Your SlideShare is downloading. ×
Smart Homes Magazine - november 2009  1ZonnepanelenUneto-VniEnergyhouseEnergiecoöperatiesZummere PowerKnoholEMPartnersSchn...
Inhoudelijke presentatiesessies • Workshops • Innovaties uit de markt13 t/m 15 maart 2013Jaarbeurs UtrechtHét platform voo...
Smart Homes Magazine - maart 2013  3NUMMER 1 - maart 2013smart homes magazine inhoudBeurs Zorg & ICT, VNU Exhibitions	 6Sm...
Beurs21 februari t/m 3 maart 2013BatibouwLocatie: Brussels ExpoMeer informatie: www.batibouw.beBeurs5 t/m 7 maart 2013ELEK...
NUMMER 1 - maart 2013smart homes magazine redactioneelSmart HomeS magazine - november 2009 1Netbeheerder LianderZonnepanel...
6  Smart Homes Magazine - maart 2013DeSlimsteWoningvanNederlandindetuinvanhet Evoluon in Eindhoven is twaalf jaar oud.Niet...
Smart Homes Magazine -maart 2013  7zorg’en ‘Rehabilitation Gaming’.Corien van Berlo heeft de hoge vlucht van domotica heta...
8  Smart Homes Magazine - maart 2013Naast het onderwerp domotica is op Zorg & ICT aandachtvoor noviteiten en innovaties op...
De volgende partnerdag vindt plaats op 16 mei.We zijn dan te gast bij CLB, G.G. Schipperstraat 24, De Rijp.smart homes mag...
10  Smart Homes Magazine - maart 2013De West-Brabantse instelling tanteLouise-Vivensis heeft twintig locaties waar oude-re...
Smart Homes Magazine -maart 2013  11“Dat heeft nogal wat voeten in aarde. We zouden forsmoeten verbouwen en verhuizen heef...
12  Smart Homes Magazine - maart 2013device zorgt er in combinatie met een detectiegebied,gecreëerd door lussen in vloeren...
Smart Homes Magazine -maart 2013  13verzorgingshuis minder zorgkosten hebben danwanneer zij in een verpleeghuis zouden won...
14  Smart Homes Magazine - maart 2013smart homes magazine NIEUWSETAP bekroondmet iF ProductDesign AwardsDe jury van de int...
Smart Homes Magazine - maart 2013  15Het Japanse bedrijf Fujitsu General is als driehon-derdstelidtoegetredentotdeinternat...
16  Smart Homes Magazine - maart 2013smart homes magazine NIEUWSHet splinternieuwe zwembad De Vrolijkheid inZwolle is het ...
Smart Homes Magazine - maart 2013  17De HE 7 vanThyssenKrupp Encasa is een lift voorparticuliere woningen met een zachte a...
18  Smart Homes Magazine - maart 2013Om het maar eufemistisch te zeggen. “Datdoen we met plezier, hoor,” zegt MartijnBonga...
Smart Homes Magazine -maart 2013  19het aanbod van de toekomst. Je kan als leverancierwel vertellen aan de klant hoe je me...
20  Smart Homes Magazine - maart 2013Er zijn verschillende soorten zonnepanelen op demarkt en elke soort zet zonlicht om i...
Smart Homes Magazine -maart 2013  21dikte van de atmosfeer) en dit bij een celtemperatuur van25°C. Het maximale elektrisch...
22  Smart Homes Magazine - maart 2013UNETO-VNI heeft dit toekomstbeeld vastge-legd in de zogenaamde ‘0-energie-visie’. Ind...
Smart Homes Magazine -maart 2013  23vervoer. In de openbare ruimte, maar bijvoorbeeld ookin gebouwen, parkeerkelders of in...
24  Smart Homes Magazine - maart 2013CeesCollart,directeurvanEnergyhouseBVzegt:“De woning draait nu al bijna drie jaar en ...
Smart Homes Magazine -maart 2013  25nieuwbouwprojecten. Denk aan toegepaste elemen-ten zoals warmte/koude-installaties, zo...
26  Smart Homes Magazine - maart 2013De techniek is er, het verduurzamen vanje eigen energievoorziening is rendabel,de vra...
Smart Homes Magazine -maart 2013  27•	  Er mag geen sprake zijn van gedwongen winkelne-ring.•	 Transparantie over kostenst...
28  Smart Homes Magazine - maart 2013Voor de burger, en zeker die met de kleine porte-monnee, doen de stijgende energielas...
Smart Homes Magazine -maart 2013  29Energie-efficiëntie is een sleutelwoord dat tegen-woordig kan worden gevonden in alle ...
30  Smart Homes Magazine - maart 2013Eenmaal aan deTaurusavenue aangekomen, vielde‘open’structuur van de ontvangsthal mete...
Smart Homes Magazine -maart 2013  31communicatie en internet. Per afdeling zelfs in een an-dere kleurstelling.Het trappenh...
32  Smart Homes Magazine - maart 2013Onlangs is Schneider Electric gestegen naar plaats 13 opde lijst van 100 meest duurza...
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Smart Homes Magazine - Februari 2013
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Smart Homes Magazine - Februari 2013

1,984

Published on

Dutch Magazine on smart homes, home automation, smart living, ambient assisted living, and more.

Published in: Technology
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,984
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
24
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Smart Homes Magazine - Februari 2013"

  1. 1. Smart Homes Magazine - november 2009  1ZonnepanelenUneto-VniEnergyhouseEnergiecoöperatiesZummere PowerKnoholEMPartnersSchneider ElectricDuoTecnoSmart Homes AwardtanteLouise-VivensisDe sociale computerNieuws uit binnen-en buitenland enachtergrondenZonnepanelenUneto-VniEnergyhouseEnergiecoöperatiesZummere PowerKnoholEMPartnersSchneider ElectricDuoTecnoSmart Homes AwardtanteLouise-VivensisDe sociale computerNieuws uit binnen-en buitenland enachtergrondenthemanummer energiev a k m a g a z i n e v o o r d o m o t i c a & s l i m w o n e nNummer 1/2013Prijs:€9,95
  2. 2. Inhoudelijke presentatiesessies • Workshops • Innovaties uit de markt13 t/m 15 maart 2013Jaarbeurs UtrechtHét platform voor ICT-toepassingen en -diensten in de zorgsectorGa voor gratis toegangnaar zorg-en-ict.nlMet medewerking van:Sponsoren:Hoofdmediapartner:#zict13
  3. 3. Smart Homes Magazine - maart 2013  3NUMMER 1 - maart 2013smart homes magazine inhoudBeurs Zorg & ICT, VNU Exhibitions 6Smart Homes Award 2012voor tanteLouise-Vivensis 10Thema ‘Energie’ 18 t/m 29Met bijdragen o.a. van Liander, YPS,Uneto-Vni, Energyhouse, KnoholEMPartner: Schneider Electric 30Partner: DuoTecno 42De sociale computer 50En verder:Agenda 4Partnerdag 9Nieuws 14Verslag Consumer Electronics Show 34Verslag Integrated Systems Europe 4410304250themanummer energie
  4. 4. Beurs21 februari t/m 3 maart 2013BatibouwLocatie: Brussels ExpoMeer informatie: www.batibouw.beBeurs5 t/m 7 maart 2013ELEKTRO VAKBEURSLocatie: Evenementenhal VenrayMeer informatie: www.evenementenhal.nlBeurs5 t/m 9 maart 2013CeBITLocatie: Hannover MesseMeer informatie: www.cebit.deNationaleWeek11 t/m 16 maart 2013Zorg en WelzijnMeer informatie: www.zorgnieuws.nlBeurs12 t/m 16 maart 2013ISHLocatie: Messe FrankfurtMeer informatie: www.ish.messefrankfurt.comBeurs13 t/m 15 maart 2013Zorg & ICTLocatie: Jaarbeurs UtrechtMeer informatie: www.zorg-en-ict.nlCongres14 maart 2013Congres DomoticaLocatie: Jaarbeurs Utrecht – Irene FoyerMeer informatie: organisatie@smart-homes.nlBeurs14 t/m 17 maart 2013Wonen & CoLocatie: MartiniPlaza GroningenMeer informatie: www.wonenencodebeurs.nlThemabijeenkomst19 maart 2013KNX ThemabijeenkomstLocatie: Inn Style in MaarssenMeer informatie: op www.knx-professionals.nlCongres26 maartActive AgeingLocatie: Maaspoort ’s HertogenboschMeer informatie: hansrebers@actorion.nlCongres11 april 2013Anders organiseren voorzorgmanagersLocatie: Het Koetshuis Nyenrode BusinessUniversiteit, BreukelenMeer informatie: www.reedbusinessevents.nlPROMOTIECAMPAGNE5 t/m 16 mei 2013SOLAR DAYSMeer informatie: www.solardays.nlPartnerdag16 mei 2013Partnerdag Smart HomesLocatie: CLB, De RijpMeer informatie: organisatie@smart-homes.nlBeurs4 t/m 6 juni 2013Safety & SecurityLocatie: RAI AmsterdamMeer informatie:www.safetysecurityamsterdam.nlTHEMAWEEK24 t/m 30 juni 2013RobocupLocatie: Genneper Parken EindhovenMeer informatie: www.robocup2013.orgBeurs24 t/m 26 september 2013Vakbeurs EnergieLocatie: Brabanthallen ’s HertogenboschMeer informatie: www.energievakbeurs.nlBeurs30 september t/m 4 oktober 2013ElektrotechniekLocatie: Jaarbeurs UtrechtMeer informatie: www.elektrotechniek-online.nlBeurs20 en 21 november 2013De Beurs Domotica &Slim WonenOrganisatie: Stichting Smart HomesLocatie: Evoluon, EindhovenMeer informatie: www.beursdomoticaenslim-wonen.nl, organisatie@smart-homes.nlBeurs7 t/m 10 januari 2014Consumer ElectronicsShowLocatie: LVCC, Las VegasMeer informatie: www.CESweb.orgBeurs3 t/m 7 februari 2014VSKLocatie: Jaarbeurs UtrechtMeer informatie: www.vsk.nlBeurs8 t/m 10 april 2014RenovatieLocatie: Brabanthallen ’s HertogenboschMeer informatie: www.renovatiebeurs.nlSmart Homes Magazine - Agenda4  Smart Homes Magazine - maart 2013
  5. 5. NUMMER 1 - maart 2013smart homes magazine redactioneelSmart HomeS magazine - november 2009 1Netbeheerder LianderZonnepanelenUneto-VniEnergyhouseEnergiecoöperatieZummere PowerKnoholEMPartnersSchneider ElectricDuoTecnoSmart Homes AwardtanteLouise-VivensisDe sociale computerNieuws uit binnen-en buitenland enachtergrondenNetbeheerder LianderZonnepanelenUneto-VniEnergyhouseEnergiecoöperatieZummere PowerKnoholEMPartnersSchneider ElectricDuoTecnoSmart Homes AwardtanteLouise-VivensisDe sociale computerNieuws uit binnen-en buitenland enachtergrondenthemanummer energiev a k m a g a z i n e v o o r d o m o t i c a & s l i m w o n e nNummer 1/2013Prijs:€9,95Energieleveranciers ontwikkelen nieuwediensten en services om hun klanten energiete laten besparen, terwijl hun core businesshet zoveel mogelijk leveren van energie is.Toch zetten netbeheerders volop in op deontwikkeling van smart grids en de uitrol vansmart meters waarbij ze ook de koppelingtussen smart meter en het energieverbruikvan apparatuur in de woning onderzoeken. Dit levert mogelijke nieuwediensten op. Zoek op internet naar zonnecellen of de term PV en het aan-bod is enorm. Niet alleen consumenten maar ook installateurs zijn zoe-kende en kunnen soms zelfs de weg niet eens vinden. De Consumenten-bond en de ANWB kopen en verkopen tegenwoordig zelf(s) energie.De prijzen vooral voor zonne-energie zijn op dit moment dusdanig laagdat het voor de consument loont, ook zonder subsidie, om hierin te inves-teren. Het rendement op de investering, gezien over een periode van 15tot 20 jaar, is hoger dan de rente die de meeste banken geven op spaar-geld. Niet voor niets schieten nieuwe initiatieven, zoals energiecoöpera-ties die volop inzetten op lokaal, decentraal, kleinschalig en duurzaam,als paddenstoelen uit de grond. Op dit moment zijn er al meer dan 300van dergelijke initiatieven in Nederland. Verleidende technieken wordenontwikkeld om energie te besparen. Techniek (E&W), Communicatie (in-ternet) en ICT zijn essentieel om deze transitie te managen en lopen alsrode draad door deze ontwikkeling.In deze transitie liggen er volop kansen voor de installatiemarkt om te be-nutten. Immers wat adviseer je je klant en hoe integreer je al de te nemenmaatregelen in een comfortabel en vooral voor de consument praktischsysteem. In deze editie geven we achtergrondinformatie, maar ook hand-reikingen. Deze ontwikkelingen bieden volop kansen voor allen die actiefzijn in de domotica.Peter BrilsSmart Homes MagazineISSN: 2211-8659vijfde jaargang, nummer 1Smart Homes Magazine is het vakmagazine voorDomotica & Slim Wonen.UitgeverStichting Smart HomesNationaal Kenniscentrum Domotica & Slim WonenDuizelseweg 4A5521 AC Eerseltelefoon +31(0)497-514 984info@smarthomesmagazine.nlwww.smarthomesmagazine.nlVerschijningsfrequentie 5x per jaarHoofdredacteurTheo Wubboltstelefoon +31(0)6-2244 3587redactie@smarthomesmagazine.nlRedactiePeter Brils, Kelly Buntinx, Felix van Gemen, LonnekeLepelaars, Dick Reijman, Yvonne van der Ven, SusanVerheij en een bijdrage van Ruud Mattheij, Eric Postmaen Marie Postma-Nilsenová, Tilburg center for Cognition& Communication (TiCC) Tilburg UniversityLeveringsvoorwaardenOvereenkomstig regelen advertentiewezenVormgevingHarry Gijsbers BNO, Hilversum© Copyright 2013Het auteursrecht op de redactionele inhoud van ditvakmagazine wordt voorbehouden.Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking van het bladof gedeelten daarvan op welke wijze dan ook zonderschriftelijke toestemming van de directie is verboden.Alhoewel de inhoud van dit vakmagazine met uiterstezorgvuldigheid wordt samengesteld, is de directie nietaansprakelijk voor eventuele (zet)fouten en/of schade diedaarvan direct of indirect het gevolg zou kunnen zijn.Smart Homes Magazine - maart 2013  5Nederland volop in detransitie?
