Your SlideShare is downloading. ×
Six Sigma
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Six Sigma

2,835
views

Published on


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
2,835
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
22
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Uitgave najaar 2005 Over gassen en bedrijfsprocessen, nu en morgen ffff Six Sigma Wie het laatst lacht... Regering over OCAP ’Graag meer CO2 -projecten’ • Crucell: security • Groene stomerijketen: • Universiteit Utrecht: dankzij cryobanken eerste vijf filialen open lachen inderdaad gezond • Pernis plotseling plat. • Paradoxale CO2- • Pijnbestrijding in de En toen? schaarste voorbij topsport: wolkje CO2
  • 2. Het zijn vragen waar onze studenten, docenten en onderzoekers graag hun tanden in zetten. Dat leidt vaak tot nieuwe gezichtspunten. Die opnieuw bediscussieerd, getoetst en doorgegeven worden. Want onderzoek hoort bij onderwijs. En andersom. Het zijn de twee pijlers waarop onze universiteit rust. De Universiteit Utrecht wordt internationaal erkend als toonaangevende onderzoeksuniversiteit. Volgens de ranglijst van beste universiteiten, recent gepubliceerd door de Shanghai Jiao Tong University for Higher Education, zijn we nummer 1 in Nederland. Binnen Europa bekleedt de Universiteit Utrecht de zesde posi- tie, wereldwijd staan we op nummer 41. De Universiteit Utrecht onderscheidt zich door het brede scala aan wetenschappelijke disciplines dat zij in huis heeft en door de samenwerking tussen die disciplines. Juist op het snijvlak van wetenschappelijke disciplines vindt innovatief onderzoek plaats dat leidt tot nieuwe inzichten. Bij de Universiteit Utrecht is wetenschap nooit af.
  • 3. 24 Six Sigma. Wie het laatst lacht... 18 • Dilbert aarzelt • Zo werkt het • Siemens, arbeidsmarkt en Duitse media • General Electric: Europese aanpak vanuit Nederland • Jack Welch maakte het heel groot • DAF betrekt leveranciers erbij • Hoek Loos: meer projecten, meer black belts • Column: Peter Stocks, directielid Linde Gas 7 NieuwsFlow • Raatliggers van tien ton 2 • Paradoxale CO2-schaarste voorbij 3 • OCAP is ’de Senseo voor de glastuinbouw’ 4 • Specialist voor Europese elektronicaproducenten 7 • NO helpt tegen bloedvatvernauwing in longen 9 • Groene stomerijketen: eerste vijf filialen open 10 • Universiteit Utrecht: lachen is inderdaad gezond • Van Doorne’s Transmissie groeit door 13 14 30 • Crucell: security dankzij cryobanken 16 • Pernis plotseling plat. En toen? 24 • Xenon: veilig vergrijzen vergt feller verlichten 27 Wereldwijd • Groen alternatief voor ’stone washed’-procédé 28 • Joint venture in Shanghai voor cd/dvd-productie 29 • Autorijden boven de wolken 29 10 Altijd & overal • Pijnbestrijding in topsport: wolkje CO2 30 Hoek Loos • Nieuwe directeur Hoek Loos Medical 9 • Naw-gegevens Benelux 29 1 16
  • 4. Tien ton per stuk Dit is een ’raatligger’. De naam verwijst naar de zes- hoekige structuur, bekend van de honingraat. Per stuk bijna veertig meter lang en ruim tien ton zwaar. Deze constructie is voor een dak van een sporthal. Klanten vragen om deze vorm uiteraard omdat die sterk is, maar ook om de esthetische kant ervan. Het ziet er gewoon mooier uit... Deze constructie is gemaakt door Smulders Staalwerken. De klus was uniek, vanwege de ronde vorm van de bal- ken. Het hoogteverschil dat daardoor onstond was meer dan een meter. Er zijn er acht gemaakt. Het transport van Helmond naar Den Haag (Houtrustweg) was natuurlijk ook ’exceptionnel’. Smulders Staalwerken begon in 1966 als eenmanszaak. Het is nu een internationale groep van 12 zelfstandige bedrijven, met totaal dui- zend medewerkers, aan- gestuurd vanuit Mierlo (Brabant). Om deze constructie te kun- nen maken, moet Smulders eerst autogeen snijden. Daarna wordt gelegd en gelast. Voor deze processen werkt het bedrijf met gassen van Hoek Loos. x Nadere informatie: Over staalconstructies: www.smuldersgroep.com Over las- en snijgassen: metaal@hoekloos.nl Tel. 010 246 14 70 2
  • 5. Internationale CO2-schaarste voorbij Nieuwe fabriek geopend Gebrek aan CO2? Het klinkt ongelooflijk. Toch kan heel Noord- maken eerst ammoniak, met Alle gassenbedrijven moesten west-Europa erover meepraten. Ondanks het wereldwijde over- koolzuur als bijproduct. klanten teleurstellen. schot aan CO2. Met de opening van een speciale CO2-fabriek in de Rijnmond is aan die paradoxale situatie een eind gekomen. Boeren hebben in de zomer HACCP en GMP Nu zijn alle kwaliteiten en hoeveelheden permanent leverbaar. vrijwel geen vraag naar kunst- In die zomer heeft Hoek Loos mest. De fabrieken gaan in een besluit genomen. Als ver- door Jurjen de Jong dat seizoen dus op een laag uit grootste leverancier van pitje, of zelfs dicht. Kortom: CO2 in de Benelux is besloten, In de zomer stijgt de vraag grote, exporterende bedrijven het hoogtepunt in de vraag om een bron aan te boren naar CO2 explosief. Dat heeft op dat gebied. Andere oor- naar CO2 valt samen met het buiten de kunstmest-/ammo- uiteenlopende oorzaken. Bij- zaak: in de zomer groeit de dieptepunt in het aanbod. Jaar niakindustrie. Die bron is voorbeeld de consumptie van vraag naar koeling. Voor in, jaar uit. Om dat probleem zeer dicht bij huis gevonden: bier en koolzuurhoudende bepaalde producten (bijvoor- op te vangen, worden in het Shell Pernis. Daar komt CO2 dranken. Zoals bekend staan beeld deeg en champignon- voorjaar grote voorraden CO2 uit een grote waterstoffabriek. in België en Nederland diverse mest) gebeurt dat met vloei- aangelegd, zowel bij groot- Die kent geen zomerdip. bare of vaste CO2 (droogijs). verbruikers, als bij leveran- Uiteraard kan ook die fabriek Derde oorzaak: de kachel gaat ciers. Elk jaar is de hoop dat die een keer uitvallen. Toevallig uit. Ook in een deel van de voorraden groot genoeg zijn. gebeurde dat afgelopen zomer glastuinbouw. In die sector (zie pagina 24). Maar juist die haalt men ’s winters CO2 uit Een jaar of drie geleden ging calamiteit, die heel Pernis de eigen stookinstallatie. In dat ’goed fout’. Het voorjaar raakte, bewijst hoe goed Shell de zomer gebruikt menige was toen zo nat, dat boeren zo’n storing kan opvangen. tuinder extra CO2. Maar die geen kunstmest konden uit- Na een paar weken draaide de moet er dan wel zijn. rijden over hun land. Hier- fabriek weer. Dat brengt de door ontstond een overschot koolzuurlevering niet direct Ammoniak aan kunstmest. De productie in gevaar. De nieuwe fabriek nieuws Gassenbedrijven halen CO2 ervan werd dus drastisch ver- is dus eigenlijk geen produ- uit de industrie, die er graag minderd. Bovenop deze ont- cent van CO2. Er staan instal- vanaf wil. Maar in de meeste wikkelingen ontstonden – los laties die het gas vloeibaar schoorstenen zit (zwaar) ver- van elkaar – technische proble- maken en zuiveren conform vuilde CO2. Het reinigen men bij ammoniakfabrieken de eisen van de klant. Het vol- daarvan zou veel kosten met in Noorwegen, Duitsland en doet aan normen als HACCP zich meebrengen. Enigszins Frankrijk. Toen was in heel (voedingsmiddelen), GMP (me- schoon CO2 is te halen Noordwest-Europa vrijwel dicinaal) of de specifieke wen- bij kunstmestfabrieken. Die geen druppel meer te krijgen. sen van bepaalde laboratoria. 3
  • 6. OCAP is ’de Senseo Overheid en bedrijfsleven zijn het erover eens: OCAP is meer dan een CO2-pijpleiding van de Rijnmond naar de glastuinbouw. Diverse prominenten hebben bij de opening van het project hun licht erover laten schijnen. De een ziet het als de eerste stap richting een veel groter CO2-netwerk. De ander prijst de samenwerking tussen bedrijven en overheid. Een bloemlezing. J.P. Balkenende: Minister van EZ, Staatssecretaris van VROM, ’Ga zo door!’ Brinkhorst: ’Prachtig!’ ’Milieu is niet alleen een probleem, ’Het is van groot belang dat de kennis ’OCAP bevordert duurzaamheid, onder- ’Dit project kent veel winnaars. Ik sluit van kenniscentra, universiteiten en hbo- nemerschap, samenwerking en het is me volledig aan bij de positieve bewoor- instellingen aansluit bij de behoefte van innovatief. Duurzaamheid is een essen- dingen van de andere twee bewinds- de markt. Het is van belang om goede tieel element van de Nederlandse kennis- lieden. CO2 neemt toe. Het klimaat zal ideeën te kunnen vermarkten, bruikbaar economie. Je economisch handelen moet veranderen. Het moet wel beheersbaar te maken in de maatschappij. Dit project niet tot verslechtering van het milieu blijven en daar hebben we onze handen is een goed voorbeeld, waarbij kennis is leiden. Daar is dit project een prachtig vol aan. De winnaars zijn: gecombineerd met de behoefte van de voorbeeld van. Hoera voor OCAP’. markt. Ik ben onder de indruk van dit – Het milieu project, omdat er zoveel voordelen mee te Dit project sluit aan bij het zogenoemde behalen zijn. Hoe kun je efficiënter ’schoon fossiel’, wat door de regering omgaan met zaken als energie? Sluit het opnieuw op de agenda is gezet. De aan bij de nieuwe behoefte van de markt? komende tientallen jaren zal het gebruik Ga door met het bedenken van zulke van fossiele brandstof dominant blijven, fantastische initiatieven!’ wat we ook doen aan energiebesparing 4
