilgili DOSYAolan bilgi, beceri ve ifl al›flkanl›klar› bireye kazan- sektörlerdir. ‹lgili sektörler ile sanayi ve endüstri-d›r›l›r. nin ihtiyaçlar›na uygun ifl gücü yetifltirilmedi¤i takdirde, verilen e¤itimin faydas› olmayacakt›r. Ülkemizde mesleki ve teknik e¤itimin, ge- Öncelikle mesleki alanlarla ilgili sektörün ihtiyaç-rek nicelik ve gerekse nitelik olarak yeterli bir dü- lar›n›n mutlaka belirlenmesi, mezunlar›n durumuzeyde olmad›¤› bilinen bir gerçektir. Bu yüzden ile toplumsal anlamda arz ve talep aras›ndakiy›llard›r tart›fl›lan konular›n bafl›nda, mesleki ve dengenin ciddi olarak araflt›r›lmas› ve bu do¤rul-teknik e¤itimin sorunlar› gelmektedir. Bu sorunlar tuda programlar gelifltirilmesi gerekir.ise görebildi¤imiz kadar›yla flunlard›r: 2) Ö¤renci Say›lar›nda Görülen Azalma: 1) ‹stihdam Analizinin Yap›lmay›fl›: Mesleki ve teknik e¤itim alan›nda ülkemiz- Ülkemizde mesleki ve teknik e¤itimde ge- de son y›llarda ö¤retmen ve okul say›lar›nda cid-rekli verimin al›nabilmesi için hemen her y›l istih- di art›fllar yaflan›rken paradoksal bir flekilde ö¤-dam analizinin yap›lmas› gerekir. Bu çerçevede renci say›lar›nda düflüfller gözlenmektedir. Bu du-toplumsal hedefler ile meslek kurulufllar› ve ifllet- rum, mesleki e¤itime yönelik ö¤renci talebinin* Dr., Samsun K›z Teknik Ö¤retim Olgunlaflma Enstitüsü K›z Meslek Lisesi Müdür Yard›mc›s›. mayıs 2008 19
  20. 20. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim Mesleki ve Teknik E¤itim düfltü¤ünü, dolay›s›yla mesleki ve teknik okullara karmaktad›r. Bu süreçte kendi alanlar›n›n devam› DOSYA olan ilginin azald›¤›n› göstermektedir. Tabi- niteli¤indeki mühendislik bölümlerine bile gide- i bunun de¤iflik sebepleri bulunmaktad›r. Fakat bilmeleri imkâns›z hâle gelmektedir. görünen en önemli sebebi, meslek liselerinden Yine bu çerçevede ortaya ç›kan bir di¤er üniversiteye geçifl umudunun azalmas›d›r. Bu problem, meslek lisesi mezunlar›n›n üniversiteye ba¤lamda, mesleki ve teknik e¤itime yönelik tale- giriflte karfl›laflt›klar› bu sorunun afl›lmas› amac›y- bi art›rman›n en önemli yollar›ndan biri de, ö¤- la aç›k ö¤retim lisesinden ikinci bir diploma al- rencilerin üniversiteye girifl umutlar›n› yeniden mak istediklerinde yaflanmaktad›r. Zira burada da art›rmakt›r. meslek lisesi mezunlar›n›n önleri kapal›d›r. Buna 3) E¤itimde F›rsat ve ‹mkân Eflitsizli¤i: karfl›l›k genel lise mezunlar›, isterlerse aç›k ö¤re- tim meslek lisesine kaydolarak istedi¤i meslek Her fleyden önce meslek lisesi mezunlar›- alan›ndan ikinci bir diploma alabilmektedir. n›n, üniversiteye geçifl aflamas›nda katsay› k›s›tla- mas› ile karfl›laflmalar›, ciddi sorunlar› ortaya ç›- mayıs 2008 20
