Adım Adım Çocuk Gelişimi Kitapçığı

  • 653 views
Uploaded on

Toplumsal Konuları Araştırma ve Geliştirme Derneğinin, DOW Türkiye'nin katkısıyla hayata geçirdiği kitapçık, erken dönemdeki çocuk gelişiminine dair önemli bilgiler içeriyor.

Toplumsal Konuları Araştırma ve Geliştirme Derneğinin, DOW Türkiye'nin katkısıyla hayata geçirdiği kitapçık, erken dönemdeki çocuk gelişiminine dair önemli bilgiler içeriyor.

More in: Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
653
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
6
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ADIM ADIM ÇOCUK GELİŞİMİ, EĞİTİMİ VE ERKEN TEŞHİSİN ÖNEMİ 1
  • 2. BU KİTABI HAZIRLAYANLAR Toplumsal Konuları Araştırma ve Geliştirme Derneği, Zeliha Bülbül, Çocuk Gelişimi ve Okul Öncesi Öğretmeni Fatma Ayçiçek Bölücü, Çocuk Gelişimi ve Okul Öncesi Öğretmeni Metin Bölücü, Çocuk Gelişimi ve Okul Öncesi Öğretmeni VE KOCAELİ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ Basım Tarihi: Kasım 2013 2
  • 3. Bu kitapçık; çocuğunu sağlıklı büyütmek için uğraşan tüm annelere ithafen, erken müdahale ile sağlıklı bireyler yetiştirilmesine destek olmak amacıyla Dow Water and Process Solutions (Su ve Prosess Çözümleri), Dow Coating Materials (Kaplama Maddeleri), Dow Consumer and Industrial Solutions (Tüketici ve Endüstri Çözümleri) ve Dow Performance Materials Division (Performans Materyalleri Bölümü) katkılarıyla basılmıştır. Faydalı olması dileği ile ve saygılarımızla… Toplumsal Konuları Araştırma ve Geliştirme Derneği Dernek Başkanı Kamile Canbay 3
  • 4. YENİ DOĞAN TARAMA PROGRAMI ANNE VE BABALAR İÇİN BİLGİLENDİRME Sevgili anne ve babalar, Öncelikle yenidoğan bebeğinizden dolayı sizi kutlarız. Çoğu çocuk sağlıklı bir şekilde dünyaya gelir ve büyür. Ancak çok çok az bebekte belirtileri dış görünüşte belli olmayan, doğuştan gelen hastalıklar görülebilmektedir. Bu hastalıklar (Fenilketonüri, Hipotiroidi, Biyotinidaz eksikliği) organ bozukluklarına, bedensel ve zihinsel bozukluklara neden olmaktadır. Belirtiler ortaya çıkmadan önce hastalıkları teşhis etmek amacıyla bütün yenidoğan bebeklere tarama testi uygulanmaktadır. Tarama, doğum sonrası yapılmadıysa işitme taraması yapılan hastanelerde bebeğinize taramayı yaptırınız. TARAMA TESTİNİN AMACI Bu testte, bebeğinizin doğduğu hastanede bebeğiniz hastaneden çıkmadan önce ilk kan alınır. Daha sonra bebeğinizin doğumundan itibaren 48 saati doldurduktan sonraki ilk hafta içinde (ideal olarak 3.ve 5. günlerde) topuğundan birkaç damla kan daha alınır. Bu kan örneği, ender görülen ama ciddi nitelikte 3 ayrı hastalık açısından laboratuarda incelenir. Söz konusu bozuklukların erken teşhis edilmesi ve tedavisi; çocuğunuzun fiziksel ve zihinsel gelişiminde meydana gelebilecek çok ağır hasarların önlenmesini veya en aza indirilmesini sağlayabileceği için bu test büyük önem taşımaktadır. Bu hastalıklar, ilaç tedavisi veya özel diyetle etkili biçimde kontrol altına alınabilirler. Dolayısıyla, testi yaptırmanız çocuğunuzun yararınadır fakat zorunlu değildir. Bu durumda kan alma kağıdındaki ilgili bölümü okuyup imzalamanız gerekmektedir. Testin yapılması için bebeğinizi bir sağlık kuruluşuna getirmeniz gerekmektedir. Burada bir sağlık görevlisi küçük bir aletle bebeğinizin topuğundan birkaç damla kan alacaktır. İşlem sırasında bebeğiniz biraz ağlayabilir. Çocuğunuz hastanedeyse, kan alma işlemi orada yapılabilir. 4
  • 5. YENİ DOĞAN TARAMA PROGRAMI TESTİN SONUCU Test sonucu NORMAL çıkarsa size herhangi bir haber GELMEYECEKTİR. Yani haber almazsanız endişelenmeyin; çünkü laboratuarda kan örneğinde hiçbir bozukluk saptanmamış demektir. Bazen alınan kan miktarı yetmeyebilir. O zaman topuktan bir kez daha kan almak gerekecektir. Bazen de ilk alınan sonuçlar yeterince anlaşılır değildir; bu durumda yine topuktan ikinci kez kan alınır. İkinci test, genellikle ilkini izleyen iki haftalık süre içinde yapılır. İkinci kez kan alınması gerekirse size haber verilecek ve tekrar kan vermek üzere sağlık kuruluşuna başvurmanız istenecektir. Bu durumda vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekmektedir. İkinci kan tahlilinde de sonucun NORMAL olması durumunda yine haber VERİLMEYECEKTİR. Acil bir durumda ise mutlaka size haber verilecektir; bu durum, kanın alınmasından sonraki 3 hafta içinde mümkündür. TESTTEN SONRA TOPUKTAN ALINAN KANA NE YAPILIYOR ? Topuktan alınan kan örneği belirli bir süre tarama merkezinde tutulur. Bunun nedeni, bazen ilk test sonuçlarını tekrar kontrol etmenin gerekli olabilmesidir. Bu süre dolduktan sonra kan imha edilecektir. MALİYET Test ücretsiz yapılmaktadır. GİZLİLİK Size ve çocuğunuza ait kişisel bilgiler büyük bir özenle korunur. Kan testiyle ilgili tıbbi ve kişisel bilgiler tarama laboratuarında bilgisayara kaydedilir. Bu bilgiler, sadece Refik Saydam Hıfzısıhha Merkezi Başkanlığı, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ile ilgili birimler tarafından tarama testi ile ilgili olarak kullanılabilir. SAĞLIK Yeni doğan bebeklerin topuğundan alınan kan şimdilik sadece üç hastalık için incelenmektedir. Diğer olabilecek hastalıklar için kuşkulandığınız anda lütfen doktorunuza başvurun. 5
  • 6. YENİ DOĞAN TARAMA PROGRAMI İŞİTME TARAMASI Sağlıklı yenidoğanlarda doğuştan işitme kaybı görülme sıklığı binde 2 civarındadır. Bu çocuklar çoğunlukla mental gerilik gibi yorumlanmakta, ancak erken dönemde tanınıp tedavisi sağlandığında normal yaşıtları gibi gelişimlerini sürdürmektedir. İşitme kaybı tanısının geçikmesi tedaviden yararlanma oranını oldukça düşürmektedir. Yenidoğan işitme taraması programında hedef, tüm yenidoğanların doğumdan sonraki ilk 1 ayda işitme taramasının tamamlanması, hazırlanan protokoller çerçevesinde sevk edilmesi gereken bebeklere 3 aylık olana kadar referans merkezlerinde tanı konulması ve ihtiyaç varsa bebek 6 aylık olmadan işitme destek cihazlarının sağlanmasıdır. ÖNEMLİ NOT Çocuğunuzun doğumu üzerinden 8 gün geçtiği halde topuktan kan alma testi yapılmamışsa, lütfen bölgenizdeki en yakın sağlık kuruluşuna başvurarak bebeğinizden kan alınmasını sağlayın. Bebeğinizden kan alınırken size ve bebeğinize ait bilgilerin (adres, telefon bilgileri, doğum tarihi, TC kimlik numarası vs.) doğru ve tam olarak yazıldığından emin olun. Unutmayın ki; bu bilgiler testin sonuçlarının doğru değerlendirilebilmesi ve olası bir hastalık şüphesi durumunda size daha çabuk ulaşılabilmesi için gereklidir. 6