  6. 6. 6  Smart Homes Magazine - maart 2013DeSlimsteWoningvanNederlandindetuinvanhet Evoluon in Eindhoven is twaalf jaar oud.Niet echt een moderne status. Het symme-trisch vormgegeven bouwwerk mag er danwel hetzelfde uitzien, achter de schermen is het huis volICT-vernuft meerdere malen grondig aangepast, merktdirecteur Corien van Berlo van kenniscentrum SmartHomes op. Of beter gezegd: achter maar ook voor debeeldschermen en ook de schermen zelf.Zevenmaal is het in 2001 gestarte initiatief van SmartHomes van locatie veranderd: vanTilburg, Almere, Duiven,Heerlen, Dokkum en Amsterdam uiteindelijk naar Eind-hoven.“Telkens hebben we functionaliteiten toegevoegden weggehaald. In Eindhoven hebben we de toegepasteICT weer van nul af opgebouwd”, verteltVan Berlo.“In hetbegin hadden we hier kilometers kabel liggen. Ook hierheeft draadloos zijn entree gemaakt.”Helemaal draadloosis een illusie, stelt de Smart Homes-directeur: de basis isde draad.“Er zijn vast partijen die het hierover niet eensmet me zullen zijn, maar een kabel blijft voorlopig nog hetmeest bedrijfszeker en je hebt als je de woning inricht voorde zorg wel met een afhankelijke doelgroep te maken.”Op de touchscreen bedieningspanelen in de SlimsteWoning zijn alle denkbare activiteiten mogelijk, van tven dvd’s kijken, spelletjes doen en communiceren metde buitenwacht tot het bedienen van de video-intercommet de voordeur en het regelen van verwarming en licht(waar ook een losse afstandsbediening en tablet voorzijn). Allerlei domotica is in de demonstratiewoning terugte vinden: telemedicine, zoals een digitale medicijndis-penser voor de dagelijkse dosering, bewegingssensoren,val- en dwaaldetectie en energiemanagement. De SlimsteWoning is namelijk ook intelligent op het terrein vanduurzaamheid.“Domotica zelf”, lichtVan Berlo toe, krijgtsteeds meer raakvlakken met e-health en serious gaming.“De range in de domotica wordt steeds groter. Dankzijstandaardisaties kunnen systemen steeds beter wordengeïntegreerd. Er zit een enorme voortgang in. Gelukkig,want het zal domotica goedkoper maken.”Nieuwsgierig zijn we naar een functionaliteit die het nietheeft gered. Van Berlo, na enig nadenken: “Intelligentwitgoed. Het is een prima oplossing om wasmachinesen vaatwassers aan te zetten op momenten dat dit hetvoordeligst is voor de energierekening. Maar destijdszat de slimme meter die hiervoor nodig is, op een doodspoor vanwege de privacy-discussie. Dat hebben wetoen in de ijskast gezet, maar is nu weer actueel. Eenaantal leveranciers heeft deze functionaliteit opnieuwgeïntroduceerd.”Slim wonenSmart Homes en VNU Exhibitions werken sinds kortsamen om de onderscheidende aspecten van domo-tica en slim wonen op een speciaal paviljoen en meteen noviteitenroute onder de aandacht te brengen opeen aantal vakbeurzen, waaronder Zorg & ICT. SmartHomes geeft op de beurs in maart een seminar metonderwerpen als ‘Domotica in de zorg’, ‘Robots in desmart homes magazine domotica congresVNU exhibitionsHoge vlucht voorextramurale domoticaFlexibele, geïntegreerde woon- en zorgtechnologie blijft de toon zetten en zal domotica goedkopermaken. Op de Vakbeurs Zorg & ICT – van 13 tot en met 15 maart in de Jaarbeurs in Utrecht – zal de komen-de jaren de verschuiving naar extramurale toepassingen zich voortzetten. Nieuwe financieringsmo-dellen dienen zich aan om domotica binnen het bereik van een grotere groep ouderen te brengen. Eenhoger kennisniveau en beter inzicht in de verschillende behoeften van ouderen zijn onmisbaar.
  7. 7. Smart Homes Magazine -maart 2013  7zorg’en ‘Rehabilitation Gaming’.Corien van Berlo heeft de hoge vlucht van domotica hetafgelopen decennium intensief meegemaakt.“Op tech-nisch terrein is al ontzettend veel mogelijk. Waar we nuaan moet werken is het kennisniveau. Domotica vereisteen ander soort installatietechnologie.Te weinig partijenweten er nog voldoende van. Om uit te zoeken waarouderen behoefte aan hebben, is gerontologisch inzichtnodig en kennis van mens-techniek interactie. Ouderenzijn geen eenheidsworst. De behoeften verschillen, hetgaat ze niet alleen om zorg maar ook om comfort, luxeen zelfs entertainment. Ze willen zo min mogelijk metde gebreken van ouder worden geconfronteerd worden,maar gewoon lekker leven en zelf kunnen bepalen of zeeen zorgalarmeringssysteem en val- en dwaaldetectienodig hebben. Vaak vinden ouderen het moeilijk voorte stellen dat domotica hen iets brengt, maar het geeftze meer dan ze tevoren verwachten de regie over hunleefomgeving.”Een van de communicatiemiddelen laat ze op het tou-chscreen op de werk- annex eettafel zien: een digitaalpost-it systeem waar mensen berichten op plaatsen, dooranderen zoals de mantelzorgers op hun systeem in tezien. “Niet ingewikkeld en dus laagdrempelig, want jehebt met een doelgroep te maken die veelal niet gewendis met ICT te werken”, zegt Van Berlo.Een toepassing voor de toekomst zijn zorgrobots. SmartHomes ontwerpt en test een aantal robots voor oude-ren met geheugenproblemen. In de inloopkast bij dewoonkamer van de Slimste Woning staat een gifgroenhalfhoog mannetje in een robuuste stalen behuizing opwielen. Op zijn borst presenteert de robot een touchs-creen, eronder prijkt een SOS-knop. Het ‘robotmaatje’,zoals deze bij Smart Homes wordt genoemd, maakt deeluit van een Europees project, waarin wordt onderzochthoe zorgrobots ouderen met geheugenbeperkingenstructuur kunnen bieden en hen helpen actief te blijven.De robot kan ook skypen en de bewoner aan afsprakenen taken herinneren, zoals tijdig eten en drinken enmedicijnen innemen. Corien van Berlo: “Zelf was ik ineerste instantie sceptisch, maar vol verbazing zag ik ende onderzoekers hoe enthousiast ouderen reageerdenop de robot. Ze accepteren de robot en vinden hemleuk. Ze geven hem zelfs een naam.”VerschuivingManager Martin Wervenbos van Verkerk Service Syste-men voorziet dat er de komende jaren een grote verschui-ving zal plaatsvinden naar domotica voor extramuraletoepassingen.“Het beleid van de overheid is er immersop gericht dat ouderen zolang mogelijk zelfstandig blij-ven wonen. We zullen echter niet meer wachten methet inzetten van domotica tot mensen meer zorg nodighebben.We zullen het ook inzetten om de vereenzamingvan alleenstaande ouderen tegen te gaan.”Een nuttige toepassing is een (touchscreen) bedienings-scherm dat draadloos (WiFi) kan communiceren en isuitgerust met beeld-tot-beeld telefonie. “Beeldbellenzal ouderen dichter bij familie, vrienden en mantelzor-gers brengen. Dit systeem is uit te breiden met anderediensten, denk aan tafeltje-dek-je, een kerkdienst ofeen verbinding naar de recreatiezaal in de buurt. Defunctionaliteiten zijn gericht op de directe wereld om debewoner heen, zodat hij het gevoel blijft houden dat hijer nog bij hoort. Een deurvideo-verbinding kan het veilig-heidsgevoel vergroten.”Pas in een later stadium wordenaan het systeem de domoticaoplossingen toegevoegddie zijn toegespitst op de zorgbehoefte van de bewoner.Denk aan een link naar het EPD of het aansluiten vanapparatuur voor het meten van bijvoorbeeld bloeddruk,gewicht en suiker. Zorgverleners kunnen deze gegevensop afstand uitlezen (telemonitoring). Om intramuraleverpleegoproepsystemen naar extramurale toepassingenom te zetten, zijn weinig ingrepen nodig. “We hebbener alleen een groter touchscreen in gezet om zo de ge-bruiksvriendelijkheid te vergroten voor ouderen”, aldusMartin Wervenbos.Om domotica binnen het bereik van een bredere groepouderen te brengen, benadruktWervenbos dat wel nieu-we financieringsmodellen ontwikkeld moeten wordenin het samenspel tussen leveranciers, zorgorganisaties,verzekeraars en banken. “Extramurale inzet van domo-tica levert al snel kostenbesparing op. Een maand zorgin het verpleeghuis kost toch al gauw drieduizend europer persoon.Voor dat bedrag kun je een huis prima metICT inrichten.” Ook denkt Wervenbos aan eenvoudigesensoring-toepassingen, die niet veel hoeven te kosten,maar kinderen en zorgverleners in staat stelt kwetsbareouderen op afstand te volgen.Smart Homes-directeurVan Berlo stelt dat een basis vandomotica al heel efficiënt kan zijn.“Natuurlijk blijf er eengroep van early adopters die alle toeters en bellen in huiswil hebben en zich dat kan veroorloven. De basis voordomotica blijft dat de inzet ervan functioneel moet zijn.Het gaat om de kunst van het weglaten. Oplossingenzoals sensoren die meten hoe vaak een koelkastdeuropengaat of het toilet doorgespoeld wordt, zijn nietzo ingewikkeld, maar gebruiken we nog onvoldoende.Domotica kan al snel veel goeds brengen.”Zorg & ICT 2013De vakbeurs Zorg & ICT richt zich op ICT toepassingenen diensten in de zorgsector. Op de beurs is veel aan-dacht voor domotica; in de vorm van producten vanexposanten en in de vorm van kennissessies. Zo vindtde bezoeker op het Zorg Kenniscentrum informatie ophet gebied van domotica, interoperabiliteit in en tus-sen zorginstellingen, zorg met ICT en domotica in delangdurende zorg.
  8. 8. 8  Smart Homes Magazine - maart 2013Naast het onderwerp domotica is op Zorg & ICT aandachtvoor noviteiten en innovaties op het gebied van advies,detachering, beveiliging, hardware, infrastructuur, web-diensten, opleiding en training, zorg specifieke software,generieke software, outsourcing en telecommunicatie.Gelijktijdig vindt in hal 7 t/m 9 van Jaarbeurs Utrecht devakbeurs Zorgtotaal plaats.Meer informatie is te vinden via www.zorg-en-ict.nl.Domotica Congres14 maart 9.30 -12.00Irene FoyerProgramma09.30 – 10.00 uurOntvangst met koffie10.00 – 10.30 uurDomotica in de zorg: stand van zakenCorien van Berlo – Stichting Smart HomesVanuit het Nationaal Kenniscentrum voor Domotica & Slim Wonenwordt er gekeken naar de ervaringen bij gerealiseerde projecten ennaar de aanstaande ontwikkelingen van domotica in de zorgsector.10.30 – 11.00 uurRobotmaatje op een PG-afdelingArie Maas – Ananz“Robots in de zorg! Op een PG-afdeling!Waarom doet zorgorganisatie Ananz hieraan mee?Wat willen ze bereiken?Wat doet robotmaatje MAX precies? Wat zijn de eerste bevindingen? En wat is de impact op de organisatie? ArieMaas, teamleider bij Ananz en Claire Huijnen, onderzoekster bij Smart Homes, vertellen over deze succesvolleproef en over de toekomstplannen.”11.00 – 11.30 uurSamen dienstverlening vormgevenRehabilitation GamingHenk Herman Nap – Smart HomesSerious gaming wordt steeds meer toegepast om motorische, cognitieve en sociale vaardigheden te trainen.De voornaamste voordelen van rehabiliation gaming zijn gerelateerd aan de motivatie om te revalideren, ob-jectieve metingen en de personalisatie van de behandeling. Henk Herman Nap gaat in op de effectiviteit vanserious gaming in het revalidatieproces en presenteert hij voorbeelden van games, technieken en suggestiesvoor toekomstig onderzoek.11.30 – 12.00 uurWinnaar Smart Homes Award 2012 - stichting tanteLouise-VivensisWilfried Aper- stichting tanteLouise – VivensisDe vijfde Smart Homes Award ontving deze zorginstelling voor toepassing van vernieuwende techniek omdementerende bewoners van woonzorgcentrum Onze Stede in Steenbergen meer bewegingsvrijheid te geven.Het project leefcirkels van stichting tanteLouise-Vivensis maakt het mogelijk dat dementerende bewoners inhun vertrouwde appartement in het verzorgingshuis kunnen blijven wonen. Systeemintegrator Consyst heeftleefcirkels geïntroduceerd waardoor elke individuele bewoner zoveel mogelijk vrijheid krijgt en toch beschermdwoont. Er wordt gebruik gemaakt van een elektronisch armbandje voor bewoners waardoor deuren open gaanof juist gesloten blijven (dwaalpreventie). Indien de bewoner onverhoopt toch buiten de voor hem aangemerkteleefcirkel komt dient het armbandje ook als dwaaldetectie.De verregaande inzet van domotica is overdraagbaar naar alle woonzorgcentra in Nederland waar men eenoplossing zoekt voor ontwikkelingen als de toename van zware zorg, het tekort aan verpleeghuisplaatsen. In depresentatie wordt ingegaan op de beleidsmatige, zorginhoudelijke en technische kant van dit innovatieve project.
