Veen(weide)gebied in continue verandering

795 views
713 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
795
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Veen(weide)gebied in continue verandering

  1. 1. Veen(weide)gebied in continue verandering<br />Presentatie bij ondertekening Veenweideconvenant<br />12 februari 2010<br />Fort Wierickerschans<br />Sophie Visser<br />
  2. 2. Persoonlijke achtergrond: waarom sta ik hier? <br />Gouwe Wiericke Afstudeeronderzoek 2004-06<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  3. 3. Inhoud<br />De landschapsontwikkeling in hoofdlijnen<br />De Veenweidethema’s in de historie <br />Cultuurhistorische informatie<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  4. 4. De ondergrond: water, variatie en gelaagdheid 1.1 <br />‘Grondsoortenkaart’<br />Diepere ondergrond<br />-Pleistocenezand : tot 10.000 vC (12-15 m diep) <br />-Hollandveen : vanaf 2400 vC<br />-zeeklei (tot Enkele Wiericke) : tot 1000 vC<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  5. 5. Rivieren en kleiruggen 1.2<br />Ouderdom rivierafzettingen => rivieren door de tijd<br />-Oude Rijn : sinds 3000 vC<br /><ul><li>Hollandsche IJssel : na 200 nC als nu
  6. 6. Veenriviertjes : na ontstaan veen</li></ul>Kleiruggen(Vink, < 1940)<br />-stevigheid: boerderijen<br />-afglijden dijken<br />-klei door het veen<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  7. 7. Ontginningen tot ca. 1150: vanuit de rivieren 1.3<br />‘De Burcht’<br />Bekenes<br />Oude Bodegrave<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  8. 8. Principe van veenontginningen 1.4<br />Ontginning langs veenriviertje<br /><ul><li> rechts: ontginning
  9. 9. links : broekbos</li></ul>Veen: planten met water<br />-ontwatering => stevigheid<br /><ul><li>kavels ca. 1250 x 114 meter
  10. 10. later meer sloten!</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  11. 11. Graven van Holland  bisschoppen van Utrecht 1.5 <br />1<br />2<br />Expansie Graven van HollandStart ontginningen vanuit bisschop<br />- Graaf leenman van bisschop <br /><ul><li>‘Prefect’ voor bescherming tegen Vikingen
  12. 12. 1100: grens langs Oude Bodegrave</li></ul>-1295/96: langs Voirburch (= Wiltenburg?):<br /> ‘Hoek van Holland’ <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  13. 13. Ca. 1300: het hele gebied ontgonnen 1.6 <br />Ontginningen 1220-1300: <br />(1) Van randen naar midden:<br />vorm rivier ‘op afstand’<br />(2) Restontginningen<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  14. 14. Onregelmatigheden in het veen(weide)landschap 1.7<br />Waarder<br />Oeverwal <br />Speciale plek<br />(archeologie)<br />Restontginningen<br />Oukoop<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  15. 15. Speciale plekken: o.a. Oukoopen Waarder 1.8 <br />Oukoopen Wiltenburg(1900) <br />Bochtige dijk => riviertje? <br />‘Voirburch’ 1295/96? <br />Waarder:<br />Oude rivierlopen <br />Vluchtburcht ? <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  16. 16. 14e eeuw: Verlegging afwatering naar Hollandse Ijssel 1.9 <br /><ul><li>ontstaan polders
  17. 17. nieuwe weteringen (en kaden): o.a. Wierickes
  18. 18. deels vlak naast elkaar!
