• Like
'Witboek versus Zwartboek - Kraken en Leegstand', pp.11
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

'Witboek versus Zwartboek - Kraken en Leegstand', pp.11

  • 2,019 views
Published

 

Published in Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
2,019
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
12
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. oktober 2009 MAArt 2008 Vakblad voor de stedelijke praktijk Vakblad voor de stedelijke praktijk GROEN is van groot belang voor de stad en haar bewoners, pagina 8 Energiebesparingen op lokaal niveau, pagina 14 Witboek & Zwartboek kraken, pagina 20
  • 2. Je kunt pas iets over groen Inhoud zeggen als je de cijfers kent 8 Groene iconen maken de stad Steeds meer steden strijden mee om de Bijna 850 duizend groene auto’s op de weg titel van groenste stad. Waarom vinden we PercePtie? groen zo belangrijk? Met twee experts op Op 1 januari 2008 stonden er 7,4 miljoen dit vakgebied, Wim timmermans en Peter personenauto’s geregistreerd. Bijna 28 procent van Veer, verkennen we de vele functies van na- “Hier vaart een file van 16 vrachtwa- deze voertuigen is grijs van kleur en ruim 22 procent tuur in het stedelijk gebied. gens.” Die tekst was geschilderd op de van de auto’s is blauw. Het aantal groene auto’s in 8 zijkant van het binnenvaartschip dat Nederland is bijna 850 duizend (11,4 procent). 12 kleurrijke wijken ik vanmorgen op de fiets, op weg naar Dit aandeel neemt wel steeds verder af, werk, passeerde. Vlak daarvoor had in 2000 was nog 13,6 procent van alle in In de stedenbouw zou vaker bewust kleur ik enkele posters gezien van ‘Fietsen Nederland geregistreerde auto’s groen. 18 moeten worden toegepast omdat dat een Scoort’, een campagne om het fiet- Verreweg de meeste auto’s rijden op benzine, psychologische uitwerking op waarnemers sen in Nederland op een actieve en namelijk 5,9 miljoen. Ruim 11 duizend auto’s heeft. robbert Coops, bestuurslid van de uitdagende wijze te stimuleren. en nog rijden op elektriciteit. Stichting kleur buiten, licht toe wat de eerder, voordat ik vertrok, zag ik in het (Bron: CBS-StatLine) kracht van kleur is en waarom daar in de reclameblok voor het journaal een po- steden meer aandacht voor moet zijn. ging van een wasmiddelenproducent 20 Zwartboek / Witboek kraken om ons als consument te verleiden om te wassen op 30 graden. Dat is blijk- In 2008 publiceerde een Amsterdams baar beter voor het milieu. gemeenteraadslid het ‘Zwartboek kraken’. een groep krakers reageert daarop met de presentatie van het ‘Witboek kraken’, H et is een bekend fenomeen dat je, op het moment dat je stevige trek hebt, plotseling overal eten ziet: restaurants, waarmee ze wil aantonen dat kraken een reclameposters met eten erop, etende belangrijke maatschappelijke functie heeft. mensen. De mentale focus beïnvloedt de 569 kilo huishoudelijk afval per inwoner en verder perceptie. Datzelfde fenomeen heeft zich bij mij voorgedaan sinds we aan de slag zijn gegaan om dit ‘Groene’ nummer van City In 2007 hebben de Nederlandse gemeenten 9,3 miljoen ton afval bij 4 City News binnenland Journal te maken. Het valt me ineens op huishoudens ingezameld. Dat komt neer op 569 kilo huishoudelijk dat veel, heel veel mensen bezig zijn met afval per inwoner. De meeste kilo’s afval zijn voor het huishoudelijke 6 City News internationaal klimaat, groen en milieu. Burgers, maar ze- restafval, namelijk 242 kilo per inwoner. Voor GFT-afval was dat in 2007 ker ook gemeenten zijn fanatiek in de weer 80 kilo en voor oud papier en karton 68 kilo. 11 Milieucriminaliteit met allerlei groene projecten, duurzame Er is een verschil in de hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner initiatieven en verantwoorde acties voor een mooier en schoner Nederland. waar te nemen als we onderscheid maken naar de mate van 14 Creatief met energie stedelijkheid. In niet-stedelijke gebieden wordt gemiddeld 622 kilo Misschien is het louter de perceptie, maar per inwoner opgehaald en in zeer sterk stedelijke gebieden ‘slechts’ 17 Nicis boekwinkel het stemt me toch optimistisch. En ik merk 502 kilo per inwoner. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt dat het door dat optimisme leuker is om doordat er in zeer sterk stedelijke gebieden in verhouding veel 18 Leren ondernemen zelf ook in beweging te komen. Het geeft Ruim 4.500 hectare blijvend bos op agrarische woningen zonder tuin zijn. Hierdoor is er ook minder tuinafval. de burger moed om te weten dat hij niet de bedrijven (Bron: CBS-StatLine) 22 recensie enige is die ’s ochtends in de regen op het fietsje zit, in een poging de auto vaker te laten staan. En hoe meer moedige burgers, Het areaal blijvend bos op agrarische bedrijven in Nederland 23 Debat: the new green deal hoe sneller het zal gaan… bedroeg in 2008 ruim 4.500 hectare. Blijvend bos is bomenaanplant met een blijvend karakter, waarop een 24 Vijf observaties Ylva Hendriks herplantingsplicht in het kader van de Boswet rust. plv. Hoofdredacteur City Journal Blijvend bos op agrarische bedrijven komt het meest voor 25 Nieuw Leven! in de provincie Noord-Brabant met bijna 800 hectare. De drie provincies met de minste areaal zijn Flevoland, 26 Agenda Noord-Holland en Zeeland. Het totale areaal blijvend bos op agrarische bedrijven bedraagt in deze provincies slechts 27 Schrijer ongeveer 80 hectare. (Bron: CBS-StatLine) COlOFON City Journal, vaktijdschrift voor de stedelijke praktijk, is een uitgave van Nicis Institute. City Journal richt zich op beslissers, beleidsmakers en uitvoerders op het gebied van grootstedelijke problematiek. Citeren uit City Journal is uitsluitend toegestaan met bronvermelding. HOOFDREDaCtiE Ylva Hendriks EiNDREDaCtiE Susanne Schippers REDaCtiEaDRES Postbus 90750, 2509 Lt Den Haag, redactie@Cityjournal.nl, 070-3440 966 VORMGEViNG kruit Communicatie en Vormgeving in gebruik www.kruit.nl OPMaaK tim Lips aaN Dit NuMMER WERKtEN MEE Ine Aasted-Madsen, Marianne van den Anker, Cees den bakker, Ylva Hendriks, Gert Urhahn, oene Dijk, Simone ketelaars, bart Nijhof, Simone Pekelsma, Cees-Jan Pen, Chris Pennarts, Dominic Schrijer, Joni Uhlenbeck en Miriam Zeevenhooven DRuK Senz grafische media bv OPlaGE 6.200 aBONNEREN een gratis abonnement is aan te vragen op www.cityjournal.nl Centraal Bureau voor de Statistiek www.cbs.nl City JOuRNal maart 2009 3
  • 3. CItY NeWS bINNeNLAND CItY NeWS bINNeNLAND onder redactie van Joni Uhlenbeck Amsterdam gaat de strijd aan met Co2 drijfsleven. Bij de uitvoering van het project het: degene met de talking stick praat, is onder andere gebruik gemaakt van de de rest luistert. Juist in tijden van crisis investeren in wijkeconomie BaRGERMEER VOORBEElD VOOR Topperregeling vanuit het ministerie van GEMEENtEN Economische Zaken. Speciaal voor ‘De Dag van de Dialoog‘ en Leren van het succes van bedrijventerrein bargermeer een duurzame herstructurering van het ‘Mensen Maken de Stad’ is in Rotterdam de bedrijventerrein bargermeer in em- Herstructurering van bedrijventerreinen talking stick als instrument voor dialoog in- talking stick brengt mensen werkelijk met elkaar in dialoog men, met een optimale samenwerking staat sinds het advies van de Commissie gevoerd. Onlangs kregen 30 professionals tussen bedrijfsleven, gemeente en pro- Noordanus volop in de belangstelling. in de havenstad een talking stick uitgereikt. vincie. ofwel toekomstbestendig kun- Noordanus pleit onder meer voor een stren- Zij deden bij de World Dialogue Foundation nen blijven ondernemen. Dit is in het ge regie op regionaal niveau om bestaande een opleiding tot gespreksleider van een kort het doel van projectorganisatie bedrijventerreinen duurzaam te herstructu- dialoog. De World Dialogue Foundation aMStERDaM Gaat StRiJD aaN MEt CO2 tie in 2015 klimaatneutraal georganiseerd Aan het woord is Jaap korpel, beleids- bahco (bargermeer Herstructureren en reren en niet automatisch te vervallen in de houdt zich in Nederland bezig met het De Co2-uitstoot reduceren met 40 pro- te hebben. Zo rijden de trams en metro’s consultant bij Policy Partners. Collectief ondernemen) bij de ontwik- bouw van nieuwe terreinen. verspreiden van deze methode. Voormalig cent in 2025. Daar streeft de gemeente Amsterdam naar. om dit voornemen kracht bij te zetten ondertekende wet- in de hoofdstad al op duurzame energie, opgewekt uit afvalverwerking. D e stad heeft veel belang bij de dyna- miek die ondernemers weten te creë- ren, met name het midden- en kleinbedrijf. keling van een toekomstvisie voor het bedrijventerrein. Andere gemeenten kunnen leren van de ervaringen van Meer weten? Op woensdag 15 april organiseert Nicis Institute in wethouder Van den Anker maakte zich met haar motie hard voor het gebruik van deze methode om dialoog in de wijken van houder Marijke Vos van Milieu het Co- Verder kunnen lokale overheden bij Korpel legt uit hoe de gemeente onderne- bargermeer. samenwerking met de gemeente Emmen een sympo- Rottterdam vorm te geven. Zelf ontving ze venant of Mayors. Dit document is een initiatief van de europese Commissie en heeft als doel om europese steden de planning van de stad duurzaamheid voorop stellen door onder meer strenge milieueisen voor organisaties, bedrijven merschap in de wijk kan faciliteren: “In de eerste plaats kan de gemeente dit doen door de wijken aantrekkelijker te maken H et Bargermeer is het grootste en be- langrijkste bedrijventerrein in Noord- Nederland en voor Emmen is het één van de sium over de herstructurering van bedrijventerrei- nen en het Bahco-project in het bijzonder. Kijk voor meer informatie op www.nicis.nl/bijeenkomsten van Phil Lane Jr., grondlegger van de World Dialogue Foundation, een talking stick. “Het resultaat van een dialoog met de tal- die zich inzetten voor een beter milieu, en burgers. In Amsterdam is bijvoorbeeld voor bestaande en nieuwe ondernemers. belangrijkste economische dragers. In 2002 king stick is verrassend. Mensen verdiepen in een netwerk bijeen te brengen. In de discussie gaande om bepaalde Investeren in bereikbaarheid, veiligheid en startte het lokale bedrijfsleven in samen- talKiNG StiCK BEVORDERt zich op een andere, wezenlijk natuurlijke het document staan verschillende milieubelastende auto’s uit de stad te de visuele aspecten van de openbare ruimte werking met onder andere de gemeente DialOOG manier in de achterliggende reden van de maatregelen die moeten bijdragen aan weren. dragen