  • 7. YENİ DOĞAN BEBEK Yeni doğan bebekte kalıtsal metabolik hastalık ve konjenîtal hipodroidi taramaları için alınacak örnek en erken doğumdan 24 saat sonra alınmalı ve bebek en az bir gün anne sütü veya mama gibi proteinli besin almış olmalıdır. Bebeğin 24 saatten önce taburcu edilmesi söz konusu ise hastaneden çıkmadan önce tarama için örnek alınmalı, ancak aileye testlerin iki hafta içinde tekrarlanması gerektiği bildirilmelidir. Fenilketonüri, özellikle beyni etkileyen kalıtsal bir hastalıktır. Toplumumuz da oldukça sık görülmektedir. (1/4500). Anne ve babadan genlerle geçer. Bu bebekler doğdukları zaman normal görünür, ancak anne sütü veya diğer mamalarla beslenmeye başladıklarında proteinli gıdalarda bulunan fenilalanin isimli aminoasit, bebekteki bir enzim (fenilalanin hidrosilaz) eksikliği nedeni ile parçalanıp sindirilemez. Fazla fenilalanin ve yan ürünleri (metabolitleri) kan ve dokularda birikir. Biriken fenilalanin beyinde kalıcı hasara neden olur ve sonuçta bebeğin zeka özürlü olmasına yol açar. Erken tanı ve bebeğin fenilalaninden fakir diyet ile beslenmesi sayesinde zeka geriliği önlenebilir. 7
  • 8. YENİ DOĞAN BEBEKTE ANNE SÜTÜNÜN ÖNEMİ • Anne sütü ile beslenen bebeklerin IQ düzeyi, diğer besinlerle beslenen bebeklere göre 8 puan daha fazladır. • Emme işlemi çocuğun başta psiko-sosyal gelişimi olmak üzere tüm gelişim alanlarına katkıda bulunur. • Anne ile bebek arasındaki bağın da güçlenmesini sağlar. • Yapılan araştırmalarda bebekliklerinde anne sütü ile beslenen gençlerin mama ile beslenenlere göre zeka düzeylerinin daha yüksek olduğu ve okulda daha çok başarı gösterdikleri saptanmıştır. • Anne sütü içerdiği koruyucu maddelerle, bebeğin mikroplara karşı ilk aşısı olur. Onları birçok hastalıktan korur, bağışıklık sistemlerinin kuvvetlenmesine de yardım eder. • Her bebek için en iyi, en doğal ve en taze besin anne sütüdür. Her zaman, temiz ve mikropsuzdur. Ayrıca hazır ve bedava olduğundan özel harcama gerektirmez. • Tamamı kolaylıkla sindirilir. İshal, karın ağrısı ve kabızlık daha az görülür. • Bağışıklık sistemini güçlendirir, enfeksiyonlardan korur. Bebeklerin daha zeki olmasını sağlar. • Bebeğin su ihtiyacını tam olarak karşılar, ayrıca su verilmesine gerek yoktur. Doğumdan sonra gelen ağız sütü, bebeği hastalıklardan korur. Bebekle anne arasında özel sevgi bağı kurulmasını sağlar • Emzirme, annenin sağlığını korur, meme ve rahim kanseri olma riskini azaltır. 8
  • 9. 0-7 YAŞ KONTROL LİSTESİ Çocukta özellikle zihinsel gerilik olup olmadığı, günlük hayatta kolaylıkla gözlemlenebilen bir konu değildir. Otizm, hiper aktivite, dikkat eksikliği, zihinsel gerilik gibi gelişim sorunlarına, ancak erken müdahale edilirse, çocuk yaşıtları ile aynı düzeye gelebilir. Bu bölümden itibaren, 0-7 yaş arasında çocuğunuzun sağlıklı gelişip gelişmediğini düzenli olarak takip etmeniz amacıyla gelişim düzeyleri belirli yaş sınırlarına göre kontrol listesi halinde sıralanmıştır. İlk kontrolünüzde, çocuğunuzun yazılan amaçları gerçekleştiremediğini tespit ederseniz lütfen paniklemeyin. Çocuk çeşitli nedenlerle o beceriyi yapmak istemeyebilir. Farklı zamanlarda, farklı araçlarla, gelişimini tekrar kontrol edin. Çocuğunuzun, kontrol listesinde yer alan becerilerden birden fazla alanda yetersizlik göstermesi durumunda, erken müdahale için sağlık alanında çalışan uzmanlara başvurmayı ihmal etmeyiniz. İlk kontrolünüzde, çocuğunuz yazılan amaçları gerçekleştiremiyorsa paniklemeyin. Çocuğunuz, çeşitli nedenlerle o beceriyi yapmak istemeyebilir. Farklı zamanlarda, farklı araçlarla, gelişimini tekrar kontrol edin. 9
  • 10. Bilişsel Gelişim 0-3 AY • Başını sesin geldiği yöne doğru çevirir. • Yatarken bir nesneyi gözleriyle 90 derecelik bir açı ile takip eder. • Görüş alanı içinde duran ve hareket eden nesneye birkaç saniye bakar. • Görüş alanından çıkan nesneyi arar. • Daha önceden gördüğü nesnelere benzer özellikte, kısmen farklı olan bir nesne gösterildiğinde 2-3 sn bakar. • Gözlerinin önündeki bir nesne hafifçe soldan sağa ya da sağdan sola doğru hareket edince gözleriyle o nesneyi izler. • Konuşanın gözlerini ve ağzını izleyerek göz kontağı kurar. • Dudağına parmakla dokunulduğunda başını o tarafa doğru çevirip nesneyi arar. • Her zaman besleyen kişi kucağına alıp, beslenme pozisyonuna getirdiğinde, emer gibi ağzını açar, kapatır. • Baş parmağı dışındaki parmakları ağzına dokunulduğunda parmakları ağzından çıkartıp baş parmağını emer.Annesinin memesinin başını arar. • Bebeğe anlamsız sesler çıkarıldığında bebekte kısa bir süre sonra anlamsız sesler çıkarır.(Ses bulaşması) • Bebeğe aaa diye ses çıkarıldığında bebekte kısa bir süre sonra aaa sesini çıkarır. • İki elini bir araya getirir. • Elinin içine dokunulduğunda onu sıkıca tutar. • Eline verildiğinde çıngırağı tutar. • Bebeğe agu ugu diye ses çıkarıldığında bebekte kısa bir süre sonra bu sesleri çıkarır. 10
  • 11. Dil Gelişimi 0-3 AY • Görüş alanı içinde sesin geldiği yere birkaç saniye bakar. • Görüş alanında olmayan sesin çıktığı yöne bakar. • Anne sesini ayırt eder. • Sese irkilerek tepkide bulunur. • Sese karşı ses çıkararak tepkide bulunur. • Ağlayarak ses çıkarır. • Bir tane ünlü ses çıkarır. (a, e, vb.) Psikomotor Gelişim • Kaldırıldığında başını birkaç saniye dik tutar. • Gösterilen nesneye öne doğru eğilerek uzanır. • Görüş alanı içinde hareket eden nesneye doğru başını çevirir. • İki elini bir araya getirir. • Verildiğinde çıngırağı tutar. • Yüz üstü yatarken başını sağa sola çevirir. 11