  9. 9. De volgende partnerdag vindt plaats op 16 mei.We zijn dan te gast bij CLB, G.G. Schipperstraat 24, De Rijp.smart homes magazineTheo WubboltsPartnerdagOp donderdag 10 januari j.l. organiseerde SmartHomes een Nieuwjaarsborrel voor de leden vande partner community. Nieuwe plannen werdenaangekondigd en samen met de partners brach-ten we een toOst uit op het nieuwe jaar.Smart Homes Magazine -maart 2013  9
  10. 10. 10  Smart Homes Magazine - maart 2013De West-Brabantse instelling tanteLouise-Vivensis heeft twintig locaties waar oude-renzorg geboden wordt, waarvan twee inSteenbergen. Daarnaast levert de organi-satie thuiszorg. Mede door de landelijke wijzigingen inde zorg en de toenemende zorgzwaarte van cliëntenis er steeds meer behoefte aan verpleeghuisplaatsen.“Dit was aan de orde in woonzorgcentrum Onze Stede,”zegt Sjaak de Winter, rayonmanager bij de stichting.smart homes magazine Smart Homes AwardSusan VerheijSmart Homes Award voor tanteLouise-VivensisMet Leefcirkels meer kwaliteitvan leven oudere bewonersTanteLouise-Vivensis is de winnaar van de Smart HomesAward 2012. Hun project Leefcirkels werd geroemd, omdathet een voorbeeldproject is voor andere verzorgingshui-zen in Nederland. Zij maken het met vernieuwende techni-sche toepassingen mogelijk dat dementerende bewonersin hun vertrouwde appartement in het verzorgingshuiskunnen blijven wonen in plaats van hen, zoals gebruike-lijk is, verplicht te laten verhuizen naar een verpleegunit.
  11. 11. Smart Homes Magazine -maart 2013  11“Dat heeft nogal wat voeten in aarde. We zouden forsmoeten verbouwen en verhuizen heeft grote impact ophet leven van bewoners.De zorgzwaarte van cliënten wordt ingedeeld in zorg-zwaartepakketten (ZZP’s). Dementerende cliënten meteen ZZP5 indicatie hebben recht op verpleeghuiszorgmet bijbehorende veiligheid en toezicht in het kadervan de wet BOPZ (binnenkort wet Zorg en Dwang).Zorgorganisaties mogen niet meer vrijheidsbeperkendemaatregelen toepassen dan absoluut noodzakelijk isvoor de veiligheid. Dit vergt van instellingen een anderebenadering van hun zorgprocessen. Binnen tanteLouise-Vivensis hebben we eerder al een visie op domoticageformuleerd omdat wij denken dat dit oplossingenbiedt voor problemen waar de ouderenzorg voor staat.Kijken naar alternatievenIn woonzorgcen-trum Onze Stede inhet West-BrabantseSteenbergen (23.000inwoners) wonen115 ouderen naarhun zin. Katja Drost,beleidsmedewerk-ster bij tanteLouise-Vivensis reageert:“Vanuit de lokalecliëntenraad en fa-milieleden van be-woners kwam de vraag of we die verhuizing voor dezedementerende bewoners konden voorkomen.Wij vindendat we serieus naar alternatieven moeten kijken. Daarbijwegen we ook af hoeveel meer kwaliteit van leven hetde bewoners oplevert als zij niet hoeven te verhuizen.Uiteraard is er ook gekeken naar de kosten van bouw-technische aanpassingen aan het bestaande pand ofzelfs nieuwbouw. Ook houden we al rekening met eentoekomstig personeelstekort in de zorg. Afwegingen opbasis van prognoses, wensen, zorgprocessen en kostendus. Het bestuur was al snel van mening dat dit ver-zorgingshuis als het ware moest worden voorbestemdvoor meerdere doelgroepen. We maken locaties metdomotica toekomstbestendig.”Leefcirkel persoonlijk in te stellenSystemintegrator Consyst uit St-Oedenrode werd doorhet bestuur van tanteLouise-Vivensis aan tafel gevraagd.Op de vraag waarom gekozen is voor Consyst is rayon-manager Sjaak de Winter duidelijk: “We hebben eer-der met hen gewerkt en zij kijken niet alleen naar eentechnische oplossing, maar ook naar de implementatiehiervan in zorgprocessen. Zo hebben zij een toegepastegerontoloog in dienst, waardoor ze ons beter aanvoelenen beter kunnen adviseren.” De vraag aan Consyst washet bestaande woonzorgcentrum zodanig technischaan te passen dat de bewoners met een indicatie voorzzp5 er op een veilige manier kunnen blijven wonen.Consyst kwam methet idee om in hethuidige gebouw zo-geheten leefcirkelste creëren. DirecteurRob Mandigers legtuit: “Ouderen metzzp-5 krijgen eenpolsbandje met eendetectorcel. Dezekan eventueel ookin een schoen ge-plaatst worden. DitSchilderijlijst fungeert alsdetectielus
  12. 12. 12  Smart Homes Magazine - maart 2013device zorgt er in combinatie met een detectiegebied,gecreëerd door lussen in vloeren en muren, voor datbepaalde ruimtes zoals het trappenhuis en de buiten-ruimtes voor hen niet toegankelijk zijn. Per persoon isin te stellen hoe groot, en dus hoe veilig, zijn of haarleefcirkel is. Bewoners krijgen letterlijk meer leefruimte.”Techniek dient de mensEén van de bewoners laat zien wat er gebeurt als hijonverhoopt toch buiten de voor hem aangemerkteleefcirkel komt.Vanuit zijn polsdetector gaat direct eensignaal naar het verzorgend personeel die dat zien ophun dect-telefoon die ze bij zich dragen. In mum vantijd staan twee verzorgsters bij de deur om de bewonerte begeleiden naar een veiliger deel. “Het gaat er dusniet alleen om de juiste technische toepassingen tebedenken, maar met de opdrachtgever te kijken naaraanpassing van zorgprocessen,”benadrukt Rob Mandi-gers. Het verplegend personeel heeft trainingen gehaden is binnen korte tijd gewend geraakt aan de nieuwewerkwijze. Ook die veranderde werkwijze is dus ingebedin het beleid. Tot verbazing van de redacteur kan dezebewoner zelfs gewoon met de lift. “Die is veilig voorhem.”Sjaak deWinter haakt in:“Het mooie is dat overigebewoners de ouderen die een polsbandje dragen extraondersteunen. Ze begeleiden hun medebewoners bij-voorbeeld weg van een deur of juist naar het restauranten functioneren daardoor mede als mantelzorger. Eenpositief en vooral onverwacht effect.”Meer dan jammerMomenteel dragen bij Onze Stede zeven bewonerseen dergelijk polsbandje. Dat worden er meer. Echtercliënten met gedragsafwijkingen (bijvoorbeeld zzp7)die storend zijn voor de overige bewoners zullen welnaar een verpleeghuis moeten verhuizen, dat betreftechter slechts 5% van de cliënten met dementie.Systemintegrator Consyst heeft de installatie technischen functioneel in bedrijf gesteld en heeft het systeempro-actief en online in beheer. Onder regie van Consystis de telefonie en de bekabeling verzorgd door partners.Rob Mandigers vervolgt: “Wij hebben elkaar echt ge-vonden in de samenwerking. Er wordt in onze brancheveel vanuit de techniek geïnnoveerd, terwijl het in mijnogen echt om procesinnovatie in de zorg gaat, én ominnovatie in de businesscase. Dat is echt andere koek danje product aanbieden aan een zorginstelling zoals nogveel gebeurt. Systemen zijn er niet meer voor tien jaar,maar moeten zich aanpassen aan veranderde zorgvraagen eisen in wet- en regelgeving. Wij hebben gekekennaar bestaande processen, gewenste veranderingen. Enook relevant, naar draagvlak bij bestuur, zorgpersoneelen bewoners. Die drie groepen moeten zich er in kun-nen vinden. Pas dan kun je als systemintegrator gaanontwerpen en implementeren. Ik durf te stellen dat onzebranche al jaren een slechte performance voor de zorglevert. Ze spelen slecht in op de vraag en dat is meer danjammer. Besef dat je te maken hebt met zorgpersoneel,niet met techneuten. Hoe wil de zorg met techniek gaanwerken? Niet andersom.”Zelfs vrij naar buitenAnderzijds kan gesteld worden dat zorgorganisatiesveelal nog niet toe zijn aan toepassingen van domo-tica. Katja Drost, beleidsmedewerker: “Bij tanteLouise-Vivensis heeft domotica een prominente plaats gekre-gen in het beleid. Het bestuur en managementteamvoelen zich daartoe gedwongen door de toenemendepersoneelstekorten in de zorg, de lagere vergoedingenvanuit het ministerie en verzekeraars, maar zeker ookomdat domotica de kwaliteit van de zorg kan vergro-ten. Zowel voor bewoners als voor medewerkers. Watwe in woonzorgcentrum Onze Stede hebben geleerd,leggen we beleidsmatig vast en passen we ook toe inoverige zorgcentra en nieuwbouwprojecten van onzeorganisatie. Zo wordt in Bergen op Zoom een nieuwcomplex gebouwd waar de leefcirkels zelfs tot buitenzijn doorgevoerd. Bewoners kunnen zich dan vrijelijkbegeven in bepaalde buitenruimtes zonder dat daareen verzorgende aan te pas hoeft te komen”. Het ideevan de leefcirkels is ook in andere gebouwen en woon-omgevingen toe te passen, zo lang de projectie maargoed ge-engineerd is.MeegevallenDe financiële investering is tanteLouise-Vivensismeegevallen. Sjaak de Winter vertelt dat ze inclusiefde centrale apparatuur voor verpleegoproep en hetplatform minder dan 70.000 euro hebben uitgege-ven. “Bouwkundige aanpassingen en verhuizingenzouden fors duurder zijn uitgevallen. Een bijkomendmaatschappelijk voordeel is dat zzp-cliënten in eenV.l.n.r.: Rob Mandigers, Sjaak de Winter en Katja Drost
  13. 13. Smart Homes Magazine -maart 2013  13verzorgingshuis minder zorgkosten hebben danwanneer zij in een verpleeghuis zouden wonen.”Rob Mandigers zegt dat het engineeren voor Consystveel tijd heeft gekost. “Wij zijn er zeker niet rijk vangeworden, maar hebben er zelf ook veel van geleerden hebben nu wel een prachtsysteem op poten ge-zet dat ook elders toe te passen is.” Hij vindt het eenopsteker dat de scepsis die breed voelbaar was, zo-wel bij managers, verzorgers, familieleden als bij deinspectie voor de Volksgezondheid, weggevallen is.De inspectie voor deVolksgezondheid en het Ministeriezijn zelfs positief over deze domotica-toepassing. SjaakdeWinter zegt trots:“Ze hebben schriftelijk aangegevendat deze werkwijze voldoet aan de BOPZ-wetgeving enzijn ter plekke komen ervaren hoe het voor bewonersis en waren heel enthousiast. Dat is echt uniek en eenabsolute opsteker.” Ook de reactievan het zorgkantoor (die zorgdragenvoor betaling AWBZ-gelden) is posi-tief. Reden te meer voor tanteLouise-Vivensis om hun visie en ervaringenuit te dragen. “Het is ons met inzetvan techniek en organisatie geluktom meer kwaliteit aan het levenvan onze bewoners toe te voegen.Dat stukje maatschappelijke verant-woordelijkheid dragen we graag uitin de hoop dat ook andere ouderenin het land daarvan mogen profi-teren.” Katja Drost besluit met: “Wewillen immers allemaal prettig oudworden en zo lang mogelijk een vrijgevoel hebben.”Ook in VoorschotenOok bij woonzorgcentrum Topaz Vliet-wijk in Voorschoten worden leefcirkelstoegepast, zij het met een ietwat andereaanpak. Dit centrum werd in mei 2012geopend en huisvest in tien woningenzo’n zestig mensen met dementie. Zijkennen vier leefcirkels, van leefcirkel 1die zich beperkt tot de eigen woning,tot leefcirkel 4 die toegang biedt tothet hele pand. Medewerkers hebbenflink moeten wennen, inmiddels wilmen niet meer terug naar de deurenmet cijfersloten.
  14. 14. 14  Smart Homes Magazine - maart 2013smart homes magazine NIEUWSETAP bekroondmet iF ProductDesign AwardsDe jury van de internationaal gerenom-meerde iF Awards heeft drie ETAP-armaturenbekroond voor hun in het oog springendedesign. Zowel K9 (noodverlichting) als deLED+LENS™-armaturen U7 en R7 wonnen eeniFProductDesignAward.Dezeawardswordensinds 1953 uitgereikt en is een van de meestprestigieuze designprijzen ter wereld. De in-ternationale jury beoordeelt de inzendingenonder meer op vormgeving, materiaalkeuze,afwerking, ergonomie en impact op het mi-lieu. De ETAP-inzending voor de iF Awards2013 bestond uit drie nieuwe producten: devolledig vernieuwde K9 (noodverlichting) entweeledarmaturenvooralgemeneverlichtingU7 (inbouw) en R7 (opbouw en gependeld).Deze laatste maken gebruik van de door ETAPontwikkeldeLED+LENS™-technologie:eenuit-gekiendecombinatievanhoogvermogenledsen individuele lenzen.Cradle to Cradle‘goeroe’Michael Braungart lan-ceerde in december 2012 het eerste Cradle toCradle werkkledingmerk: Rework. Dit is werk-kleding die uiteindelijk niet in de vuilnisbak be-landt, maar in de toekomst juist uit ‘de vuilnis-bak’komt. Een innovatie uit onverwachte hoek.Braungart:“De bal ligt nu bij de ondernemers. Zijzijn aan zet om hun bedrijfskleding duurzaamin te kopen. Rework is slimmer dan recyclen,het is upcyclen.”Deze workwear is het resultaatvan een bijzondere samenwerking tussen be-drijfskledingproducent Van Puijenbroek Textiel,textieldienstverleners Berendsen en Lavans enafvaldienstverlener Van Gansewinkel. De be-drijfskledingiszoontworpendatalleonderdelenopnieuw kunnen worden gebruikt. Er wordenCradle to cradle principe als basisvoor werkkledingnieuwe garens gesponnen of compost gemaaktvan de oude werkkleding. Het is een innovatiefén duurzaam concept met een herkenbare kwa-liteit. Passend bij innovatieve bedrijven. Cradleto Cradle is meer dan recyclen. Al tijdens hetontwerp en de productie wordt slim gewerkt.Dave Huitema benoemd tothoogleraar MilieubeleidDave Huitema is benoemd tot hoogleraar Milieubeleid aan de Open Universi-teit. Hij zal onderwijs verzorgen en onderzoek doen naar de maatschappelijkeen bestuurlijke aspecten van milieu- en duurzaamheidsthema’s. Huitema’sinteresse gaat uit naar de lerende en innoverende overheid. Vanaf 2010 ishij universitair hoofddocent Milieubeleid bij het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) van de VrijeUniversiteit Amsterdam. Hij legt zich toe op de studie van waterbeheer en klimaatverandering. Aande VU is hij tevens onderwijsdirecteur van de afdeling Milieubeleidsanalyse en coördineert hij hetonderzoekscluster Adaptief Bestuur. Huitema blijft naast zijn aanstelling aan de OU werkzaam bij hetInstituut voor Milieuvraagstukken van de Vrije Universiteit Amsterdam.DeVKG Architectuur-, Renovatie- en Publieksprijs2012 zijn uitgereikt.Winnaars zijn respectievelijkWoonzorgcomplex en Kulturhus Kaleidoscoop inNieuwkoop, Duurzaam wonen op maat - 6 wo-Certificeringvan bodem-energieBodemenergie is een succesvolle, duurzametechniek, die steeds meer wordt toegepast. Deoverheid gaat een erkenningsplicht invoeren.Brancheorganisatie BodemenergieNL (voorheenNVOE) heeft in dat kader de ‘leergang bodem-energie’ ontwikkeld. Groei van deze duurzametechniek is een goede zaak. Doel van de erken-ningsplicht is waarborgen dat bodemenergie-systemen robuust en betrouwbaar zijn en daad-werkelijk energiebesparing opleveren. Met decertificering wordt de eigenaar beschermd, diemeestal niet ter zake onderlegd is. De overheidheeft BodemenergieNL opdracht gegeven omopleidingenteontwikkelen.Paralleldaaraanwor-den Cito-vakexamens ontwikkeld. Bedoeling isdat per 1 juli 2013 de erkenningsplicht ingaat,met een overgangsperiode van 1 jaar. Specifiekzijn de eisen voor personeel.Architectuur – renovatieprijs 2012uitgereiktningen Freesialaan in Leende en Basisschool DeSpringplank in Leek. De uitreiking vond plaatstijdens deVKG Architectuurdag in de Hermitagein Amsterdam.
