Your SlideShare is downloading. ×
درآمدی بر تاریخ، ساختار حقوقی و وضعیت 5
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

درآمدی بر تاریخ، ساختار حقوقی و وضعیت 5

603
views

Published on


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
603
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. درآمدی بر تاریخ، ساختار حقوقی و وضعیت موجود نهادهای مدنی در ایران درس 5: نهادهای مدنی در حوزه دین مجید محمدی
  • 2. فهرست
    • نهادهای مدنی در حوزه دین
      • مقدمه
      • تاریخ
      • ساختار حقوقی
      • تحولات
      • وضعیت موجود
      • ظرفیتها و چالشها
  • 3. نهادهای مدنی در حوزه دین : مقدمه
    • آیا نهادهای مدنی دینی در یک صد و پنجاه سال اخیر مستقل بوده اند؟
    • رابطه نهادهای دینی با سلسله های صفوی، قاجار و پهلوی چگونه بوده است؟
    • نهادهای دینی در این دوره چه بده و بستان هایی با حکومت داشته اند؟
    • نهادهای دینی در این دوره چه کارکردهایی داشته اند؟ خدماتی، عام المنفعه، معنوی، فرهنگی؟
  • 4. نهادهای مدنی در حوزه دین : مقدمه
    • قلمروهای مختلف نهادهای دینی در ایران
      • حوزه های علمیه
      • امکنه مقدس شیعه : مساجد / حسینیه ها / امامزاده ها
      • هیئت های مذهبی
      • اوقاف
      • مجامع و جوامع مذهبی
      • معابد دیگر ادیان و فرق : مساجد اهل سنت / خانقاه ها / کنیسه ها / کلیساها
  • 5. نهادهای مدنی در حوزه دین : مقدمه
    • تعامل هزار ساله نهادهای دینی و دولت در ایران
    • همکاری و تنش متقابل نهادهای دینی و نهادهای دولتی
      • همکاری در عصر تاسیس دولت شیعه
      • آغاز تنش در عصر قاجار
      • بالا گرفتن تنش در پایان دوره قاجار بالاخص با اصلاحات قضایی و آموزشی و اجتماعی
      • وضعیت تقابل در عصر پهلوی : حرکت به سمت دولت سکولار در این دوره
  • 6. نهادهای مدنی در حوزه دین : تاریخ
    • دولتی شدن اوقاف در عصر پهلوی
    • مستقل ماندن مساجد و حوزه های علمیه
    • محدودیت شدید مجامع و انجمنهای مذهبی با گرایش سیاسی
    • آزادی مجامع غیر سیاسی مثل انجمن حجتیه
    • مدرسه فیضیه
    • مدرسه خان
    • شیراز
  • 7. نهادهای مدنی در حوزه دین : تاریخ
    • مشكل اساسي در سازمان روحانيت در كتاب بحثي درباره مرجعيت و روحانيت 1341 : عوام زدگی ناشی از چگونگی توزیع سهم امام
    • راه اصلاح از دست دادن استقلال از دولت نیست
    • سازمان دادن به بودجه روحانیت ( سهم امام ) از راه ايجاد صندوق مشترك و دفتر و حساب و بيلان در مراكز روحانيت به طوري كه احدي از روحانيين مستقيما از دست مردم ارتزاق نكند ( شریعتی : انکار مشروعیت این نهاد )
  • 8. نهادهای مدنی در حوزه دین : تاریخ
  • 9. نهادهای مدنی در حوزه دین : تاریخ
    • دهه شصت : تمرکز حکومت بر مراجع و روحانیت
      • استخدام روحانیون در مراکز دولتی
      • تاسیس دفتر همکاری حوزه و دانشگاه
    • دهه هفتاد : تمرکز بر حوزه های علمیه و مساجد
      • سرازیر شدن منابع دولتی به حوزه ها
      • تاسیس مرکز رسیدگی به امور مساجد و پایگاههای فرهنگی مساجد
    • دهه هشتاد : تمرکز بر هیئت های مذهبی
  • 10. نهادهای مدنی در حوزه دین : ساختار حقوقی
    • فقدان قانون در این قلمرو
    • چرایی :
      • عدم احساس نیاز روحانیون به محدود کردن خود با تنظیم قانون : ما حزبي نيستيم و نبايد مانند ساير احزاب از كميسيون ماده 10 مجوز بگيريم‏، چرا كه شان روحانيت مافوق احزاب است‏، بنابراين گرفتن مجوز از سوي وزارت‌كشور براي ما موضوعيتي ندارد .“( شجونی، ایلنا، 13/10/89)