  • 12. Dil Gelişimi 3-6 AY • Duyduğu sese yönelir. • Anne sesine ve konuşmalara tepkide bulunur. • İsmi söylediğinde güler. • Konuşulduğunda ağlamayı keser. • Aa, ee, gaga, gibi sesler çıkarır. • Ağlama ihtiyaçlarını belirtmede farklılaşır Bilişsel Gelişim • Ses çıkarmak için oyuncağı sallar. • İkinci nesneyi alabilmek için bir elindeki nesneyi diğerine aktarır. • Kabın içine saklanan oyuncağı bulur. • Nesneleri sürükleyerek iter. Psikomotor Gelişim • Kolları üzerinde dururken başını sağa, sola, aşağı ve yukarıya doğru çevirir. • Sırt üstü yatarken yan döner. • Yüz üstü dururken sırt üstü döner. • Destekli dururken baş ve gövde kontrolünü sağlar. • Destekli olarak ayakta birkaç saniye durur. • Desteksiz olarak ayakta birkaç saniye durur. • Düşmemek için kollarını yanlara doğru açar. • Nesneleri iki elinin avuç içinde tutmaya çalışır. • Bakışlarını bir nesneden diğerine geçirir. • Elinde tuttuğu bir nesneyi gözleri ile inceler. • Görüş alanı içindeki nesneyi 180 derecede izler. 12
  • 13. Bilişsel Gelişim • • • • 6-9 AY İstediği nesneye ulaşmasını engelleyen nesneyi etkisiz hale getirerek nesneye ulaşır. Oyuncağı yere düştüğünde arkasından bakar. Yarısı saklanmış bir oyuncağı bulur. Dikkatini karşısındaki kişiye ya da nesneye yöneltir. Yabancıları ayırt eder ve yabancı bir kişinin kucağına verildiğinde ağlar. Psikomotor Gelişim • Ellerinden ve ayaklarından destek alarak döner. • Emekleme pozisyonu alır. • Emekleme pozisyonundan oturma pozisyonuna geçer. • Sürünerek yürümeye ilerlemeye çalışır. • Bağımsız olarak emekler. • Bir yerden tutunarak ayağa kalkar. • Duvara tutunarak yan yan yürür. • Destek alarak yürür. • Oturma dengesini kontrol eder. • Diz çökme pozisyonunda durur. • İki küpü birbirine vurarak ses çıkarır. • Çıngırağı ile uyarıldığında çıngırağı tutar. • Çıngırağı elinde sallayarak ses çıkarır. • Verildiğinde iki nesneyi aynı anda tutar. • Nesnelere iki eli ile uzanır. • Yatarken nesnelere uzanır ve tutar. • Otururken nesnelere uzanır ve tutar. • Oyuncağı bir elinden diğerine geçirir. • Aynı nesneyi değişik şekillerde kullanır. • Küçük nesneleri parmakları ile tutar. Küçük çivileri avuç içi tuşu ile tutar. • Çivi tahtasına takılı olan nesneyi çıkarır. • Kerpeten tutuşu ile nesneleri tutar. Dil Gelişimi • Neşeli ve kızgın ses tonuna göre tepkileri farklılaşır. • Model tarafından çıkarılan sesi taklit etmeye çalışır. • En az üç farklı sesi tutarlı olarak çıkarır. • Çıkardığı sesleri art arda sıralar. • Adı söylendiğinde dönerek tepki verir. 13
  • 14. Bilişsel Gelişim 9-14 AY • Ellerine bakar. • Gözleriyle 180 derece takip eder. • Oyuncakları taklit edebilir. • Kaybolan oyuncaklarını bulabilir. • Neden sonuç ilişkilerini anlamaya başlar. (Montu giydirildiğinde dışarı çıkacağını anlaması vb.) • İkinci nesneyi alabilmek için bir elindeki nesneyi diğerine aktarır. • Nesneleri sürükleyerek iter. Psikomotor Gelişim • Bir kabın içinden nesneyi çıkarır. • Nesneleri kabın içine atar. • Büyük halkaları çubuğa takar. • Çubuktan halkaları çıkarır. • Kerpeten tutuşu ile nesneleri tutar. • Tümüyle saklanmış oyuncağı bulur. • Oyuncağı almak için oyuncağın ipini çeker. • Oyuncak araba veya treni iter / çeker. • Pastel boyayı tutar. • Karalama yapar. • Nesneleri iki eliyle beraber kavrayabilir. • Eşyalara uzanır. • Nesneleri elleriyle keşfeder. • Nesneyi bir elinden diğerine geçirebilir. • Kafasını kontrol edebilir. • Dönebilir. • Oturabilir. 14
  • 15. Dil gelişimi 9-14 AY • Neşeli ve kızgın ses tonuna farklı tepki verir. • Model olunarak verilen yönergelere tepki verir. (Topu alacağım diyerek topa doğru yürüyen kişiyi taklit etmesi vb.) • Dört farklı sesi tutarlı olarak çıkarır. • Çıkardığı seslerle kendisine seslenildiğinde sesi taklit eder. • Adı söylendiğinde dönüp tepki verir. • İstenilmeyen davranış uygun ses tonuyla söylendiğinde davranışını durdurur. • Sorularına cevap olarak verilen kelimeleri söylemeye çalışır. (Örn; baba nerde, işe gitti denildiğinde gitti demesi vb.) • En az altı sözcüğü tutarlı olarak kullanır. • Tanıdığı şarkılara katılmaya çalışır. Sosyal Gelişim • İlişki kurma amaçlı gülümser. • Tanıdık insanlara uzanır. • Aynadaki görüntülerine gülümser. • Diğer insanların iletişim kurma çabalarına gülümseyerek karşılık verir. • Cee oyununa gülerek tepki verir. Özbakım Beceriler • Bardağa uzanır. • Parmaklarını emer. • Bardağını kaldırabilir. • Yardımla bardaktan içebilir. • Bazı katı yiyecekleri kendi kendine yer. 15
  • 16. Bilişsel Gelişim 14 AY-2 YAŞ • Kendi başına altı nesneyi kabın içinden çıkarır. • İki seçenek sunulduğunda bağımsız olarak eş nesneleri seçer. (Örn; iki kırmızı, iki mavi toptan kırmızı olanları eşler.) • Söylenen nesne ismini nesne resmi ile eşleştirir. • İsmi söylenen resmi bulmak için kitabı karıştırır. • İstenildiğinde en az 3 küpü üst üste koyar. • İstenildiğinde delikli tahtaya beş çubuğu takar. • Şekil tahtasına şekli yerleştirir. • İstenen nesneyi (eşyayı) başka odadan getirir. Dil Gelişimi • Kelime sayısı çoktur. • Resimleri isimlendirebilir. • En az tek eylem bildiren yönergeleri yapabilir. (Gel, otur, topu al, getir vb.) • Adı söylenen vücut bölümünü gösterir. • Soru sorma ses kalıplarını kullanır. • Adı söylenen üç giysiyi seçer. • Taklit ederek iki kelimelik cümleler kurar. Psikomotor Gelişim 16 • Baş ve işaret parmakları ile kıskaç tutuş yapar. • Şişenin içindeki nesneyi almak için şişeyi ters çevirir. • Küplerden kule yapar. • Kitabın sayfalarını çevirir. • Pastel boya ile kağıdı çizer. • Emekleyerek merdiven çıkar. • Merdivenden emekleyerek geri geri iner. • Otururken yardımsız ayağa kalkar. • Bağımsız ( kendi başına) yürür. • Sandalyeye tırmanır. • Tek ayak üstünde durur. • Topu elleriyle veya tekmeyle atar. • Ayakta dururken yere eğilip doğrulur. • Üç tekerlekli bisiklet itilirken ayaklarını pedalların üzerine koyar. • Kapı kulplarını çevirir. • Farklı ortamda gördüğü nesneleri gösterir.