  19. 19. opsplitsing land </li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  20. 20. Vanaf 15e eeuw: afwatering met molens (en boezems) 1.10<br />Reeuwijk naar Oude Rijn<br />- Over en door elkaars grondgebied! <br />- Mee-/samenwerken  eigen belangen<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  21. 21. Het ‘dubbele’ verleden van de Enkele Wiericke OHWL 1.11<br />Enkele Wiericke en Prinsendijk 1679 en nu<br />Prinsendijk => slaperdijk voor Holland => samenwerking HH’s!<br />+ Schansen in het achterland:Boskoop, Gouwesluis<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  22. 22. Vervening en (latere) plannen plassengebied 1.12 <br />Droogmaking in Reeuwijk/Sluipwijk:<br /><ul><li>vnl. geen plicht
  23. 23. Plannen ‘Zoutmanspolder’ >1865
  24. 24. Besluit provincie 1930: niet droogmaken</li></ul>Kaart polder Sluipwijk 1857<br />-schrale grond (‘Slupic’ = schraal)<br />-kleinschalig: grondeigenaren <br />-invloed Gouda (Vrijhoef!)<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  25. 25. 2. Thema’s convenant door de tijd: ‘continue veranderingen’ <br />Doelen/thema’s in het heden<br />-Klimaat : in samenhang met bodem & water<br />-Landbouw : (melk)veehouderij en beheer van landschap en natuur<br />-Natuur: kwaliteit en omvang natuurwaarden<br />-Cultuurlandschap/-waarden: behoud en basis voor ontwikkeling<br />-Recreatie: i.s.m. kwaliteiten, economie, leefbaarheid<br />In het verleden:<br /><ul><li> Vanuit andere verhoudingen
  26. 26. M.n. voortbouwend op wat er al was
  27. 27. Andere behoeften / vertrekpunten</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  28. 28. Landbouw: veranderingen door méér dan alleen inklinking 2.1 <br /><ul><li>Agrarische depressies
  29. 29. Pestepidemieën
  30. 30. Hollands-Utrechtse oorlogen (tot 1528)
  31. 31. Evt. schrale veengrond (Sluipwijk!)
  32. 32. Evt. slechte ligging</li></ul>Armoe, lage opbrengsten => wat doen?<br /><ul><li>Wegtrekken: 1370 – 1378!
  33. 33. Vee / zuivel => (veen)weide > 15e eeuw
  34. 34. ‘Niche’-produkten: hennep </li></ul> + braakliggen rest (‘heermoes’)<br /><ul><li>Waterrijk: eendenkooien
  35. 35. Vervening (van eigen grond !)
  36. 36. Smokkelen: grens Holland-Utrecht (18e eeuw)
  37. 37. ‘Vogelen en vissen’: toenemend met vervening! </li></ul>Hennepakker<br />Kievitenvangst<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  38. 38. Landbouw en ‘natuur’: bomen en bosjes  open landschap? 2.2<br />Langs de Oude Rijn (oeverwallen):<br />-bomen/boomgaarden van oudsher <br />-graan: afname in 17e/18e eeuw (tenzij veepest)<br />-kleiafgraving: meestal teveel => ‘bos’ of weidegrond => t.z.t. vooral weide<br />Zuidzijde Oude Rijn 1762<br />Veengebied:<br />-verkoopbeschrijvingen: bomen, bosjes, boomgaarden<br />-overige beschrijvingen: “gekapt i.v.m. wegenverbreding, oorlog, etc”. <br />-berekeningen: energie, houtbehoeften => meer hout dan verondersteld!<br />-Open landschap: deels beeld van na gas/electriciteit, fabrieksgereedschappen, ……? <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  39. 39. Natuur en recreatie: de Reeuwijkse plassen vanaf de jaren ‘30! 2.3 <br />Natuurbescherming: <br />-1930 Niet droogmaken plassen<br />-1935 In Plassenverordening ZH<br />Recreatie:<br />-1911 1e Roei- en zeilvereniging<br />-1930 2e zeilvereniging<br /> Landgoed Elfhoeven => recreatie<br /> Jachtwerven, bootjesverhuurders<br />-1934 ‘Uitbreidingsplan’ Reeuwijk<br />Natuuraanleg > jaren ‘60 <br /><ul><li>Reeuwijkse Hout
  40. 40. Goudse Hout