      • فرایند ادغام نهادهای دینی در دولت
      • روحانیت به عنوان طبقه ممتازه
      • عدم احساس نیاز به تاسیس نهادهای مستقل برای وارد کردن فشار به دولت
      • عدم باور بسیاری از روحانیون به تشکل و فعالیت سازمان یافته
  • 11. نهادهای مدنی در حوزه دین : ساختار حقوقی
    • پیامدها :
      • شکننده قرار دادن روحانیون در شرایط پایین آمدن از قدرت و لذا عدم تامل در سرکوب مخالفان
      • نگاه نداشتن فاصله با دولت و طلب هرچه بیشتر امکانات و بودجه از دولت
      • عدم تحمل روحانیون منتقد و حذف آنها
      • گذاشتن همه نیروها و حوزهی دولت و غفلت از ارتباط با مردم کوچه و بازار
  • 12. نهادهای مدنی در حوزه دین : تحولات
    • ادغام در دولت
    • وابستگی اقتصادی به حکومت
    • از کف رفتن استقلال اداری
    • نزدیک شدن به نهاهای نظامی و انتظامی و قضایی ( قوای قهریه )
    • غلبه کارکرد تبلیغاتی ( وعظ ) بر مسئله گویی ( امامت جماعت ) و فعالیت پژوهشی
  • 13. نهادهای مدنی در حوزه دین : تحولات
    • از میان رفتن استقلال
      • مالی
      • نهادی
      • سیاسی
      • علمی و حرفه ای
  • 14. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • نهادها؟
      • شورای عالی حوزه های علمیه
      • جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
      • مجمع نمایندگان طلاب و فضلاى حوزه علمیه قم
      • مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
      • جامعه روحانیت مبارز / مجمع روحانیون مبارز ( هر دو حزب سیاسی اند )
      • جامعه وعاظ تهران / جامعه وعاظ ولایی
  • 15. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • ماده 2) تعريف : « شوراي عالي حوزه علميه قم » ، تشکلي از علما و خبرگان اسلامي است، که عهده‌‌دار سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي کلان در بخشهاي مختلف آموزشي، اخلاقي، تبليغي، اجتماعي، و معيشتي حوزه علميه قم و ساير حوزه‌هايي که از امکانات و خدمات حوزه علميه قم استفاده مي‌کنند، مي‌باشد .
    • ماده 3) شوراي عالي، تابعيت جمهوري اسلامي ايران را دارا مي‌باشد .
    • ماده 4) مرکز شوراي عالي، شهر مقدس قم، و مدت فعاليت آن، از تاريخ تأسيس تا زمان قيام حضرت مهد ی مي‌باشد
  • 16. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • ماده 6 نصب و عزل اعضاي شوراي عالي، به پيشنهاد جامعه محترم مدرسين، و تصويب مقام معظم رهبري و مرجع يا مراجع عظام حوزه علميه قم انجام مي‌شود .
    • تبصره 1 : تشخيص مرجع يا مراجع مذکور، از طريق اشتهار در ميان مؤمنين و تقليد عامه مردم است .
    • تبصره 2 : قبول استعفاي اعضاي شوراي عالي، منوط به پذيرش مقام معظم رهبري و مرجع يا مراجع عظام است .
    • تبصره 3 : مرجع يا مراجع مذکور در اين ماده، علاوه بر اشتهار، بايد مؤيد نظام جمهوري اسلامي و ولي‌فقيه باشند و تشخيص اين دو شرط، با جامعه مدرسين است .
  • 17. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • وظايف و اختيارات شوراي عالي
    • الف ) برنامه‌ريزي در امور تحصيلي :
    • ماده 15 ) تعيين مقاطع تحصيلي، بر اساس اهداف مورد نظر تا نهايت تحصيلات حوزوي، با تعيين دروس مورد نياز و محتواي کتب درسي و طرح و تهيه و اصلاح آنها در هر مقطع، و ارائه شيوه‌هاي مناسب امتحاني در مقاطع مختلف تحصيلي .