  • 17. Sosyal Gelişim 14 AY-2 YAŞ • Selamlama yapar. • Ev işlerini taklit eder. • Daha uzun süreli oyunlar oynar. • Yaşıtları ile ortak oyuncakları ile oynar. • Yasak nesnelerin yanında cıss der. • Bir nesneyi yetişkine verir. • Akranlarını oynarken izler. Özbakım Becerileri • Bardaktan kendi başına içer. • Saçını tarar. • Fermuar çeker. • Önü açık kıyafetleri çıkartır. • Kaşıkla yemek yemeye çalışır. • Kendi başına kaşık kullanabilir. • Çoraplarını çıkartır. 17
  • 18. 2-3 YAŞ Bilişsel Gelişim Büyük-küçük, az-çok, açık-kapalı, uzun-kısayı resimde ayırt eder. • 4-8 parçalı yap-boz yapar. • Sayı ile nesne arasında ilişki kurar . (1’den 10’a kadar ) • 1’den 10’a kadar sayar. • Yetişkinin istediği sayıdaki nesneyi verir. (1’den 10’a kadar) • İki yarım daireyi birleştirip daire yapar. • Nesnelerin neden yapıldığını söyler. • ‘Neden evimiz, kitabımız, saatimiz, gözlerimiz vardır’ gibi soruları cevaplandırır. • Resmi gösterilen mesleklerin adını söyler. • Meslekler ile kullandıkları araç-gereçler arasında ilişki kurar. • Kısa bir süre gösterilip gizlenen tek nesne resimlerinin neye ait olduğun hatırlayarak söyler. • Artık materyalleri kullanarak özgün bir ürün yaratır. • Ana ve ara renkleri eşleştirir, gruplar, sıralar. • Ana ve ara renklerle ilişki kurar. • Verilen nesneleri açıktan koyuya, koyudan açığa doğru sıralar. • Bir olayı oluş sırasına göre anlatır. • Gösterilen resimlerle ilgili öykü oluşturur. • Objeleri temel özelliklerine göre gruplar. (hayvanlar, sebzeler,çiçekler vb.) • Resme bakarak nesneyi tanımlar. • Dil, boyun, kol, diz, parmak gibi beden parçalarını gösterir. • Neden-sonuç ilişkisi kurar. • Soyutlama yapar. • İnsan yüzü çizer. • Şeklin bir parçasını oluşturan yap bozu takar. • Kurmalı oyuncağın nasıl kurulacağını araştırır. • Üç seçenek sunulduğunda şekli eşler. • Altı legoyu üst üste dizer. İstenildiğinde büyük ve küçük olanı verir. • Bir nesneyi kabın içine, altına, yanına koyabilir. • Durmadan soru sorar. • Koku ve dokunma farklılıklarını ayırt edebilir. 18
  • 19. Psikomotor Gelişim 2-3 YAŞ • Daire şeklindeki karalamayı taklit eder. • Yatay çizgiyi taklit ederek çizer. • Makasla rastgele keser. • Kendi başına resimli kitaba bakar. • Kitaptaki nesnelerin ayrıntılarını parmakları ile gösterir. • Kitapların sayfalarını tek tek çevirebilir. • Sulu boya ile boyama yapar. • Eksik olan insan figürünün eksik parçalarını tamamlar. • En az üç bölümlü insan resmi çizer. • Çengelleri ve kapı mandallarını açar. • Boncukları ipe dizer. • Üçlü kavrama ile kalem tutar. • Küçük nesnelerin ambalajını açar. • Bağımsız olarak(kendi başına) koşar ve tırmanır. • Destekle zıplar. • Oyuncağını çekerek yürür. • Yürürken aniden döner ve durur. • Yürürken engellerin üzerinden atlar. • Geri geri yürür. • Bir elinden tutulduğunda diğer eliyle parmaklığa tutunarak merdiven çıkar. • Parmak uçlarında üç saniye durur. Dil Gelişimi • Vücudun parçalarını isimlendirir. • Bazı sıfatları kullanır.(Örn; kırmızı araba, mavi top vb.) • 200 kelimeye yakın sözcük dağarcığı vardır. • Altı nesne resmi arasından işlevi söylenen nesneyi gösterir. • İsmi söylenip nerede sorusuna kendini gösterir. • Sahiplik belirten ekleri kullanır. (Benim topum vb.) • Konuşmalarında çoğul eklerini kullanır. • Oyun sırasında kendi kendine konuşur. • Hata yaparak tekerlemeleri ezberler. 19
  • 20. Sosyal Gelişim 2-3 YAŞ • Hayali oyun oynayabilir. • Kendi eşyalarını bilir ve korur. • Kendi sırasını bekleyebilir. • Yardım talep edebilir. • Problemleri daha az hareket daha çok akıl yürütmeyle çözebilir. • Oyuncakları, sözle ya da işaretle savunur. • Evcilik oynar. • Annesinden ağlamadan ayrılır. Özbakım Becerileri • Ayakkabı çorap kazak giyer. • Tuvalet eğitimini tamamlamıştır • Kendi kollarını ve bacaklarını yıkar. • Yardımla ellerini yıkar ve kurular. • Yetişkin gözetiminde dişlerini fırçalar. • Günlük aktiviteleri önceden bilir. • Kıyafetlerinin büyük çoğunu kendi başına giyebilir. • Yiyecekleri çatalına batırarak yer. • Kamışla meyve suyu vb. içer. 20
  • 21. Dil Gelişimi 3-6 YAŞ • Konuşmalarında bağlaç kullanır. • Kendi kendine şarkı, şiir, tekerleme söyler. • Yaptığı günlük işlerle ilgili olarak sorulan soruları cevaplar. • Konuşmalarında sıfat kullanır. • Konuşmalarında ifadelerin olumsuz biçimlerini de kullanır. • ‘Neden, nasıl, kim ?’ gibi soru sözcüklerini kullanarak cümleler kurar. • Konuşmalarında kişi zamirlerini kullanır. • Konuşmalarında yer bildiren ifadeleri doğru olarak kullanır. (önünde,ar- kasında gibi) • Konuşmalarında işaret zamirini kullanır (o kitabı, şu kalemi vb.). • Duygularını adlandırır. • Düne, bugüne, yarına ilişkin zaman bildiren sözcükleri doğru olarak kullanır. Psikomotor Gelişim • Çizgi üzerinde yürür. • Daire etrafında döner. • Çift ayakla uzağa atlar. • Çift ayakla sıçrar. • Geri geri çift ayak sıçrar. • Tek ayak üzerinde sıçrar. • Tek ayak üzerinde 5-7 saniye durur. • Ayak değiştirerek iner-çıkar. • Yuvarlanmakta olan topa tekme atar. • Atılan topu yakalar. • Yerden zıplayan topu yakalar. • Topu kendisi sıçratıp yakalar. • Hareket halindeki büyük bir topu ayağııyla durdurur. • 20 cm. yükseklikten atlar. • Parmak ucunda yürür. • Topuk ve ayak ucuyla yürür. • Topuk ve ayak ucuyla geri geri yürür. • Plastik çivi tahtasına çivi takar-söker. • Daire şeklini çizer. • Kare şeklini çizer. 21