  15. 15. Smart Homes Magazine - maart 2013  15Het Japanse bedrijf Fujitsu General is als driehon-derdstelidtoegetredentotdeinternationaleKNXAssociation. Nog maar twee jaar geleden tradCisco toe als tweehonderdste lid. De KNX Asso-ciationiszeerenthousiastoverdetoetredingvanFujitsuGeneral,omdatdeJapansefabrikantentotophedensterkdeneiginghaddenvasttehoudenaan eigen nationale protocollen en standaarden.Fujitsu General, dat internationaal een grote spe-ler is op het gebied van airco’s, elektronischeproductenenIT-gerelateerdesysteemproductenendiensten,kiesternubewustvooromeenKNX-productportfolio op te bouwen. Daarbij start hetbedrijf met de ontwikkeling en productie vanKNX-interfaces naar hun aircosystemen. In deafgelopentweejaaris KNXgegroeidmethonderdfabrikanten uit maar liefst 33 landen. Hoeweldit aantoont dat er voor KNX wereldwijd veelFujitsu General 300ste lidKNX Associationbelangstelling bestaat, komt veel groei op ditmoment voornamelijk uit Azië. China is wat groeibetrefteenkoploper,maarooklandenalsTaiwan,Singapore, Indonesië en Zuid-Korea maken deswitch naar KNX. Elders in Azië blijkt ook Indiaeen steeds grotere supporter en omarmt in be-langrijke mate KNX als hét protocol (standaard)voor woning- en gebouwautomatisering. In alde genoemde landen zijn inmiddels gecertifi-ceerde trainingscentra opgericht en tevens zijner nationale KNX verenigingen actief.Zorgtechnologie is in opkomst. Inmiddels heeftruimdehelftvandezorginstellingeneendomoti-casysteem. 13% heeft daarnaast plannen om eensysteem te plaatsen. Dit blijkt uit de BouwKennisZorgBouwplannenScan2012.Dezeontwikkelingbiedt toeleveranciers, installateurs en anderebouwers kansen. De meeste systemen die nu ge-plaatstzijn,zijnvooralbedoeldvoordeveiligheidvan patiënten en om zorg op afstand te bieden.- Drie op de tien zorginstellingen heeft geen13% zorginstellingen heeft plannen voordomoticasysteemdomoticasysteem en geen plannen- Zorg op afstand voor kwart zorginstellingenbelangrijkste reden voor systeem- Comfort voor grote zorginstellingen belangrij-ker dan voor middelgrote zorginstellingenDoor deze slimme systemen kunnen patiëntenlanger zelfstandig leven en krijgen zorgverlenerseen steuntje in de rug. BouwKennis onderzochtwaarin zorginstellingen momenteel investe-ren. Daarvoor zijn ziekenhuizen, middelgrotezorginstellingen (minder dan 100 bedden/150FTE) en grote zorginstellingen (meer dan 100bedden/150 FTE) ondervraagd. Nog niet alle zor-ginstellingen hebben momenteel een domoti-casysteem of zelfs plannen hiertoe. Gemiddeldbijna drie op de tien instellingen geeft aan geensysteemtehebbenengeenplannenomeréénteplaatsen. 13% geeft daarentegen aan nog geensysteem te hebben, maar dit wel van plan te zijn.Een verlicht beeldplafond creëert een sfeervolleen ruimtelijke beleving op kantoor of in overigegebouwen. LedSEE introduceert plafondvisualsmet energiezuinige ledverlichting. Dit nieuwesysteem heeft een zeer laag energieverbruik eneen ultra-lange levensduur. Door de hoge at-tentiewaarde zijn ze ook geschikt voor zorg- enwinkellocaties, in wellnesscentra en in horecage-legenheden. De duurzame oplossing van LedSEEgeeft veel creatieve mogelijkheden. Denk aaneen lichtmozaïek op school, een stralend blauwehemel op kantoor of een rustgevend bos bij detandarts. Dergelijke plafondvisuals zorgen vooreenprettigersfeerineengebouwenmakendoorhet gebruik van licht van bovenaf het werkenprettiger.Devisualspasseninvrijwelelksysteem-plafond. De full colour prints zijn eenvoudig teverwisselen. LedSEE is een merk van Actionsign.PlafondvisualsverhogenruimtebelevingDeze week is het platform Duurzaam Wonengeïntroduceerd; een multimediaal consumen-tenplatform over duurzaam wonen, naar eenidee van het team ‘Klantgerichte oplossingenvoor duurzame woningverbetering’ van de Ac-tieagenda Bouw. Het platform is juist niet ge-richt op milieu of techniek, maar op lifestyle encomfort. Initiatiefnemers zijn de mediabedrijvenSanoma Media en Duurzaam Gebouwd. De web-site www.langlevejehuis.nl is het centrale punt.Nadat deze site medio april 2013 live is, wordtde introductie door een groots media offensiefondersteund. De bedoeling van het platform isomwoningeigenareninNederlandnietalleenteenthousiasmeren voor duurzaam wonen, maarook om hen tot concrete actie aan te zetten.“Wepakken dat op vanuit wooncomfort en lifestyle”,aldus Joost Prikker, Sales Manager bij SanomaMedia.“Doen we dit goed, dan gaat verbouwensexy worden. Het moet leuk, groots en meesle-pend worden.” Marjet Rutten, trekker van deactie‘Klantgerichte oplossingen voor duurzamewoningverbetering’: “Met de communicatie-kracht van deze partijen, kan geen consumentstraks meer om duurzaam wonen heen. Hetkan een enorm vliegwiel voor de renovatie- enonderhoudsmarkt worden en biedt daarmeemeteen een enorme kans voor de bouw- eninstallatiesector.”Consumentenplatform overduurzaam wonen gelanceerd
  16. 16. 16  Smart Homes Magazine - maart 2013smart homes magazine NIEUWSHet splinternieuwe zwembad De Vrolijkheid inZwolle is het meest energiezuinige zwembadvan Europa. Het is onder andere volledig werdvoorzien van led- verlichting. De meest geavan-ceerde duurzame technieken zorgen ervoor dater momenteel geen energiezuiniger zwembadgebouwd kan worden dan het nieuwe Zwolsezwembad. Het zwembad is uitgerust met eenindrukwekkend pakket aan energiebesparendetechnieken.De maatregelen omvatten o.a. zon-nepanelen (2550m2), verhoogde isolatie, eenwarmte terugwinsysteem, spoelwater en koel-systeem, grijs water circuit, HR elektromotorenop luchtbehandelingskasten, aansluiting opbiomassa installatie, een zonneboiler en led-verlichting.Zwembad Zwolle compleet in LEDZwembadDeVrolijkheidheeftnietalleeneenprimeuropalgemeenduurzaamheidsniveau.Wat het nieuwe zwembadencomplex echtuniek maakt is de verlichting. Het nieuweZwolse bad is het allereerste openbarezwembad in Europa dat volledig voorzienis van led-verlichting van EVA Optic. Zowelde basisverlichting als sfeerverlichting enonderwaterverlichting. Tot voor kort warener nog geen led-oplossingen beschikbaarmet voldoende capaciteit om te voldoen aande geldende normen en eisen in zwembaden,zowel op gebied van lichtsterkte als de ophan-gingen en waterdichtheid. EVA Optic is de enigefabrikant die met led zonder compromissen t.a.v.lichtsterkte,lichtkleuroffunctionaliteitprojectenaankan.LEDbiedteenzwembadmogelijkhedenwelkemetconventioneleverlichtingonhaalbaarzijn. Denk bijvoorbeeld aan het dimmen van deverlichting, iets dat met TL (bijna) onmogelijkis. Alle verlichting in de zwemzaal is aangeslo-ten op een centraal besturingssysteem. Zo kanper bad, per type lamp en zelfs per individueleled-lamp de lichtsterkte en zelfs de kleur (on-derwaterverlichting) worden bepaald. Nu kanvoor ieder type activiteit in het zwembad eenanderverlichtingsprogrammawordeningesteld.Bij feestelijke activiteiten zoals discozwemmenzorgt de verlichting juist voor een complete me-tamorfose met een kleurenspektakel afgestemdop de gewenste sfeer.SpeciaalvoordeVeluxlichtkoepelintroduceerdede Velux Groep tijdens de BouwBeurs een elek-trische buitenzonwering op zonne-energie. Debuitenzonwering zorgt ervoor dat de warmte inruimtes onder het platte dak aanzienlijk wordtvermindert. Velux lichtkoepels hebben eenglaselement met HR++ veiligheidsbeglazingdirect onder de lichtkoepel. De buitenzonweringpast tussen het glaselement en de koepel in.De zonnestralen komen dus wel via de koepelnaar binnen, maar worden door de buitenzon-Warmtereductie en energiebespa-ring onder het platte dakwering voor 88% tegengehouden. Door decombinatie van een elektrische buitenweringop zonne-energie in de zomer, het efficiëntegebruik van passieve zonne-energie in de win-ter en natuurlijke ventilatie, kan energie wordtbespaardeneenuitgebalanceerdbinnenklimaatworden gecreëerd. De Velux-buitenzonweringop zonne-energie beschermt de ruimte onderhet platte dak tegen de warmte van de zon enzorgt in combinatie met de ventilatiemogelijk-heid van de lichtkoepel voor een comfortabelbinnenklimaat. De buitenzonwering verlaagt deg-waarde van de lichtkoepel tot ongeveer 0,12,watenergiebespaart.Daarnaastzorgtdebuiten-zonwering in de ruimte voor‘zacht’en sfeervoldaglicht en privacy. De stroomvoorziening vande buitenzonwering wordt geregeld door eengeïntegreerde accu die wordt opgeladen dooreen zonnepaneel. De accu heeft een energiebuf-fervoorgebruikinperiodenmetminderdaglicht.Wanneer de accu volledig is opgeladen kan debuitenzonwering 360 keer commando’s uitvoe-ren. De buitenzonwering op zonne-energie isdraadloos en daardoor eenvoudig van buitenafop het glaselement te monteren. De buiten-zonwering op zonne-energie is voorzien vanio-homecontrol® technologie en kan met eenafstandsbediening radiografisch worden be-diend vanaf iedere plek in het gebouw.Wanneerdeventilerendelichtkoepelopenstaat,sluitdezezich door de regensensor automatisch weer bijde eerste regendruppels.De buitenzonweringen op zonne-energie zijnverkrijgbaar voor acht verschillende matenlichtkoepels. De buitenzonweringen wordengeleverd met een CE markering en 3 jaar fa-brieksgarantie en werden officieel geïntrodu-ceerd tijdens de Internationale BouwBeurs 2013.