    • ب ) برنامه‌ريزي در امور جذب و گزينش، نظارت و مشاوره :
    • ماده 20 ) تعيين شيوه‌هاي جذب و ضوابط گزينش طلاب علوم ديني .
    • ماده 21 ) تدوين طرح مناسب، جهت جمع‌آوري آمار و اطلاعات حوزه‌، به منظور استفاده در برنامه‌ريزي‌ها .
    • ماده 22 ) تصويب طرحي به منظور جلوگيري از نفوذ اجانب و حفاظت حوزويان از وابستگي به جريانات منحرف، و طرح ايجاد مرکز مشاوره، جهت راهنمايي‌هاي مورد نياز طلاب .
  • 18. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • ج ) برنامه‌ريزي در امور اخلاقي
    • د ) برنامه‌ريزي در امور تبليغي :
    • ماده 26 ) تدوين برنامه جهت تربيت مبلغاني شايسته با تخصصهاي مورد نياز، و تهيه برنامه‌هاي مناسب جهت ارائه امتيازاتي به ايثارگران
    • ماده 27 ) تدوين برنامه جهت افزايش آگاهي‌هاي سياسي و اجتماعي حوزويان .
    • ماده 28 ) تصويب برنامه‌هاي لازم جهت حفظ آمادگي‌هاي دفاعي در حوزه‌ها و تهيه طرحهاي مناسب، جهت ارائه امتيازاتي به ايثارگران
    • ماده 29 ) بررسي و مطالعه حوادث و رخدادهاي اجتماعي که به نحوي به حوزه علميه ارتباط دارد و اتخاذ تصميمات مناسب
  • 19. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • هـ ) برنامه‌ريزي در امور معيشتي :
    • ماده 30 ) بررسي و تعيين ميزان شهريه در هر يک از مقاطع تحصيلي، شرايط و چگونگي پرداخت آن، جهت پيشنهاد به مراجع عظام و مقام معظم رهبري .
    • و ) ساير موارد :
    • ماده 34 ) نصب و عزل و قبول استعفاي مدير حوزه علميه .
    • ماده 41 ) شوراي عالي مي‌تواند برنامه‌ريزي در امر جذب و گزينش، آموزش و اخلاق و تبليغ طلاب غير ايراني و طلاب خواهر را، با هماهنگي مراکز موجود آن، بر عهده گيرد .
    • ماده 42 ) شوراي عالي موظف است عملکرد شورا و مديريت ( پس از تنظيم از سوي مدير ) را به مقام معظم رهبري و مراجع عظام، گزارش دهد .
  • 20. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • ماده 43 شوراي عالي حوزه علميه قم، مؤسسه‌اي غير انتفاعي و داراي شخصيت حقوقي است و تمام اموال منقول و غير منقول که از هر طريق، به شورا واگذار شده، متعلق به شورا بوده و فقط به مصرف اهداف تعيين‌شده در اين اساس‌نامه، خواهدرسيد .
    • ماده 44 اموال و دارايي شوراي عالي، از طريق مقام معظم رهبري و مراجع تقليد عظام و هدايا و اموال منقول و غير منقولي است که به وسيله افراد خير و مؤسسات، به آن واگذار مي‌شود، و درآمد حاصل از آنها .