  • 22. Psikomotor Gelişim 3-6 YAŞ • Üçgen şeklini çizer. • Makasla basit şekilleri keser. • Yumuşak materyallerle değişik şekiller oluşturur. • Çeşitli şekiller çizer ve boyar. • İpe boncuk, makarna vb. dizer. • Çeşitli malzemelerle baskı yapar. • Bir kaptan başka bir kaba sıvıları boşaltır. • Ritme uygun dans eder. Sosyal-Duygusal Gelişim • Toplum içinde beklenen uygun davranışları gösterir. • Yetişkinlerin konuşmalarına katılır. • Aldığı sorumlulukları yerine getirir. • Nezaket kurallarını uygular. • Kendisinden küçüklere sevgi ve ilgi gösterir. • Oyuncaklarını paylaşır. • Yetişkinlerin yönettiği grup oyunlarına katılır. • Diğer çocuklarla çeşitli oyunlar oynar. • Basit kurallı oyunlar oynar. • Sırasını bekler ve haklarını korur • Övgüden hoşlanır, yaptığı işin beğenilmesini ister. • Kendisi ile ilgili sorulara uygun cevaplar verir. • Duygularını ifade eder. • Bir sorunu olduğu zaman yardım ister. • Adını, soyadını ve yaşını bilir. Özbakım Becerileri • Düğmesiz ve bağsız giysileri yardım almadan giyinir. • Yardım alarak saçını tarar. • Giysisindeki büyük düğmeleri ilikler-çözer. • Giysilerinin önünü-arkasını ayırt eder. • Ellerini yıkar, dişlerini fırçalar • Sözel ipuçları ile tabakları, peçeteleri, çatal ve kaşıkları doğru yerleştirerek sofra kurmaya yardım eder. • Boyuna uygun bir askıya ceketini veya hırkasını asar. • Masada kirlettiği kendine ait yeri temizler. • Gece gereksinim duyduğunda uyanır ve tuvalete gider • Burnunu mendille siler. Ev işlerine yardım eder. • Kendisine ait eşyaları toplar • Yardım ile bıçak kullanır. 22
  • 23. Bilişsel Gelişim 6-7 YAŞ • Bedeninin parçalarını kendi adlandırır ve resimle eşleştirir. • Artık materyalleri kullanarak özgün bir ürün oluşturur. • 10-25 parçalı yap-boz yapar. • Aynı dokuya sahip 6-10 nesneyi eşleştirir- gruplar. • İki üçgeni birleştirerek kare yapar. • 20’ye kadar atlamadan sayar. • 1-10 arasında verilen nesne grupları ile rakamları eşleştirir. • Nesneleri kullanarak toplama ve çıkarma yapar (1’den 10’a kadar ). • Yaşadığı şehrin ve sokağın adını söyler. • Dün, bugün ve yarın ile ilgili konuşur. • Daha önce dinlediği öyküleri içeriğine uygun olarak anlatır. • Tek ayak üzerinde 8-10 saniye durur. • Düşmeden 10 kez öne doğru çift ayak sıçrar. • Kağıt üzerine çizilmiş basit şekilleri keser. • Hamur gibi yumuşak materyalleri kullanarak 2-3 parçadan oluşan şekiller yapar ve bunlardan bir kompozisyon oluşturur. • Sorulan sorulara kendine özgü cevaplar verir. • Nesnelerin bir sıra içindeki konumunu (birinci, ikinci,üçüncü gibi) isimlendirir. • Haftanın günlerini sırasıyla söyler. • Kısa bir süre gösterilip gizlenen resimdeki nesneleri hatırlar. • Sağını-solunu gösterir. • Gösterilen iki resimden birinde var olan farklılıkları gösterir. • Günlük yaşamda kullanılan sembolleri tanır. • Yarım ve bütün olan nesneleri gösterir. • Belli bir olaydan sonra ne olacağını tahmin eder. • Nesneler arasındaki benzerlik ve farklılıkları gösterir. • Eşleştirme, ilişki kurma, gruplandırma ve sıralamayı neye göre yaptığını açıklar. • Basit neden –sonuç ilişkilerini açıklar. • “En az, en çok, birkaç” kelimelerinin anlamını bilir ve uygun davranışı gösterir. 23
  • 24. Psikomotor Gelişim 6-7 YAŞ • Denge tahtasında ileriye-geriye doğru yürür. • Başlama ve durma komutlarına uyarak tempolu yürür. • Kendi başına ip atlar. • Kendi bedeni etrafında döner. • Ayak değiştirerek merdiven iner ve çıkar. • Atlama ve tutma davranışlarını gerektiren etkinliklere katılır. • Yardımla sekerek yürür. • Ritmik hareketleri yapar. • Topu yakalayabilmek için ellerinden çok kollarını kullanır. • Orta boy topu yerde birden fazla sıçratır. • Parmak ucunda koşar ve topukları üzerinde koşar. • Yaklaşık 30 cm. yükseklikten atlar. • Ritmik olarak seker. • Yatay, dikey, eğri ve eğik çizgileri ve bunların oluşturduğu şekiller çizer. • Modele bakarak daire, kare, dikdörtgen ve üçgen çizer. • İşaret parmağı ile diğer elinin parmaklarını sayar. • Üç metre uzaktaki hedefe top atar. • Baskı ve yapıştırma işlemlerini düzgün olarak yapar. • Yetişkin gibi kalem tutar. • 1-5 arası rakamları kopya eder • İsmini kopya eder. • Eksiklerle çizilmiş insan resmini tamamlar. Sosyal-Duygusal Gelişim • Toplum içinde kendisinden beklenen uygun davranışları gösterir. • Kızgınlık, mutluluk, sevgi gibi duygularını belli eder. • Başkalarına oyunun veya yapılan işin kurallarını açıklar. • Kurallı oyunların kurallarına uyar. • Sorumluluk alma ve kurallara uyma davranışlarını gösterir. • Kendine güven duyar. • Yeni ve alışılmamış durumlara uyum sağlar. • Yapı-inşa oyunları planlar, uyum sağlar. • Grup kurallarına uyar. • Kendi arkadaşlarını kendisi seçer. • Zaman, yer ve ayrıntılarla ilgili bilgi verildiğinde gerçeğe yakın dramatik oyunlar oynar. • Sorulduğunda ailesi ile ilgili bilgi verir. • Sorulduğunda adresini ve telefon numarasını söyler. 24