  17. 17. Smart Homes Magazine - maart 2013  17De HE 7 vanThyssenKrupp Encasa is een lift voorparticuliere woningen met een zachte aandrij-vingstechniek, waardoor de beweging nauwe-lijks voelbaar is en de lift zeer comfortabel isin gebruik. De lift is in vijf typen beschikbaaren wordt op maat gemaakt, zodat deze naarpersoonlijke smaak geïntegreerd kan worden inhet interieur of juist als blikvanger aan de gevelgebouwd kan worden. De exclusieve huislift is inbijna elke woning inpasbaar, doordat de instal-latie minimale aanpassingen aan het huis vereist.ThyssenKrupp Encasa komt metnieuwe lift voor particulieren“Men denkt vaak dat de installatie van een lift inhuis een groot en complex project is. De HE 7 kanechter relatief eenvoudig ingebouwd wordenen is daardoor zowel geschikt voor nieuwbouwals bestaande woningen”, aldus Arina van Oost,managing director van ThyssenKrupp Encasa.In KerkradeWest zijn 95 woningen opgeleverd, diezijn gerenoveerd naar bijna 0-energiewoningen.Het is de eerste slag in een grootschalig renova-tieproject.Volgens de initiatiefnemer, woningcor-poratie Heemwonen is dit het eerste seriematiggerenoveerde project naar bijna 0-energiewonin-gen. Daarmee zou het project uniek zijn in Europa.Het renovatieproject is gestart in het kader vanWoningen Kerkrade van F naar A++de overheidsdoelstellingen om twintig procentenergiereductie te hebben gerealiseerd in 2020.BijhetprojectindewijkKerkrade-Westisgereno-veerd naar passief-huisniveau. Naast verminderdenergieverbruik door isolatie is de focus gelegdop eigen energieopwekking. De woningen zijnvoorzien van een dak met in de zinken dakbe-dekking geïntegreerde zonnecellen, geleverddoor ZEN. De bewoners kunnen hiermee groten-deels zelf aan hun elektriciteitsvraag voldoen. Dewoning wordt volledig passief en gaat van eenenergielabel F naar A++. Door de grootscha-lige toepassing van PV-panelen ontstaat eenterugverdienmodus, welke de huurverhogingmeer dan teniet doet. De woningen zijn “voorde komende vijftig jaar verzekerd van een zeerlage energierekening, de gasrekening daalt met50 euro per maand en de energierekening zelfsmet 50%”, aldus Heemwonen. De renovatie namper woning gemiddeld tien dagen in beslag. Hetprojectlaatziendathetmogelijkisomgrootscha-lig en seriematig Nederlandse rijtjeswoningente renoveren, op basis van een vijftigjarige (ver-lengde) exploitatie, zo stelt de corporatie. Eenaantal partijen, waaronder het Research instituutvan Zuyd Hogeschool RiBuilT, de UniversiteitMaastricht en het zojuist opgerichte Centre ofExpertise duurzame gebouwde omgeving voorLimburg, buigen zich over een grootschaligeaanpak van de woningvoorraad in Limburg.Binnen de zorg is een tevredencliënt het doel. Techniek is daarineen krachtig middel naar meerveiligheid, efficiëntie en welzijn.ZORGwww.leertouwer.nl
  18. 18. 18  Smart Homes Magazine - maart 2013Om het maar eufemistisch te zeggen. “Datdoen we met plezier, hoor,” zegt MartijnBongaerts, manager Innovatie bij netbe-heerder Liander.“Het zou wel mooi zijn alsmeer mensen zouden weten wat netbeheerders allemaaldoen, want zonder ons, zou heel veel stilstaan.”Om in te spelen op de veranderingen in het gebruik vangas en elektriciteit en de vraag en het aanbod daarvan,worden er slimme netwerken aangelegd, de zogehetensmart grids. Smart grids zorgen voor een efficiëntergebruik van het gas- en elektriciteitsnet, met behulpvan slimme ICT-oplossingen.Piek in behoefteSmart grids maken het in de toekomst mogelijk om allebehoeftes die er zijn op het gas- en elektriciteitsnet goedop elkaar aan te sluiten. En aangezien de duurzame bron-nen, zoals zon en wind, niet constant stroom leveren, zijnintelligente netten noodzakelijk, bijvoorbeeld voor hetopslaan van elektriciteit. Ook kan je denken aan slimmeapparaten, bijvoorbeeld wasmachines, die gaan draaienals de zon schijnt en ze dus energie ‘krijgen’. Ook dezetechnologie is onderdeel vansmart grids.Zo is de verwachting dat erde komende jaren veel meerelektrisch zal worden gereden.Dat betekent bijvoorbeeld, datrondom het moment dat con-sumenten thuis komen, er eenpiek in de energiebehoefte zalkomen, aangezien de auto’sdan aan de oplader gaan. “Diepieken moeten kunnen wordenopgevangen door het (slim-me) energienet, zonder dat erschommelingen ontstaan in hetaanbod. “Dat is heel lastig,” legt Martijn Bongaerts uit.“Niet alleen de netten, maar ook de gebruiker kan slim-mer met energiestromen omgaan. Dat kan de gebruikeroverigens heel veel geld gaan schelen.” Zo kunnen deslimme meters en de daar aan vast ‘hangende’ smartgrids bijhouden wat piek- en dalmomenten zijn. Deconsument kan zo zelf zien wanneer het‘t goedkoopstis om stroom te gebruiken. Door piekmomenten duur-der te maken, ontmoedigt de leverancier het gebruikop die momenten.Achter de meterOverigens is dit maar één van de ideeën om de consu-ment flexibeler om te laten gaan met energie. Bongaerts:“Er is op dat terrein nog veel meer uit te denken.” Eenbelangrijk nieuw aspect in de rol en voor het werk vande netbeheerder, is dat Liander niet meer kan uitgaanvan standaard huishoudprofielen bij huizen. Bongaerts:“Vanaf 40 huizen weten we nu precies hoe veel energieze gemiddeld verbruiken. Dat gaat veranderen en daarmoeten we rekening mee houden.”Huizen en huishoudens gaan veel meer gebruik ma-ken van nieuwe technologieën die het verbruik enormkunnen laten toenemen, of laten schommelen. Denkaan gebruik van zonnepanelen, elektrisch vervoer enwarmtepompen. Daar moet niet alleen de (slimme)meter, maar ook de infrastructuur van kabels áchter demeter op berekend zijn. De innovatiemanager vervolgt:“Als netbeheerder kunnen we zorgen voor de juiste ca-paciteit en kwaliteit als we bijtijds horen, bijvoorbeeldvan de installateur, wat er aan apparatuur in de huizenaanwezig is. Netbeheerders en installateurs dienen dus(misschien nóg beter dan nu) goed samen op te trekken.”De infrastructuur onder de grond, bekabeling dus, moetnu al worden voorbereid op de vraag van de toekomst.Om te zien wat energiestromen in de toekomst zul-len doen, worden er al diverse proeftuinen aangelegd.Nieuwbouwwijken die zijn toegerust op de vraag ensmart homes magazine thema EnergiepartnerPower to the peopleNetbeheerders zetten stappen voor smart gridsZonnepanelen, elektrische auto’s en windmolens. Op allerlei fronten is duurzaam Nederlandaan het zoeken naar alternatieven voor het verbruik van fossiele brandstoffen. Leuk natuur-lijk en hard nodig, maar om toenemende elektriciteitstoevoer mogelijk te maken, moeten net-beheerders wel het één en ander aanpassen.Nooit meer meterstanden doorgeven, preciesweten hoeveel je verbruikt en nooit meer ge-doe over schattingen van meterstanden. Datgemak biedt de slimme meter, een nieuw soortenergiemeter die de komende jaren aan allehuishoudens in Nederland door de netbeheer-ders wordt aangeboden. Consumenten dieeigen energie opwekken kunnen met dezemeter ook eenvoudig de energie weer terugleveren (=verkopen) aan het energiebedrijf. Deslimme meter past in de hele energietransitie,die ons voorbereidt om de vraag en het aanbodvan energie beter op elkaar af te stemmen.
  19. 19. Smart Homes Magazine -maart 2013  19het aanbod van de toekomst. Je kan als leverancierwel vertellen aan de klant hoe je met energie omgaat,maar je kan het beter aan de klant zelf overlaten omuit te zoeken wat hij wil, is de redenatie daarachter.“Daarbij kijken we niet alleen naar het verbruik, wantde gebruiker gaat zelf een veel actievere rol spelen. Zokan zonne-energie direct worden gebruikt en gaat demeter pas ‘lopen’als de zon niet schijnt.”Kennis installateurHier komt ook een belangrijke rol voor adviseurs eninstallateurs om de hoek kijken. De komende jaren wor-den de slimme meters over heel Nederland uitgerold.Consumenten zullen veel actiever op displays, websitesen meters kunnen zien wat hun verbruik is. En dus ook– dat is tenminste de verwachting – actiever worden inhet zoeken naar energiebesparingen.De toekomstige installateur zal meer moeten weten enkunnen uitleggen, aangezien de bijhorende technologievoor de gebruiker immers ingewikkelder wordt. Hetinstalleren van een slimme meter gaat gepaard met hetgebruik van veel ICT. Niet alleen zal de installateur diekennis moeten hebben, hij zal ook een en ander moetenkunnen uitleggen aan de klant, waar het bijvoorbeeldgaat om het interpreteren van de informatie op displays.Naast de schroevendraaier is nu ook de laptop voor deinstallateur een onmisbaar werktuig.Adviseurs krijgen te maken met een grotere vraag naarelektrisch gestuurde apparaten, van elektrische auto’s totzonnepanelen die de elektriciteit opwekken. Het werk-domein van de adviseur en installateur breidt daardoorfors uit, met de grotere vraag naar zonnepanelen, devraag naar een optimale energievoorziening in huizenen de consument die zich intensiever gaat bemoeienmet zijn eigen verbruik.Energie besparen, minder CO2-uitstoot, zelf energieopwekken en minder afhankelijk zijn van een energiele-verancier, de olieprijzen en de politiek, het klinkt allemaalprachtig. De wasmachine gaat vanzelf aan als de zonschijnt (want de zonnepanelen ‘communiceren’ met jewasmachine) en de overtollige energie van je panelenkan je verkopen aan je buurman.Om dat allemaal voorelkaar te krijgen, moet er achter de schermen een hoopgebeuren. Smart grids vragen veel kennis, tijd en ookdoodgewoon ruimte om de kabels aan te leggen in degrond. Een flinke klus dus.
  20. 20. 20  Smart Homes Magazine - maart 2013Er zijn verschillende soorten zonnepanelen op demarkt en elke soort zet zonlicht om in elektrici-teit. Wat voor zonnepanelen zijn er? Het soortzonnepaneel wordt bepaald door het materiaalwaarvan de cellen zijn gemaakt, zoals monokristallijn,polykristallijn en amorf, bijna allemaal gebaseerd opsilicium. Ze zijn er in allerlei afmetingen, uitvoeringenen hebben elk hun keurmerken, rendement, prestatie,opbrengst, garantie en meer. Dit zijn ook selectiecriteriaom te vergelijken welke soort zonnepanelen het bestein bepaalde omstandigheden worden geplaatst.1. Monokristallijn zonnepaneelMonokristallijne zonnecellen ontstaan door plakken tezagen uit een blok monokristal. Dit kristal is gecontro-leerd afgekoeld waardoor een meer gelijkmatige struc-tuur is ontstaan dan bij poly- of multikristallijne cellen.In tegenstelling tot de polykristallijne cellen bestaan zeuit één kristal. De kleur van monokristallijne zonnecellengaat van donkerblauw tot antraciet en is egaal.2. Polykristallijn zonnepaneelPolykristallijne zonnecellen bestaan uit meerdere grovekristallen en vertoont een soort gebroken schervenpa-troon. De kleur van deze cellen is meestal blauw.3. Amorf zonnepaneelAmorfe zonnecellen worden niet zoals beide voorgaandekristallijnmaterialen uit een blok silicium gezaagd, maarworden op een ondersteunend materiaal‘opgedampt’.Door het gebruik van relatief weinig silicium ligt deopbrengst lager dan bij de kristallijne panelen. Omdatamorfe zonnepanelen geen kristallen bevatten, zijn zezeer buigzaam en worden in dunne-film zonnepanelengebruikt.Merken zonnepanelen en hun kwaliteitZoals er soorten zonnecellen bestaan, bestaan er tallozemerken zonnepanelen. Ieder merk heeft een eigen aan-bod in zonnepanelen waarin ze variëren in rendement engrootte. De meeste merken op de markt worden in Aziëgefabriceerd. Een select aantal in Europa en Amerika.Hoewel er bij veel consumenten een negatief voor-oordeel over Chinese zonnepanelen bestaat, zegt deherkomst van een zonnepaneel niet veel over de kwa-liteit ervan. Veel belangrijker is de controle tijdens hetproductieproces van een zonnepaneel. Zonnepanelenmoeten aan Europese maatregelen voldoen en hiervoorwordt dikwijls een onafhankelijke expert voor aangestelddie de zonnepanelen continue checkt op kwaliteitseisen.1. VermogenHet vermogen van zonnepanelen wordt bepaald in een-zelfde omstandigheden namelijk: een instraling van 1000W/m², waarvan het spectrum overeenkomt met het spec-trum van zonlicht bij een luchtmassa van 1,5 (dit betekentdat het zonlicht een afstand door de atmosfeer heeftafgelegd die gelijk is aan anderhalf maal de gemiddeldesmart homes magazine thema EnergieKelly Buntinx / YPSVoor niks gaat de zon opDe zon is een onuitputtelijkebron van energie, in de vorm vanwarmte en licht. Duurzame ener-gie die we gratis aangebodenkrijgen, die er 365 dagen per jaaris, al dan niet verstopt achtereen wolkenlaag. Energie boven-dien die het milieu niet vervuilt.Fossiele brandstoffen zijn zo-als allen bekend niet onuitput-telijk en dankzij de toepassingvan de zonne-energie en alter-natieve energiebronnen kunnenwe deze langer gebruiken.