  21. 21. Bilim ve Aklın Aydınlığında e¤itim MESLEK‹ VE TEKN‹K E⁄‹T‹M SÜREC‹ Mehmet AKTAfi* - Hasan KURT** - Cengiz Bar›fl DEVEC‹*** Mesleki ve Teknik E¤itim Ülkemizde, mesle- Ça¤›m›zda bilimselki e¤itimin uzun bir ve teknolojik geliflme-geçmifli vard›r. 19. ler, bireylerin ve top-yüzy›la kadar mesle- lumlar›n yaflam bi-ki e¤itimi gelenek- çimlerini do¤rudansel ç›rakl›k sistemi etkilemektedir. Bu DOSYAile mahalli idarelere durum sosyo-eko-ba¤l› olarak sürdü- nomik-kültürel de-rülmüfltür. Osmanl› ¤iflimleri beraberin-‹mparatorlu¤u döne- de getirmektedir. Di-minde merkezi idarede ¤er yandan bir ülkeninmesleki ve teknik e¤itim geliflimini etkileyen enyer almam›flt›r. Cumhuriyet önemli faktörleri; do¤al kay-döneminde mesleki ve teknik e¤i- naklar› ve insan gücü olarak ge-tim devlet politikas› olarak benimsenmifl, nelleyebiliriz. Bu faktörlere; yönetim,teflkilat yönünden h›zl› bir geliflme göstermifltir. sermaye ve giriflimcilik gibi etkenleri ilave edebi-Özellikle 1927 y›l›ndan sonra mesleki teknik e¤i- liriz. Buradan hareketle; insan gücü ve do¤al kay-timin okullaflmas› ve ülke seviyesinde program naklardan yararlanarak yüksek düzeyde üretim-bütünlü¤ü sa¤lanm›flt›r. verim sa¤lamak bir ülkenin gelifliminin temelidir.* Zonguldak Kozlu ATL,TL ve EML Müdürü** Zonguldak Kozlu ATL,TL ve EML Müdür Baflyard›mc›s›*** Zonguldak Kozlu ATL,TL ve EML Teknik Müdür Yard›mc›s› mayıs 2008 21
  22. 22. Bilim ve AklınAydınlığında e¤itim Mesleki ve Teknik E¤itim Mesleki ve teknik e¤itim süreci; toplum ve veren okullarda egemen olan felsefenin mi be- DOSYA bireylerin gerekli ihtiyaçlar›n› karfl›lamak üzere nimsenece¤i yoksa kendine özgü bir yap›n›n m› belirli bir meslek alan›nda bilgi-beceri-davran›fl gelifltirilmesi gerekti¤i üzerine oluflmufltur. Bugün kazand›rmay› amaçlar. Bireylerin yaflamsal yete- mesleki ve teknik e¤itim ile ilgili modern yakla- nek geliflimlerini sa¤layarak sosyal ve ekonomik fl›mlarda bu tür e¤itimi; “birey-meslek-e¤itim” ol- yönden güçlü olmas›n› sa¤lamak mesleki e¤itimin gular›ndan oluflan, üç boyutlu bir süreç olarak temel ifllevidir. Modern toplum yap›s›nda her bi- görmektedir. Bu yaklafl›m›n devam›nda gelenek- reye akademik bilgi ya da e¤itim gerekmeyebilir. sel “ihtiyaç sahibi için e¤itim” anlay›fl›n›n yerini Ancak yaflam›n idamesi ve ekonomik özgürlü¤ü “herkes için yaflamboyu e¤itim” anlay›fl›na b›rak- için meslek ya da ifl hayat›n›n olmas› zorunlulu¤u- m›flt›r. dur. Bireylerin endüstri, tar›m, ticaret ve di¤er hiz- MTE PROBLEM TANISI ÖNER‹LER‹ met alanlar›na yönelik bir meslek sahibi olarak haz›rlanmas›, meslek yaflam› içinde gelifltirilmesi, 1-‹stihdam-‹htisaslaflma-‹flbirli¤i: örgün ve yayg›n sistemlerindeki sistem bütünlü¤ü Günümüze geldi¤imizde mesleki ve teknik ile sa¤lanmaktad›r. e¤itimin önünde duran problemlerin bafl›nda ni- Geçmiflten günümüze süregelen mesleki telikli e¤itim alamam›fl mezunlar, bu yan›nda ta- e¤itimde karfl›lafl›lan temel sorun mesleki ve tek- lep baz›nda ifl piyasas› ve iflverenlerin mesleki be- nik e¤itim veren okul/kurumlarda genel e¤itim ceri yönünden yeterli görmemesi nedeniyle temel mayıs 2008 22

×