  41. 41. …………….</li></ul>Horeca-oaseReeuwijk-Gouda 1941<br />Reeuwijk 10-20,- <br />Gouda 20-30,-<br />(per hoofd van de bevolking)<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  42. 42. Natuur en recreatie: al in 1934 meer bescherming nodig! 2.4 <br />Uitbreidingsplan Reeuwijk 1934<br />-opkomst zomerhuisjes en villa’s<br />-recreatieverkeer <br />-bescherming aantrekkelijkheden<br />-verkeersrichtlijnen<br />-nieuwe huizen buiten plassengebied<br />(2) Van arm naar ‘rijk’<br />- <1930 Sluipwijk arm!<br /><ul><li> <1998 Reeuwijkhoogste inkomen/</li></ul> hoofd bevolking in ZH-Oost<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  43. 43. Landbouw, natuur, recreatie en meer 1950 – 2000 (RPB, 2005) 2.5 <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  44. 44. 3. Cultuurhistorische informatie <br />Convenant:<br />“de ontwikkeling wordt gebaseerd op de specifieke landschappelijke kwaliteiten en cultuurhistorische kwaliteiten per gebied, <br />op basis van de provinciale Cultuurhistorische Hoofdstructuur en de regioprofielen”<br /> “Specifieke kwaliteiten per (deel)gebied” veronderstelt<br /><ul><li>bepaald schaalniveau aan informatie
  45. 45. juiste detailniveau
  46. 46. juiste uitgangspunten aan selectie(s)</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  47. 47. Twee Cultuurhistorische (waarden) kaarten van het gebied ….. 3.1<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  48. 48. …….. of lokaal deelgebied (Oukoop) in meer detail ….. 3.2<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  49. 49. CH (waarden) kaarten op verschillend bestuurlijk  schaalniveau! 3.3 <br />Nationale KICH-kaart<br />Jaren ‘90<br />(uit: RPB-rapport<br />Het gedeelde land van de<br />Randstad, 2005)<br />Gem. Reeuwijk<br />‘Landschaps-<br /> kwaliteiten’<br /> 2008 <br />Provinciale CHS waardenkaart<br />Ca. 2003<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  50. 50. Top-downbeleidskaarten 3.4<br />Beleidskaarten<br />waarden op <br />(inter)nationaal<br /> niveau<br />waarden op<br />provinciaal<br /> niveau”<br />waarden op <br /> regionaal niveau<br />Landschappelijke kwaliteiten<br />per lokaal deelgebied<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  51. 51. Top-down beleidskaarten versus bottom-up gebiedskennis! 3.5 <br />Beleidskaarten<br />waarden op <br />(inter)nationaal<br /> niveau<br />waarden op<br />provinciaal<br /> niveau”<br />waarden op <br /> regionaal niveau<br />Gebiedskennis<br />(inter)nationaal<br /> niveau<br />provinciaal<br /> niveau”<br />regionaal niveau<br />- Landschappelijke kwaliteiten<br /> per lokaaldeelgebied<br />- Lokale kennis/bewoners!<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  52. 52. Conclusies<br />-(nog)veel oude elementen en structuren, in grote delen van het gebied <br />-veranderingen door de eeuwen heen => ‘gelaagd landschap’<br />-mate en soort veranderingen in ‘gelaagdheid’ uiteenlopend:<br />-vroege bewoning (Oude Rijn)<br /> -ontginningen<br /> -waterhuishouding 14eeeuw <br /> -overgang naar veenweidegebied : in ca. 4 eeuwen <br /> -vervening en evt. droogmaking <br /> -natuur en recreatie<br />-elke periode en plek kent eigen veranderingen, afhankelijk van <br />-de dan aanwezige uitgangssituatie <br /> -de mogelijkheden en behoeften => keuzes!<br />-omgang met cultuurhistorie: keuze voor gelaagdheid en variatie in tijd en ruimte <br />- de ´hoofdlijnen´ of (ook) ’de plek´?<br /> - alleen ´officieel erfgoed´ of ook lokale geschiedenis? <br /> - alleen waarden, of ook beleving? => recreatie!’ <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />

×