  • 7. voor de glastuinbouw’ Kerngetallen Besparing aardgas door tuinders: 95 miljoen m3/jaar (even veel als Zoetermeer gebruikt). Vermindering CO2-uitstoot: 170.000 ton/jaar (zou passen in 7.000 tankwagens, een rij van het Westland naar de Duitse grens). Gemiddelde snelheid CO2-levering: 160 ton/uur. Aantal nu deelnemende glastuinbouwbedrijven: ruim 400. Totale oppervlakte van deze deelnemers: 1.300 ha. Totale oppervlakte tuinbouw in Nederland: 10.000 ha. Omzet van de sector: 8,5 miljard euro. OCAP-regio: vooralsnog alleen tussen Rotterdam en Den Haag. Lengte hoofdleiding Rotterdam - Amsterdam: 85 km. Nieuw aangelegde vertakkingen tot nu: 150 km. FOTO: CAREL KRAMER Investering door HoekLoos en VolkerWessels: 100 miljoen euro. De start van OCAP vond plaats bij Bunnik Plants. Koningin Beatrix kreeg er een rondleiding van de directie. P. van Geel, namens de regering: maar ook een kans’ en duurzame energie. Jammer, maar het – VolkerWessels en Hoek Loos geweest. Zij is alleen randvoorwaardelijk is zo. Via afvang en opslag van CO2 Zij hebben een nieuwe tak van sport van belang. Ik vind dit een project om kunnen we de gevolgen daarvan beperken. ontwikkeld. Zij zijn infrastructuur aan trots op te zijn. Er zijn veel initiatieven op internationale het bouwen die broodnodig is voor de Bij innovaties moeten we niet steeds schaal die dit toepassen, onder andere toekomst. denken aan ict en laboratoria. Daar waar van de Amerikanen. Wij doen daar ook Dit project is een voorbeeld van milieu kennis, kunde en krachtige sectoren als aan mee. Dit project is een eerste stap als een kans. Milieu moet niet alleen bijvoorbeeld de tuinbouw bij elkaar om uiteindelijk een CO2-infrastructuur worden geassocieerd met een probleem, komen, wordt ons land ’smart’, econo- in ons land te krijgen. We hebben de een bron van regels en beperkingen. Het misch sterk, sociaal sterk. Ik wil u kennis, de technologie, lege gasvelden, is ook een kans om een eco-efficiënte bedanken voor wat u heeft gedaan en nog veel kassen. Dat geheel kunnen we gebrui- economie op te bouwen, die concur- meer voor wat u in de toekomst gaat ken om het milieu te helpen. rerend is, ook in het kader van de mooie doen.’ Lissabon-strategie. – De tuinders en de landbouw Het mooie van dit project is, dat de over- Zij krijgen hoogwaardige CO2. heid hier geen initiatiefnemer van is n 5
  • 8. Commissaris der Koningin van Zuid-Holland, J. Franssen: ’Markt en overheid moeten stevig inzetten op de clustering van kennis en innovatie’ ’De olieraffinage in Rijnmond en de geplaatst met de traditionele havenacti- als economische clusters van glastuin- glastuinbouw zijn twee hoofdsectoren viteiten in het Rijnmondgebied. bouw en sierteelt, een convenant gesloten, van de Zuid-Hollandse economie. Beide met als doel een sectorbrede samenwer- zijn van strategisch belang in termen van Als we de kansen van onze sterke troeven king op het vlak van onderzoek, onder- exportwaarde, technologie en werk- – havendistributie en glastuinbouw – wijs en strategie voor de lange termijn. gelegenheid. Niet voor niets heeft dit werkelijk willen uitbuiten, zullen markt Deze samenwerking zie ik als een door- kabinet de glastuinbouw in Zuid-Holland en overheid stevig moeten inzetten op de braak die van groot belang is voor de eco- in de nota Ruimte de status gegeven van clustering van kennis en innovatie. nomie van Zuid-Holland en de gehele mainport, waarmee het op gelijke voet is Afgelopen juni hebben de Greenports, Randstad.’ Raad van Bestuur VolkerWessels, A. de Jong: ’Welwillendheid, ook van de overheid, was hartverwarmend’ ’Van oudsher zijn bouwers aannemers. OCAP zou je dan ook de Senseo voor de Steeds meer aannemers worden ook glastuinbouw kunnen noemen. ondernemer. Voor dit project moest er Terugkijkend is ook de samenwerking een nieuwe onderneming komen, die dit met de diverse overheden bijzonder te vernuftige idee van Hans Tiemeijer en noemen. Of het nu ging om gemeenten, Jacob Limbeek de komende 25 jaar waterschappen of de provincie, de wel- exploiteert. Wij realiseerden ons al willendheid was hartverwarmend. Onge- spoedig dat wij een partner nodig hadden. twijfeld had dat ook te maken met het feit dat iedereen het grotere belang zag van Bij dit project is er niet één klant, maar de aanzienlijke milieuwinst. zijn het er meer dan 400 (de tuinders). Ook de ministeries van Economische Het omgaan met CO2 was iets dat wij Zaken, LNV en Financiën bleken, mede niet kenden. Hoek Loos was een logische door de steun vanuit VROM, voortvarend keus. Zoals Philips en Douwe Egberts te willen meewerken. Na een relatief korte zijn wij twee heel verschillende, elkaar tijd kregen we eind 2004 de definitieve aanvullende bedrijven, die samen met toezeggingen, die het project ook een succesvol nieuw product komen. economisch haalbaar maakten.’ General manager Hoek Loos, D. Huberts: ’Dit past in ons streven naar maatschappelijk verantwoord ondernemen’ ’Als wij gassen via een pijpleiding leveren, streven naar ruimere aandacht voor Wessels is, dat het uitsluitend om milieu- zijn we gewend dat te doen op basis van het thema maatschappelijk verantwoord redenen een aanzienlijke investering contracten die minstens vijftien jaar ondernemen. doet. Maar als het milieu zo’n belangrijke lopen. En met slechts enkele afnemers, Niemand verwacht van een commercieel rol gaat spelen, mag je de economische die dan wel in zeer grote getallen denken. bedrijf, of dat nu Hoek Loos of Volker- maatstaven wel wat anders leggen.’ x Bij OCAP lopen de contracten aanzien- lijk korter. En we hebben te maken met honderden afnemers, allen zelfstandige ondernemers. Ook het feit dat we samen- werken met VolkerWessels is voor ons uniek. Of, zoals dat tegenwoordig heet: deze business case voldeed niet aan het model dat wij hanteren. Dan is er visie en durf nodig om toch aan een dergelijk project te beginnen en het FOTO’S: CAREL KRAMER ondernemingsrisico te dragen. Dit project past uitstekend in ons nadrukkelijke Koningin Beatrix en Don Huberts begroeten elkaar. Midden: de topman van Linde Gas, 6 Aldo Belloni, en de refinery manager van Shell Pernis, Jan van Dijk.
  • 9. Specialist voor Europese elektronicaproducenten Een nieuwe joint venture in de gassenindustrie richt zich uit- producent van speciale gassen, sluitend op elektronicaproducenten in Europa. Niet alleen met in toenemende mate ook voor gassen, ook met alle bijbehorende apparatuur en services. export. Speciale gassen worden, nieuws net als de bijbehorende appa- door Jurjen de Jong ratuur, geleverd onder de naam HiQ. x Bij het maken van bijvoor- venture draagt de naam ’Linde beeld zonnecellen, chips, of Nippon Sanso’. Nadere informatie: lcd-schermen zijn veel speciale • Speciale gassen: gassen nodig, zoals diborane ASML HiQ Helpdesk: 0313 49 04 40 (B2H6) of silane (SiH4). Of Nederland speelt op een paar hiq@hoekloos.nl gewonere gassen in extreem manieren een rol in dit ver- • Total Gas Management: hoge zuiverheid, zoals haal. Een van de grootste tel. 0181 65 26 26 99,99999% zuivere stikstof. producenten ter wereld van marjolein.pop@hoekloos.nl FOTO: ASML Ook al geen standaard- apparatuur om chips mee te product. Omgang daarmee, produceren, is ASML in Veld- en met de bijbehorende appa- hoven. Deze multinational ratuur, vereist speciale kennis. heeft de zorg voor de gassen Een nieuwe joint venture, geheel overgedragen aan gevestigd in Duitsland, be- Hoek Loos. Op het terrein van schikt daarover. De eigenaren ASML produceert Hoek Loos zijn Linde Gas (51%) en hoogzuivere stikstof. De Nippon Sanso. Dit Japanse meeste andere gassen worden bedrijf is al tientallen jaren in cilinders geleverd, wat succesvol leverancier van vraagt om uitgekiend voor- elektronicaproducenten. Het raadbeheer. Medewerkers van is opgericht in 1910 en vooral HoekLoos zijn enkele dagdelen sterk op hun Aziatische thuis- per week in Veldhoven om markt. Linde Gas is een van alles in goede banen te leiden de grootste gassenbedrijven (Total Gas Management). In ter wereld, met als thuismarkt Nederland is het laboratorium Europa (in Nederland onder van Hoek Loos in Dieren al de naam Hoek Loos). De joint vele jaren een belangrijke FOTO: LINDE GAS 7
  • 10. 8
  • 11. Nobelprijs voor geneeskunde bevestigt: NO helpt tegen bloedvatvernauwing in longen Het gas stikstofmonoxide (NO) werkt als krachtig medicijn tegen bloedvatvernauwing in de longen. Dit inzicht werd ontwikkeld in de jaren ’80/’90 en kreeg de Nobelprijs voor geneeskunde in 1998. Sindsdien is er een geneesmiddel voor (te) vroeggeboren baby’s met levensbedreigende longaandoeningen. De verkrijg- baarheid van dat middel in de Benelux is recent verbeterd. door Philip Supèr In de Benelux komen elk jaar worden afgebouwd. Dan zijn honderden baby’s ter wereld de longen sterk genoeg gewor- FOTO: INO THERAPEUTICS met respiratoire insufficiëntie den om het werk zelf te doen.’ (HRF). Op bepaalde plekken in de longen zijn hun bloed- Onderzoek vaten verkrampt. Hierdoor Een belangrijk onderzoek zijn de longen niet in staat om naar de werking van stikstof- Journal of Medicine, 1997, Linde en heeft zijn hoofdkan- voldoende zuurstof aan het monoxide bij pasgeborenen vol. 336). toor in Clinton, New Jersey bloed af te staan. met HRF vond al plaats in Medicinale stikstofmonoxide (VS). Er zijn op dit moment HRF is een zeer ernstig ziekte- 1997. De Neonatal Inhaled is officieel als geneesmiddel acht regionale kantoren in beeld, niet zelden met dode- Nitric Oxide Study Group (Yale geregistreerd. In de Verenigde Europa en een productie-unit lijke afloop. Peter Dezaeger, University School of Medicine, Staten in 1999 door de Food in Porcheville (Frankrijk). In general manager van INO VS) vergeleek twee groepen and Drug Administration de Benelux zijn de activiteiten Therapeutics Benelux, legt uit baby’s met HRF. De ene (FDA), in Europa in 2001 door onlangs geheel geïntegreerd dat er nog maar weinig groep werd behandeld met de European Agency for the in die van Hoek Loos Medical behandelmogelijkheden stikstofmonoxide, de andere Evaluation of Medicinal in Eindhoven, marktleider op bestaan. niet. De onderzoekers hebben Products (EMEA). het gebied van medicinale gevolgd hoeveel baby’s in gassen. x Hart/long-machine beide groepen óf overleden, INO Therapeutics ’De traditionele behandeling óf aan de hart/long-machine In 1998 werd INO Therapeu- is zeer ingrijpend en belastend moesten. tics opgericht, producent van Nadere informatie: voor een pasgeborene. Die In de stikstofmonoxide-groep INOmax, een stikstofmonoxide- www.inotherapeutics.com komt erop neer dat het was dat 46%, in de andere preparaat. Tel. 040 282 58 01 lichaam van de baby moet groep 64% (New England Het bedrijf is een dochter van medical@hoekloos.nl worden geopend om het bloed van extra zuurstof te voorzien met een hart/long-machine. Nieuwe directeur Medical De toediening van INOmax is daarentegen vrij eenvoudig. Het medicijn is een mengsel Ir. Ruud Schmeink is sinds 1 bekleedde hij vooral functies van lucht, zuurstof en stikstof- oktober 2005 directeur van op het gebied van commercie monoxide. Dat wordt door de Hoek Loos Medical, markt- en business development, baby ingeademd en heeft een leider op het gebied van laatstelijk die van directeur ontspannende werking op de medische en medicinale gas- marketing en sales van samengetrokken bloedvaten sen. Zijn voorganger, Eugène de business unit Savory in de longen. Hageman, is nu met pensioen. Ingredients. Zo kan het bloed weer vrij Schmeink is afgestudeerd in stromen en zuurstof opnemen. De heer Schmeink (1966) Wageningen in food science, Na een periode van één of werkte sinds 1997 bij DSM met de vakken business enkele dagen kan in de regel Food Specialties en daarvoor administration en marketing het inhaleren van INOmax in de bouwwereld. Bij DSM management. x 9
  • 12. Het einde van de huidige stomerijen komt in zicht. De Europese milieu- eisen worden steeds strenger. Kleding schoon, Dat hoeft Ondanks de verplichte dampdichte wanden en vloeren, die de bodem moeten beschermen, lekt het gevaarlijke en vervuilende ’per’ in het milieu. Mogelijk 170.000 kg/jaar, alleen in Nederland. Maar er is hoop, een groen alternatief: reiniging met vloeibare kooldioxide. Hangers is de eerste stomerijketen in Europa die deze techniek commercieel toepast. door Karen de Jager Directeur Paul Stoffels viel voor de commerciële mogelijkheden van de groene techniek. ’We werken met gerecyclede CO2 in plaats van per, gebruiken minder stroom en de kleding slijt minder. Dat heeft meerwaarde. Textielreiniging kent sinds tijden geen innovaties en staat zwaar onder druk van de traditionele en verontreinigende techniek.’ Het uitvoeren van de beperkende maat- regelen voor het gebruik van per zijn belastend. Milieuvergunningen, regel- matige controles, het bedrijfsmilieuzorg- systeem. Dan is er de ’dreiging’ van de bodemsanering, als gevolg van de per- verontreiniging van bodem en grond- water. Daarvoor is dit jaar het Convenant Daarna volgt het saneren van de grond. Hoeveel kilo? Bodemsanering Textielverzorgings- Nog strengere regels voor gebruik van Hoeveel per lekt jaarlijks in Nederland branche getekend. Bedrijven die per zijn niet uitgesloten. Duitsland heeft het milieu in? Daarover bestaat geen chemisch reinigen, moeten op eigen al een paar keer overwogen een per- hard getal. Paul Stoffels, directeur van kosten een inventariserend onderzoek verbod in te stellen. Er geldt al een ver- Hangers: ’De European Chlorinated laten doen naar mogelijke ernstige ver- bod in enkele staten van de Verenigde Solvent Association (ECSA) zegt, dat de ontreiniging van hun bedrijventerrein. Staten, zoals Californië. moderne stomerijmachines per 100 kg. Zo schadelijk is per In 2001 ging het mis in wasserij gelegen woningen. eisen voldoet. In veel gevallen kans op kanker’, aldus een Papendrecht. Bij een stomerij Vijftien mensen werden met worden zelfs zonder lekkage rapport van De Chemie- ontsnapte 80 liter per. Een ademhalingsproblemen in het al te hoge concentraties per winkel van de RijksUniver- publicatie van de TU Delft ziekenhuis opgenomen. gemeten in de boven gelegen siteit Groningen. ’Nadelige meldt: ’Toen de eigenaar zijn Direct na dit incident organi- woningen. effecten kunnen al optreden zaak binnenkwam, raakte hij seerde VROM een groot- bij concentraties beneden de meteen bedwelmd. Omdat scheepse inspectie. Daarbij Per staat voor perchloor- huidige norm van 0,25 mg/m3 het plafond in de wasserij bleek dat meer dan 60% van ethyleen. ’Langdurige bloot- in 2007. Volgens branche- niet voldoende gasdicht was, de in een woonomgeving stelling levert risico’s op voor organisatie Netex kan de kon het perchloorethyleen gelegen chemische wasserij- het centraal zenuwstelsel en helft van haar leden daar niet doordringen in de boven de en niet aan de veiligheids- 10 nieren, en verhoogt de de aan voldoen.’
  • 13. milieu vervuild? Netex weten dat de zaak ’politiek gevoelig ligt’. Serie onderzoeken niet meer Toch zijn velen het erover eens dat er wat moet gebeuren. Niet voor niets wordt veel geld geïnvesteerd in onderzoek. Door ’Brussel’, dat in 2005 een pilot afsloot in het Friese Gorredijk, als onderdeel van het Europese project DETECTIVE (DEmonstration TExtile CO2 Treatment Introduction Validation Effort). Dit was een vierde onderzoek in een serie naar alternatieve textielreiniging. Deelnemers aan het project waren België, Denemarken, Duitsland, Engeland, Nederland en Zweden. In Nederland deden Electrolux, Krom Textielreiniging, TNO, de TU Delft en Hoek Loos mee. Netex gaf de laatste jaren 600.000 euro uit aan onderzoek, deels onder supervisie van TNO. Branchevereniging Netex is in de Volkskrant van 22 januari skeptisch over de resultaten van reinigen met CO2. Het vindt de investeringskosten te hoog en twijfelt aan de waskracht van de was- middelen. Toenmalig projectleider Walther den Otter is in het blad Tex- tielverzorging in april daar- entegen enthousiast over reinigen met CO2: ’Deze concurrerende, duurzame nieuwe reinigingsmethode is rijp voor de praktijk: milieuvriendelijk, 30 tot 90% minder textielslijtage, weinig krimp; het textiel voelt na behandeling prettig aan, is geurvrij en heeft een goede vuil- en vlekkenverwijdering. De kost- prijs is bovendien 20% lager dan reinigen kleding 1 kg. per verliezen. Cinet, de traditionele stomerijen zijn aangesloten, met per.’ Europese branchevereniging, meldde op heeft op dit gebied geen cijfers: ’Wij internet dat de stomerijbranche in weten niet waar het per naartoe gaat. Tegenlobby Nederland per jaar 17.000 ton ’stoom- Zo lang dat niet nodig is, houden Een CO2-machine is relatief duur: zo’n goed’ verwerkt. Omgerekend betekent wij dat niet bij. Registratie is wel 120.000 euro. Toch is deze methode op dat jaarlijks 170.000 kilo per.’ verplicht per bedrijf, maar die boek- de lange termijn ook zakelijk interessant. Branchevereniging Netex, waarbij de houdingen gaan niet naar ons.’ Ook laat Paul: ’Als je de CO2-machine 50 of 60% n Groene stomerijketen in opbouw Hangers is een kledingreini- gingsproces op basis van kool- zijn er vijf winkels in de reinigingskosten voor de gingsketen met activiteiten zuur. Dat laatste is een groen omgeving bijgekomen: klant zijn vergelijkbaar met in Europa en de VS. Het alternatief voor het chemisch Baarn, Bussum, Hilversum, die van de traditionele Europese hoofdkantoor is in reinigen met per. De Europese Nijkerk en Zeist. Het streven stomerij. Stockholm. Naast natreinigen licentie voor het Hangers- is een keten door heel – gewoon wassen in een concept is van Linde. Nederland, met per provincie Meer informatie: grote machine De eerste Nederlandse één productieunit. In Amers- www.hangerseurope.com met water en Hangersvestiging foort wordt de kleding zeep – biedt opende in november gereinigd uit alle zes locaties. Hangers een 2004 haar deuren in De vijf winkels zijn alleen een innovatief reini- Amersfoort. Inmiddels 11 inname- en uitgifteloket. De
  • 14. van de dag kunt machine terug. Het Hangersconcept gaat met deze nieuwe methode. Paul Stoffels: inzetten, dalen dan ook uit van franchisenemers die ’De lobby hiertegen is sterk. Bovendien de variabele samen gebruik maken van een centrale gaat het vaak om kleine familiebedrijven kosten door productieunit, zoals in de regio Amers- en grote investeringen. Ook Palthe, de besparingen op ener- foort. Investeringskosten spelen dan een grootste stomerijketen met 43 filialen, gieverbruik, onderhoud en de minder grote rol. bestaat voor een groot deel uit dergelijke afvoerkosten van vuil. Zo verdien je de Toch werken nog maar weinig bedrijven bedrijven.’ x Ing. Paul Stoffels (48), sinds mei 2004 directeur en grootaandeelhouder van de Nederlandse hoofdvestiging van Hangers in Amersfoort. Studeerde Chemische Procestechnologie. Werkte bij de gassenbedrijven AGA en Hoek Loos. Sinds 1998 nauw betrokken bij ontwikkelingen op het gebied van reinigen met CO2. Als European business manager verantwoordelijk voor het verkennen van de Europese textielreinigingsmarkt. Reinigen met CO2 De was gaat in een was- Kooldioxide (CO2) is onder complexiteit van de was- verwijderen van het wasgoed. trommel (capaciteit 15 kg.), normale druk niet vloeibaar. trommel en het gebruik van De CO2-wasmachine is ont- die vacuüm wordt getrokken. Het wasgoed komt daardoor kooldioxide. In de machine wikkeld door Electrolux, in Dan vult de trommel zich droog uit de machine. De zitten stalen vaten, die samenwerking met Linde met 120 kg. vloeibaar kool- gebruikte CO2 gaat na afloop bestand zijn tegen hoge (patenthouder) en HoekLoos. zuur. De wastrommel draait van het proces naar het druk. De machine is een rond en schudt het textiel destilleervat en wordt gas- gesloten systeem. CO2 wordt door elkaar, zodat het vuil vormig. Vuil en resten zeep gedestilleerd en hergebruikt. loslaat. De temperatuur wordt blijven achter in een vuillade. Slechts een klein percentage niet hoger dan 15 °C. In de Het grote verschil met gaat verloren bij het openen trommel zit geen water. gewoon wassen zit in de 12 de wastrommel en het van