hieraan bij. Ten tweede is het van en de provincie, het Bahco-project. Hierbij Herhaal jezelf niet, onderbreek elkaar argumenten van gesprekspartners,” aldus een beter milieu. belang om de aansluiting tussen onderwijs gaat het om zowel de aanpassing van de niet en probeer te luisteren als mens Van den Anker. Ook kan een gemeente het bewustzijn en arbeidsmarkt te versterken. Tenslotte fysieke infrastructuur, het vernieuwen van tot mens en niet als leden van verschil- over het belang van energiebesparing kan een goed netwerk op lokaal niveau hel- ICT voorzieningen en het verbeteren van lende groeperingen. Dit zijn drie regels Meer weten? bevorderen. Verschillende projecten die pen om samenwerking te stimuleren, het de milieukwaliteit. Daarnaast worden door van de dialoog met een zogenaamde Lees meer over deze dialoogmethode op de website hiertoe bijdragen, lopen in Amsterdam. Het vertrouwen te herstellen en te zorgen dat middel van een actief parkmanagement talking stick. De methode komt van van de World Dialogue Foundation: www.world- programma Energy Survival zorgt ervoor lokale banken minder terughoudend zijn gezamenlijke contracten afgesloten en Indianen uit Noord-Amerika en is sinds dialoguefoundation.com dat kinderen spelenderwijs energiezuini- bij het verstrekken van kredieten.” bepaalde gemeentelijke taken overgenomen kort in rotterdam geïntroduceerd als ger worden. Het project Klimaatcafé geeft door de gezamenlijke partners uit het be- instrument voor dialoog. en daar werkt voorlichting in verschillende cafés in de Volgens Korpel besteden gemeenten bij stad over energiebesparing. de aanpak van de crisis te weinig aandacht aan het stimuleren van ondernemerschap: Tot slot is het van belang dat lokale “Veel grote steden en provincies hebben overheden decentrale energievoorziening investeringsplannen bekend gemaakt om stimuleren. Amsterdam doet dit ondermeer de economische crisis te lijf te gaan. Hier door de bouw van windmolens, subsidies zijn miljoenen mee gemoeid. Deze bedra- voor zonnepanelen en het opwekken van gen zijn bijvoorbeeld bestemd om grote energie uit afval. investerings- en bouwprojecten versneld uit te voeren. Voor zover daarmee de kwaliteit Meer weten? van de openbare ruimte, de veiligheid of de Lees meer over het Covenant of Mayors op bereikbaarheid wordt verbeterd, helpt dat ec.europa.eu/energy/sustainable/covenant_ natuurlijk. Aan het stimuleren van onder- mayors_en.htm nemerschap wordt nog weinig aandacht Bezoek de website van het Klimaatbureau Amster- geschonken. Terwijl een goed draaiende dam www.klimaat.amsterdam.nl wijkeconomie de gevolgen van de recessie L okale overheden kunnen verschillende rollen spelen in de strijd voor een beter milieu. Beginnend bij de eigen organisatie: “iNVEStEREN iN WiJKECONOMiE, JuiSt iN tiJDEN VaN CRiSiS” helpt beperken. Daarmee bereik je juist de mensen en de wijken die het in de huidige crisis extra moeilijk zullen krijgen.” duurzame overheidsgebouwen en milieu- “Als de economie slechter draait, is vriendelijkere oplossingen voor bijvoor- het stimuleren van ondernemerschap Meer weten? beeld stadsverlichting en openbaar vervoer, in de wijk juist belangrijk. Zo hoeft de Jaap Korpel is kerndocent bij de Nicis-Masterclass zijn een eerste stap. Amsterdam is al met gemeente niet alleen zelf geld in de ‘Ondernemerschap in de wijk’. Kijk voor meer dergelijke initiatieven bezig omdat zij er- economie te pompen maar dragen ook informatie op www.nicis.nl/nicis/nicisacademy/ naar streeft de hele gemeentelijke organisa- kleine ondernemers hun steentje bij.” index.html “Investeren in wijkeconomie, juist in tijden van crisis” 4 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 5
  • 4. CItY NeWS INterNAtIoNAAL CItY NeWS INterNAtIoNAAL onder redactie van bart Nijhof De eerste europese Groene Hoofdsteden SaMENWERKEN aaN StEDEliJKE rotterdam tevreden over project met kansenzones ONtWiKKEliNG IFHP, INtA, ISoCArP en Nicis De opmars van Azië International hebben een intentieverklaring ondertekend Samenwerken aan stedelijke ontwikkeling die moet leiden tot meer en beter gestructureerde samenwerking tussen de vier kennisinstellingen. op die manier willen de organisaties de uitdagingen waarvoor steden zich wereldwijd gesteld zien, beter verkeers- en fileproblemen tegen te gaan. Rotterdam dat het beleidsinstrument tegemoet treden. StOCKHOlM EN HaMBuRG EERStE Hij prees de steden tevens om het beheer ‘kansenzone’ reeds in verschillende steden GROENE HOOFDStEDEN VaN van afval- en afvalwaterverwerking. in Europa op een vergelijkbare wijze wordt EuROPa De eerste europese Groene De strijd om wie de titel in 2012 toegepast. Om kennis uit te wisselen, organiseert de gemeente een internationale M et ondertekening van de intentieverklaring willen de vier gerenommeerde organisaties in Den Haag Hoofdsteden zijn gekozen. De eerste krijgt, begint in september 2009. Vanaf conferentie. een internationaal kenniscentrum voor hoofdstad, in 2010, wordt Stockholm. dan kunnen steden zich aanmelden stedelijke ontwikkeling realiseren. De In 2011 is Hamburg aan de beurt. voor de nieuwe Groene Hoofdstad Op 29 mei presenteert de gemeente organisaties sluiten wat betreft inhoudelijke Amsterdam zat in de finale, maar is verkiezingsronde. Rotterdam de resultaten van het expertise goed op elkaar aan en kunnen uiteindelijk niet gekozen. Kansenzones Project om ze vervolgens in elkaar door de verschillende invalshoeken een Europese context te plaatsen. De rol van Meer weten? aanvullen en versterken. het MKB en nieuw ondernemerschap in de D at er elk jaar een aantal ‘Culturele hoofdsteden van Europa’ gekozen wordt, is algemeen bekend. Al vanaf 1985 www.europeangreencapital.eu ontwikkeling van de wijk, herbestemming van cultureel en industrieel erfgoed en de De invalshoeken en enkele grote uitdagingen waar steden wereldwijd ROttERDaM DEElt ERVaRiNGEN vergelijking met Europese kansenzones strijden Europese steden tegen elkaar om voor staan, zijn besproken tijdens de KaNSENZONES zijn thema’s die in elk geval behandeld deze felbegeerde titel binnen te halen. bijeenkomst waar de intentieverklaring De titel die gedurende één kalenderjaar De resultaten van de eerste jaren worden. Ook komt de lokale samenwerking werd getekend. ISOCARP gaf aan dat kansenzones in rotterdam zijn met woningcorporaties, banken en het gevoerd mag worden zou allerlei positieve het fluïde karakter van internationale recent onderzocht en de gemeente is bedrijfsleven aan bod. effecten op de stad hebben: een beter investeringen een uitdaging vormt voor een imago, meer toerisme en economische tevreden met de tot nu toe geboekte robuuste stedelijke ontwikkeling. INTA groei. resultaten. om het project verder te Meer weten? benadrukte dat gemeentelijke overheden ontwikkelen organiseert de gemeente Op vrijdag 29 mei organiseert de Gemeente Rot- nog te weinig samenwerken met de private Onlangs heeft de Europese Commissie een internationale conferentie om terdam samen met Nicis Institute de internationale sector, waar veel kennis en slagkracht een gelijksoortige nieuwe onderscheiding ervaringen met andere steden uit te conferentie over de Kansenzones in Rotterdam. Kijk zit. IFHP belichtte een ander wezenlijk voor steden gelanceerd: de Europese onderwerp in de discussie rondom wisselen. voor meer informatie op: www.nicis.nl Groene Hoofdstad. Wordt ‘groen’ hierdoor steden, namelijk drinkwatervoorziening wellicht de nieuwe city marketing trend? voor steden in ontwikkelingslanden. Door middel van de nieuwe titel hoopt de Commissie steden aan te sporen om zich I n 2005 zijn bepaalde gebieden in de Rotterdamse deelgemeenten Feijenoord en Charlois, als onderdeel van een DE OPMaRS VaN aZiË Het boek ‘De eeuw van Azië. Nicis Institute wees op het belang van kennisontwikkeling om sociale problemen nog meer in te spannen voor een beter een onafwendbare mondiale waarmee het Westen de afgelopen twee bolwerken (westers protectionisme) of in steden, zoals hoge werkloosheid onder landelijke vierjarige pilot, uitgeroepen milieu. Vanaf 2010 zal elk jaar een andere machtsverschuiving’ van kishore eeuwen in staat was beter te presteren uitgaan van een uiteindelijke westerse jongeren, het hoofd te kunnen bieden. tot ‘economische kansenzones’. dan de Aziatische samenlevingen, aldus overwinning (westers triomfalisme), zijn Europese stad de groene titel mogen De belangrijkste doelen van het Mahbubani is een must voor Gezamenlijk spraken de verschillende voeren. iedereen die zich als professional Mahbubani. Gebruik makend van deze volgens Mahbubani kansloze strategieën. organisaties de ambitie uit om de stedelijke kansenzones-project zijn het verbeteren zeven pijlers is Azië bezig aan een enorme Advies aan alle stedelijke strategen: lees bezighoudt met het versterken van de actoren te ondersteunen in de ontwikkeling van het ondernemersklimaat, de sociaal inhaalslag en lijken de rollen zich nu om dit boek, houdt de ontwikkelingen in Azië Steden krijgen echter niet zomaar een van meer duurzame steden. economische positie van zowel bewoners economische kracht van steden. Door: ‘Groene Hoofdstad’ stempel. Om in te draaien. De Verenigde Staten en de goed in de gaten, stimuleer modernisering als nieuwe ondernemers in de wijk en de Dave van ooijen Europese Unie zijn niet langer de enige en innovatie in de stedelijke economie, aanmerking te komen voor de titel moet Het initiatief wordt van harte gesteund algehele leefbaarheid. twee economische grootmachten. Op versterk de banden met steden in Aziatische men aantonen hoge milieustandaarden door de gemeente Den Haag en het te hebben, ambitieuze doelstellingen na te streven voor verdere duurzame ontwikkeling van de stad en een rolmodel De resultaten van de eerste jaren kansenzones in Rotterdam zijn recent V olgens Mahbubani, een rasoptimist over de toekomstige rol van Azië in de wereld, stonden de Aziaten eeuwenlang aan het gebied van wetenschap, technologie, cultuur, gezondheid, politiek, defensie en handel komen de Aziatische economieën landen, verdiep je in de hindoeïstische, boeddhistische en islamitische culturen van Azië, en leer van het Aziatisch ministerie van VROM. Aan het eind van het voorjaar wordt een definitieve samenwerkingsovereenkomst gesloten. onderzocht door Regioplan en Ernst & de zijlijn van de geschiedenis. Maar nu zijn langzaamaan langszij. Vele voorbeelden pragmatisme. op het gebied van ‘groen’ te kunnen zijn. Young. Rotterdam is tevreden met de tot nu ze klaar om hun deel van de wereldmacht passeren in het boek de revue. toe geboekte resultaten en heeft de intentie Meer weten? Stockholm en Hamburg zijn door de jury op te eisen. In een indrukwekkend goed om de kansenzones de komende jaren voort Meer weten? www.ifhp.org, www.inta-aivn.org, verkozen tot de eerste winnaars van de titel gedocumenteerd boek houdt Mahbubani de De opmars van Azië zal de wereld te zetten. Kishore Mahbubani www.isocarp.org, www.nicis.nl in respectievelijk 2010 en 2011. Europees Europeanen en de Amerikanen een flinke voorgoed veranderen. Het omarmen spiegel voor. van de modernisering en het met Azië ‘De eeuw van Azië. Een onafwendbare mondiale commissaris Environment Stavros Dimas In Nederland zijn andere steden die ook samenwerken om een nieuwe wereldorde machtsverschuiving’ stelde dat de steden een rolmodel zijn voor willen experimenteren met dit instrument Azië heeft in de afgelopen decennia de tot stand te brengen, zijn de enige Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2008 de rest van Europa door hun maatregelen en van de Rotterdamse praktijkervaringen zeven pijlers van westerse wijsheid ontdekt antwoorden. Terugtrekking op de eigen 336 pagina’s, ¤22,50 om luchtvervuiling, broeikaseffecten, kunnen leren. Daarnaast weet men in 6 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 7