  • 25. Sosyal-Duygusal Gelişim 6-7 YAŞ • İş birliğine dayanan oyunlara katılır. • Kendisini ifade etmeye özgü yollar kullanır. • Duygusal durumunu ifade etmede dramatik oyunu ve • Çeşitli araçları kullanır. • İstediklerine ulaşmada sosyal olarak kabul edilebilir davranışlar gösterir. • Kendi cinsiyetinden memnuniyet duyar. Özbakım Becerileri • Elini, yüzünü yıkar, kurular. • Kendi kendine giyinir-soyunur. • Giysilerindeki düğmeleri çözer-ilikler. • Yemek yerken uygun araç-gereci kullanır. • Dişlerini fırçalar. • Saçlarını tarar. • Bıçakla yumuşak nesneleri keser. • Bıçakla ekmeğine yumuşak nesneleri sürer. • Ayakkabılarını bağlar. • Tabağına servis tabağından yiyecek alır. • Duruma ve hava şartlarına uygun giyecekleri seçer. • Tuvalet gereksinimi ile ilgili işleri yapar. Dil Gelişimi • Konuşurken kullandığı sözcükler ve cümle kurma tarzı yetişkin kişiler gibidir. • Çocuksu konuşmaları azalmıştır. • Sözcük dağarcığı 6 yaşına kadar 10.000 sözcüğe kadar ulaşır. • Ortalama olarak günde 5 yeni sözcük öğrenir. • Yazı yazmaya ve okumaya karşı isteklidir. • Her yere bir şeyler yazmak ister • Yaptığı resimlere, hatta duvarlara kendi adını yazar. Eğer çocuğunuzun; tarif edilen gelişim alanlarının (bilişsel, duygusal vb.) birkaçında ya da 4 bildiriminden 3’ünde gerçekleştiremediğini görürseniz, bir çocuk nöroloğuna, çocuk psikoloğuna, çocuk psikiyatrisine veya çocuk doktoruna gitmenizi öneririz. 25
  • 26. MATEMATİK BOZUKLUĞU (DİSKALKULİ) • Sayısal ilişkileri kavramada, hesaplamada, sayısal sembolleri tanıma, kullanma ve yazmada açığa çıkan bozukluk, yetersizliktir. • Sayıları bozuk yazar, sıklıkla yer değiştirirler. • Sayıları eksik ya da fazla yazarlar. • Geometrik ilişkileri kavramada zorlanırlar. • Basit işlemleri yapamazlar. • Aritmetik sembolleri tanımada zorlanırlar. • Çok basamaklı sayıları okuma ve yazma da zorlanırlar. • İşlemleri bozuk sıra ile yaparlar. • Çarpma, bölme gibi işlemlerde sayıları alt alta yazmada zorlanırlar. • Sayıları atlar, işlemleri yanlış yaparlar. 26
  • 27. DOWN SENDROMU VE TİPİK ÖZELLİKLERİ Kafa hem önden, hem arkadan yassıdır, gözler ayrık ve çekik, kulaklar normalden düşük seviyededir, dil ağıza göre büyük olduğundan dışarı doğru durur. Kolları biraz kısa gözükür, parmaklar kısa ve tombuldur. Serçe parmağının orta boğumu az geliştiğinden, parmak hafif içe doğru kıvrıktır. Fiziksel görüntüler haricinde, bu bebeklerde iç organlarda anomaliler görülebilir. En çok etkilenen organlar; kalp, bağırsak ve midedir. Hamileliğin 15.-17. haftalarında tarama testleri ile teşhis edilebilir. Tarama testleri “ikili” ve “üçlü” diye bilinirler. Aslında ikisi de aynıdır. Testlere ek olarak muhakkak, ultrasonla da, kontrol yapılmalıdır ki, kesin sonuç alınabilsin. 27
  • 28. ZİHİNSEL ENGELLİLİK Doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrasında çeşitli nedenlere bağlı, genel zihinsel toplumsal beceriler, sorumluluk, iletişim kurma, günlük beceriler ve kendi kendine yeterlilik gibi alanlarda geriliğin olması durumudur. Zihinsel engellilikte 3 temel özellik vardır; 1) Genel zeka işlevi belirgin derecede ortalamanın altındadır. 2) Yaşadığı toplumdaki kendi yaş grubu ile kıyaslandığında ve dikkatte görülen bozukluk belirgindir. Zihin engelliğinde, zihinsel işlevlerdeki bozukluğa eşlik eden bir durum ise uyumsal davranışlardaki yetersizliktir. 3) 16 yaşından önce başlar. Konuşma, dikkat, bellek, düşünme gibi zihinsel işlevlerde belirgin bozukluk görülmekte olup, özellikle belleğin işlevlerinde önemli derecede gerilik ve bunun yanı sıra uyumsal davranışlarda da yetersizlik gösterme durumu olarak tanımlanmaktadır. Uyumsal davranışlardaki yetersizlik, bireyin kendi yaşından ve kültür grubundan beklenen kişisel bağımsızlık ve sosyal sorumluluklarını yerine getirememesi olarak ele alınmaktadır. Uyumsal davranışlara örnek olarak insanlarla iletişim kurabilme (dili anlamak), günlük yaşam aktivitelerini yapabilme (yemek yiyebilme, banyo yapabilme vb), akademik beceriler de bulunma (okuma, yazma ve aritmetik işlemleri yapabilme) ve bir iş bulup çalışabilme örnek olarak verilebilir. Zihinsel Engelliliği olan çocuklarda gelişmenin aşamaları örneğin konuşma, yürüme vb. yaşıtlarına göre belirgin derecede geç olmaktadır. Zihinsel engelliliğinin belirtileri doğumda ortaya çıkabileceği gibi, bazen de çocukluk döneminin sonunda kendisini gösterebilmektedir. Belirtilerin başlama zamanı zihinsel engelliliğine neden olan hastalığa bağlı olarak değişir. Hafif derecedeki zihinsel engelliliğinin tanımlanması ancak okul öncesi eğitim devresinde sosyal, iletişim veya akadmik becerilerdeki yetersizlikle açığa çıkabilecektir. 28
  • 29. OTİZM VE TİPİK ÖZELLİKLERİ Belirtileri; Sosyallikte, karşılıklı sözel ve sözel olmayan ilişkide, ilgi ve aktivite alanlarında yetersizlikler vardır. Bebeklikten itibaren göz teması olmayabilir. ‘Bay bay’, ‘baş baş’ gibi jestleri öğrenemez ya da geç öğrenir, farklı şekilde kullanabilirler. Otistikler nesnelere ve gündelik yaşamın rutin düzenine bağımlılık gösterirler; küçük değişiklikleri bile (masanın yerinin değişmesi ya da giysi değişikliği gibi) dirençle karşılar ve öfke nöbetleri geçirebilirler. Anlama ve dilin iletişim için kullanımı, en azından küçük yaştaki otistik çocuklarda her zaman bozuktur. Olguların yaklaşık yarısında konuşma anlamlı bir iletişim aracı olacak şekilde gelişmez. Konuşmaya başlama sıklıkla gecikir. • Otizmin ilk fark edilen belirtilerinden biri, bu çocukların “çağrıldıklarında bakmamalarıdır ve sağırlık şüphesiyle ilk olarak genellikle kulak-burun-boğaz uzmanlarına götürülürler. • Otistik küçük çocuklar nasıl oyun oynanacağını bilmezler. Arabaları sürmek yerine sadece yan yana dizmek ya da ters çevirip tekerleklerini oynatmak gibi. Bazen bir ip parçasına, bir poşete, dönebilen küçük bir nesneye uzun süre ilgi gösterebilirler. Taklite dayalı sembolik oyunları oynamayı beceremezler. Oyun oynayabilenlerde ise karşılıklı oyun gelişmez ya da amaca yönelik oyun kuramazlar. • Otistik çocuklarda zeka düzeyi, ağır zeka özürlü olmaktan üstün zekaya uzanan geniş bir aralık içindedir. Zihinsel durumları otizm belirtilerinin şiddetiyle ilişkilidir • Görsel algılamaları genellikle işitselden daha iyidir. Uyku gereksinimleri azalmıştır ve geceleri sık uyanırlar 29