  • 15. Universiteit Utrecht onderzoekt humor Verschillen per groep ’Lachen ontspant de spieren. Lachen is inderdaad gezond Iedereen weet het. Dit is getest in drie situaties. Lachen, niet lachen en nadoen van lachen. Bij lachen was de ontspan- Humor werkt als smeerolie in besluitvormingsprocessen. Het ’Een van de onjuiste bewerin- nende werking het grootst. kan stress reduceren en heeft zelfs invloed op fysieke gezond- gen is, dat humor de aanmaak heid. Wat is op dit gebied wetenschappelijk bewezen? Maken we van de pijnstiller endorfine De Cliniclowns werken aan wel maximaal gebruik van humor? Drs. Sibe Doosje, gezond- in het lichaam zou stimu- het opwekken van de lach. heidspsycholoog van de Universiteit Utrecht, buigt zich dagelijks leren. Maar dat is nog nooit Humor bevordert een positief over dergelijke vragen. wetenschappelijk aangetoond. klimaat, creativiteit en het Humor doet wel iets met pijn- welzijn. Je voelt je er lek- door Jurgen de Jong niet meer beter worden’, ver- waarneming en dat lijkt me kerder bij. Dit werkt niet bij telt Doosje tijdens een lezing belangrijk. zwarte, of cynische humor. ’Iemand leed aan een ernstige bij Hoek Loos Medical. ’De Humor is geen medisch gas, ziekte in het ruggenmerg. Op omgeving in het ziekenhuis Een van de meer robuuste maar wel een belangrijk een gegeven moment lag hij beviel hem niet. Zijn ietwat onderzoeksresultaten op dit flankerend principe. in het ziekenhuis. Hij zou naïeve overtuiging was: ’Als ik punt komt uit de ’cold pres- Daarbij moet je wel goed me verplaats naar een betere sure test’. Tijdens die test inschatten wat iemand leuk omgeving, word ik ook beter.’ moesten mensen een hand in vindt. Vrouwen houden over Hij ging naar een hotel en een bak met ijswater stoppen. het algemeen niet van mop- koos voor veel vitamine C en Dat is zo koud, dat je dat maar pen, mannen wel. Jongeren ’humorinjecties’. Hij rede- kort zult volhouden. Het gaat houden van hardere grappen; neerde: ’Als ik vrolijk word, is pijn doen aan je hand. Ze ouderen van meer relativering. dat vast ook beter voor mijn lieten de testpersonen dit Nationaliteit speelt ook een toestand. En wat bleek: zijn doen in een filmzaal onder rol, net als sociale klasse. bloedbezinking verbeterde en verschillende omstandigheden. Woordspelletjes zijn meer hij genas van zijn chronische Tijdens het vertonen van geschikt voor de hoger opge- nieuws ziekte. humoristische films, walge- leiden. Als je in een bedrijf Dit waargebeurde verhaal lijke films, ’neutrale’ films en meer aandacht aan humor heeft heel veel onderzoek in geen films. De uitslag was dat wil besteden, zijn al deze gang gezet naar de gezond- de handen het langst in het gegevens van belang.’ heidseffecten van humor. water bleven bij het zien van Helaas heeft dat ook veel de humoristische of de walge- ’Hoek Loos Medical hanteert `maar de reden om dit onder- lijke films. Kennelijk konden een ’total care’-principe. Ik werp te onderzoeken wordt ze de pijn onder die omstan- denk dat total care ook humor daar niet minder van.’ digheden beter verdragen.’ moet bevatten. Er moet ’lach- gas komen uit de mensen’. Daartoe heb ik enkele tips, die ik u meegeef als huiswerk: – lach: want zien lachen, doet lachen – verzamel humor die u leuk vindt uit films, kranten, wat dan ook – denk associatief (de basis van humor), combineer schijnbaar onmogelijke ver- schijnselen – transformeer: zie de humor in ellende, creëer humo- ristisch perspectief – maak een lijst van vijf voor- werpen, situaties, of beel- den die u doen glimlachen, als een medicijn voor som- bere tijden.’ x 13
  • 16. De Renault racebolide in de hal van Van Doorne’s Transmissie heeft niets mogen laten zien bij de Formule 1. Niet omdat hij te lang- zaam is, integendeel. De met continu variabele transmissie (cvt) uitgeruste machine is zeker sneller dan zijn concurrenten met een getrapte automatische versnelling. Maar wegens de te grote voor- sprong werd de techniek verboden... Files zijn echter gunstig voor de afzetmarkt voor cvt. Want wie wil er nu de hele tijd die pook bedienen en zijn linkervoet optillen? Daarnaast is een cvt zuiniger dan welk ander transmissiesysteem ook. Producent Van Doorne Transmissie (VDT) heeft het tij dus mee. Het Tilburgse bedrijf maakt de stalen duwbanden waarmee een cvt is uitgerust en ontwerpt samen met afnemers de bijbehorende transmissiesystemen. door Felix Speulman Van Doorne’s Transmi Europeanen blijven een moeilijk te verklaren voorliefde houden voor naar zes miljoen duwban ’sportief rijden’. En dat is vreemd, want in de racesport zijn supersnelle auto- matische versnellingsbakken al lang gemeengoed. Misschien is het zuinigheid. Een traditio- nele automaat kost meer dan een hand- geschakelde versnellingsbak en is zo’n 7% duurder in gebruik. Maar daarbij steekt een continu variabele transmissie (cvt) weer gunstig af; ten opzichte van traditionele 3- of 4-traps automaten is van cvt voorzien, bijvoorbeeld de Nissan FOTO’S: VAN DOORNE’S TRANSMISSIE/BOSCH GROUP deze zo’n 15% zuiniger. Ook de meer Murano, 100% cvt (3,5 liter, v6 met 350 geavanceerde 5- en 6-traps automaten Nm). Het systeem heeft in Japan tegen- worden ingehaald; deze verbruiken nog woordig een marktaandeel van 30%. Ook altijd 7 tot 10% meer brandstof. Een cvt in de USA en West-Europa zal komende neemt altijd de optimale overbrengings- jaren het aantal cvt-modellen toenemen. verhouding aan, waardoor bij elke snel- Van Doorne’s Transmissie (VDT), sinds heid het motorvermogen zo efficiënt 1995 onderdeel van Bosch, levert ruim mogelijk wordt benut. 75% van alle duwbanden voor cvt- systemen wereldwijd. DAF Variomatic De enige concurrent met een zekere De cvt kleefde lange tijd een suf imago omvang is het Duitse LuK, met een aan, met de DAF Variomatic in de hoofd- marktaandeel van zo’n 20%, dat vooral de rol. Tot enkele jaren terug lag het maxi- nationale industrie (Audi) bedient. Maar male motorvermogen dat de duwbanden de eveneens Duitse Mercedes A- en B- aankonden op 250 Nm. Tegenwoordig klasse zijn uitgerust met een cvt met vormen ook grote motoren geen probleem duwband van VDT. meer, en zijn zelfs Japanse auto’s met ’Tilburg’ produceert duwbanden in een cilinderinhoud van meer dan 3 liter verschillende maten, ontworpen naar het 14
  • 17. Hoe werkt cvt? Bij elke voertuigsnelheid het optimale toerental met het beste koppel aan- nemen, dat is de essentie van cvt. De duwband loopt in doorsnee enigszins taps toe, en past precies tussen twee paar conische schijven, die zijdelings kunnen verschuiven op de assen waarop ze zijn gemonteerd. Door de zijdelingse afstand tussen de schijven groter te maken, neemt de omtreksnelheid af en anders- om. Zo kan bij elke voertuigsnelheid het optimale motortoerental worden aan- gehouden. Een computersysteem stuurt de afstand tussen de schijven via een hydraulisch systeem, rekening houdend met de input van rem- en gaspedaal en de rij- omstandigheden. wordt toegepast. De snaren maakt VDT Van rol tot snaar ssie groeit van een apart soort staal (zie kader). Maar hoe hoogwaardig de nieuwe generatie duwbanden ook is, VDT onderzoekt Een duwband van VDT bestaat uit 400 altijd methoden en materialen om het schakels van 1,8 mm dik, gestanst uit den per jaar product duurzamer en sterker te maken. Driekwart naar Japan hoog belastbaar staal met een toleran- tie van enkele microns (1 micron is 0,001 mm.). Een set van 9 of 12 snaren Meer dan driekwart van de zes miljoen van slechts 0,18 mm dikte houdt de duwbanden die VDT dit jaar produceert, schakels bij elkaar. Die snaren bestaan gaat naar afnemers in Japan, zoals Nissan, uit staal dat onder meer in de ruimte- Honda, Toyota, Mitsubishi en Subaru. vaart wordt toegepast. Dit staal komt Automatische transmissie is er standaard. van het Franse bedrijf Imphy Alloys, onderdeel van de Arcelor Group, waar- Net als in Noord-Amerika, met het mee VDT samenwerkt op R&D-gebied. belangrijke verschil dat daar flink is geïn- De samenstelling is geheim. VDT ver- vesteerd in productielijnen voor traditio- werkt het basismateriaal, geleverd op nele automaten. Toch kan VDT er voet rollen, tot snaren. Eerst wordt het staal vermogen dat moet aan de grond krijgen. Doordat Ameri- tot buizen van 80 mm. doorsnee gelast worden over- kaanse producenten terrein verliezen aan middels een microplasma-lasproces. gebracht. ’Het de Japanse concurrentie. En door aan- Dit proces gebruikt lage stroomsterk- zit op de scherping van de milieunormen, die tes, waardoor het dunne materiaal niet grens van fabrikanten onder druk zet over te te heet wordt, en verbranding zou wat je van- stappen op de productie van zuiniger kunnen ontstaan. daag de dag auto’s. Jatco (klant van VDT), de grootste in de indu- cvt-producent van de wereld, heeft vorig Met behulp van een high-speed came- strie kunt jaar een fabriek in Mexico gebouwd en ra van Linde, die 15.000 beelden per produceren’, zal dit jaar met de productie voor de seconde opneemt, heeft Hoek Loos zegt Klaus Noord-Amerikaanse markt beginnen. In vorig jaar het lasproces gefilmd. On- Maeder, direc- Europa is de industrie er onderhand wel regelmatigheden konden zo gemak- teur R&D. De van overtuigd dat cvt de ideale oplossing kelijk worden opgespoord, waardoor warmtebehande- is voor automatische transmissie. De flink op kosten is bespaard. De buizen ling die VDT het kortstondige prestaties van de Renault- worden ten slotte gesneden in ringen staal geeft, is heel bij- bolide op het circuit hebben daaraan van 10 tot 12 mm. breed, die worden zonder, zo stelt hij, zeker bijgedragen. Alleen de Europese opgerekt tot snaren van 200 mm. omdat deze in massa- automobilist moet mentaal nog over- productie nog maar weinig schakelen. x Nadere informatie: Hoek Loos Metaal en Industrie Tel. 010 246 14 70 15 metaal@hoekloos.nl