  21. 21. Smart Homes Magazine -maart 2013  21dikte van de atmosfeer) en dit bij een celtemperatuur van25°C. Het maximale elektrische vermogen van een zon-nepaneel onder deze condities wordt het piekvermogengenoemd en wordt geschreven als Wp (Wattpiek).Een zonnepaneel kan een bepaald vermogen opwekken,maar tijdens het productieproces kunnen hier afwijkingenontstaan. Het paneel kan meer of minder vermogen heb-ben. In de technische fiche van de fabrikant, wordt aan-gegeven hoeveel procent het opwekvermogen van hetzonnepaneel kan afwijken van het maximaal vermogen.2. RendementIn optimale omstandigheden, dat wil zeggen als depanelen volledig zuid-gericht staan opgesteld en ineen hellingshoek van 35° zonder hindernissen die scha-duwvorming op de panelen kunnen veroorzaken, kaneen zonnepaneelinstallatie een optimaal rendementbehalen. Hierbij moeten we rekening houden met hetaantal uren zon. Aangezien de zon niet elke dag vanhet jaar continue schijnt moeten we dus een kleinerendementsaanpassing doen. Het is niet altijd mogelijkom een zonnepaneelinstallatie in deze optimale om-standigheden te plaatsen en dus moeten we rekeninghouden met rendementsaanpassingen.Ook de buitentemperatuur heeft invloed op het rende-ment van de zonnepanelen. Als deze hoger is dan 25°Cdan leveren zonnepanelen minder rendement op. Ditwordt door een percentage aangegeven. Hoe lager hetgetal, des te beter. Deze terugloop van het rendementbepaalt de kwaliteit van het zonnepaneel.Het montagesysteem waarmee de zonnepanelen opeen dak worden gemonteerd, speelt ook een belangrijkerol in het rendement. Namelijk met een dubbellaagsmontagesysteem liggen de zonnepanelen verder vande dakbedekking en kan er dus meer lucht onderdoorcirculeren. Bij een enkellaags montagesysteem wordtdeze ruimte verkleind. Hoe meer circulatie onder depanelen, hoe beter de panelen worden afgekoeld, hoebeter het rendement zal zijn.3. KeurmerkenDe kwaliteit van een zonnepaneel kan men ook zienaan de keurmerken die het heeft. Het CE-, TUV- en ISO-keurmerk zijn de bekendste.4. GarantiesVeel fabrikanten geven een fabrieksgarantie op hunzonnepanelen van 5 à 10 jaar. Hierbij geven ze ook nogeens een vermogensgarantie van 80% vermogen op 25jaar. Een zeer lange garantietermijn klinkt interessant.Maar dan moet de leverancier van het zonnepaneel (degarantiegever) er over 20 of 25 jaar nog wel zijn. Meteen betrouwbare installateur heeft de consument degrootste kans op continuïteit.WerkingZonnepanelen, PV-instal-latie of photovoltaïsch, al-lemaal woorden die het-zelfde zeggen, namelijkhet omzetten van zonlichtin elektriciteit. Door mid-del van zonnecellen dietwee lagen silicium be-vatten ontstaat er onderinvloed van licht een elektrische stroom. Door ze metelkaar te verbinden ontstaat er gelijkstroom (DC). Aange-zien veel apparaten enkel werken op wisselspanning (AC)van 230 volt, is een omvormer nodig die de gelijkstroomuit de zonnepanelen omzet in wisselstroom met de juistevoltage. Aan de hand van een monitoringsysteem kanmen zien wat de panelen hebben opgebracht, eventueelhoeveel het bedrag is wat men aan elektriciteitskostenheeft uitgespaard.De meeste PV systemen zijn aan het elektriciteitsnetgekoppeld. Hierdoor is het mogelijk om overproductievan elektriciteit terug te leveren aan het elektriciteitsnet.De mogelijkheid bestaat ook om een PV-systeem over-tollige energie te laten opslaan in een accu. Voor dezeoptie wordt dikwijls gekozen als er geen elektriciteitsnetaanwezig is of een aansluiting daarop te duur is.Elektrotechnische installatieDe elektrotechnische installatie in de woning dientaangepast te worden omdat de zonnepanelen op eeneigen elektrische groep aangesloten moeten worden.Het totale vermogen moet in overeenstemming zijnmet wat de netbeheerder toelaat. Bij grote vermogensis een netstudie vaak noodzakelijk.Door zelf energie op te wekken aan de hand van zon-nepanelen bespaart men al energie. De noodzaak omslimmer, maar vooral ook bewuster met energie om tegaan is nog nooit zo groot geweest. Er zijn verschillendemonitoringsystemen op de markt waar de hoeveelheidopgewekte energie op af te lezen is. Een energiemanage-mentsysteem kan nog verder gaan en zorgt er voor datmen zuiniger, groener en efficiënter met energie omgaat.Aan de hand van het energiemanagementsysteem kanmen ook gemakkelijk detecteren hoe men bijvoorbeeldhet energieverbruik omlaag kan halen. Zo kan de wasma-chine bijvoorbeeld draaien op het moment dat de zonschijnt. En de verlichting kan‘s avonds branden omdatde energie opgeslagen is in de accu.Kortom zonnepanelen of andere duurzame energiebron-nen in combinatie met energiemanagement zorgen er-voor dat we rationeel omspringen met energie. Hiermeedoen we onze planeet een groot plezier.
  22. 22. 22  Smart Homes Magazine - maart 2013UNETO-VNI heeft dit toekomstbeeld vastge-legd in de zogenaamde ‘0-energie-visie’. Indeze visie blijft het verlies van energie doortransport tot een minimum beperkt. Andersgezegd: het systeem is erop gericht voortdurend testreven naar een neutraal energieverbruik gedurende dedag. Zodra er ergens een overschot ontstaat, wordt deenergie zoveel mogelijk in de directe omgeving gebruiktop een plaats waar op dat moment juist vraag naar – endus eigenlijk een tekort aan – energie is, en andersom.Hier liggen grote kansen voor de installatiesector.Vier voorwaardenDe toekomstvisie van UNETO-VNI is gebaseerd op viervoorwaarden, waaraan we als samenleving in de ko-mende jaren kunnen en moeten voldoen:a. EnergiebesparingIeder bedrijf en ieder huishouden brengt de vraag naaren het verbruik van energie zoveel mogelijk terug. Daar-voor is in eerste instantie bewustwording nodig, maarook energiezuinige apparatuur en innovatieve systemenkunnen veel energiebesparing opleveren.b. Duurzame energieproductieDe energie die we nodig hebben, wekken we duurzaamop. Daarbij kunnen we bijvoorbeeld denken aan zonne-energie, windenergie en warmtekrachtkoppeling. Watde bron ook is, we gaan de energie bij voorkeur dichtbijde plek opwekken, waar de energie nodig is.c. EnergieopslagDuurzame energie is vaak niet beschikbaar op het mo-ment en op de plaats waar die energie nodig is. Het isdus noodzakelijk om techniek te ontwikkelen die hetmogelijk maakt om de gewonnen energie op te slaanen zonder te veel verlies te transporteren.d. Intelligente netwerkenOm de opgewekte energie efficiënt te kunnen gebruiken,is het belangrijk dat bijvoorbeeld de woningen in de enestraat gebruik kunnen maken van de energie die de wo-ningen in een andere straat opwekken. En andersom. Eenintelligent netwerk kan ervoor zorgen dat op die maniereen woonwijk zijn eigen lokale energiemanagementopzet en volledig zelfvoorzienend wordt.Een nieuwe energie-infrastructuurOp steeds meer plaatsen wekken consumenten en be-drijven zelf energie op. Om de energiebehoefte en debeschikbare energie zo goed mogelijk op elkaar af testemmen, zijn intelligente netwerken, zogenoemdesmart grids, nodig. Zulke netwerken lopen van hethoogspanningsnet (als het over elektriciteit gaat) enhet hogedruknet (gas en warmte) tot achter de gas- enelektriciteitsmeter in woningen én bedrijven. Met anderewoorden: de energie die we decentraal opwekken, moeteen plaats krijgen in onze energie-infrastructuur. Intel-ligente netwerken houden voortdurend het verbruik inde gaten van huishoudens, bedrijven en apparaten dieeraan verbonden zijn. Met die informatie kan het netwerkde levering en het verbruik van energie nauwkeurig opelkaar afstemmen.UNETO-VNI onderkent het belang van smart grids. Hierliggen grote kansen voor de installatiesector, denk daar-bij aan:-Installatie en beheer van nieuwe types energie-instal-laties in woningen-Inregeling en balancering van installaties voor de-centrale energieopwekking (in woningen en anderegebouwen).-Netfiltering: bewaking van de kwaliteit van spanningvoor het elektriciteitsnet.-Advies en beheer over de verdeling van energiestromen.-Plaatsing en beheer van oplaadpunten voor elektrischsmart homes magazine Thema energieDick Reijman, brancheorganisatie UNETO-VNIEen toekomst met intelligente energievoorzieningEnergie opwekken doe je samenondernemersorganisatie UNETO-VNI denkt dat het mogelijkis om op termijn op een duurzame manier en vrijwel zonderuitstoot van CO2 te voorzien in de behoefte aan energie vanconsumenten en bedrijfsleven in Nederland.Over UNETO-VNIUNETO-VNI is deondernemersorga-nisatie voor de in-stallatiebranche ende technische de-tailhandel. Met ruim5.000 aangesloteninstallatiebedrijvenmet een gezamenlijkeomzet van 14,5 mil-jard euro en 135.000werknemers is hetéén van de grootstebrancheorganisatiesvan Nederland.Illustratie: Bob Leenders
  23. 23. Smart Homes Magazine -maart 2013  23vervoer. In de openbare ruimte, maar bijvoorbeeld ookin gebouwen, parkeerkelders of in de openbare ruimte.UNETO-VNI heeft smart grids benoemd als één van despeerpunten voor komende jaren. Een gericht actie-plan zorgt ervoor dat leden straks over de kennis enkunde beschikken om een leidende rol te spelen bij dezebelangrijke stap naar een energiezuinige gebouwdeomgeving.Energiebesparing en domoticaEnergiebesparing is niet alleen belangrijk om de CO2-uitstoot terug te dringen, ook om de energiekosten vanconsumenten en bedrijven in de hand te houden. Maarvaak weten consumenten niet eens hoeveel energie zijverbruiken en waar de besparingsmogelijkheden lig-gen. Om dat inzichtelijk te maken is domotica nuttig.De technologische mogelijkheden zijn enorm groot. Erkomen bijvoorbeeld steeds meer applicaties, waarbij opafstand monitoring en aansturing van de technischeinstallaties mogelijk is, bijvoorbeeld via een mobieletelefoon, tablet of computer. UNETO- VNI verwacht datdomotica uiteindelijk niet weg te denken zal zijn in onzewoon- en werkomgeving. UNETO-VNI vindt domoticazo’n belangrijk thema dat hiervoor een speciale leden-groep is opgericht, de vakgroep Do-IT.Ondersteuning van ondernemersUNETO-VNI ziet de omslag naar een duurzame ener-gievoorziening als dé grote kans voor de installatie-sector voor de komende jaren. De brancheorganisatieondersteunt ondernemers die met energiebesparingen duurzame energieopties willen inspelen op nieu-we kansen. Wij ontwikkelen trainingen en cursussen,geven voorlichtingsbijeenkomsten, participeren inmarktgerichte acties en ontwikkelen kwaliteitsbeleid.Bij zonne-energie bijvoorbeeld, staat UNETO-VNI aande basis van een Leergang Zonne-energie die wordtafgesloten met een door de overheid erkend CITO-examen en diploma, een Handboek Zonne-energie eneen kwaliteitserkenning voor zonne-energie installa-teurs via Stichting Erkenning Installatiebedrijf (SEI). Delaatste jaren is UNETO-VNI partner van de landelijkepromotiecampagne Solar Days. Dit landelijke evenementvindt dit jaar plaats van 5 tot en met 16 mei 2013 in enis erop gericht om de voordelen van zonnestroom enzonnewarmte onder de aandacht van consumenten enzakelijke opdrachtgevers te brengen.Hang- en sluitwerk | Woonhuisventilatie | Hardglas ramen | Aluminium- en glasvezel versterkte profielen0180 - 697500 | buva.nlMet de exclusieve Toegangscontrolesystemen van BUVA-DORMA wordt de veiligheid en hetbeheer van deuren en toegangen van woningen, zorginstellingen, kantoor- en fabrieksgebouwengewaarborgd. BUVA biedt oplossingen voor een toepassing met één deur, maar ook voortoepassingen waar bijvoorbeeld een centraal beheerd netwerk voor deuren, poorten, liften,toegang tot parkeerplaatsen of autorisaties om een machine te bedienen noodzakelijk zijn.De BUVA-DORMA Toegangscontrolesystemen zijn zeer flexibel en eenvoudig te installeren.De systemen worden bestuurd door de voorgeconfigureerde ‘Ready to Run Box’. Per box zijnmaximaal 15 deuren te besturen en in een systeem kunnen meerdere Ready to Run Boxentoegepast worden. Kijk voor meer informatie op buva.nlBUVA-DORMA ToegangscontrolesystemenControleop toegang
  24. 24. 24  Smart Homes Magazine - maart 2013CeesCollart,directeurvanEnergyhouseBVzegt:“De woning draait nu al bijna drie jaar en uitevaluaties blijkt dat het doel is bereikt en dathet project voldoende relevante informatieoplevert die we kunnen toepassen bij tal van nieuweprojecten.”In een nieuwbouwproject inVeldhoven werdeen geschikte woning gevonden om het Energyhouse-concept toe te passen. In nauwe samenwerking metketenpartners als Visietech, Hurks, Mansveld, Gebr. vanHout, OTB, Philips en Brainport werd het project in 2010opgeleverd. Het Energyhouse is een proefwoning dietot op heden gedraaid heeft zonder daadwerkelijkebewoners. Er zijn wel situaties nagebootst om bewoningte simuleren en de metingen zo realistisch mogelijk telaten zijn. Honderden geïnteresseerden hebben er eenbezoek gebracht en inspiratie opgedaan.In het project Energyhouse de MirreVeldhoven werden– geheel in lijn met de trias energetica – de volgendecomponenten toegepast:• een isolatie (Rc 5,5) en naad- en kierdichtheid vande woning;• een balansventilatie met warmteterugwinning;• elektrische PV-zonnepanelen (4800 Wp);• een accubank voor de opslag van elektriciteit (2x 24accu’s a 2 V elk, opslagcapaciteit 300 kWh);• thermische zonnecollectoren (12 GJ);• een buffervat voor warm water (1000 L);• een warmtepompsysteem met gesloten bron;• een laag temperatuur verwarmingssysteem;• een douchewarmte-terugwinning;• uitsluitend toepassing van LED-verlichting in huis;• aansluiting voor hotfill (vaat)- wasapparatuur enwarmtepompdroger.Geconcludeerd kon worden uit een meetprotocol datthermisch gesproken de combinatie van goede isolatieen ventilatie van het huis met de installatie van zonne-collectoren, buffervat, laag temperatuur verwarmingen warmtepomp goed werkt. Zelfs bij extreme koude( -15oC) was het in huis steeds behaaglijk warm en waser voldoende warm tapwater voorhanden. Elektrischgesproken leverden de PV (zonne)-panelen ± 10% meerelektriciteit dan tevoren gedacht. Ook de opslagcapa-citeit van de accu’s voor elektriciteit lijkt voldoende omhet gehele jaar los van het net te kunnen functioneren:zo zijn de accu’s vol in de zomer en net niet leeg inde winter. In het effectief kunnen laden van de accu’sligt nog wel een uitdaging: hiervoor dient de sterktevan de stroom vanaf de PV-panelen immers de interneweerstand van de accu’s te kunnen overbruggen. Hier-voor is de meest optimale omvormer (inverter) nog nietgevonden. Momenteel loopt er additioneel onderzoekop deTechnische Universiteit Eindhoven om een betereoplossing te vinden.Ook de betrokken woningcorporatie Aert Swaens zetdeze opgedane kennis in bij andere projecten. Ruudvan Splunder, manager vastgoedontwikkeling bij dezecorporatie, verklaart:“De ambitie was om de woning losvan energiebeheerders te laten functioneren. Die ambitieis haalbaar gebleken. Dat kan uiteraard in de bestaandevoorraad niet zo eenvoudig. De expertise die we heb-ben opgedaan, nemen we inmiddels beleidsmatig mee,zowel in de bestaande voorraad als bij toekomstigesmart homes magazine thema energiesusan verheijVeel geleerd van Energy-house de Mirre VeldhovenEnergyhouse BV, gemeente Veldhoven en woningstichting Aert Swaens werkten de afgelopen jaren samen in het pro-ject Energyhouse de Mirre Veldhoven, een woning met com-ponenten voor opwekking, opslag en omzetting van elek-trische en thermische energie. Doel was aan te tonen of eenwoonhuis 365 dagen per jaar los van het gas- en elektranetin haar eigen energievraag kan voorzien.