  • 30. GÖRME ENGELLİLİK VE TİPİK ÖZELLİKLERİ Görme yetersizliğinden etkilenmiş olmanın ipuçları; • Gözlerinin önünde bulunan ilgi çekici eşyaları takip edemeyen ya da farkına varamayanlar • Uzun süre aynı yere bakanlar • Farklı bir şekilde gözlerini döndürenler • Sık sık gözlerini ovan ve kaşıyanlar • Gözlerini ışıktan kaçıran ve gözleri titreyenler • Sağa sola amaçsız uzanan ve sık sık düşenler • Renkli bir resmin renklerini ayıramayanlar • Gözlerinde kızarıklık ve yaşarma olanlar • Göz bebeğinin ortasında bulanıklık ve ışık geldiğinde parlamayanlar • Gözlerde, yukarıda ki belirtilerden biri ya da bir kaçı varsa, çocuğun görme engelli olma olasılığı yüksektir. Anne baba haberdar edilerek çocuğun hemen doktora götürülmesi sağlanmalıdır. • Çocuğun görme keskinliğinin yeterli olup olmadığından emin olunmadığı durumda, parmak testi ve sonra da Snellen Kartı kullanılabilir. • Parmak testi, kör ve az gören olarak sınıflanan görme engellilerin belirlenmesine hizmet eder. Snellen Kartı ise, ama, az gören ve değişik düzeyde uzağı görme problemi olan çocukların belirlenmesine hizmet eder. 30
  • 31. İŞİTME ENGELLİLER VE TİPİK ÖZELLİKLERİ • 0-12 ay arasında refleksif davranışları veya o döneme ait işitsel davranım özelliklerini göstermiyorsa, • Sık üst solunum yolu enfeksiyonları oluşuyorsa, • Sık orta kulak iltihapları oluşuyorsa, • Kulak ağrısı ve tıkanmaları varsa, • Konuşulanı anlayabilmek, sesi algılayabilmek için konuşmacı yada ses kaynağına (tv..) yakın duruyorsa, • Konuşmada bozukluk ton, ritim, vurgu özelliklerinin olmaması (ses atlama, akıcı olmayan konuşma) varsa, • Sözel ifadeleri anlamama yanlış anlama varsa, • Seslenildiğinde fark etmeme (adı ile...) oluyorsa, • Akademik becerilerde zayıflık görülüyorsa, çocukta işitme engelinden şüphe edilebilir. • Çok alçak ya da çok yüksek bir ses tonu ile konuşmak, sesin doğal olmaması, • Konuşmalarda etkin olmama, hatta hiç konuşmama, • Konuşmalara karşı ilgi göstermeme, sorunları ya da konuşulanları ”ne” sorusu ya da işareti ile sık sık tekrar ettirme, • Sık sık yanlış ve yavaş yanıtlar verme, • Sesin yönünü ve kime ait olduğunu belirlemede güçlük çekme, • Konuşmalar sırasında kulaklarını konuşana çevirecek şekilde başını özel bir konuma getirme, • Seslere karşı belirgin bir şekilde duyarsız ya da ilgisiz kalma, • Basit olsa bile sözcükleri yanlış söyleme, • Bütün bunların etkisiyle sürekli dikkatsiz ve ilgisiz görüntüsü çizme, • Dikkat gerektiren şeyleri yazmada güçlük çekme, • Sözel emirlere uygun tepkileri verememe, • Ne istendiğini anlamama, • Konuşanın sözünü kesmeden dinlemede güçlük çekme, • Çocuğun işitme kaybı derecesine bağlı olarak; aşırı saldırgan ya da hırçın davranış problemlerinin ortaya çıkması, • Sosyal yönden arkadaşları ya da çevresi ile ilişki kurmaktan kaçınma davranışı gözlemlenebilir. 31
  • 32. CEREBRAL PALSİ • Cerebral Palsi vücut hareketlerini ve kasların uyumlu kullanımını etkileyen, beynin bir bölümünün tahrip olması sonucu beyinden gelen mesajların kaslara uygun şekilde gitmemesi nedeniyle ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Beyin gelişimi gebeliğin erken dönemlerinden itibaren başlayıp çocukluk çağında devam eder. • Bu dönem içinde hamilelikte karşılaşılan problemler, doğum sonrası ortaya çıkan sağlık sorunları veya beyne zarar verecek türdeki kazalar Cerebral Palsi’ye neden olabilir. Halk dilinde kolaylıkla anlaşılabilmesi nedeniyle Cerebral Palsi’li kişilere spastik denmektedir. Cerebral Palsi‘nin her türü, spastik demek değildir. Beynin hasar gören bölümüne göre spastik çocuklarda: • Kaslarda sertlik veya kasılmalar, • İstemsiz hareketler, • Yürüme ve koşma gibi kaba motor hareketlerde zorluk, • Yazı yazma veya düğme ilikleme gibi ince motor hareketlerde zorluk, • Algılama zorluğu görülebilir. Bu sorunlar konuşma, beslenme, solunum, idrar, dışkı kontrolünde problemler, havale geçirme, öğrenme güçlükleri, gelişim geriliği gibi ek sorunlara da neden olabilir. Spastik çocukların hareketlerindeki bozukluğun derecesi zeka düzeyini göstermez. Cerebral Palsi kalıtsal değildir, bulaşıcı değildir, hayatı tehdit eden bir durum değildir. 32
  • 33. DİKKAT DAĞINIKLIĞI VE HİPERAKTİVİTE Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu bireyin yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayan aşırı hareketlilik, istekleri erteleyememe (impulsivite) ve dikkat sorunlarıyla kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur. DİKKAT DAĞINIKLIĞI VE HİPERAKTİVİTENİN ÖZELLİKLERİ: • DEHB’in (Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) temel özelliği, kalıcı ve sürekli dikkatsizlik belirtileri ve yerinde duramama diye nitelenen aşırı hareketliliktir. Yürümeye yeni başlayan bir yada iki yaşındaki bir çocuğun çok hareketli olması gelişimsel olarak beklenen bir durumdur. Ancak on bir yaşındaki bir çocuğun sınıfta 10-15 dakika bile yerinde oturamaması gelişimsel olarak olağan karşılanmamaktadır. Yine de bir yıl içinde sadece birkaç gün aşırı hareketli olan çocuğa