  • 18. Groei in ’cryobanken’ ’Zonder security-opslag ben je te kwetsbaar’ Ziekenhuizen, KI-centra, universiteiten en de farmaceutische industrie hebben steeds meer behoefte aan vriesruimte voor de opslag van biologisch materiaal, zoals bloed, sperma, vaccins, beenmerg en organen. Oorzaken van deze groeiende vraag zijn onvoldoende ruimte, te weinig deskundig personeel, of de behoefte aan reserve-opslag om het bedrijfsrisico te spreiden. Dit laatste speelt bij Crucell. door Karen de Jager Onderzoek, de tussenresultaten en de Het is voor de ’security-opslag’ van eindresultaten zijn het kapitaal van de cel- en virusbanken en kritische DNA- onderneming. Alle stappen in onderzoek constructen (samengesteld DNA). en productie worden schriftelijk vastge- legd en staan onder strenge controle van Unieke code de afdeling Quality Affairs. Deze afdeling Jolande Schoemaker, director Quality bewaakt de kwaliteit, ontplooit initiatie- Affairs: ’Het is eigenlijk net als met ven om die kwaliteit te verbeteren, en is elektronisch databeheer. Geen enkel Jolande Schoemaker, uiteindelijk verantwoordelijk voor het bedrijf bewaart dat meer op slechts één director Quality Affairs. vrijgeven van de producten. Alle tussen- locatie. Dat is verspreid opgeslagen. producten en basisproducten zijn opge- Anders ben je te kwetsbaar. Dat geldt ook slagen in een eigen cryogene (zeer koude) voor onze producten. Neem bijvoorbeeld op in onze eigen cryobank, maar ook bij opslag. Een risicoanalyse eind 2003 leer- kritisch DNA. Dat zijn grote moleculen HLC in Hedel. Regelmatig sturen we de, dat een externe reserve-opslag nood- die uit een heleboel stukjes bestaan, die materiaal daarheen op. Daar wordt het zakelijk was om financiële risico’s te samen een unieke code voor eiwitten volgens een vast protocol opgeslagen.’ spreiden. Sindsdien heeft Crucell een bevatten. Als je die code kunt lezen, kun eigen cryogene opslag in de cryobank van je die eiwitten maken. Wij ontwikkelen Hoek Loos Cryoservice in Gelderland. stukjes DNA om specifieke eiwitten te bouwen. Dat aan elkaar plakken van die stukjes DNA in die speciale volgorde is arbeidsintensief, en daarmee duur. Dus op het moment dat we een belangrijke stap hebben gezet in de constructie van zo’n DNA, vriezen we dat in en slaan het Biotech De kansen en risico’s in de bio- technologie zijn groot. Tegen de eco- nomische trend in groeide de omzet in deze sector vorig jaar wereldwijd met 17%. Het aantal Nederlandse biotech- bedrijven verdubbelde in de laatste vijf jaar. Hun kosten zijn zeer hoog. Nog maar eenderde van de biotechbedrij- FOTO: CRUCELL HOLLAND B.V./WWW.CRUCELL.COM ven maakt winst. Een bedrijf als Cru- cell, dat zich richt op het ontwikkelen van vaccins en antistoffen, moet eerst flink investeren in onderzoek, voor het haar eerste producten kan verkopen. 16
  • 19. manufacturing practice’. Bovendien vol- doet HLC aan onze strikte eisen wat betreft permanente bewaking. Altijd een back-up freezer, zodat in geval van nood het materiaal opnieuw kan worden opge- slagen. Geheimhouding en goede traceer- baarheid. Overigens kennen we het moederbedrijf van HLC al tien jaar. Onze eigen cryogene opslagtanks en benodigde leidingen, apparatuur en gas zijn door Hoek Loos geleverd.’ x Nadere informatie: www.crucell.com Hoek Loos Cryoservice Tel. 073 599 61 61 Crucell NV is een biotechnologiebedrijf dat zich richt op het ontwikkelen van vaccins en antistoffen tegen onder meer influenza, het West-Nijl virus, Ebola, malaria en hondsdolheid. Het is beursgenoteerd (AEX en Nasdaq). Crucell opereert op eigen kracht, maar gaat ook samenwerkingsverbanden aan, zoals met DSM en Sanofi Pasteur. Onlangs ontving het, samen met de Harvard Medical School, een subsidie van 15,9 miljoen euro van het Amerikaanse ministerie van gezondheid voor het ontwikkelen van een nieuw vaccin tegen HIV/AIDS. In de eerste helft van 2005 boekte Crucell een omzet van 16,1 miljoen euro. Er werken 250 mensen. Flexibel Verzendingen daarheen gaan per vlieg- Jolande Schoemaker: ’We hadden en heb- tuig en vergen veel organisatie. In Hedel ben ook nog steeds een reserveopslag staat precies dezelfde apparatuur als bij (alleen voor de celbanken) in Engeland. ons. Ze weten waar ze over praten. Dat is makkelijk. HLC stelt zich verder flexibel op. Het kan veel van onze wensen hono- reren. Zoals een eigen opslagtank in FOTO: CRUCELL HOLLAND B.V./WWW.CRUCELL.COM plaats van een hoekje in een vriesruimte die ook door anderen wordt gebruikt. Dat biedt voldoende ruimte voor uitbrei- ding van de opslag. HLC was ook onmiddellijk bereid het materiaal op te slaan en te beheren volgens GMP, ’good Hoek Loos Cryoservice HLC biedt het hele proces van cryogene opslaan in de cryobank van HLC, of verwerking, opslag van biologisch mate- laten verzenden naar de gewenste riaal en bijbehorende transporten. bestemming. Materiaal wordt opgeslagen in containers HLC biedt ook trainingen op maat en met vloeibare stikstof of in ultra-low tijdelijk, gespecialiseerd personeel. vriezers op temperaturen tussen –79 ºC Klanten van HLC: ruim zestig procent en –196 ºC. Dag en nacht is er bewaking. biotechnische en farmaceutische Een elektronisch systeem meet de tem- bedrijven, veertig procent ziekenhuizen peratuur, controleert en rapporteert. Het en universiteiten. invriezen gebeurt volgens het invries- protocol van de klant. Daarna zijn er Nadere informatie: verschillende mogelijkheden: het product Tel. 073 599 61 61 meenemen en zelf cryogeen opslaan, cryoservice@hoekloos.nl 17
  • 20. Wie het laatst lacht... Het lachen om Six Sigma zal wel nooit overgaan. Wie noemt mensen nou ook ’green belt’ of ’master black belt’? Maar dat lachen verstomt bij het zien van de resultaten. Of het groeiende aantal vacatures voor black belts. Dit blijkt toch niet ’alweer een voorbij vliegende rage’. General Electric is er al tien jaar mee bezig en niet van plan te stoppen. Voor Six Sigma geldt: wie het laatst lacht... door Jurjen de Jong en Roel Mazure 18
  • 21. Zo werkt het Iets moet 5 cm. lang zijn, maar blijkt 4,9 cm. of 5,1 cm. In de statistiek wordt die spreiding van 2 x 0,1 cm. met het Griekse teken sigma (s) aan- geduid. Hoe kleiner de spreiding, hoe meer exemplaren voor de klant bruik- baar zijn, en des te groter zijn tevre- denheid over de leverancier. Het percentage exemplaren dat afwijkt van de ideale maat wordt aangeduid met het sigmaniveau. Zo wil 3 sigma zeggen dat 6,7% van de exemplaren Invloed op werk en buiten de tolerantiegrenzen valt. Als een proces het 6 sigma-niveau heeft bereikt, zijn slechts 3,4 van de miljoen exemplaren onbruikbaar. De verbeter- methodiek Six Sigma streeft naar deze hoge graad van perfectie. De kracht van Six Sigma is het project- opleiding merkbaar matige karakter ervan. De methodiek streeft ernaar processen te verbeteren door de variatie in output aantoon- baar te reduceren. Six Sigma schrijft daartoe twaalf stappen voor, verdeeld over vijf fases. Deze vaste volgorde FOTO: ANP FOTO van werken geeft een projectteam houvast. Definitiefase Zo’n honderd grote Duitse organisaties hebben Six Sigma omarmd. Een van de gevolgen daarvan is Selectie van proces en projectleider, een groeiende belangstelling voor ’black belt’-opleidingen. ’black belt’. Die kiest green belts die hem gedurende het project onder- Nederlandse media schrijven houdt het werk erg interessant.’ er bij veel medewerkers aan- steunen. opvallend weinig over Six vankelijk veel argwaan blijkt Sigma. Het gezaghebbende 120 projecten in vijf jaar te zijn. Meetfase Duitse WirtschaftsWoche doet In vijf jaar tijd was hij bij Selectie van een meetbare karak- dat wel. Het blad sprak met Siemens Power Generation Arbeidsplaatsen teristiek (de CTQ – Critical To Quality) een aantal black belts en con- bij niet minder dan 120 pro- Hun grote angst is, dat black van het proces. Specificatie van de stateerde enkele invloeden jecten betrokken. Hij haast belts vooral in het aantal tolerantiegrenzen en toetsing van de ervan op de arbeidsmarkt. Zo zich overigens te verklaren dat arbeidsplaatsen willen snoeien betrouwbaarheid van de meet- zijn vooral geschoolde technici het lang niet altijd om om op die manier de producti- methode. met langdurige ervaring in ingewikkelde, technische pro- viteit te verbeteren. De inge- technische processen uit op cessen ging. ’In een aantal nieur van Siemens verweert Analysefase het bereiken van de rang van gevallen constateerde ik dat zich kranig tegen deze aantij- Meten van het actuele gedrag van de black belt. Dat is vaak een de grootste kans op fouten in ging. ’Ik denk dat black belts CTQ. Vastleggen van een kwantitatieve interessante stimulans voor een proces te maken had met juist arbeidsplaatsen veilig- doelstelling. Bepalen van parameters hun carrière. Wirtschafts- de communicatie tussen stellen!’, zegt hij. ’Door pro- die invloed hebben op CTQ. Woche citeert een tevreden verschillende afdelingen.’ cessen te verbeteren, wordt de elektrotechnisch ingenieur van Om dergelijke problemen op dienstverlening beter. Daar- Verbeterfase Siemens Power Generation, te lossen, is niet zo zeer tech- mee blijft het bedrijf gezond Onderzoek naar de belangrijkste producent van elektriciteits- nisch inzicht nodig, maar en aantrekkelijk voor haar invloedsfactoren. Ontwerp en invoering centrales, waar vijf jaar vooral mensenkennis. klanten.’ van verbeteracties. geleden met Six Sigma is ’Ik breng dan de betrokken af- Overigens laat een woordvoer- begonnen: ’Als black belt heb delingen bij elkaar om de tafel der van Siemens weten dat Controlefase ik geen vaste taakomschrij- en zoek dan gezamenlijk naar het bedrijf in Nederland niets Borgen van het nieuwe proces door ving meer, maar ben ik steeds een verbetering van het doet met Six Sigma. Dat loopt het kwaliteitsbeheerssysteem aan te met andere aspecten van de proces.’ dus parallel met de media- passen. bedrijfsvoering bezig. Dat Dat valt niet altijd mee, omdat aandacht. n 19