  • 5. Groen in de stad Valley. Het is een rustplek voor de stad en bestemmingsplannen. Men is nu veel te bij Alterra, kennisinstituut voor de groene Groene iconen maken de stad toch biedt het de ruimte voor zoiets, dat is risicomijdend; alle onzekerheid moet eruit! ruimte, deelt de zorg van Timmermans dat toch geweldig!” Maar juist vanuit het onverwachte, het spon- groen voornamelijk een kwestie is van blan- tane, ontstaat de mooiste en meest waarde- ken van middelbare leeftijd. “Dat zijn de over de vele functies van natuur in de stedelijke omgeving Mensen kunnen een emotionele band volle groene openbare ruimte.” mensen die naar inspraakavonden komen. hebben met bepaalde stukken groen, aldus Jongeren bekommeren zich er inderdaad Timmermans. Deze stukken noemt hij ‘mi- KWEStiE VaN BlaNKE OuDEREN niet om. En mensen met andere culturele Leer hoe de bewoners groen willen gebruiken ni-iconen’: plekken die voor de bewoners Timmermans vindt het zorgelijk dat de- achtergronden zijn vaak de sociaal-econo- de mooiste stukjes groen in de stad zijn. genen die zich met groen bemoeien vaak de misch zwakkeren die wel iets anders aan Probeer niet alles te plannen: braakliggend terrein kan ook spannend zijn “Bewoners hebben daar vaak een dierbare oudere, blanke Nederlanders zijn en niet de hun hoofd hebben; er moet brood op de herinnering aan, ook al ziet het groen er jongeren en allochtonen. “Jongeren hebben plank komen, ze hebben zorgen om hun kijk niet met een boekhoudersmentaliteit naar groen voor de buitenwereld misschien onooglijk minder met de natuur, zij ‘zappen’ snel in zoon die kattenkwaad uithaalt of hun doch- uit. Binding met een plek is zeer belangrijk. de tijd terwijl groen juist tijd nodig heeft. ter die flirt met een witte Nederlander, iets Mensen kunnen onder een bepaalde struik Een vader ging laatst met zijn zoontje vogels dat in hun cultuur helemaal niet kan. Dat is hun kat begraven hebben bijvoorbeeld.” kijken in een natuurgebied. Na een kwar- heel begrijpelijk maar toch is het belangrijk tijdens de nationale groencompetitie procent te willen bereiken ten opzichte van een boom, geen waarde. Daar zet men afval Er wordt door beleidsmakers voornamelijk tier wilde dat zoontje alweer liever met zijn om het gesprek over de openbare ruimte strijden steden jaarlijks om de titel 1990. Dat doel moet in 2025 zijn behaald. neer en meer niet. Dat is loze ruimte. De gekeken naar de functionele waarden van computerspel vogels uit de lucht schieten. wel te laten ontstaan. Groen is letterlijk de Groenste Stad van Nederland. Uden Volgens Wim Timmermans, lector Groene volgende regel geldt: Als het groen goed groen; te veel vanuit een technisch oog- Hoewel iedereen, ongeacht culturele ach- eerste stap die mensen nemen vanuit hun was de groenste stad in 2007, opge- Leefomgeving van Steden bij Hogeschool is voor de stad, dan is de stad goed voor punt, vindt Timmermans. “De emotionele tergrond of leeftijd, wel in opstand komt als privéleven in de samenleving. Daardoor volgd door Arnhem in 2008. Stockholm Van Hall Larenstein, onderdeel van Wage- het groen. Mensen zullen er dan zuinig op waarden van groen zou je veel meer moeten de boom voor zijn eigen deur wordt gekapt, heeft iedereen er toch eigenlijk wel een en Hamburg zijn onlangs benoemd tot ningen UR, krijgt groen een steeds belang- zijn.” koesteren. Het zijn de groene iconen die de is het toch vooral de bejaarde blanke en niet mening over.” europese Groene Hoofdsteden. Steden rijkere rol in steden door de huidige kli- stad maken. Vakmensen weten vaak niet de jonge stedeling die zich écht om groen willen zo groen mogelijk zijn maar maatverandering: “Zeker de lager gelegen Wat maakt groen in de stad succesvol? wat ze met de emotionele waarde van groen bekommert. Dat zie je bijvoorbeeld ook aan GROEN EN SOCialE COHESiE blijken er relatief weinig in te investe- steden hebben een probleem. Die móéten Timmermans: “Het groen moet een open aan moeten. Terwijl er juist ontzettend het feit dat weinig jongeren en allochtonen Groen kan een belangrijke rol spelen in ren. Hoe belangrijk is groen in de stad wel nadenken over een slimmere waterhuis- maar robuuste structuur hebben zodat het veel winst te behalen is als beleidsmakers lid zijn van natuurverenigingen.” het bevorderen van sociale cohesie van een eigenlijk? Wat is de waarde van groen houding en het verminderen van fijnstof en een mooie ontmoetingsplek kan vormen. daar wel naar kijken. Zij zouden meer open wijk of buurt. voor bewoners en voor beleidsmakers CO2 in de lucht. Groen heeft invloed op de Dan kan het ook de mogelijkheid bieden moeten staan voor spontaniteit, los van alle Peter Veer, onderzoeker Groen en de Stad Bijvoorbeeld het Netwerk Groen, Integra- anno 2009? temperatuur. Steden zijn altijd warmer dan voor het organiseren van evenementen. de groene omgeving en daarom kunnen Verder moet het duidelijk ingericht zijn O ngeveer vijftien jaar geleden parken een welkome verkoeling bieden.” met genoeg variatie: plekken waar je kunt bemoeide het Rijk zich nog nau- joggen, voetballen, recreëren en picknic- welijks met groen in en om de SuCCESVOl GROEN ken. Daarom moet je weten wie in de buurt stad. Midden jaren ’90 begon het echter Naast het beïnvloeden van de tempera- wonen en hoe mensen het groen willen langzaam door te dringen dat groen een tuur heeft groen veel meer functies in de gebruiken, kortom: wat de behoeften zijn. groot aantal maatschappelijke functies stad. Timmermans geeft aan dat groen een Aan de andere kant moet je niet alles willen heeft. Waar groen in grote gemeenten belangrijke economische functie heeft: plannen. Braakliggende terreinen kunnen voorheen vooral werd gezien als kostenpost “Een woning aan een park is meer waard, heel leuke en spannende plekken zijn voor (onderhoud en ruimtegebrek), realiseerde behalve natuurlijk wanneer de hele woning- kinderen.” men zich steeds meer wat het concrete markt instort...” En groen is in ieder geval belang van groen is voor de stad. Daarbij altijd goed voor de gezondheid van mensen; Eén van de meest geslaagde groene zones kwamen nieuwe vragen op als: Welke bij- het nodigt uit tot bewegen en kinderen in de stad vindt Timmermans het Vondel- drage kan groen in en om de stad leveren kunnen prettig buitenspelen. Uit onderzoek park in Amsterdam, al noemt hij dat niet aan de oplossing van de problemen van de blijkt dat mensen een bepaalde hoeveel- het meest originele voorbeeld. Het is een stad? Kan groen fijnstof uit de lucht halen? heid groen nodig hebben. Maar, groen is ontmoetingsplek, een rustplek; het bevat Kan natuur bijdragen aan de allure van een bedrijventerrein? Maakt groen de stad ook gezonder? Gaan kinderen meer bewegen door groen? Deze vragen zijn centraal ko- Als het groen goed is voor de stad, dan is de men te staan in het stedelijke debat. stad goed voor het groen Met het oog op het halen van milieunor- men, wordt de discussie over groen in de stad de komende jaren steeds urgenter. Eu- niet per definitie goed, geeft Timmermans eigenlijk alles. Spaarnwoude vindt hij ook ropa wil dat de CO2-uitstoot in 2020 met 20 aan. “Een dichtbegroeid park voor de deur fascinerend: “Het gebied is in de jaren ’50 procent is teruggebracht. De Amsterdamse van een woning waardoor inbraak bevor- eigenlijk vrij saai gepland met ligweiden wethouder van milieu, Marijke Vos, kon- derd wordt, schiet niet op. Daarnaast heeft en later kwamen daar opeens één keer per digde onlangs aan zelfs een reductie van 40 zogenaamd restgroen, zoals wat gras met jaar heel veel jongeren bij elkaar voor Dance 8 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 9