bu tanı konulamaz. Tanı koyma aşamasında belirtilerin birden çok ve çeşitli olması beklenmekte, sadece unutkan olmak yada arkadaşlarına dürtüsel davranmak tanı için yeterli kabul edilmemektedir • DEHB tanısı için çocuğun gelişim süreci, tıbbi özgeçmişi, DEHB’in ailedeki geçmişi, eğitimsel özgeçmiş, sosyo-ekonomik ve psikolojik özellikler, çocuğun ve velinin birlikte gözlenmesi, test ve ölçeklerin uygulanması başlıca ele alınan konulardır. • DEHB’li çocukların büyük çoğunluğu aynı özellikler göstermesine rağmen, tedavi boyutunda bireysel özellikleri nedeniyle yapılacak etkinlikler farklılık gösterir. • DEHB’i olan çocuk çoğunlukla birinci çocuktur. • Aşırı konuşkan ve gürültücü bu çocukların anneleri de normalden daha konuşkandır ve annelerin yaşları ortalamaları küçüktür. • Aile içinde bu problemin görülme sıklığı normal populasyona göre daha fazladır. • Anne babalarında alkolizm, psikopati ve depresyon daha sıklıkla görülür. • Boyu ve kilosu yaşına göre ortalamanın altındadır. • Acıya dayanıklılık görülebilir. • Titizliği ve takıntıları vardır (obsesif-kompulsif tepkiler). • El yazısı bozuktur. Sınıfta kalma oranı normal çocuklara göre iki-üç kat daha fazladır. • Santral sinir sistemi daha az gelişmiştir (EEG’de yavaş dalga faaliyetleri görülmektedir). • Bireysel olarak uygulanan IQ testlerinde bilişsel gelişim olduğundan daha düşük görülmektedir, Bunun nedeni zihinsel gelişim için gerekli odaklanma eksikliği ve zihin tembelliğidir. • Erkeklerde aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtileri daha çok görülmekte iken, kızlarda dikkatsizlik daha çok görülmektedir. • Bir yandan çocukluk dönemleri boyunca yaramaz olarak nitelenip davranış bozuklukları yanlış değerlendirilmekte ve önemsenmemektedir. Diğer yandan her yaramazlık davranışı hiper aktif bozukluk demek değildir. 33
  • 34. ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ GÖSTEREN ÇOCUKLAR Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların çoğunda ortak olarak görülen özelliklerden biri çalışma becerilerini kullanma yeteneğindeki yetersizliktir. • Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların önemli bir özelliği de algısal bozukluklarının olmasıdır. Görsel algılama ya da görsel duyulardan gelen uyaranların yorumlanması ve örgütlenmesinde güçlük çekerler. Görsel algılama güçlüğü olan çocuklar, harfleri ve geometrik şekilleri kopya etmede zorlanırlar. • Dikkatle ilgili güçlüklere hem işitsel hem de görsel alanda rastlanılmaktadır. Dikkatleri normal çocuklara göre daha kolay dağılmaktadır. Sınıfta dikkatsiz ve aşırı hareketlidirler. Sınıfta uzun süre yerinde oturamazlar. Birinci ya da ikinci sınıfa giden bir öğrenci üç dört yaşlarındaki çocuklar kadar hareketli ise öğrenmesi olumsuz yönde etkilenecektir. Herhangi bir yetersizliği olmamasına rağmen, bir dizi kelimeyi ezberlerken zorlanır. Birbirine benzeyen kelimeleri ayırmada güçlük çekerler. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, duygusal bozukluk gösteren çocukların davranış özelliklerini gösterirler. Çoğu zaman mutsuzdurlar, kendini değerlendirmeleri olumsuzdur, kendi kendilerini kontrol edemediklerine inanırlar ve başlarına gelen olayların diğer kişi ve olaylardan kaynaklandığını düşünürler. Çabalarının işe yaramadığını, ne kadar çabalarsa çabalasın öğrenemediğini düşünürler. 34
  • 35. DİSLEKSİ Gelişimsel, nörolojik bozukluğa, yetersizliğe bağlı okuma ve yazma bozukluğudur. Disleksi Özellikleri : • Okuma yavaştır ve akıcı değildir, bazen hiç yoktur, harf harf okur. Özellikle bilmediği kelimeleri ve uzun kelimeleri okurken duraklar, okuyamaz. • P, b, d, g, h, y, s, z, u gibi harfleri yazarken karıştırır ve ters yazar. • Yazarken bazı harfleri unutur, bazılarını fazladan ekler. • Kelimeleri kısaltarak okur. Tahmin ederek okur. • Yüksek sesle okurken anlamı ifade eden ritim, tını ve tonlama bozuktur. • Yanlış vurgulama yapar. • Okuduğu öykünün anlamını çıkaramaz. • Yazması bozuktur, karalama, harfleri yanlış dizme görülür. • Kalem tutması bozuktur, çabuk yorulur. Birbirine yakın kelimeleri ayıramaz. • Bir satırı takip edemez, karıştırır. Satır başına geçerken zorlanır. • İçinden okurken bazı sesler çıkarır. • Kelimenin yerine başka bir kelime yerleştirme, atlama görülür. • Dislekside sağ-sol, yukarı-aşağı gibi kavramlar karıştırılabilir, perspektiften yoksundurlar. • Bisiklet ya da saat resmi çizerken sorun yaşarlar. • Disleksinin belli bir tedavisi yoktur. • Sorunların erken tanınması, okulun ve ailenin teşvik edici olması oldukça önemlidir. • Sık okul değiştirme, evde ikinci bir dilin kullanılması önemli bir olumsuzluktur. • Yaş ilerledikçe okuma sorunları düzelebilir. • Ancak yazı hataları ve yavaş okuma kalıcı olur. 35
  • 36. Her yaş dönemine ait ayırdığımız gelişim dönemlerinden çocuğunuzun yaşına uygun olan gelişim dönemini farklı zamanlarda, farklı araçlarla, farklı ortamlarda kontrol edin. Eğer çocuğunuzun; tarif edilen gelişim alanlarının (bilişsel, duygusal vb.) birkaçında ya da 4 bildiriminden 3’ünde gerçekleştiremediğini görürseniz, bir çocuk nöroloğuna, çocuk psikoloğuna, çocuk psikiyatrisine veya çocuk doktoruna gitmenizi öneririz. Tüm anne ve babalar için vazgeçilmez bir rehber olacak bu kitap çocuğunuzun doğumundan itibaren adım adım gelişimi ve eğitimi için doğru ve pratik bilgilerle sorularınıza yanıt vermek amacıyla hazırlanmıştır. 36