  • 21. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • مجمع نمایندگان طلاب و فضلاى حوزه علمیه قم ، 1368
      • برگزارکننده و مجرى انتخابات مجمع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
      • موضع گیری ذیل جامعه مدرسین
      • سازمان : 1- « مجمع عمومى » از اجماع نمایندگان طلاب و فضلاى حوزه علمیه، مهمترین رکن مجمع و بالاترین مقام تصمیم گیرنده؛ 2 ـ هیأت رئیسه که با رأى مستقیم نمایندگان به مدت یکسال انتخاب می شود؛ 3. کمیسیون‌ها : دایمى مثل ‌تشکیلات و مدیریت، تحقیقات علمى، تحقیق و بررسى، کمیسیون گزینش و جذب نیرو، رزمى و دفاعى، مالى و اقتصادى، امور حوزه و دانشگاه و سیاسى و غیر دایمى مثل پیگیرى فرامین امام و رهبرى، جنبش نرم‌افزارى، طرح و برنامه؛ 4 ـ واحد امور اجرایى؛ 5 ـ واحد نظارت و تهذیب ( توجه به عناوین )
  • 22. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • ماده 5 ایجاد ارتباط و هماهنگی هرچه بیشتر طلاب و فضلاء با جامعه مدرسین و مدیریت حوزه علمیه قم در جهت مصالح حوزه واهداف انقلاب اسلامی
    • ماده 6- تنظیم و تقویت امور حوزه درجهت اسلام ناب محمدی و تحكیم مبانی جمهوری اسلامی با ارائه طرحهای مناسب به جامعه محترم مدرسین و مدیریت حوزه علمیه قم
    • ماده 7 تقویت مدیریت حوزه با بسیج تمامی نیروها و امكانات
  • 23. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
      • تاسیس 1341
      • ماده 8 ‌ )   جامعه ‌مدرسين ‌يك ‌نهاد علمي ‌فرهنگي‌، سياسي ‌است ‌و با اهداف ‌زير فعاليت ‌مي‌كند :      الف‌ )  ترويج‌ و گسترش ‌معارف ‌اسلام ‌ناب ‌محمدي ‌و مكتب ‌اهل ‌بيت ‌معصومين ‌عليهم ‌السلام‌؛      ب‌ ) دفاع ‌از  قرآن ‌و عترت ‌و ارزشهاي ‌اسلامي‌؛      ج‌ ) زمينه ‌سازي‌ و جهت ‌دهي ‌به ‌تحقيقات ‌در علوم ‌و معارف ‌اسلامي‌؛      د ) تلاش ‌براي ‌اصلاح ‌و تكميل ‌و اعتلاء برنامه‌هاي ‌حوزه‌هاي ‌علميه ‌از طريق ‌شورايعالي ‌حوزه‌؛      ه ) دفاع‌از نظام‌اسلامي‌و ولايت‌فقيه‌؛      و ) ايجاد زمينه ‌مناسب‌ جهت ‌پرورش ‌نيروهاي ‌حوزوي ‌مورد نياز نظام‌اسلامي‌؛
  • 24. نهادهای مدنی در حوزه دین : وضعیت موجود
    • ماده‌ 11)   شوراي عالي‌، عبارت ‌است ‌از اعضاي ‌رسمي ‌جامعه ‌ ( اعم ‌از كساني‌ كه‌ از اوّل‌ عضو بوده ‌و يا بعداً به ‌عضويت درآمده ‌يا در مي‌آيند ) كه ‌عالي ‌ترين ‌مقام ‌تصميم‌ گيرنده‌ خواهد بود .   ماده 12 ‌ )  اعضاي ‌شورايعالي ‌جامعه ‌مدرسين‌ داراي ‌شرايط ‌زير مي‌باشند :      الف‌ )  صلاحيت‌ علمي‌ تدريس ‌خارج‌ يا سطوح‌ عالي‌ حوزه‌؛      ب‌ )  التزام‌ عملي ‌به ‌نظام ‌جمهوري ‌اسلامي ‌و ولايت ‌فقيه‌؛      ج‌ )  تقوي‌ و رعايت‌ شؤون ‌روحانيت‌؛      د )  آمادگي‌ براي ‌حضور فعال‌ و شركت ‌در جلسات ‌رسمي‌ جامعه‌ مدرسين ‌و تعهد به‌ انجام ‌وظايف‌ محوله‌؛ تبصره‌ : تشخيص‌ داشتن ‌شرايط‌ فوق ‌با شوراي عالي ‌است‌ .
  • 25. نهادهای مدنی در حوزه دین : ظرفیتها و چالشها
    • ظرفیتها :
      • تقویت باور یه جدایی نهادهای دینی از نهادهای دولتی بالاخص در میان دینداران
      • شکل گیری نهادهای زیر زمینی : کلیساهای خانگی / جلسات عرفان خانگی
      • مشروعیت زدایی دینی از حکومت
      • بسط سواد و بی نیاز شدن دینداران از کارکرد فقاهتی
      • نیاز به معنویت و برگزاری مراسم و شعائر غیر تبلیغاتی
  • 26. نهادهای مدنی در حوزه دین : ظرفیتها و چالشها
    • چالشها
      • نظارت ( بر مساجد، هیئتهای مذهبی، ...) دولت و اعمال یک قرائت خاص از دین بر این نهادها
      • بهره برداری از امکانات دولتی و وابستگی به دولت
      • نیاز به مشروعیت مردمی که طرفداری از دولت آن را مخدوش می سازد
      • فاصله گیری از مردم کوچه و بازار