  • 6. Milieucriminaliteit Mag het licht aan? In deze tijd van duurzaamheid, Co2- big business, het zwarte goud. Een bedrijf hoeveelheid gevaarlijk afval in onze rivieren reductie, opwarming van de aarde, dat willens en wetens Europese en lande- lozen, radioactief afval en zware metalen in klimaatverandering en het milieu, ver- lijke milieuregels overtreedt, heeft maar partijen grond ‘wegmengen’ en illegaal ex- dient de aanpak van milieucriminaliteit één motief: geld verdienen en de concur- porteren. De voorbeelden van slim mengen een stevige impuls. De overheid maakt rentie voorblijven of uitschakelen. Daartoe en sluw scheiden, valsheid in geschrifte, veel werk van campagnes over wat bur- zorgt men ervoor dat ‘de papieren werke- illegale transporten, niet handhaafbare gers zelf kunnen doen voor een beter lijkheid’ klopt en overtuigend is. En men milieuvergunningen, het knoeien met la- milieu: tochtstrips, roetfilters, woning- weet haarfijn hoe, wanneer en met welke boratoriumuitslagen en milieuadviezen en keurmerken en wassen op 30 graden. instrumenten de overheid gaat controleren. illegale grondtransacties liggen voor het Diezelfde overheid faalt als het gaat om Bedrijven die zich bezighouden met milieu- oprapen. Het palet aan aangetoonde mo- het beschermen van haar burgers tegen criminaliteit zijn extra moeilijk te pakken dus operandi om ongezien, ongestoord en de milieuschade die door (georgani- omdat het vaak maar een deel van hun be- ongestraft milieucriminaliteit te plegen, is seerde) milieucriminelen wordt aange- drijfsvoering betreft of omdat het maar een aanzienlijk. Als onze kinderen en kleinkin- richt. Zo’n overheid kan niet blijvend paar afvalstromen of handelingen zijn waar deren ons later ergens op mogen afrekenen, met gezag vragen of burgers spaarlam- men mee knoeit. Kenmerkend voor milieu- is dat wij de signalen hebben willen zien en pen willen gebruiken zonder zelf alles criminaliteit is dat de partijen die erbij hebben willen oppakken. tie en Stedelijke Vernieuwing houdt zich die ruimte is van niemand en daarom hoef allochtonen vaak andere eisen stellen aan op alles te zetten om milieucriminaliteit betrokken zijn, allemaal belang hebben bij hiermee bezig. Het netwerk publiceerde je er ook niet voor te zorgen. Daarmee is de groene openbare ruimte: zij willen graag te bestrijden én zich hier zelf niet langer geheimhouding en dat slachtoffers zich niet HEt liCHt MaG aaN! onlangs het boekje Samen, Leven & Groen het anonieme ruimte geworden voor ieder- plek voor grote picknicks en barbecues, iets schuldig aan te maken. De geloofwaar- melden. Geen vis wandelt het politiebureau Of milieucriminaliteit bestaat en of het met daarin praktijkervaringen van de buur- een en van niemand tegelijk. Door middel met stromend water en rechtlijnige vormen, digheid en betrouwbaarheid van de binnen om te vertellen dat hij vergiftigd is. erg is, is niet langer de vraag; wel of we het ten Utrecht Overvecht, Amsterdam Osdorp, van projecten waarbij mensen samen een terwijl ‘blanke Nederlanders’ liever een overheid zijn in het geding. Het volgen van sporen lukt ook niet want belangrijk genoeg vinden om een door- Rotterdam Delfshaven en Nijmegen Duken- speelplek, bloementuin of groententuin meer romantische vormgeving willen. Toch grond en vloeistoffen zijn, eenmaal gestort braak te realiseren in de bestrijding ervan. D burg. Peter Veer vertelt dat Utrecht Over- zijn gaan maken, waar iedereen aan mocht zijn er geen algemeen geldende uitspraken at de overheid faalt in de bestrij- of gemengd, nauwelijks meer te herleiden De hernieuwde aandacht van de afgelopen vecht een voorbeeld is van een wijk uit be- meedoen, werd de openbare ruimte op een over te doen, er is daar nog te weinig onder- ding van milieucriminaliteit is tot degenen die verantwoordelijk waren. Op maanden voor de ernst van milieucriminali- gin jaren ’60 met grote flats en grasvelden positieve manier gebruikt.” zoek naar gedaan.” overigens verklaarbaar. Het ont- heterdaad betrappen of achteraf vaststellen teit en de taaie, moeizame en weinig succes- ertussen, gemaakt met het idee dat arbei- dekken en effectief bestrijden van milieu- dat sprake is van valsheid in geschrifte zijn volle aanpak ervan, is veelbelovend. NOVA ders ook recht hadden op tuinen. De wijk Dergelijke projecten geven aan hoe be- luiStER NaaR BEWONERS criminaliteit is buitensporig ingewikkeld. de twee methodes die nog de meeste kans maakte recent een indringende reportage is opgezet vanuit het ideaal licht, lucht en langrijk het is bewoners in de stad met Groen in de stad is onder andere van groot Daarom komt het in de statistieken niet op succes opleveren. waaruit eens te meer kon worden opge- ruimte en het scheiden van functies. Overal elkaar mee te laten denken over de geza- belang voor het tegengaan van klimaatver- veel voor. Het schandaal met TCR (Tanker maakt dat de tijd van het zoeken met een in Nederland vind je wel dergelijke buurten. menlijke groene openbare ruimte. Maar andering, voor de economie, voor de ge- Cleaning Rotterdam) spreekt nog het meest BalaNS tuSSEN ZElFREGulERiNG waxinelichtje in het donker voorbij moet De oude Bijlmer is het bekendste voorbeeld. zo’n project of zelfs zo’n gesprek ontstaat zondheid en voor de sociale cohesie. Zowel tot de verbeelding, maar dateert van 10 jaar EN EEN iNtElliGENtE OVERHEiD zijn. De bekentenis van een milieuadviseur “Deze buurten zijn het afvoerputje van de niet vanzelf. “Met louter het organiseren Wim Timmermans als Peter Veer benadruk- geleden. Milieucriminaliteit is er echter nog Bedrijven die zich wel aan de regels hou- die stelselmatig frauduleuze rapporten samenleving geworden. De afgelopen der- van een standaard inspraakbijeenkomst ken dat het daarom zeer onverstandig is om wel. Sterker: het is omvangrijker, meer, den lopen een groot risico op prijs te wor- heeft afgegeven, vergroot de transparantie tig, veertig jaar is het budget voor de open- waar alleen de blanke 50-plusser naartoe te bezuinigen op groen in de stad. erger, groter en vreselijker dan we tot nu toe den weggeconcurreerd door bedrijven die en onderstreept mede de ernst van een ver- bare ruimte kleiner geworden. De kwaliteit komt, lukt dat niet”, aldus Veer. “Het is Zij vinden dat de overheid nu eens echt aan- (willen) weten. De nieuwsgierigheid van een illegaal handelen. Dit leidt in de praktijk tot andering. De traditionele strafrechtelijke van groen is daarmee ook afgenomen. mogelijk om met hele gerichte acties men- dacht moet gaan besteden aan de kwaliteit intelligente overheid die oprecht wil weten ‘legale frustratie’ waardoor ook bedrijven aanpak wordt steeds vaker aangevuld met Vroeger zag je in de grasvelden tussen de sen van andere culturen bij zo’n gesprek te van de openbare ruimte. “Luister daarbij hoe het zit, ontbreekt. die in principe milieu- en maatschappelijk een bestuursrechtelijke aanpak. Met de Wet flats nog bloemenperken en poedelbadjes betrekken. Bijvoorbeeld door een vertrouwd in de eerste plaats naar bewoners. De over- verantwoord willen handelen, zich niet bevordering integriteitsbeoordelingen door voor kinderen. Nu zijn die verdwenen.” contactpersoon in een zaaltje naast de heid moet burgers serieus nemen, ruimte PaKKaNS GERiNG beschermd weten door de overheid die de het openbaar bestuur (BIBOB) en de nieuwe moskee met Turkse vrouwen in gesprek geven en ophouden om met een boekhou- Milieucriminaliteit kenmerkt zich bij te kwader trouw handelende bedrijven be- wet politiegegevens kan een impuls worden In een wijk als Utrecht Overvecht hebben te laten gaan. Die vrouwen zijn vaak heel dersmentaliteit naar groen te kijken. Als je uitstek door een beperkte pakkans. Afval is straft. Voorlopig vertrouwt de samenleving gegeven aan het effectiever bestrijden van zich veel immigrantengroepen gevestigd. direct gebonden aan hun woonomgeving groen in geld en vierkante meters definieert erop dat zelfregulering geen wassen neus milieucriminaliteit. In deze tijden van crisis Zij hebben een ander idee over de groene en hebben vanwege hun spelende kinderen is het per definitie waardeloos”, besluit blijkt te zijn. Van de overheid moeten we is het hoopvol dat daar meer aandacht voor openbare ruimte en stellen er ook andere wel degelijk ideeën over de groene open- Timmermans. het niet hebben. Die is populistisch gezegd gaat komen. De handhavers in het veld kun- eisen aan, benadrukt Veer. “In Marokko bare ruimte. Vaak is één van de aanwezige het domste jongetje van de klas. Wel van nen die steun in de rug goed gebruiken en is er een groot verschil tussen de binnen- vrouwen dan wel te overtuigen van het Simone Ketelaars goede wil, maar niet opgewassen tegen de doen graag het licht aan! ruimte en de buitenruimte. Er staan grote belang om naar een inspraakbijeenkomst sluwheid, doortraptheid en intelligentie muren om de tuinen heen en de mensen van de gemeente te gaan. Op die manier Meer weten? van de bedrijven die zich bezighouden met Marianne van den Anker ervaren de openbare ruimte niet als ruimte ontstaat er toch een verbinding tussen een www.groenestad.nl, www.databankgroenbeheer.nl, zwaar georganiseerde milieucriminaliteit. Programmaleider Nicis Institute van iedereen. In Utrecht Overvecht zagen hele gesloten gemeenschap en het stads- www.greenandthecity.nl, www.alterra.wur.nl, Dan gaat het niet over verkeerd aangebo- Auteur van “Schijn bedriegt” en “Wie betaalt, be- veel Marokkanen de groene openbare deelkantoor of zelfs de gemeenteraad. En www.ententeflorale.nl den vuilniszakken, maar over bedrijven die paalt”, onderzoeken naar de aard, omvang en ver- ruimte dan ook minder als gebruiksruimte: dat is nuttig, want dan kom je erachter dat willens en wetens meer dan de toegestane schijningsvormen van milieucriminaliteit 10 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 11
  • 7. kleur Krachtwijken moeten ook kleurrijke wijken zijn ‘kleur in de architectuur en steden- ting van de SKB. ‘Schut was een techneut en Als positief voorbeeld van een plek waar bouw lijkt vanzelfsprekend, maar dat is keek pragmatisch naar stedenbouw. Na de is nagedacht over en gewerkt met kleur, het niet.’ Dat zegt robbert Coops, be- Tweede Wereldoorlog moest er veel en snel noemt Coops het gebouw van het Neder- stuurslid van de Stichting kleur buiten gebouwd worden. Het gebruikte materiaal lands Instituut voor Beeld en Geluid in (Skb). ‘kleur is een soort restpost: er was sober en dat gold ook voor de kleuren. Hilversum, dat heel kleurrijk is. ‘Als je wordt niet of pas laat aan gedacht. te vaak worden kleuren ondoordacht aan Na zijn ministerschap verdiepte Schut zich in het gebruik van kleuren. Hij verbaasde echter naar traditionele kantoorgebouwen kijkt, is het allemaal een beetje van dezelfde De bewoners van een wijk in het ontwerp toegevoegd. bewoners of zich erover dat we er in Nederland eigenlijk kleur. Dat heeft ook te maken met onze tirana kregen verf en mochten de gemeenschap worden er nauwelijks niets mee deden en dat de kennis die er was, Calvinistische volksaard, waardoor we niet bij betrokken. en dat terwijl kleur van nergens werd geborgd.’ altijd heel erg tot vernieuwing geneigd zijn. zelf de kleuren uitkiezen grote invloed is op het welbevinden van Erger vind ik het dat architecten en steden- de inwoners van steden.’ De indruk dat vooral de verfindustrie be- bouwers zo weinig aandacht voor kleur lang heeft bij de SKB is onjuist, zegt Coops. hebben. Maar ook opdrachtgevers, corpora- R obbert Coops is communicatiespe- ‘Wij streven geen enkel commercieel belang ties en gemeenten laten het afweten. Slechts foto: Emiel Elgersma cialist en partner bij de HVR-group na. De grote verffabrikanten zijn natuurlijk de welstandscommissies zijn redelijk actief, in Den Haag. Van huis uit is hij geïnteresseerd en ontwikkelen zelf nieuwe maar ook vaak conservatief.’ De SKB wil het tiPS VOOR GEMEENtEBEStuuRDERS DORDRECHt HEEFt EiGEN KlEuREN- DE MiSSiE VaN DE StiCHtiNG KlEuR planoloog en werkte voorheen bij het mi- trends in kleur. Zo worden er kleuren ont- gebruik van kleur daarom nog steeds blijven WaaiER BuitEN nisterie van VROM en het kennisinstituut wikkeld die duurzaam zijn en daardoor stimuleren. ‘Het kan veel positiefs doen met De Stichting kleur buiten heeft drie Bouwresearch. Communiceren met kleuren hun kleur behouden en bestand zijn tegen mensen, kijk maar eens naar scholen met kleurentips voor gemeentebesturen: In Dordrecht heeft jarenlang onderzoek naar De Stichting kleur buiten (Skb) wil het heeft zijn grote interesse. ‘Ik krijg net weer weersomstandigheden. De verven vervuilen heel veel kleur en de reactie van kinderen tekeningen, schilderijen en verfbestekken – bewust gebruik van kleur in de gebouwde een e-mail binnen over de betekenis van niet en hebben een conserverend en ener- daarop.’ o beoordeel plannen op hun kleur, maar aangevuld met studie naar de kleurtoepassing omgeving bevorderen. De Skb mobiliseert kleuren. Het is bijvoorbeeld niet toevallig giebesparend effect.’ wel in hun ruimtelijke en functionele op een aantal monumentale panden – geleid en ontwikkelt de beschikbare kennis en dat brandweerauto’s in de hele wereld rood Veel discussies over het gebruik van kleur Het mooiste voorbeeld is volgens Robbert context. tot een waaier van 55 historisch geïnspireerde ervaring op dit terrein en verspreidt die gekleurd zijn. Rood staat onder andere voor gaan al snel over mooi en lelijk. ‘Wat is Coops te zien in de Albanese hoofdstad o een variant op een gezegde luidt: “Laat kleuren. op basis van een historische onder alle betrokkenen. Studiedagen, gevaar en wordt geassocieerd met actie en mooi? Het blijft altijd een vraag, maar dat er Tirana. De burgemeester liet daar de be- duizend kleuren boeien” interpretatie van de op de panden aangetroffen excursies, publicaties en cursussen zijn snelheid.’ nog té traditioneel gedacht wordt, staat voor woners zelf de grijze woonkazernes schil- o raadpleeg kleurexperts en de Skb in de kleuren werd gaandeweg het onderzoek middelen die de Skb sinds zijn oprichting in mij vast.’ Het gaat Coops niet om goede of deren. ‘De bewoners kregen verf, mochten ontwikkelfase: ze zijn er niet voor niets gestart met de opbouw van een kleurenpalet. 1983 met dit doel heeft ingezet. Het was oud-minister Wim Schut van foute kleuren, maar om het nadenken over zelf de kleuren uitkiezen en er ontstonden Gerangschikt in de tijd ontstond een palet van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening kleur. Juist dan blijkt er veel mogelijk en gebouwen met de meest vrolijke kleurstel- historische kleuren. De Skb verenigt particulieren, bureaus, die in 1983 het initiatief nam tot de oprich- blijkt kleur grote effecten te kunnen hebben. lingen. De huizen werden er van binnen niet instellingen en bedrijven uit de wereld beter van, maar er ontstond een heel ander De toepassing van de 55 Dordtse kleuren van architectuur, bouw, bouwmaterialen, Robbert Coops, bestuurslid van de Stichting Kleur Buiten straatbeeld. Het werd er uiteindelijk ook is gebaseerd op heldere uitgangspunten. kleuradvies en onderwijs en andere werkelijk veiliger en de bewoners zijn nu Panden krijgen een eigen identiteit, terwijl geïnteresseerden. Al deze partijen erg trots op hun woonbuurt.’ de ruimtelijke samenhang tussen de panden ondersteunen het werk van Skb door een uit de verschillende periodes behouden blijft. jaarlijkse donatie en door deel te nemen Robbert Coops denkt dat zo’n effect van De kleuren sluiten aan bij de veroudering van aan activiteiten. goed kleurgebruik ook kan optreden in de de gevels in de afgelopen eeuwen. Houtwerk veertig Vogelaarwijken. ‘Natuurlijk is in die van oudere panden kan bijvoorbeeld in Meer informatie? krachtwijken kleur niet het belangrijkste. iets zwaardere oker- of grijstinten worden www.kleurbuiten.nl Maar toch. Als het om de inwoners gaat, is geschilderd. het al kleurrijk. Neem dat iets meer letterlijk en er kan iets moois ontstaan. Betrek de be- eigenaren van monumenten, schildersbedrijven, woners bij een kleurenplan, laat ze kiezen. architecten en aannemers worden gestimuleerd Het kost geen geld, maar het versterkt wel de Dordtse kleuren toe te passen. een de identiteit van de wijk. Nu gebeurt dat nog verplichting is er niet. niet en dat vind ik een gemiste kans.’ Meer informatie? www.dordrecht.nl Dordtse kleurenwaaier 12 City JOuRNal 12 City JOuRNal maart 2009 maart 2009 City JOuRNal maart 2009 13
  • 8. Creatieve energie Wat? Hybride lichtmasten Creatief met energie Nederland past en de beste mogelijkheden Waar? Ede heeft om te voorzien in schone en duurzame Hoe? Vorig jaar begon de gemeente Ede met een proefproject om "gratis" het licht te laten schijnen energie. “Nederland heeft op land en op zee Grootse energiebesparingen op lokaal niveau door vier innovatieve lichtmasten in het buitengebied te plaatsen. De LED-lamp (die volgens de leverancier de ruimte voor windmolenparken, we heb- 50.000 branduren meegaat) wordt gevoed door een zonnepaneel én een windmolentje. Een accu slaat ben onze eigen gasvoorraad en het perspec- de stroom op die niet direct wordt gebruikt. Verder bevat het systeem een schemersensor die ervoor zorgt tief om in de toekomst voldoende biogas te dat de verlichting ’s avonds gaat branden en ’s morgens weer uit gaat. De gemeente Ede is zeer tevreden Zonder heldere visie wordt het een rommeltje over de masten. In het voorjaar van 2009 wordt een nieuw, fraaier model geplaatst met twee kleinere produceren. En het laag- en middenspan- zonnepanelen, een nog efficiëntere windmolen en een kleinere kast waar de elektronica in zit. ningsnetwerk kan zo slim worden ingericht Investeer in economisch aantrekkelijke, concurrerende ontwikkelingen zoals zonneboilers dat een overschot aan decentraal opgewekte Wie? Gemeente Ede, DBL Verlichting uit Hengelo, het Duitse bedrijf Rechlaternen. energie kan terugstromen in het net. Dit is Als gemeenten het goede voorbeeld geven, is dat essentieel Waarom? De gemeente Ede heeft een zeer groot buitengebied waardoor voor het plaatsen een visie voor een betrouwbaar, compleet van 1 mast, honderden meters kabel moet worden aangelegd. Dit is een kostbare aangelegenheid. Een systeem dat past bij ons land.” oplossing daarvoor zijn masten die voorzien in hun eigen energie. Door de zelfvoorziening van deze vier hybride masten stoot Ede jaarlijks 300 kilogram minder CO2 uit ten opzichte van vier gewone Ook steden moeten bij de uitwerking van Veel steden zijn al bezig om Neder- en een vergroting van het percentage her- maatschappelijke organisaties samen om lichtmasten. het milieubeleid kiezen voor maatregelen land duurzamer, schoner en zuiniger nieuwbare energiebronnen. Maatregelen een nog groter doel te bereiken: een geheel die bij de stad passen. Voor Heerlen is het te maken. Van kleine projecten, zoals die moeten worden gerealiseerd om te zor- duurzame energievoorziening in 2050 in Leerpunt? De lat hoog leggen. De ontwikkelingen op zon- en windgebied gaan zo snel dat gebruik van mijnwater voor verwarming van systemen steeds meer kunnen en efficiënter worden. Het is ook belangrijk om de elektronica en de hybride lichtmasten voor de verlichting gen dat Nederland een bijdrage levert aan Nederland. “Hernieuwbare energiebron- accu in een kast te plaatsen die vandalismebestendig is. Een mooi en optimaal systeem moet je goed huizen een prima optie, voor Den Haag ligt van het buitengebied, tot grotere pro- een gezond milieu wereldwijd. En dat alle- nen leveren dan voor het merendeel onze inpakken. het gebruik van zeewater voor de hand. Vi- jecten als het bouwen van klimaatneu- maal voor 2020. Althans, voor dat jaar zijn energie. De uitstoot van afvalstoffen is in sieontwikkeling is wat Droog betreft essen- trale wijken; steden experimenteren door de VNG en het Rijk in het klimaatak- evenwicht met wat ‘het systeem aarde’ kan Meer info? Gemeente Ede – René Spruijtenburg: 0318 680269; rene.spruijtenburg@ede.nl; tieel om aan de slag te kunnen. “Het is van enthousiast. Maar om de gestelde doe- koord ambities uitgesproken en afspraken opnemen. Energie is schoon, voor iedereen www.edegelderland.nl belang dat gemeenten een duidelijk strate- len voor de toekomst werkelijk te halen gemaakt. De overheid en de Nederlandse betaalbaar en wordt continu geleverd.” gisch beleid tot vergroening van de ener- moeten steden nu doorpakken. Van gemeenten moeten tegen die tijd een ener- Volgens EnergieTransitie is het belangrijk voor het gezamenlijke doel. “Er is veel en- produceren; voor zichzelf en voor anderen. gievoorziening hebben. Als je als stad geen experimenten en proefprojecten naar giebesparing van 2% per jaar, een aandeel dat iedereen nu al gaat bijdragen aan de thousiasme in Nederland. Veel gemeenten Het derde scenario in het energierapport visie ontwikkelt, wordt het een rotzooitje. grootschaliger initiatieven en omvang- duurzame energie van 20% en 30% minder oplossing door schoner en zuiniger met bijvoorbeeld, ondernemen allerlei goede is dat van Nederland als Powerhouse van Als die visie er wel is, kun je als gemeente rijke plannen. Dat kan onder andere CO2-uitstoot ten opzichte van 1990 hebben energie om te gaan: burgers, bedrijfsleven proefprojecten en experimenten om de stad Europa. In deze denkrichting hebben kolen- draagvlak creëren en daarmee zorgen dat door te kiezen voor maatregelen die gerealiseerd. Ga er maar aanstaan. en overheid. zuiniger en schoner te maken. Mestvergis- en kerncentrales een grote rol in de energie- procedures makkelijker verlopen. Bijvoor- goed bij de eigen stad passen. ting in Zeewolde om een wijk van warmte en voorziening. beeld bij het verlenen van vergunningen ENERGiEtRaNSitiE Eén van de thema’s waar de EnergieTran- energie te voorzien, is een mooi voorbeeld. voor het plaatsen van windmolens. Daar G a er maar aanstaan: een flinke Om het behalen van deze ambitieuze sitie zich op richt, is duurzame elektrici- Of een energiezuinig nieuwbouwproject als Harry Droog ziet veel heil in een mooie loopt het vaak stug – of zelfs stuk – op be- reductie van de uitstoot van CO2 doelen te ondersteunen, is het project Ener- teitsvoorziening. Ir. Harry Droog, voorzit- de