  25. 25. Smart Homes Magazine -maart 2013  25nieuwbouwprojecten. Denk aan toegepaste elemen-ten zoals warmte/koude-installaties, zonnepanelen enwarmteterugwinning.”Het project kent een aantal belangrijke leermomenten:• Vertrekpunt was een bestaand ontwerp van een woon-huis wat waar mogelijk werd gemodificeerd. Idealiter zouje het woonhuis van scratch af aan willen ontwerpen,zodat de positionering t.o.v. de zon, de bouwmethodiek(houtskelet i.p.v. beton/kalkzandsteen), de detaillering(met name aansluitingen t.b.v. de naad en kierdichtheid)en indeling van de woning (bv. positie van balansven-tilatie) verder verbeterd kan worden;• Een nieuw opgeleverd huis bevat ongeveer 5000 litervocht. Met een laag temperatuur verwarmingssysteemduurt het vele malen langer voordat het huis is‘droog-gestookt’dan bij een traditioneel verwarmingssysteem.Dit betekent dat de meetgegevens in het eerste jaar sterk‘vervuild’worden (vochtige lucht vraagt meer energie omte verwarmen). Communicatie op dit vlak naar bewonersis erg belangrijk, opdat het hogere energieverbruik in heteerste jaar kan worden verklaard, alvorens dit structureellager wordt;De volgorde van de stappen in het ontwerp-, bouw- eninstallatieproces en de exacte uitvoering van de detailszijn uitermate belangrijk: de mate van naad- en kierdicht-heid zijn b.v. cruciaal voor de exacte dimensioneringvan de installaties.Teneinde het project Energyhouse de Mirre Veldhovennaar een grotere schaal te brengen, blijven de drie sa-menwerkende partijen ook in 2013 met elkaar in gesprekover nieuwe mogelijkheden. Een van de wensen is omde proefwoning te laten bewonen door een‘proefgezin’.“Toch is dat niet een hoofddoel geweest,”vervolgt VanSplunder, “het ging er ons echt om, om te leren en telaten zien.”www.energy-house.nlIPervoice brengt woongebouwen tot leven met een slim geïntegreerddeurcommunicatiesysteem. Bijna alles is mogelijk. Denk bijvoorbeeld aandeurvideo, toegangscontrole met elektronische sleutels, camerabewakingen paniek- en inbraakalarm. Of aan video en voicemail van bezoekers,intercom tussen de appartementen en berichtendienst vanuit debeheerder. IP, CAT.5-bekabeling, veel gesprekskanalen... IPervoice is onbeperktuitbreidbaar, leeft mee met de wensen van de bewoners en laat zich opafstand beheren. Op www.elbotechnology.nl vindt u meer informatie overeen alleskunner met veel installatiegemak.IPervoiceIntegrale alleskunnermet installatiegemak
  26. 26. 26  Smart Homes Magazine - maart 2013De techniek is er, het verduurzamen vanje eigen energievoorziening is rendabel,de vraag is alleen: hoe zorgen we dat hetgebeurt? Hoe organiseren we dat? De tijdvan afwachten en naar de grote energiebedrijven enoverheid kijken, ligt achter ons. Deze ontwikkeling isonlosmakelijk verbonden met de gaande zijnde ener-gietransitie. We gaan van fossiel naar duurzaam, vancentraal naar decentraal, en van shareholder value naarstakeholder value (de coöperatie). Die verschuiving heeftnatuurlijk ook impact.KANSEN ZIENDe energietransitie, de verduurzaming van onze ener-gievoorziening, is een multidisciplinair vraagstuk. Sa-menwerking binnen een lokale coöperatie biedt kansenvoor iedereen. Het belang van particulieren is betaalbare,eigen en duurzame energie; het lokale bedrijfslevenheeft juist belang bij het invullen van de lokale vraag.De overheid heeft doelstellingen omtrent duurzaam-heid en leefbaarheid. Kennisinstellingen zoeken naarwegen om hun kennis van waarde te laten zijn. Maat-schappelijke instellingen zien kansen om hun doelenvia een coöperatie mee te helpen realiseren. Dankzijsamenwerking kan een 5x-win worden gecreëerd. Iederestakeholder stelt zich terecht de vraag: wat betekentzo’n energiecoöperatie nu voor mij? En wat gaat er voormij veranderen? Misschien wel de meest interessanterelatie is die tussen de volgende twee stakeholders: departiculieren en het lokale bedrijfsleven.Vitale schakel tussen vraag en aanbodWaar kan een burger die zijn huis toekomstbestendigwil maken (betaalbaar en duurzaam) op dit momentterecht? Er zijn voorbeelden van burgers die op basisvan eigen kennis en initiatief tot een verbetering vanhun energiehuishouding gekomen zijn, maar dit zijnveelal de mensen die in hun werk hiermee te makenhebben. Voor de gemiddelde burger is het nog steedseen oerwoud aan aanbieders en verhalen over zonne-panelen, warmtepompen, isolatie en overige energie-besparende maatregelen. Regelmatig zijn dit verhalenvan aanbieders die enkel voor eigen parochie preken ensoms installaties en werk verkopen wat helemaal nietgoed past bij de specifieke situatie van de bewoner.Daarom kiezen veel mensen er uiteindelijk voor omtoch nog maar even te wachten. Hierin kan een lokaleenergiecoöperatie een belangrijke rol spelen.De lokale energiecoöperatie helpt de specifieke en be-wonersafhankelijke vraag te definiëren én zorgt voorbundeling van deze vraag. Vervolgens is de uitdagingom deze vraag op een goede manier aan de aanbodzijdete koppelen.En juist daar ligt volgens Felix van Gemen, directeur vande Verenigde Energie Coöperaties, een prachtige kansvoor de lokale samenleving:“Door het zoveel mogelijkinvullen van deze vraag door het lokale bedrijfsleven. Delokale energiecoöperatie helpt bij het goed formulerenvan de vraag en het vinden van het passende aanbod.Op dit moment zijn er leveranciers die meer dan twintigoffertes uitschrijven voor één nieuwe klant: daar is nie-mand bij gebaat.We kunnen dit proces lokaal efficiënter,goedkoper en kwalitatief beter organiseren.”Belangrijk daarbij zijn wel de volgende uitgangspuntendie in de praktijk voor veel energiecoöperaties wordengehanteerd:smart homes magazine thema energieFelix van GemenZo klein als kan en zogroot als nodigDe lokale energiecoöperatie als vitale schakelIn veel steden, stadsdelen, dorpen, of wijken is of wordt wel een lokaal burgerinitiatief opgestart. Metdecentralisatie van de energievoorziening als doel en de coöperatieve rechtsvorm als middel. Hetbegon met Texel Energie en de NHEC (Noord-hollandse Energie Coöperatie). Momenteel zijn er ongeveerhonderd lokale energiecoöperaties die vanuit burgers zijn opgestart en dat aantal neemt in een raptempo toe. Deze beweging lijkt niet meer te stoppen, en de vraag “Trend of Hype?” wordt al lang nietmeer gesteld. Want een ding is duidelijk: burgers gaan zelf het heft in handen nemen bij het betaal-baar, eigen en duurzaam maken van hun eigen energievoorziening.
  27. 27. Smart Homes Magazine -maart 2013  27• Er mag geen sprake zijn van gedwongen winkelne-ring.• Transparantie over kostenstructuur en opbouw• Het gaat niet om de goedkoopste oplossing maarom betaalbare kwaliteit. Belangrijk onderdeel vande kwaliteit is de (na)zorg.De energierekening als bron van financieringAls gezegd, de techniek is er, veel van de maatregelenhebben een positieve business case. Maar hoe financierje dit? Een essentiële ontwikkeling in de markt is detrend om energiebesparende en woningverbeterendemaatregelen, te financieren via de energierekening. Hetzogenaamde‘on-bill-financing’.Voor een zelfde, of vaaklager maand bedrag, profiteert de bewoner van eencomfortabeler en duurzaam huis. De opbouw van deenergierekening is alleen veranderd. Ook qua financie-ring biedt dit voordelen: de energierekening is immersnog steeds een van de best betaalde rekeningen vanhuishoudens. Dit biedt de mogelijkheid om met eenlaag risico goedkoop kapitaal aan te trekken waardoorhet lid van de energie coöperatie als het ware ont’zorgd’wordt: met per direct lagere woonlasten zonder datvoorgefinancierd hoeft te worden.Regionale en landelijke samenwerking EnergieCoöperatiesFelix van Gemen zegt echter:“Het vinden van een leve-rancier die voor goede prijzen stroom en gas levert incombinatie met deze dienst, is niet gemakkelijk. Mededaarom hebben in 2012 een aantal lokale energiecoö-peraties het initiatief genomen om een gemeenschap-pelijke coöperatie op te richten die de lokale energie-coöperaties gaat ondersteunen: de Verenigde EnergieCoöperaties ua. Deze samenwerking is opgezet vanuitde filosofie: organiseer de zaken zo klein als kan (metoog voor de lokale sociale netwerken) en zo groot alsnodig (centraal).Een van de belangrijkste taken van deze landelijke co-öperatie wordt het inrichten van een landelijke backof-fice waar alle lokale energie coöperaties gebruik vankunnen maken.”Er zijn overigens meerdere initiatieven die op landelijkniveau een faciliterende rol willen vervullen naar lokaleenergie coöperaties. Het zou voor de sector (red. lokaleenergiecoöperaties) een geweldige ontwikkeling zijn alsdie initiatieven elkaar weten te vinden en elkaar goedaanvullen en versterken. Uiteindelijk streven deze lan-delijke initiatieven allemaal naar hetzelfde: het biedenvan de gereedschappen voor lokale energiecoöperatieszodat zij lokaal maximaal kunnen presteren. De sector isnog jong, maar als we binnen de sector op een goedemanier met elkaar gaan samenwerken, kunnen lokalecoöperaties een vaste waarde in de energietransitieworden.”Energie als katalysatorEnergie is een actueel thema. Toch heeft de sterkegroei van lokale energie coöperaties misschien welmeer met het coöperatieve dan het thema ‘energie’ temaken. De latente behoefte om samen te werken intijden van groeiende schaarste (zorg, voedsel, energie)wordt steeds groter. Bij diverse lokale (energie) coöpe-raties wordt al hardop de vraag gesteld:“als we kunnensamenwerken rondom het thema energie, dan kunnenwe ook op andere thema’s met elkaar samenwerken?”.Energie kan gezien worden als een katalysator van eenproces wat zich de laatste jaren afspeelt: minder afhan-kelijk worden van de steeds groter wordende bedrij-ven, en als lokale economie en samenleving het heftweer in eigen handen nemen. Deze ontwikkeling biedtdus in de hele breedte kansen voor het lokale bedrijfs-leven: think global, act local!Ons motto luidt:alleen ga je sneller,maar samenkom je verder.”Felix van Gemen
  28. 28. 28  Smart Homes Magazine - maart 2013Voor de burger, en zeker die met de kleine porte-monnee, doen de stijgende energielasten gaan-deweg een steeds groter beslag op het huishoud-budget. Voor de overheid is het daarnaast moeilijk omafgesproken ambities op het vlak van klimaatbeleid waarte maken. In den lande zien we tientallen samenwer-kingsverbanden ontstaan om dit klein- en grootschaligte benaderen. Een van die initiatieven is Zummere Power,in de gemeente Someren (NB) met een verwijzing naarde uitspraak van de gemeentenaam in dialect.Doelstelling is ervoor te zorgen dat de energienota be-taalbaar blijft; een‘eigen’en onafhankelijk energiebedrijfontstaat van, voor en door inwoners en bedrijven inSomeren; een duurzaam en (uiteindelijk) energieneutraalleefklimaat wordt gerealiseerd.Een breed draagvlak is van levensbelang voor dergelijkecoöperaties. Zummere Power heeft dit al gevonden.Steun is uitgesproken door de dorpsraden, gemeenteSomeren, OndernemersVereniging Someren, IndustrieelContact Asten-Someren, Rabobank, ZLTO, Varendonck-college, Greenco, streekmanager,Veterinair Centrum enHet Summers Landschap.Verder is er contact met anderelokale initiatieven, ondersteunende koepelorganisaties,SRE, provincie, Brabantse Milieu Federatie.Na een korte eerste presentatie (november 2012) bijhet project Someren Bespaart Energie (samenwer-kingsproject van acht bedrijven gericht op duurzaamverbouwen van de eigen woning) hebben zich zo’ntwintig belangstellenden aangemeld. Deze hebbende basis gelegd voor de coöperatie en organiseerdenvoorlichtingsbijeenkomsten in de vier dorpskernen vanSomeren. De volgende stap in het creëren van ‘Power’opdat‘Zummere’daadwerkelijk de knop om gaat zetten.Carel van der Zanden, een van de initiatiefnemers zegt:“De grote energieleveranciers hebben per klant jaarlijkseen marge. Door zelf als energiebedrijf te opereren kunje deze marge naar je toehalen en vervolgens inzetten,deels om het energiebedrijf in stand te houden, deelsom nieuwe initiatieven van duurzame opwekking testimuleren. De reguliere kasstroom biedt mogelijkheidtot financiering. Subsidiemogelijkheden zullen waar mo-gelijk benut worden, echter de coöperatie mag daarvanniet afhankelijk zijn. De revenuen komen ten goede aande lokale gemeenschap.”Dat lokale initiatieven concur-rerend kunnen werken is inmiddels bewezen.Door inwoners aandeelhouder te maken zal een impulsgegeven worden aan bewustwording omtrent energieen duurzaamheid. Leden hebben inspraak over de re-venuen. Sociale cohesie wordt bevorderd. Een goedvoorbeeld betreft de coöperatieve winkel in Sterkselwaarvan de helft van de huishoudens in dit dorp aan-deelhouder is.”OnafhankelijkIn tegenstelling tot de grote energieleveranciers heeftde lokale duurzame energiecoöperatie géén belangin toename van het energieverbruik. De coöperatieis ook zo min mogelijk afhankelijk van buitenlandseenergievoorziening. De coöperatie zal een uitstekend‘voertuig’zijn om inwoners en bedrijven te informeren,adviseren en ontzorgen in lokale energieopwekkingen energiebesparingsprojecten. De verbinding naareducatie en scholen is snel gelegd.Bij welslagen van de energiecoöperatie zal een positievebijdrage aanhet leefklimaatzijn geleverd,en een beterleefklimaat ge-realiseerd voortoekomstigegeneraties.Voor nadereinformatie:Carel van derZanden,info@zumme-repower.nlZummere Power zet de knop omEr is grote afhankelijkheid van groteenergiebedrijven die strijden om fos-siele bronnen. De noodzakelijke re-ductie van CO2-uitstoot blijft ver ach-terwege bij de wenselijke scenario’s.smart homes magazine thema energie felix van Gemen