  • 22. Internationale ’master black ’Keuze van projectgroep nog goed, dat niet alle managers even goed bijdroegen aan de verbetertrajecten: ’Dan vroeg ik voor een projectteam de beste twee mensen, maar kreeg ik de twee die op dat moment het best gemist konden worden. Dat werkte niet altijd optimaal.’ FOTO’S: GENERAL ELECTRIC Producten van GE Plastics zijn terug te vinden in de meest uiteenlopende voorwerpen. Objectieve kijk De keuze van projectgroepleden ziet Tien jaar geleden voerde General Electric (GE) de verbetermethodiek Six Sigma in. Wereldwijd. De gevolgen zijn groot. Nog steeds leiden verbeteringen tot een jaarlijkse productiviteitswinst van zo’n 3 à 4%. Alleen al in de Europese hoofdvestiging van GE Plastics in Bergen op Zoom werken 25 black belts en 5 master black belts. De beslissing om wereldwijd Six Sigma gebruik van het CAPmodel (Change te gaan gebruiken, is op het allerhoogste Accelaration Process). Dat is een stap- niveau genomen door Jack Welch, die penplan voor culturele veranderingen, toen ’president’ was. zoals het implementeren van Six Sigma.’ ’Die optimale steun vanuit de top van het bedrijf betekent niet dat Six Sigma in alle Draagvlak vestigingen even makkelijk werd inge- ’CAP gaat uit van de gedachte dat iedere voerd’, vertelt Marcel Kranenburg, master verandering voor betrokkenen in eerste black belt bij GE Plastics in Europa. instantie bedreigend is. ’De impact van Six Sigma CAP probeert barrières op de cultuur van een weg te nemen door mensen organisatie is groot. bewust te maken van de ’Mister S Als een van de noodzaak tot verandering, grootste bedrijven draagvlak daarvoor te creëren Dit is Jack Welch, volgens velen ’mister Six ter wereld heeft GE en geleidelijk tot een nieuwe Sigma’. Die eer komt hem ten dele toe. De te maken met veel visie te komen.’ verbetermethodiek Six Sigma werd in 1987 culturen. Six Sigma Aanvankelijk was het imple- door Bob Galvin ontwikkeld, toenmalig top- is een typisch menteren van Six Sigma dus man van het eveneens Amerikaanse Moto- Amerikaans mana- het belangrijkste doel van rola. Het bedrijf boekte er onmiddellijk gementsysteem. GE. Als een van de eerste mas- succes mee. Maar de grote vlucht kwam Gelukkig maakten ter black belts binnen GE inderdaad pas toen Jack Welch, topman we binnen GE herinnert Kranenburg zich van General Electric, in 1995 besloot dat DAF laat leveranciers meedoen Linde Gas: recente, Ook de Amerikaanse vracht- te meten en vervolgens de gebruiken. Het bedrijf wil op In 2004 begonnen de eerste wagenfabrikant Paccar, sinds organisatie en de inrichting van die manier vertragingen en uit- Six Sigma-projecten bij Linde 1996 eigenaar van DAF-trucks, de laseenheden aan te passen, val door gebruik van ondeug- Gas. Dertien tegelijk, de werkt met Six Sigma. Bijvoor- wist Paccar de variatie in las- delijke componenten vermin- meeste gerelateerd aan de beeld voor het lasproces. In tijden significant te verkleinen deren, schrijft het bedrijf in Duitse organisatie, één in de één van haar fabrieken bleek en wachttijden vrijwel te een eigen Six Sigma-brochure. Benelux. Voorjaar 2005 gingen een grote variatie te bestaan in elimineren. Enkele jaren geleden is zeventien projecten van start, de tijd die nodig was om com- Paccar is voor een belangrijk Hoek Loos hiermee geconfron- waarbij ook vestigingen in bij- ponenten te lassen. Als gevolg deel afhankelijk van leveran- teerd. Het gassenbedrijf vol- voorbeeld Hongarije, Italië, daarvan ontstonden wachttij- ciers van componenten. Daar- deed aan de eisen en is, mede Polen, Slowakije, Spanje en den in de productiestroom. om stimuleert Paccar ook haar daardoor, nog steeds ’prefer- Tsjechië zijn betrokken. Door de lastijden nauwkeurig leveranciers om Six Sigma te 20 red supplier’. Ruud Sijs, de eerste black belt
  • 23. k belt’ van General Electric: leden is heel belangrijk’ Kranenburg als een van de belangrijkste taken van een black belt. ’Een black belt is in de eerste plaats facilitator van het Six Sigma-proces. In feite hoeft hij zelf feitelijk geen verstand te hebben van het proces dat hij onder handen heeft. Voor een objectieve kijk is het zelfs beter als FOTO: ALBERT JOOSEN hij dat proces niet kent! Daarnaast heb je mensen nodig die juist wel intensief Marcel Kranenburg betrokken zijn bij het proces dat je onder handen neemt. Een belangrijke vuist- maar ook om administratieve of com- regel is, dat je ook medewerkers kiest die merciële processen. Six Sigma is in prin- de gevolgen van een veranderingsproces cipe op ieder proces toepasbaar. aan den lijve zullen ondervinden. Ten eerste zijn dat de mensen die het betref- Productiviteitswinst fende proces werkelijk van binnenuit In bepaald opzicht ging het tien jaar kennen. geleden makkelijker. Toen had je nog Bovendien zijn dat ook degenen die eenvoudige verbeterpunten: het ’low het nieuwe proces uiteindelijk dagelijks hanging fruit’. Inmiddels is dat wel moeten ’dragen’. Voor het eindresultaat geplukt. is hun inbreng dus cruciaal.’ Toch levert Six Sigma jaarlijks nog steeds een productiviteitswinst op van 3 à 4%. Het belang dat GE stelt in Six Sigma valt Dat is mede te danken aan het feit dat de nauwelijks te overschatten. Tekenend is, organisatie inmiddels ook leveranciers FOTO: ANP FOTO dat zo’n 15% van de medewerkers van én afnemers stimuleert om de metho- het bedrijf inmiddels een Six Sigma- diek te implementeren. n certificaat heeft gehaald. ’Alleen al in Bergen op ix Sigma’ Zoom werken 25 zijn gigantische organisatie binnen vijf jaar actieve black belts, Succesverhalen? die gemiddeld een Six Sigma-bedrijf moest worden. De met drie pro- GE manifesteert zich wereldwijd grote successen van GE worden voor een jecten tegelijk als een van de belangrijkste groot deel aan Six Sigma toegeschreven. bezig zijn.’ ’evangelisten’ van Six Sigma. In Veel Amerikaanse organisaties hanteren Daarbij gaat Nederland neemt GE deel aan sindsdien de methodiek. Hun Europese het niet Six Sigma Summits. Daarin doen vestigingen doen meestal mee. alleen om inmiddels achttien grote orga- Vervolgens zijn ook Europese bedrijven de productie- nisaties mee, waaronder DAF, methodiek gaan omarmen. processen, Hoek Loos, KPN en Philips. ’Tijdens de vele openbare congressen en seminars over Six snelle start Sigma hoor je vooral de succes- verhalen’, vindt Kranenburg. bij Hoek Loos: ’Six Sigma en zijn ruim tien medewerkers doel grotendeels bereiken’, wordt nu breed ingezet: bij als green belt actief. aldus Sijs. Duidelijk is dat Six ’In de beslotenheid van deze verkoop, distributie, productie, Van de diverse Six Sigma- Sigma ook bij Hoek Loos een Summit, die een aantal keren per intern transport, omgang met projecten van dit moment valt blijvende invloed heeft. ’Teke- jaar wordt gehouden, kunnen klachten, factuurafhandeling het project in IJmuiden op, nend is het aantal deelnemers ’master black belts’ ook hun en in magazijnen.’ omdat hier de klant, Corus, aan onze Six Sigma-trainin- minder geslaagde ervaringen uit- Het eerste project in de nauw bij betrokken is. Doel is gen. Vorig jaar waren dat er wisselen. Daar leren we allemaal Benelux betrof bulkdistributie om vraag en aanbod van zuur- zes, dit jaar zijn het er al elf. veel meer van.’ en tankplaatsingen. Intussen stof beter op elkaar af te stem- Meer en meer afdelingen heeft Hoek Loos ook haar men en daarmee verliezen en zullen met Six Sigma te maken tweede black belt in huis, kosten te besparen. ’Voor het krijgen, tot het overal in ons Nadere informatie: afkomstig van General Electric, eind van het jaar zullen we dit 21 21 bloed zit.’ www.generalelectric.com
  • 24. Hoek Loos SECCURA®: het nieuwe gemak rond de verantwoordelijkheid voor uw cilindervoorraad. De turnkey oplossing voor aanvullen en aansluiten van uw gascilinders en -pakketten. Waarschijnlijk zijn één of meer mensen binnen uw organisatie verantwoordelijk voor een optimale gassenvoorziening. Maar wat gebeurt er bij ziekte of vakantie? Wie bestelt dan bijtijds de gassen? En hoe is de veiligheid gewaarborgd? Of nog iets heel anders: heeft u er ooit bij stilgestaan wat het zou kunnen gaan kosten als uw (productie)processen helemaal stil zouden komen te vallen, alleen omdat het gas op is? Het nieuwe Hoek Loos SECCURA-pakket is even simpel als doeltreffend: wij kunnen uw gassenvoorziening op het gebied van cilinders en cilinderpakketten van u overnemen. Waarbij we de voorraad bewaken, die eventueel aanvullen, lege cilinders verwisselen voor volle en een controle doen op lekkage. U uw werk, wij het onze. De voordelen zijn helder: gemak voor u, besparingen op onnodige eigen personeelskosten, geen stilstand door een tekort aan gas en de grootst mogelijke veiligheid dankzij onze getrainde chauffeurs. Zekerheid op alle fronten, da’s de belofte van SECCURA. Bel nu voor een afspraak die u tot niets verplicht. Hoek Loos. Ideas become solutions. Hoek Loos B.V. | Havenstraat 1 | Postbus 78 | 3100 AB Schiedam Tel. 010 246 14 70 | Fax 010 246 15 06 | info@hoekloos.nl | www.hoekloos.nl