Zuidpoort in Delft. Waar het in het grote combinatie van de eerste twee scenario’s; zwaren van mensen uit de omgeving. Een en andere milieubelastende stof- gieTransitie opgezet. Daarin werken be- ter van het ondersteunend platform voor plaatje echter nog aan ontbreekt is volume. windenergie, slim gebruik maken van de gemeente met een heldere visie kan draag- fen, een aanzienlijke besparing van energie drijfsleven, overheid, kennisinstellingen en dit thema ziet dat velen zich al inzetten Deze unieke projecten die vaak als experi- gasvoorraad en een gebouwde omgeving vlak creëren in die omgeving en partijen ment dienen voor steden, moeten worden die zichzelf kan bedruipen. Het is een beeld enthousiasmeren voor en betrekken bij zo’n uitgerold en op grotere schaal worden toe- dat volgens EnergieTransitie prima bij project. Daar is echt winst te behalen.” ir. Harry Droog, voorzitter van het gepast. De ervaring en kennis is er al, nu is platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening vooral visie en slagkracht nodig.” Wat? Meer Met Minder ViSiE Waar? Landelijk In het energierapport 2008 schetst het Hoe? Marktpartijen en overheid geven met dit plan een mega-impuls aan energiebesparing in ministerie van Economische Zaken drie bestaande gebouwen. ‘Meer Met Minder’ is erop gericht om gebouweigenaren en huurders zo eenvoudig scenario’s voor de toekomstige elektrici- mogelijk en zonder hogere maandlasten energie te laten besparen. Dit gebeurt door het verstrekken van teitsvoorziening van Nederland. Eén van de informatie, advies, kwaliteitsborging & certificering en aantrekkelijke financieringsmogelijkheden waar- mogelijke beelden is Nederland als de ener- door bedrijven en burgers worden geprikkeld tot het doen van de noodzakelijke investeringen. De aanpak is gebaseerd op het ontzorgen van de klant. gieflexwerker van Europa. In dit scenario wordt Nederland van energie voorzien door Wie? VROM, EZ, EnergieNed, Bouwend Nederland, VME, Uneto-VNI en Aedes. een combinatie van grootschalige windener- Waarom? In 2020 is dertig procent energie bespaard in 2,4 miljoen bestaande panden. Een ener- gie en gascentrales die (op termijn) kunnen giebesparing die gelijk staat aan een jaar lang verwarmen van alle woningen in Amsterdam, Rotterdam, draaien op ‘groen gas’ en kolengas. Het Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Breda, Tilburg, Almere en Groningen. tweede beeld is dat van Nederland als Smart Energy City, waarbij energie voornamelijk Leerpunt? Investeer in een goede doelgroepsegmentatie en -analyse en zet zoveel mogelijk in op persoonlijke communicatie. Een goede afstemming tussen de maatwerkadviseur en de uitvoerende lokaal geproduceerd en kleinschalig opge- partijen is essentieel voor overeenstemming over de aanbevolen maatregelen en eenduidige communica- wekt wordt. Door zonnepanelen en -boilers, tie richting de gebouwgebruiker/-bewoner. micro-energiecentrales en vergistingsinstal- Meer info? info@meermetminder.nl; www.meermetminder.nl laties kunnen consumenten ook energie 14 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 15 foto: SenterNovem
  • 9. Nicis boekwinkel Wat? Verwarming door koeienmest SlaGKRaCHt EN VOluME Als de visie er is en de stad ervaring heeft Waar? Zeewolde De nieuwe groei heet krimp opgedaan met allerlei experimenten, is Hoe? In de nieuwbouwwijk Polderwijk in Zeewolde worden (op termijn) 3000 woningen verwarmd het tijd om door te pakken en volume te door de vergisting van koeienmest. De mest van 140 koeien wordt in silo’s van een plaatselijke melk- een krimpende bevolking, dat is het verschijnsel waar een aantal regio’s in creëren, aldus Droog. Wat bedoelt hij daar veehouder gepompt. Daar worden andere producten, zoals maïs, grasafval en met name onverkoopbare Nederland mee te maken heeft. Zo ook Parkstad Limburg. In Parkstad Limburg is precies mee? Droog noemt het Nationale levensmiddelen uit de supermarkten in de buurt, aan toegevoegd om het vergistingsproces te verbeteren. sprake van een sterkere ontgroening en vergrijzing van de bevolking dan in de rest Energiebesparingsplan ‘Meer Met Minder’ Door dit proces wordt methaangas (biogas) gewonnen. Dit gas wordt gebruikt voor duurzame elektri- van Nederland. Hierdoor neemt het aantal inwoners al sinds enkele jaren af. In als voorbeeld van een vehikel om volume citeitsproductie in de warmtecentrale naast de wijk. Twee andere restproducten (zwavel en mestresidu) plaats van te vechten tegen deze demografische trend, zet het bestuur van Parkstad worden samen weer gebruikt als kunstmest voor het land. te verwezenlijken. “Met dit project moeten Limburg zich in om gebruik te maken van de positieve kant van krimp. Want minder binnenkort jaarlijks 300.000 bestaande Wie? Essent, melkveehouder Gert Jan van Beek, gemeente Zeewolde mensen betekent meer ruimte voor kwaliteit. om een goed beeld te krijgen van de gebouwen, waaronder woningen, 30% Waarom? Eén van de hoofddoelstellingen in de ontwikkeling van Polderwijk is duurzaamheid. huidige situatie, is een aantal onderzoeken uitgevoerd waarvan de uitkomsten onder energiezuiniger gemaakt worden. De deel- Energie en energiebesparing zijn daarin belangrijke onderwerpen, mede naar aanleiding van de milieu- redactie van Jan Latten (UvA en CbS) en Sako Musterd (UvA) zijn gebundeld. op basis nemende partijen, waaronder twee ministe- effectrapportage die Zeewolde heeft uitgevoerd bij het opstellen van het bestemmingsplan. van de analyses en aanbevelingen in deze publicatie kunnen krimpregio’s, zoals ries en woningcorporaties, maar ook markt- Leerpunt? Stel een harde energie-eis en geef aanbieders vervolgens de ruimte om daarvoor een Parkstad Limburg, goed investeren in impulsen waarmee op constructieve wijze partijen, bieden aanpassingen in bestaande creatieve oplossing te bedenken. gebruik kan worden gemaakt van de demografische ontwikkelingen. woningen aan de burger aan. Denk daarbij aan isolatie, dubbel glas, zonneboilers Meer info? Gemeente Zeewolde – John de Vries: 036 5229503; j.devries@zeewolde.nl; www.senternovem.nl et cetera. Het idee is dat de maatregelen Deze publicatie kan besteld worden via www.nicis.nl worden gefinancierd met het geld dat men uiteindelijk bespaart op de energiekosten. ven. “Het hoeft niet te blijven bij plannen al gebeuren. En in de bebouwde omgeving Voor de huurder is het dus kostenneutraal. voor de toekomst; er zijn veel maatregelen is gewoon veel winst te behalen in be- Het aardige van het plan is dat je naast een die de gemeente morgen al kan nemen. staande woningen en het ontwikkelen van gigantische energiebesparing in één klap Energieverbruik in de openbare ruimte en klimaatneutrale nieuwbouwprojecten. Een ook de kwaliteit van vele woningen en ge- verkeer zijn zaken waar nu al hele effectieve slimme stad richt zich dan ook op de tech- bouwen verbetert en nog eens zo’n 10.000 banen in de bouw- en installatiebranche stappen kunnen worden gezet. De ontwik- keling van elektrische vervoersmiddelen is nologische ontwikkelingen die economisch aantrekkelijk zijn, die kunnen concurreren Advertorial creëert. Dat is volume.” bijvoorbeeld al behoorlijk ver. Als gemeente met de huidige energieprijzen. Zonnepa- kun je op tamelijk korte termijn overgaan op nelen zijn altijd erg populair, maar naar VOORBEElDFuNCtiE het gebruik van elektrische wagens voor de verwachting is de kostprijs pas tussen 2015 leren van internationale topwetenschappers Ook benadrukt Droog hoe belangrijk het gemeentelijke diensten: dienstauto’s maar en 2020 gelijk aan het kleinverbruikerstarief is om als stad het goede voorbeeld te ge- ook vuilniswagens. In Rotterdam gaat dat voor elektriciteit. Zonneboilers daarentegen leveren nu al financiële winst op.” Wat? Zuidpoort Na succesvolle uitvoering van masterclasses voor Nederlandse stedelijke professionals, organiseert Nicis Academy dit jaar Volgens EnergieTransitie is het moge- ook een drietal internationale masterclasses: één over duurzame mobiliteit, één over integrale wijkontwikkeling en één over Waar? Delft lijk om Nederland in de toekomst vrijwel leiderschap in grote infrastructurele projecten. Hoe? Eind jaren tachtig groeide in Delft de behoefte om het aantal woningen en winkels te vergroten zonder CO2 uit te stoten van energie te en de bereikbaarheid van de binnenstad te verbeteren. Gekozen werd voor een integrale aanpak van het voorzien, door gebruik te maken van her- De masterclass Sustainable Urban Mobility staat als eerste in de planning. op 14, 15 en 16 juli worden de deelnemers uit de Zuidpoortgebied met als kenmerken een binnenstedelijke combinatie van functies (wonen, werken, win- nieuwbare energiebronnen zoals wind, stedelijke praktijk door topwetenschappers op het gebied van duurzame mobiliteit, uit binnen- en buitenland, bijgepraat kelen, cultuur) gedragen door een hoge kwaliteit in stedenbouw en architectuur. Een belangrijk streven ‘groen gas’ en de zon. Door de gebouwde over de laatste ontwikkelingen in het veld. Gezamenlijk werken de deelnemers en docenten een aantal cases uit, om zo was energiezuinigheid van de gebouwen. De doelstelling is voor de helft gerealiseerd door de vraag naar energie te beperken (door isolatiemaatregelen in combinatie met innovatieve systemen voor ventila- omgeving aan te passen en energiezuiniger wetenschap en praktijk direct met elkaar te verbinden. De masterclass bestaat uit diverse werkvormen waarbij deelnemers tie) en voor de helft door het inzetten van een duurzaam energiesysteem (een warmte/koude opslag in te maken, kan bijna een derde bespaard voldoende mogelijkheden hebben tot het uitwisselen van eigen ervaringen. De deelnemers gaan rijker, met zowel kennis als grondwater in combinatie met een collectieve dan wel individuele warmtepomp en warmteterugwinning worden op energieverbruik. Dit zijn realis- praktische handvatten, naar huis. uit ventilatielucht). tische doelen. Afgaand op de ambities, het Wie? Gemeente Delft, Eneco energie, Bouwfonds MAB, SenterNovem, Vidomes, Ballast Nedam, enthousiasme en de vele goede initiatieven op vergelijkbare wijze wordt de masterclass Integrated Neighbourhood Development in oktober georganiseerd, maar dan provincie Zuid Holland, Geelen Bouw, Bewonersvereniging, Oostpoortschool, DOK, Triodos Foundation, in de Nederlandse steden, zal het ook aan met de focus op het ontwikkelen en uitvoeren van een integraal wijkontwikkelingsplan. Aan het eind van het jaar staat een Biesieklette Fiets & Stal, Vizi. hen niet liggen. executive course Leadership and big City Investment op stapel. Deze course richt zich op directeuren en wethouders uit euro- Waarom? In haar 3E Klimaatplan Delft 2003-2012 is als doelstelling opgenomen om de jaar- pese steden. lijkse CO2-uitstoot te reduceren met 33.500 ton ten opzichte van 1999. Voor Zuidpoort is die ambitie Meer weten? vertaald in het streven de energieprestatie van woningen en gebouwen met dertig procent te verbeteren • www.creatieveenergie.nl kijk voor ons actuele aanbod op www.nicis.nl, onder Nicis Academy. Heeft u een specifieke opleidingsvraag, dan kunt u bij ten opzichte van de geldende norm. • www.vng.nl/klimaat ons ook terecht voor maatwerk leertrajecten. In dat geval wordt er voor uw organisatie een speciaal op maat gemaakt pro- Leerpunt? Zorg dat energieprestatie en duurzaamheidsaspecten vanaf het begin een volwaardige • www.klimaatmagazine.nl gramma ontwikkeld. plaats innemen in de plan- en besluitvorming en maak afspraken met alle partijen over de te leveren • www.duurzameoverheden.nl energieprestatie, waarbij gezamenlijk te behalen voordelen het uitgangspunt moeten zijn. Meer weten? Meer info? milieu@delft.nl; www.gemeentedelft.info Voor meer informatie over opleidingen van Nicis Institute neemt u contact op met Marianne Manders: manders@nicis.nl; tel. 070 3440955 16 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 17