  29. 29. Smart Homes Magazine -maart 2013  29Energie-efficiëntie is een sleutelwoord dat tegen-woordig kan worden gevonden in alle domeinenwaarin de vraag naar energie bestaat. Vergaandemaatregelen voor energiebesparing en broeikasgas-sen en emissiereductie zijn onvermijdelijk.Smart Homes is betrokken bij één van de Europeseonderzoeksprojecten dat gericht is op stimuleren vanenergiereductie in publieke gebouwen. Het project isKnoholEM genaamd, een samenstelling van (knowledge-based energy management for public buildings throughholistic information modeling and 3D visualization).Dit onderzoeksproject wordt medegefinancierd doorde Europese Commissie in het kader van het zevendeFramework Programma.Het internationale consortium bestaat uit 13 partnersuit Duitsland, Nederland, Groot-Brittannië, Ierland, Italiëen Spanje. Deze partners zijn allen vanuit hun eigenexpertise en interesse in energie betrokken bij dit pro-ject. De resultaten moeten breed toepasbaar zijn vooruiteenlopende publieke gebouwen in alle landen vande EU. Er wordt gestreefd om door toepassing van hetKnohoIEM-systeem een energiereductie van 30% terealiseren in bestaande publieke gebouwen. Het me-rendeel van de bestaande Europese onderzoekspro-jecten richt zich op traditionele energiebesparendemaatregelen in huidige publieke gebouwen en hebbenbetrekking op het verbeteren van thermische isolatie,rendementsverbetering van apparatuur ( cv-ketels, air-conditioning, warmtepompen, verlichting) én slimmeelektriciteitsmeters. Dat onderzoek richt zich alleen opdeze gebruiksdomeinen.“Het Energiebesparingspotentieel is bij gebouwen ech-ter veel groter,”zegt Peter Brils, projectleider van SmartHomes, “Binnen KnohoIEM kijken we niet alleen naardeze ‘klassieke’ energiebesparende maatregelen, maarkijken we ook naar het intelligent vermijden van ener-gieverspilling. Ook letten we er op hoe de energievraagvan een gebouw kan worden geoptimaliseerd door bij-voorbeeld te kijken naar het gedrag van de gebruikers,weer en weersvoorspelling. In het onderzoeksprojectzijn vier publieke gebouwen (o.a. kantoor, hogeschool,zorgfunctie) uit Spanje en Nederland gekozen als test- endemonstratieobject. Door deze demonstratiegebou-wen via een server aan elkaar te koppelen kunnen deGBS-systemen (gebouwmanagementsystemen) van degebouwen als het ware leren van elkaar.”Het ultieme doel van KnohoIEM is de ontwikkeling vaneen nieuw intelligente ener-giemanagementsysteem,dat interoperabel is met allebestaande GBS-systemen inEuropa. En dat tevens hetcomfort en veiligheid van degebruikers wordt bevorderd.Voorwaarde van het onder-zoek is dat we gebruikma-ken van de in de gebouwenaanwezige bestaande tech-nologie zoals GBS-systemen,sensoren, actuatoren, verwar-ming, koeling, en ventilatie.Het systeem wordt ontwikkeld op basis van de elementen:• Een algemene gebouwtaxonomie (methode van indelenin groepen) met alle mogelijke functionele elementen enfunctionaliteiten van een gebouw.• Een algemene functionele structuur van een gebouw,automatiseringssystemen, energie verbruikende enproducerende toestellen, gebaseerd op de generiekegebouwtaxonomie.• Een generiekgebouwontologie (datastructuur) die allemogelijke interactie tussen de bouwelementen, gebouw-automatisering, energie verbruikende en producerendeapparatuur en tevens de energiezuinige exploitatie vanhet gebouw bevat.• Een database, met historische data, configuraties van hetenergiemanagementsysteem en de gebouwspecifieke on-tologie die afgeleid is van de generieke gebouwontologie.• Implementatie van bestaande hardware-apparatuur,universeel aan te sluiten op alle soorten gebouwen, au-tomatiseringssystemen en energie- consumerende enproducerende apparatuur.Smart Homes levert samen met woningstichting ‘deZaligheden’uit Eersel een van de twee test- en demon-stratieobjecten in Nederland, het Forumgebouw. Alszodanig is Smart Homes betrokken bij het verzamelen enanalyse van data m.b.t. ener-gie, fysieke eigenschappen,bestaande GBS-systemen eninstallaties. Ook houden zijzich bezig met integratieen analyse van de in hetKnohoIEM-project te ont-wikkelen hard- en software-oplossingen.thema energie smart homes magazinePeter brils en susan verheijOnderzoek energiebesparing in publiekegebouwenProjectinformatie:Programma: EEB-ICT-2011.6.4 ICT for energy-efficientbuildings and spaces of public useNummer: FP7-285229Looptijd: september 2011 – augustus 2014Smart Homes contactpersoon: Peter Brilshttp://www.smart-homes.nl/Innovatie/Europees-Onderzoek/KnoholEM.aspx
  30. 30. 30  Smart Homes Magazine - maart 2013Eenmaal aan deTaurusavenue aangekomen, vielde‘open’structuur van de ontvangsthal meteenop. Niet alleen vanwege de lichtinval, maarzeker ook de architectuur, die daar uiteraardin grote mate aan heeft bijgedragen. Hoewel het eenhuurpand betreft, werd vanaf de tekentafel van BIASArchitecten nauw overlegd. Immers, Schneider Electricis dat aan haar stand verplicht.Een van de belangrijkste doelen, naast huisvesting vooralle medewerkers, was om onder andere het energiever-bruik in de categorie‘Very Good’te krijgen bij BREEAM.Gedurende de nieuwbouw werd deze doelstelling ruim-schoots gehaald en opgeschaald naar‘Excellent’. BREEAMgaat overigens over meer dan alleen energieverbruik,zie www.breeam.nl.Erik Zwaan, Business Consultant PowerBuilding, enInger Snaphaan, Marketing Communications Specialistleiden enkele zakenrelaties en ons rond door het ge-bouw, te beginnen op de begane grond. In de‘customerarea’is ruimte voor lezingen voor zo’n zestig personen.Daarnaast bevindt zich de kantine voor het personeel(350 werkplekken, waarvan 75 voor flexwerkers) en dekeuken.Gedurende deze rondleiding wijst Erik Zwaan ons steedsop maatregelen en voorzieningen die er toe hebbenbijgedragen om in die ‘excellent’-categorie te komen.Soms zijn het maar kleine dingen, soms heel ingrijpende.Neem een voorbeeld van het eerste: de vriescel in dekeuken is ingebouwd in de koelcel waardoor bij gebruikvan de vriescel er geen kou verloren gaat. Als tweedevoorbeeld is de leistenen vloer zodanig geïmpregneerddat het onderhoud met eenvoudige en milieuvriende-lijke schoonmaakmiddelen gedaan kan worden. Ook isaan het buitenmilieu gedacht: nestkastjes voor vogels,grind op het dak voor de zilvermeeuw.Verlichting, warmte, isolatieIn de kantoren is speciale aandacht besteed aan de ver-lichting: gangscheidend is er lichtinval, tussen de kamersis het dicht. De wanden tussen de kantoren zijn ook nogeens te gebruiken als whiteboard en zijn magnetisch.Er is gebruik gemaakt van een mix tussen led en tl. Delaatste is nog steeds efficiënter qua lichtopbrengst enis in gestandaardiseerde groepen aangebracht. Denkaan de besparing van de installatiekosten.Op de diverse etages treffen we gestandaardiseerdewerkplekken aan voor de flexwerkers. In hoogte ver-stelde bureaus, verzonken contactpunten voor elektra,smart homes magazine partnerReportageYvonne van der Ven en Theo Wubbolts / foto’s: maasdam/ Hans morrenHoofdkantoor SchneiderElectric echt bijzonderSmart Homes ging begin februari naar Hoofddorp om het nieuwe hoofdkantoor van SchneiderElectric te bezoeken en sprak onder andere met Erik Zwaan, die als projectleider nauw betrok-ken was bij de bouw. Schneider Electric is dat aan haar stand verplicht.Foto SmartHomes
  31. 31. Smart Homes Magazine -maart 2013  31communicatie en internet. Per afdeling zelfs in een an-dere kleurstelling.Het trappenhuis is zodanig vormgegeven dat je lieverde trap neemt dan de lift. Enerzijds door de looprichtingte beïnvloeden, anderzijds door de ‘openheid’.Erik Zwaan:“Je merkt niet alleen aan jullie dat je bijna detrap automatisch pakt, ook het personeel doet dat. Delift wordt nauwelijks gebruikt. En dat draagt natuurlijkweer bij aan vermindering van het energieverbruik.”Op een van de verdiepingen zien we een groot aantalwerkplekken die door kastruimte zijn gescheiden. Dewanden van het meubilair zijn akoestisch zodanig ge-maakt dat ‘overspraak’ tot een minimum beperkt blijft,waardoor er een ‘weldadige’ rust heerst en iedereenzich kan concentreren op zijn of haar werkzaamheden,terwijl onderling toch contact mogelijk blijft.Op het dak ligt 330m2 aan PV-panelen – een besluitdat relatief laat is genomen in het bouwproces, om-dat de target ‘excellent’ al bereikt was – die goed zijnvoor 55.000kWp. Naast de implementatie van vloer-verwarming, wordt de warmtemeting per verdiepingverzorgd. Voorts wordt er van een Bio-WKK-installatiegebruik gemaakt, waarvan Schneider Electric warmwater afneemt voor tarieven die vergelijkbaar zijn metstadsverwarming.Na deze indrukwekkend rondleiding was er tijd inge-ruimd voor een aantal vragen, die Smart Homes aanErik Zwaan voor wilde leggen.Project in het kort:Opdrachtgever:Schneider ElectricLocatie:HoofddorpArchitect:Bias ArchitectenOmvang: 5.671 m2Duurzame certifice-ring: BREEAM Excel-lent en ISO 50001Aantal werkplekken:350Ontwikkelaar:OVG Projectontwik-kelingAannemer:Boele van EesterenInstallateur: KropmanInstallatietechniekProjectinrichter(tapijt, binnenwanden,keuken, afbouw etc):Maasdam groepVerlichting: Philips
  32. 32. 32  Smart Homes Magazine - maart 2013Onlangs is Schneider Electric gestegen naar plaats 13 opde lijst van 100 meest duurzame ondernemingen. Wat ishet doel voor het komende jaar, eventueel jaren, en hoedenkt Schneider Electric dit te realiseren?“Het is de beloning voor beleid, maar ook voor het steedsbeter registreren. Dingen anders gaan doen en laten zien.Een voorbeeldrol vervullen. Plannen op de tekentafelkunnen best okay zijn, maar hoe pakken ze in de praktijkuit? Doel is ook om met BREEAM een verduurzaming bijde bouwkolom te realiseren. Schneider Electric wil deenergiemanager zijn van de klant. Of we kunnen stijgenop de eerder genoemde lijst is op zich niet zozeer eendoel. In de loop van de tijd is blijvend op niveau presterenook een zekere vorm van stijgen.Welke belangrijkste, meest qua kostenbesparing in hetoog springende, energiebesparende oplossingen zijn erzoal in het nieuwe hoofdkantoor aangebracht en kuntu een voorbeeld geven?“Een van die oplossingen is de aanwezigheidsdetectie,het hergebruik van restwarmte, de energieopwekkingen de wisselwerking tussen vloerverwarming en koe-ling. Alle verbruik wordt per etage gemeten. Binnen-kort wordt alles op de hier in het gebouw hangendemonitoren zichtbaar gemaakt. Volgens TNO is er ookeen besparing mogelijk van 2 tot 5%, alleen al door hetproces van bewustwording.”Als je dit vergelijkt met het voormalige hoofdkantooren dezelfde parameters toepast, scheelt dat veel opjaarbasis?“Ja, substantieel, dat komt mede doordat we continubezig zijn volgens ISO50001.”Zijn deze oplossingen ook in andere gebouwen toe tepassen? En zo ja, alleen in nieuwe of ook in bestaande?“De oplossingen die we hier hebben toegepast zijnniet voortgekomen uit ‘rocket-science’, maar één opéén elders toe te passen. Alles is gewoon op de marktverkrijgbaar.”Wat is de toekomststrategie van Schneider Electric metbetrekking tot energiebesparing?“We willen blijvend innoveren en ontwikkelen verderdoor het adagium ‘space management = energy ma-nagement’.”Hoe kan Schneider Electric bijdragen aan energiebespa-rende oplossingen voor bijvoorbeeld het MKB?“Onze ‘voorschrijvers’ zijn de architecten. Aan Stabu(Stichting STABU Bouwbreed Informatiesysteem, red.)wordt een nieuw hoofdstuk toegevoegd voor de be-stekschrijver. Aan de bewustwording dragen wij onssteentje bij met de ‘Schneider Academy’.”HoezietSchneiderdeintegratievanEenW.Watbetekentdat voor de installatie-branche?“E enW gaan convergeren en worden gebouwbeheers-systemen. Zo passen we BACnet toe voor de ‘schacht’van het gebouw en voor de afzonderlijke verdiepingenbijvoorbeeld KNX of LON.”Foto SmartHomes

×