  • 25. FOTO: LINDE GAS Aantoonbare resultaten Op persoonlijke titel Micro c.v. Toen ik voor het eerst van Six Sigma daar een goed voorbeeld van. Dit project hoorde, was ik daar sceptisch over. Mijn richtte zich op de transporten voor het Peter Stocks, 48 jaar, reactie was: het zoveelste nieuwe vullen van bulktanks bij klanten. Daarin geboren in Düsseldorf, managementinstrument, uitgevonden waren verbeteringen mogelijk en die zijn vader van twee kinderen. door consultants die er veel geld aan inmiddels aangebracht. Zo hebben diverse Is manager West-Europa en willen verdienen. Toen ik me echter tankwagens een optimalere standplaats lid Raad van Bestuur van meer in de methode verdiepte, ontdekte gekregen. De distributie is daardoor aan- Linde Gas. ik al snel het potentieel van Six Sigma. toonbaar verbeterd. Ik besefte hoe fundamenteel de uitgangs- Hoewel dat project is afgerond, stopt het Studeerde, na het punten ervan waren, en dat veel goed proces daarmee niet. Want de omstan- gymnasium, bedrijfsweten- geleide, succesvolle organisaties onbe- digheden veranderen voortdurend. Daar- schappen in Keulen en wust al lang Six Sigma-achtige methoden om blijven we het distributieproces Pennsylvania. toepasten. Want waar gaat het uit- monitoren en waar nodig aanpassen. Dat eindelijk bij Six Sigma om? De klant! is de kracht van Six Sigma; het helpt Werkte vijftien jaar bij het processen te verbeteren en stimuleert om stroom- en gasbedrijf VEBA Een belangrijk uitgangspunt van Six die verbeteringen te borgen. (opgegaan in E.On) en was Sigma is, dat het steeds om kortlopende, directeur van de gassen- afgeronde projecten gaat, die in enkele Dat is ook precies wat klanten van ons bedrijven Air Products maanden aantoonbare resultaten mogen verwachten. We zijn misschien Deutschland en opleveren. Die successen zijn de beste niet altijd de goedkoopste leverancier, Messer Griesheim. stimulans om verder te gaan. Ik moet maar bieden wèl meerwaarde. Bijvoor- toegeven, dat we bij Linde met veel te beeld in de vorm van flexibiliteit en complexe projecten begonnen. Daar reactiesnelheid. Eén telefoontje is vol- hebben we van geleerd. doende om ons te mobiliseren. Daarin Aanvankelijk werkten we ook sterk van- kunnen we, met hulp van Six Sigma, uit de directie. Nu is commitment van de steeds verder verbeteren. Dat stelt onze directie uiteraard belangrijk. Maar de klanten in staat om hùn klanten tevreden verantwoordelijkheid en de budgetten te maken. En dat is uiteindelijk ons zijn dit najaar naar operationeel niveau gemeenschappelijk doel. x overgeheveld. Want Six Sigma gaat over de problemen van alledag op de ’werkvloer’ heen. Six Sigma is vooral een mentaliteit, deel van de dagelijkse realiteit. Het eerste Six Sigma-project dat vorig jaar bij Hoek Loos werd uitgevoerd, is 23
  • 26. Henk Zorge was die ochtend aanwezig op Pernis: ’Ik zat in vergadering. Het licht knipperde een paar keer en viel toen uit. Er was net een presentatie aan de gang met gebruikmaking van een laptop. Die werkte door op de accu, maar de beamer niet. Wij konden niet vermoeden wat er aan de hand was, dus onze discussie ging gewoon door. Ruim een uur later was het lunchtijd en pleegde een van de aanwezigen wat telefoontjes. Die hoorde toen wat er gebeurd was en vroeg mij om te komen helpen.’ – Wat heeft dat nog een tijd geduurd... Zorge: ’Ach, je kunt in dat uur wel alle- maal op de fabriek gaan staan dansen, maar dat heeft niet veel zin. Je moet in zo’n fase vooral de ingebouwde beveili- gingen hun werk laten doen. Ze moeten van hun druk en temperatuur af. Dan praten we over 60 bar en op 1.300 graden. Het zijn fabrieken met een enorme inhoud, dus dat duurt even.’ Pernis – Je weet natuurlijk niet zeker of die fase goed gaat verlopen. Was er geen oekaze om allemaal de schuilkelder op te zoeken? plotseling plat Zorge: ’Nee. Maar dat eerste uur is inder- daad wel onzeker. Dat had niemand ooit meegemaakt; dus je weet niet wat er op je afkomt. Maar als dat eerste uur goed gaat, dan geeft dat wel heel veel vertrouwen.’ door Jurjen de Jong – Hoe kunnen fabrieken dat langzame stoppen veilig en rustig doen, zonder dat ze stroom hebben? Meer dan vijftig fabrieken die ineens Zorge: ’Alle kleppen hebben hun ’veilige uitvallen als nasleep van een stroom- actie’. Een koelwaterklep zal zonder aan- storing. Niet in New Orleans of de sturing altijd open vallen. Een stoomklep Derde Wereld, maar ’gewoon’ in Pernis, juli 2005. Dat is uniek in de geschiedenis Shell Nederland van Shell. Installaties worden afzonderlijk wel op zo’n calamiteit getest. Klep voor Raffinaderij klep. Maar niet tientallen fabrieken tegelijk. Hoe doorstonden ze dat? Grootste van Europa, een van de grootste ter wereld. Kan 44.000 liter ruwe olie per minuut verwerken. Pro- duceert voornamelijk benzine, die- sel, lpg, kerosine, nafta, smeerolie en scheepsbrandstof. Op Pernis bevinden zich ook belang- rijke fabrieken van Shell Nederland Chemie en derden. Direct na het uitvallen van de fabrieken op (bron: www.shell.nl) Pernis moest Shell grote hoeveelheden brandbaar materiaal ’affakkelen’. De vlammen waren kilometers ver te zien. ANP-foto was direct ter plaatse. 24
  • 27. zal van zichzelf altijd dichtvallen. Een fakkelklep gaat uit zichzelf open. Dat is purgen. In die fase heb je heel veel werk, zeker ook voor Hoek Loos. Eerste prio- Purgen met allemaal precies wat bij uitval gebeuren moet, en is verankerd in het design. riteit is om de utilities (stoom, stroom, lucht, gassen, water...) weer op orde te warme stikstof Maar daarbij kunnen wel dingen hebben. Zo lang daar één van ontbreekt, gebeuren die je niet had verwacht. De kun je helemaal niets. Maar zodra het Een van de lastigste klussen tijdens procesoperators beschikten wel over weer werkt, begint het opnemen van de de stops bij Shell is het explosievrij noodstroom. Die konden het proces schade. In ons deel van Pernis is die ver- maken van de propaanunit. Bij de volgen. Onregelmatigheden meldden zij waarloosbaar; elders valt dat ook erg mee. stop in 2000 was dit onderdeel oor- aan een inmiddels gevormd crisisteam. Dat geeft ook veel vertrouwen. En dat zaak van de vertraging van de hele maakte, dat we snel weer konden stop. Dus werd de propaanunit Dat is overigens vooral bezig met de vol- opstarten.’ n speerpunt in de evaluatie. gende fase. Daarin moeten allerlei Voor het explosievrij maken, gaan controles uitgevoerd worden. Er zijn vele liters stikstof door de leidingen, onderdelen die niet nat mogen worden. (Over de precieze oorzaak van de stroom- die propaan verdrijven. Stikstof is Bepaalde leidingen moeten gespoeld storing was bij het ter perse gaan van vloeibaar in de tankwagen (ongeveer worden met stikstof, het zogeheten deze editie nog geen informatie bekend.) –180 graden). Een verdamper maakt het gasvormig, maar het is dan altijd Henk Zorge werkt tien jaar bij Shell Pernis en is verantwoordelijk voor alle operationele nog koud. Daardoor is het propaan procedures met betrekking tot stops, testen en starten van de installaties die samen de water- ook vloeibaar en dus lastiger weg te stof leveren. krijgen. Conclusie (het laat zich raden): purgen met warme stikstof. ’Dit had Daarvoor heeft Hoek Loos in 2004 speciale apparatuur meegenomen, niemand waarvan de temperatuur traploos ooit geregeld kan worden, zelfs tot hon- derden graden boven nul. meegemaakt’ Henk Zorge van Shell vertelt of dat beviel: ’De propaanunit was nu de eerste installatie die we konden vrijgeven voor werkzaamheden. Dus deze verbetering handhaven we.’ 25
  • 28. Ook geplande stop is vat vol verrassingen Tweeduizend externen over de vloer De ’geplande stop’ is een soort APK voor fabrieken. In Pernis vergt die jaren van gedegen voorbereiding. Uiteindelijk zijn gedurende enkele weken bijna tweeduizend externen over de vloer, met al hun apparatuur. Hoe goed georganiseerd ook, een stop blijft een vat vol verrassingen. De laatste keer was er acht dagen vertraging. Dat is veel en kost geld. De moeder aller stops vond in 2004 klanten. Zitten die klanten toevallig op plaats. Groot onderhoud, een paar hetzelfde moment om een stop verlegen? nieuwbouwprojecten, plus grote aanpas- Dat wordt allemaal meegenomen in de singen. Daardoor was het bijzonder druk planning.’ op de raffinaderij. ’Alle verloven waren ingetrokken, ook bij de meeste van de Veiligheid vijftig bedrijven (contractors) die wij Uiteraard werkt Shell vaak met dezelfde inhuren’, vertelt Henk Zorge. specialisten, maar die moeten wel tijdig De voorbereiding van de stop in het worden vastgelegd. ’We kunnen niet najaar van 2004 begon voor Zorge ruim hebben dat zij in die periode door een anderhalf jaar eerder. Voor dat moment concurrent zijn geboekt.’ is al op veel hoger niveau bekeken Elke onderhoudsstop begint met een wanneer Pernis in onderhoud kan. Dat startinstructie, waar Shell de contractors heeft alles te maken met de productie- brieft over de details van de installatie, planningen van Shell wereldwijd. De de veiligheidsvoorschriften, specifieke stops van fabrieken overal ter wereld risico’s en beheersmaatregelen. Die hebben invloed op elkaar. Bovendien instructie is verplicht voor alle aan- lessen kunnen direct overal worden toe- zijn fabrieken op een raffinaderij in nemers. Daarna leggen de operators van gepast. een keten aan elkaar gekoppeld, die Shell de fabriek stil volgens een vast- naadloos doorloopt naar fabrieken van staande ’shut down’-procedure. Vervol- Testen gens moeten de gevaarlijke stoffen uit de Nadat alle instrumenten zijn gekali- leidingen. Daarvoor wordt Hoek Loos breerd en alle installaties weer gemon- Nieuwe naam: ingehuurd.’ teerd, volgt het testen. Zorge: ’Een Linde Nitrogen Services Als de installatie is vrijgegeven, wordt de belangrijk onderdeel daarvan is de hele fabriek stap voor stap gedemon- controle, met Hoek Loos, of de appara- Purgen (het spoelen van leidingen) en teerd, geïnspecteerd en schoongemaakt. tuur gasdicht is. Pas daarna mogen grondvriezen (bijvoorbeeld voor Maar dat vrijgeven gebeurde in 2004 als- inbedrijfstellers de regelkringen – zelf- tunnelbouw) zijn twee van de hoofd- maar niet. Men kon de installatie niet standige delen van de installatie – testen. activiteiten van Linde Nitrogen Services loskoppelen van de eeuwig brandende Door op deze manier de hele installatie (LNS). Een jaar of vijf geleden begon dit fakkels. De oorzaak was niet voor de deel voor deel te testen, is de kans het bedrijfsonderdeel als Hoek Loos hand liggend: zoutafzetting in leidingen. grootst dat de fabriek als geheel straks Industrial Services. De activiteiten Cruciale afsluiters hadden ook een zout- zonder problemen weer kan worden strekten zich al snel uit over heel Euro- laagje en gingen daardoor niet meer opgestart.’ pa, met uitschieters naar bijvoorbeeld dicht. Het betrof de leidingen voor Maar als de fabriek weer draait, is het Brazilië en Singapore. De klanten zijn brandbare restgassen. Die leidingen werk van Zorge en zijn collega’s nog niet veelal multinationals, bij wie de naams- vormen een netwerk, dat uitmondt in klaar. ’Alle bevindingen van een onder- bekendheid van Linde groter is dan die een fakkelpijp. Dergelijke zoutophoping houdsstop worden in rapporten vast- van Hoek Loos; vandaar de naams- daarin is zeer ongebruikelijk. gelegd. Daar ben ik na een stop nog wel wijziging. Het hart van deze organisatie De eerste dagen van de shutdown een maand of drie mee bezig.’ Intussen blijft in Schiedam, maar er komen moesten technici de fabriek separeren kijkt hij natuurlijk ook al weer twee jaar steeds meer satellietvestigingen in het van de fakkel. Daarna was het zaak het vooruit naar de volgende onderhouds- buitenland. zout te verwijderen. Contractors waren al stop? ’Ja, en veel verder. De grote stops op het terrein, stonden eigenlijk klaar staan vaak al tien jaar van te voren op de Nadere informatie: voor heel ander werk. Shell als geheel zal planning. En vergeet alle kleinere stops Tel. 010 246 14 60 dit niet gauw nog eens meemaken. Want niet, die tussen de grote onderhouds- industrialservices@hoekloos.nl het evaluatierapport van een stop wordt stops gepland zijn. ’x info@linde-nitrogen-services.com wereldwijd verspreid. Dus de geleerde 26
  • 29. Veilig vergrijzen vergt feller verlichten De vergrijzing van de samen- leving gaat nog jaren duren en krijgt steeds meer invloed op verkeersveiligheid. Onder andere door de afname van het gezichtsvermogen van de gemiddelde weggebruiker. Volgens sommige statistieken heb je op je veertigste twee- maal zoveel licht nodig als op je twintigste om hetzelfde te zien. Op je zestigste zou dat al bijna zes keer zoveel zijn. En op je zeventigste zelfs tien keer. Dit beïnvloedt uiteraard niet alleen hen die slechter zien, maar evenzeer degenen die slechter gezien worden. Voor behoud van hetzelfde zicht (op de weg) moet een Met halogeenkoplampen. vergrijzende samenleving dus beter verlichten. Een xenonlamp geeft zeker tweemaal zoveel licht als de voor auto’s gebruikelijke halo- geenlamp en gebruikt minder energie. De prijzen van de lampen dalen, inmiddels naar zo’n honderd euro. Terwijl de levensduur van xenonlampen veelal wordt omschreven als ’een autoleven lang’. Er zijn inmiddels dan ook Japanse middenklassers met dit type verlichting. Maar die lamp moet dan wel in een goed armatuur bevestigd worden. Dat gebeurt niet altijd. Een Zweeds auto- blad – in Scandinavië is licht Met xenonkoplampen. echt een issue – testte ooit negen auto’s op dat laatste. miljoenen autolampen per lucht. Dit gas isoleren uit Eenvoudig door de lengte en jaar en is daarmee een zeer lucht vergt gespecialiseerde de breedte van de dimlicht- belangrijke speler op de apparatuur. Een luchtsplitser nieuws bundel te meten. Een Renault wereldmarkt. De grote Philips- van Hoek Loos beschikt daar- kwam er toen het slechtst af, fabriek in Aken werkt ook over en levert dit edelgas aan zelfs slechter dan diverse voortdurend aan innovatie. Zo Philips in Aken. auto’s zonder xenonlicht. Een is er nu de XenEco-lamp, Volvo scoorde extreem goed, gemaakt van milieuvriende- Nadere informatie: veel beter ook dan andere lijke materialen. Speciale gassen: Volvo’s. HiQ Helpdesk Philips Automotive Lighting Xenon is een edelgas. Het Tel. 0313 49 04 40 produceert vele honderden vormt 0,0000087% van de hiq@hoekloos.nl 27
  • 30. Wereldwijd ’Kapot’ is cool Gekreukeld, gerafeld, gebleekt... wordt het milieu doorgaans Nadere informatie: als het maar is aangetast. Dat niet beter van. Een alternatief Droogijsstraalmachines in is een must voor bepaalde is kleding bestralen met kei- diverse maten: kledinglijnen. Die noemt men harde korrels bevroren CO2. Hoek Loos CryoClean bijvoorbeeld ’stone washed’. Die lossen na gebruik meteen Tel. 010 246 15 42 Meestal heeft het productie- weer op in de lucht. Je kunt er www.cryoclean.com proces van die kleding meer ook figuren mee aanbrengen te maken met chemische op kleding. De methode heeft De bijbehorende droogijskorrels behandelingen (vooral zuren) een gedeponeerde handels- (Icebitzzz): dan met stenen. En daar naam, CryoTex. x Tel. 020 581 12 11 28
  • 31. Hoogste brug ter wereld Autorijden boven de wolken. Armaturiers. Dat bedrijf heeft mengsel). Daarmee is de Dat kan regelmatig op de Linde benaderd voor het gas betonbewapening van de www.hoekloos.nl Millau-brug in Zuid-Frankrijk, Corgon 18 (een argon-/CO2- pijlers gelast. x Adresgegevens onderdeel van de autoroute Hoofdkantoor naar Barcelona. De afstand Tel. 010 246 16 16 tussen het wegdek en het e-mail: info@hoekloos.nl laagste punt van het dal er- Tonnage & On-site Productie onder is 270 meter. Maar de Tel. 010 246 12 70 e-mail: tonnage@hoekloos.nl titel ’hoogste brug ter wereld’ ontleent de Millau aan de Hoek Loos Medical Tel. 040 282 58 25 hoogte van een van de zeven e-mail: medical@hoekloos.nl pijlers: 343 meter. De lengte Hoek Loos Chemie van de brug is 2,5 km. Hij Tel. 010 246 14 70 ging vorig jaar open, na drie e-mail: chemie@hoekloos.nl jaar bouwen. Hoek Loos Voeding Aan de bouw is bijgedragen Tel. 010 246 14 70 door betonspecialist Samt e-mail: voeding@hoekloos.nl Hoek Loos Metaal & Industrie Tel. 010 246 14 70 e-mail: metaal@hoekloos.nl Made in China Hoek Loos CryoClean Tel. 010 246 15 42 e-mail: cryoclean@hoekloos.nl Hoek Loos Cryoservice Cd’s en dvd’s zijn gemaakt van de snelst groeiende Bayer heeft daartoe een Tel. 073 599 61 61 van polycarbonaat. Bayer bedrijventerreinen voor che- contract gesloten met een e-mail: cryoservice@hoekloos.nl MaterialScience heeft een mie van heel China. Die joint venture van Linde Gas Linde Nitrogen Services grote polycarbonaatfabriek fabriek kan alleen draaien als met de Shanghai Coking & Tel. 010 246 14 60 neergezet in het Shanghai er voldoende koolmonoxide Chemical Corporation. x Linde Gas Belgium Chemical Industrial Park, een en waterstof beschikbaar zijn. Tel. +32 388 08 500 e-mail: contact@linde-gas.be Colofon Halfjaarlijks magazine voor relaties van Hoek Loos. Hoofdredactie: Jurjen de Jong Communicatie, Amstelveen Tel. 020 641 39 37 e-mail: info@dejongcom.nl www.dejongcom.nl Redactie: P.B. de Bruine, P.H. Kuipers, H.J. Meeder, P.A.M. Ripson Concept en vormgeving: Niek Wensing, Huis ter Heide (U.) Fotografie: Hans de Lijser (tenzij anders vermeld) Opmaak/litho/druk: Drukkerij De Eendracht, Schiedam Productie: Hoek Loos, afd. Communicatie, P.B. de Bruine Redactiesecretariaat/informatie: Hoek Loos, afd. Communicatie, Postbus 78, 3100 AB Schiedam. Tel. 010 246 13 56, fax 010 246 13 69 E-mail: flow@hoekloos.nl Overname van artikelen en/of afbeeldingen uit ’Flow’ is uitsluitend 29 toegestaan na toestemming van het redactiesecretariaat.
  • 32. zomaar een gastoepassing Altijd & overal Psssssst. Weg pijn! De wedstrijd is in volle gang. bij voetbal, hockey, tennis en • verstuikingen Easycryo levert geïntegreerde De druk is hoog. Opeens gaat in de draf- en rensport. • bloeduitstortingen temperatuurmeting in de spuit- het mis. Heftige pijn! De eerste Het wolkje gas is CO2 in de • rugpijn ten gevolge van ver- apparatuur. Een lcd-schermpje hulp snelt toe. Conclusie: niets allerhoogste, medicinale kwa- groeiingen meldt de temperatuur van de gebroken. Op zich kan de wed- liteit. In de cilinder is het • postoperatief oedeem opperhuid voor en tijdens de strijd verder. Maar die pijn is vloeibaar. Het komt via de • tendinitis (ontsteking van behandeling. De gasvoorraad niet weg. En te hevig voor het verstuivers gasvormig naar pezen) en die aan de Easycryo is gekop- leveren van de gewenste top- buiten. Die expansie, van • sciatica (lage rugpijn). peld kan variëren. Van een for- prestatie. Pijnstillers, zoals pil- vloeibaar naar gasvormig, se fles tot aan een kleine in de len of injecties, zijn verboden. onttrekt energie (warmte) aan Uiteraard is van belang om te EHBO-tas, om snel mee het De tijd dringt; de wedstrijd de omgeving, waardoor het weten wat de temperatuur van veld op te hollen. x mòet door. Dan rest maar één koud wordt. Die kou verdrijft de huid is en hoe die verandert oplossing; een paar wolkjes de pijn. Lang genoeg om de tijdens het spuiten. Daaruit Nadere informatie: gas. Kwestie van een paar wedstrijd af te maken... valt immers af te leiden hoe Over het proces: seconden. Het is niet meer Overigens zijn fysiothera- lang gespoten moet worden. www.easycryo.com dan gevolgen bestrijden, maar peuten de grootste afnemers Dergelijke temperatuurmetin- en www.stim-form.com o zo praktisch. In de topsport van dit product. Zij gebruiken gen zijn mogelijk met infra- Om te bestellen: weten ze er alles van. Vooral het bij de behandeling van: roodtechnologie. Het merk info@linde-gas.be FOTO: DE PERSONEELZAAK B.V. 30