  • 10. onderzoek Ondernemend leren of leren ondernemen? Aanzienlijk deel van potentieel ondernemerschap blijft onbenut onderwijs moet zich richten op talentontwikkeling te weinig mensen zetten de stap naar ondernemerschap. de doelgroep is echter niet op de hoogte van dit opleidingsaanbod Zeker in tijden van economische crises is ondernemen des of maakt er geen gebruik van. Dit staat in schril contrast met de het gebied van vernieuwen en risico nemen zal deze groep zichzelf ontwikkeling en zelfreflectie en niet zo zeer op het aanleren van te belangrijker. een ondernemende houding leidt tot het ruim 30 procent van de jongeren die aangeven belangstelling te kunnen bedruipen: de rol van de school is om daar ruimte voor te vakvaardigheden. verleggen van grenzen en het creëren van kansen en dat is hebben voor het ondernemerschap. Een aanzienlijk deel van het geven en zich te focussen op realiseerbaarheid en het in acht nemen nodig in Nederland. In het onderwijs wordt ondernemer- potentieel aan ondernemerschap blijft daarmee onbenut. De vraag van regels en procedures. NiEt DENKEN MaaR DOEN schap daarom gestimuleerd door jongeren er al in een vroeg is aan welke randvoorwaarden - binnen en buiten de school - moet De opleiding kan toegevoegde waarde bieden door deze groep op Ondernemen is noodzakelijk voor de stedelijke samenleving. Dit stadium mee in aanraking te laten komen. In hoeverre werkt worden voldaan om als ondernemer te kunnen slagen. Dit staat los allerlei manieren in contact te brengen met initiatieven en regelin- is een randvoorwaarde voor onze economische positie zowel op dit? en is ondernemen eigenlijk wel te leren? Hoe kun je als van alle wel of niet goed benutte opleidingsinitiatieven. gen van gemeentelijke overheden op het gebied van ondernemen. lokaal niveau als in Europees en mondiaal verband. Ondernemers ondernemer slagen? Daarnaast kan de school inzicht geven in plaatselijke netwerken moeten tegenslagen kunnen incasseren en niet bang zijn voor de Wat iS ONDERNEMERSCHaP? en contacten leggen met succesvolle (regionale) ondernemers. risico’s die dat met zich meebrengt. Gemeenten kunnen aan het S timulering en verankering van ondernemerschap in het Van een ondernemer wordt nogal wat gevraagd. Een ondernemer Initiatieven die op dit terrein zijn ontwikkeld zoals de Utrechtse welslagen een positieve bijdrage verlenen door starters te onder- gehele onderwijs is één van de speerpunten van het Kabinet. moet in principe vier rollen kunnen vervullen; de vernieuwer, de Ondernemersacademie lijken een succesvolle manier om starters steunen met kredieten en huisvesting én door een rol te spelen in de Voor het Programma Onderwijs en Ondernemerschap 2008- manager, de leidinggevende en de risiconemer. Een ondernemer vanuit en na een schoolsituatie te begeleiden. personele werving. Hoewel er nauwelijks gegevens bekend zijn over 2011 wordt 33 miljoen euro uitgetrokken (zie ook www.lerenonder- moet bedreven zijn in het bedenken van nieuwe producten of de effectiviteit van ondernemerschaponderwijs, kan het onder- nemen.nl) diensten, ervoor zorgen dat de ideeën in praktijk worden gebracht, POtENtiËlE ONDERNEMERS wijs een belangrijke rol vervullen bij het stimuleren en begeleiden Tot nu toe laten veel onderwijsinstellingen nog kansen liggen. mensen inschakelen, coachen en onzekerheden op zich durven Bij deze groep is de rol van de docenten gericht op het manifest ma- van jonge ondernemers. Uiteraard zijn er ook leerlingen die hun Het VMBO bereidt leerlingen voor op de beroepspraktijk in brede nemen. ken van latent aanwezige ondernemerskwaliteiten. Het stimuleren handen vol hebben aan het reguliere onderwijs en helemaal niet zin, maar niet specifiek op het zelfstandig ondernemen. In het Alle ondernemerscompetenties bestaan uit vele verschillende soor- van risico nemen en van vernieuwen krijgt expliciete aandacht in kunnen of willen ondernemen. Maar genoeg jongeren denken wel voortgezet onderwijs wordt door de helft van de scholen aandacht ten kennis en vaardigheden. Vernieuwen heeft voor een groot deel de leerloopbaan. In loopbaanadviesgesprekken zou de mogelijk- te willen ondernemen. Nu moeten ze het nog doen. besteed aan ondernemerschap via het schoolplan, de missie en de te maken met creativiteit en origineel denken in combinatie met heid van het starten van een eigen bedrijf nadrukkelijker opgeno- visie. Toch blijken starters die vanuit een HAVO/VWO opleiding een marktanalyse; risico nemen is voor een goed deel te typeren als een men moeten worden. Ook dient er aandacht gegeven te worden Cees-Jan Pen en Simone Ketelaars bedrijf beginnen van de school doorgaans geen enkele begeleiding houdingsaspect. Bij managen en leidinggeven komen cijfermatige aan het creatieve proces dat voorafgaat aan het ondernemen zelf. te krijgen. aspecten aan de orde, maar ook inter-persoonlijke vaardigheden. Ondernemen wordt breder gezien dan het starten van een bedrijf Dit artikel is gebaseerd op onderzoek van de KPC-Groep (zie www.kpc-groep. Niet al deze zaken zijn door iedereen aan te leren; houding en en kan daardoor eerder in de opleiding een plaats in het curriculum nl) in het kader van het onderzoeksprogramma STIP in opdracht van de G4. persoonlijkheidsaspecten zijn nu eenmaal moeilijk te beïnvloeden. krijgen. De resultaten worden momenteel nader geanalyseerd en in overleg met de Hoe moet je dan omgaan met ondernemerschap als algemeen G4 wordt een praktijkpublicatie gemaakt. Inhoudelijke informatie: Mireille leerdoel in het onderwijs? ONDERNEMENDE BEROEPSBEOEFENaREN Boonstra, KPC-groep. Deze groep zal willen leren hoe een bedrijf te leiden of hoe leiding ONDERNEMERSCHaPONDERWiJS OP Maat te geven. Bij deze doelgroep ligt de nadruk op competenties als Ondernemen moet je wíllen. Een ondernemer moet geloven in zich- durf, enthousiasme en lef. Daarnaast zal in het onderwijsaanbod de zelf of het eigen product en moet zin hebben om zich er volledig nadruk liggen op het trainen van een ondernemende houding, iets voor in te zetten om dat product op de markt te zetten. Traditioneel dat tegenwoordig van iedere werknemer wordt verwacht. DE utRECHtSE ONDERNEMERSaCaDEMiE staat in het onderwijs vooral het kennen en kunnen centraal. Maar bij ondernemerschap gaat het meer om durven en willen. Passie, ROl VaN DOCENtEN De Utrechtse ondernemersacademie is een samenwerkings- ambitie en intuïtie zijn de bronnen van waaruit een ondernemende De taak van docenten is belangrijk: zij moeten in staat zijn boven- verband van banken, ondernemers, dienstverleners, kamer van houding en ondernemend gedrag zich kunnen ontwikkelen. Het staande groepen te herkennen en juist te handelen. Het onderwijs koophandel, de Utrechtse roC’s en de Hogeschool Utrecht. onderwijs zou zich daarom moeten richten op talentontwikkeling moet immers aansluiten bij de leervragen van leerlingen. Ook van binnen de UoA zorgen zij voor goede scholing en deskundige en niet alleen denken vanuit het examenprogramma en het leren docenten wordt een ondernemende houding vereist. Je kunt geen begeleiding bij de totstandkoming van een ondernemersplan. maken van een ondernemingsplan. Met het oog daarop kan het algemene lessen geven over ondernemerschap of iedere leerling een De studie aan de Utrechtse ondernemersacademie duurt onderwijs de leeromgeving afstemmen op drie groepen onderne- ondernemersplan laten maken. Er is maatwerk nodig, in de onder- maximaal twee jaar. In het eerste jaar volg je naast de reguliere GROtE BElaNGStElliNG ONDER JONGEREN mende leerlingen: geboren ondernemers, potentiële ondernemers steuning en begeleiding van (in potentie) ondernemende leerlin- Mbo-opleiding bij het roC Midden Nederland het studiepro- In het MBO wordt ondernemerschap wél gestimuleerd. Scholen en ondernemende beroepsbeoefenaren. gen. Betrek relevante instellingen bij het onderwijs, zoals de Kamer gramma ondernemerschap. De Utrechtse ondernemersacade- adviseren en volgen leerlingen in hun loopbaan. Voorbeelden zijn van Koophandel of de belastingdienst. Ontwikkel samen met hen mie begeleidt ook starters van andere opleidingen. Zij kunnen de Utrechtse Ondernemersacademie en het Netwerk Ondernemer- GEBOREN ONDERNEMERS regelmatig workshops en andere activiteiten. Op deze manier wordt tegen een geringe vergoeding workshops en begeleiding van schap. Binnen verschillende HBO-instellingen bestaat de mogelijk- Deze groep zal waarschijnlijk sowieso ondernemer worden. Bij de kloof tussen onderwijs en praktijk verkleind. Daarnaast komen een ervaren ondernemer krijgen bij het starten van het bedrijf. heid tot het volgen van een Minor Ondernemen en verschillende deze groep ligt de toegevoegde waarde van de opleiding op het leerlingen op die manier in contact met inspirerende ondernemers mastertrajecten. Vanuit het beroepsonderwijs is in groeiende mate managen en leidinggeven: het borgen en in goede banen leiden van en netwerken. Persoonlijk contact tussen docenten en leerlingen Meer info? aandacht voor het stimuleren van jonge starters. Een groot deel van de (wilde) ideeën die de deelnemer vanuit zichzelf toch al heeft. Op blijkt cruciaal te zijn. Richt de begeleiding daarom op persoonlijke www.uoa.nu 18 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 19
  • 11. opinie Witboek versus Zwartboek Ook wat betreft het tegengaan van leegstand is van een koophuis, inclusief kinderen, leuke kraken naar zijn mening een effectief middel. baan en eventueel een hond echter vaak wél kraken en Leegstand “Uit cijfers is gebleken dat in Amsterdam ruim het levensideaal. En dit is precies waar de 1 miljoen vierkante meter kantoorruimte leeg schoen wringt. staat, waarvan ongeveer 300 duizend vierkante Voor- en tegenstanders van het kraakver- meter nooit weer als kantoor gebruikt zal bod gaan elkaar ook hier bij de presentatie worden. Het tussengebruik van deze ruimte van het Witboek Kraken niet overtuigen. K Het is een drukte van belang in kraak- raken is een ideologisch gela- krakers menen dat zij ten onrechte worden kan veel betekenen voor het oplossen van dit Beiden denken en opereren namelijk vanuit pand ‘De Illusie’ in het Haagse thea- den thema dat vaak direct raakt gezien als stinkende, in het zwart gehulde probleem.” een totaal verschillend referentiekader. De terkwartier. buiten waait een winterse aan iemands politieke of morele onruststokers die leegstaande panden Hein Bos, directeur van Vastgoed Belang, ziet indieners van het wetsvoorstel ‘Kraken en januariwind, maar binnen is het bijna overtuigingen. Met name het onderscheid uitwonen. In het ‘Zwartboek Kraken’ is dit echter helemaal geen heil in kraken. Praktisch Leegstand’, gaan met name uit van de (reële bedrukkend warm. Alle opgestelde tussen ‘rechtse’ en ‘linkse’ waarden komt inderdaad het beeld dat geschetst wordt of niet, daar gaat het wat hem betreft helemaal of ingebeelde) negatieve kanten van kraak- stoelen, sofa’s en houten banken zijn binnen de discussie over kraken regelmatig van krakers: asociale types die leegstaande niet om. In Artikel 1 van het Europees Verdrag activiteiten. Zij zien de huidige kraakbe- bezet door een gemêleerd gezelschap naar voren. Terwijl men aan de rechterkant panden vernielen, families terroriseren en voor de Rechten van de Mens, staat dat men weging als een groep mensen die bezit van van krakers, journalisten en politici. De wijst op de ontastbaarheid van eigen bezit, de politie bestoken. Volgens henzelf zijn geen eigendom van anderen mag ontnemen. anderen inneemt en vernielt, die vanuit haar mensen achter de bar schenken drank- wijst de linkerkant op het feit dat de stad deze in het Zwartboek beschreven negatieve Kortom: “Men moet gewoon van andermans idealisme vervalt in crimineel gedrag en jes in. een financiële bijdrage voor een van iedereen zou moeten zijn. Hier tussenin gevallen echter verzonnen of uitvergroot spullen afblijven! Dat is één van onze belang- zich niet aan kan passen aan de normen en plastic bekertje cola kan vrijwillig in staat een groep beleidsmakers, uitvoerders door vastgoedeigenaren, politici en media. rijkste normen en waarden”, zegt Bos fel. waarden van de samenleving. De kraakbe- een daarvoor bestemde doos worden en onderzoekers die de kraakbeweging Het dreigende kraakverbod komt daarom weging zelf gaat echter volledig uit van de gedeponeerd. Aan de muren hangen met name ziet als instrument om bepaalde naar hun mening vooral voort uit angst, Kleurrijke hoedjes en hanenkammen schud- (reële of ingebeelde) positieve effecten die vergeelde posters die de bewogen beleidsdoelen na te streven. Hun betoog aangewakkerd door negatieve publiciteit. den vrolijk heen en weer op het gelach dat de kraakbeweging heeft op steden. Zij zien geschiedenis van de kraakbeweging vermijdt meestal de ideologie en is door- Zelf menen de krakers juist een positieve als reactie op deze uitspraak uit de menigte hun idealisme en werkwijze als noodzaak in illustreren. Metershoge graffiti siert de gaans meer praktisch van aard. en noodzakelijke rol in Nederlandse steden opstijgt. De opmerking van Bos is duidelijk een verhardende wereld waarin geld gelijk achterwand van het pand. De lucht in te spelen. Het Witboek Kraken staat dan niet aan de krakers besteed. Terts Brinkhoff, staat aan macht en waarin de ongelijkheid ‘De Illusie’ zindert van het idealisme. Vanwege de ideologische kern van het ook vol met beschrijvingen van succesvolle directeur van festival de Parade en zelf ex- tussen mensen, ondanks de groeiende In groepjes, dicht bij elkaar gezeten, kraakdebat is het moeilijk een geïnfor- kraakacties die een positief effect op een kraker begrijpt wel waarom. “Krakers zijn welvaart, steeds verder toeneemt. Zij willen wachten de vele krakers die vandaag meerde discussie over kraken te voeren, die pand, buurt of stad hebben gehad. non-conformisten die bewegen uit een soort een toegankelijke stad waarin iedereen op bij elkaar zijn gekomen op de offi- daarnaast ook nog kan rekenen op het inle- Tussen deze twee uitersten in zitten de prak- persoonlijke onrust. In kraakpanden is nie- gelijke voet met elkaar kan samenleven. ciële lancering van ‘hun’ kant van de vingsvermogen van alle betrokken partijen. tisch ingestelden, zoals Tjeerd Herrema, op mand de baas. Zonder structuur en autoriteit kraakdiscussie: het ‘Witboek kraken’. Desondanks zou juist een dergelijke discus- het moment dat de bijeenkomst rondom het Het boek vormt een antwoord op de sie het debat vooruit kunnen helpen. Witboek Kraken plaatsvindt nog wethouder in negatieve geluiden die de afgelopen De bijeenkomst rondom het ‘Witboek Kra- Amsterdam. Hij geeft tijdens zijn praatje aan ‘Een minder gepolariseerd debat had wellicht maanden rondom kraken te horen zijn ken’ vormt, ondanks het feit dat hij vooral het kraken vooral te zien als een functioneel geweest. Het initiatiefwetsvoorstel vanuit het perspectief van de kraakbeweging antwoord op stedelijke uitdagingen. “Zonder tot een evenwichtiger conclusie kunnen leiden’ ‘kraken en Leegstand’, ingediend door georganiseerd is, een kleine stap in de goede de kraakbeweging zou Amsterdam een volko- VVD, CDA en ChristenUnie en het in richting, met sprekers uit zowel de politiek, men andere stad zijn geweest. Op het gebied november 2008 gepubliceerde ‘Zwart- de vastgoedwereld als de kraakbeweging. van kunst en cultuur heeft de kraakbeweging wordt er met elkaar wat opgebouwd”, legt Tijdens de hele discussie rondom het in de boek kraken’ van Amsterdams ge- een essentiële rol gespeeld. De Amsterdamse hij uit. Ook Chris Keulemans, journalist en lucht hangende kraakverbod gaat geen en- meenteraadslid bas van ’t Wout (VVD) De lancering van het Witboek staat vooral broedplaatsen en de creatieve klasse danken voormalig directeur van De Balie, beaamt kele partij in op de bezwaren van de ander. Want een kraakverbod of niet, het kraken hebben een hoop losgemaakt binnen in het teken van het creëren van een debat hun bestaan aan de kraakbeweging.” Maar dit: “Kraken gaat om het gevoel dat de stad De praktijkgerichte ‘tussengroep’ praat vol zal ongetwijfeld blijven bestaan. Net als de de Nederlandse kraakbeweging. zonder vooroordelen. Vooroordelen ten het is volgens Herrema niet alleen op cultureel van iedereen is,” zegt hij. “Het gaat om een goede moed over ‘effectieve instrumenten’ leegstand. Het Zwartboek én het Witboek opzichte van krakers in dit geval. De gebied dat kraken een belangrijke rol speelt. groter belang binnen de samenleving.” en ‘doelmatig beleid’. Krakers zullen zich- Kraken hebben hier weinig aan veranderd. Een belang waar het initiatiefwetsvoorstel zelf echter nooit in deze puur instrumentele Beide publicaties hebben een discussie aan- volgens de krakers volledig aan voorbij beleidsrol zien. Het is niet voor niets dat gezwengeld. Deze discussie heeft echter niet gaat. SP-kamerlid Van Velzen meent dat de Martin Herzberg, werkzaam bij het SPeku- tot wederzijds begrip geleid. Naar alle waar- indieners van het wetsvoorstel niet open latie Onderzoeks Kollektief en zelf fervent schijnlijkheid zal de initiatiefwet ‘Kraken In kraakpand ‘De Illusie’ kwamen politiek, vastgoedwereld en staan voor argumenten en dat hun voorstel kraker aan het einde van de discussie roept: en Leegstand’ in de Tweede Kamer worden kraakbeweging bij elkaar enkel voortkomt uit angst voor het onbe- kende. “Tegenwoordig moeten we allemaal “Wij kraken niet omdat het mag!” aangenomen, ondanks de bezwaren die door ‘practici’ zijn aangedragen. Een minder maar normaal zijn, met een koophuis dat De avond valt in Den Haag en ‘De Illusie’ gepolariseerd debat had wellicht tot een we na twintig jaar hypotheek afbetalen!” Dat druppelt langzaam leeg. Buiten wordt nog evenwichtiger conclusie kunnen leiden. de aanwezige krakers dit levensbeeld níet een sjekkie gerookt of een pilsje gedron- aanhangen, blijkt uit hun reactie. Enthousi- ken, maar dan gaat iedereen huiswaarts. Simone Pekelsma ast geklap en gefluit vult de ruimte. Sommigen naar hun eengezinswoning, Onderzoeker bij Nicis Institute anderen naar een twee-onder-één-kap Voor de gemiddelde mens is het hebben woning, flat óf natuurlijk een kraakpand. 20 City JOuRNal januari 2009 20 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 21
  • 12. recensie Debat Slimme steden; van antwerpen tot the New Green Deal Zürich economische groei wordt in toenemende mate bepaald door wat steden naast wat op papier staat echt doen, zou op zijn plaats De New Deal die in de jaren dertig uit investering ook nog eens groen moet zijn, passing van het landelijk geldende Bouw- krachtige en slimme steden. Deze steden moeten in toene- zijn en helaas trapt het boek in de val van de creatieve stadshype. grootscheepse overheidsinvesteringen dus Aalders vraagt zich af: ‘Helpt een (over- besluit, dat deze vorm van CO2-besparende mende mate met elkaar concurreren. Maar hoe doe je dat? Met alleen inzetten op de relatief kleine creatieve klasse ben je echt bestond om de economie weer uit het heids)investeringsprogramma überhaupt vorm van energieopwekking verplicht stelt, De bijdrage aan de bV Nederland van steden als Amsterdam geen slimme stad, hoe leuk en hip deze sector ook is. Een gemiste slop te krijgen, zou begin 21ste eeuw wel? De push van overheidsinvesteringen om te beginnen voor alle nieuwbouw.’ en rotterdam, maar ook eindhoven en Groningen is evident. kans is een hoofdstuk aan het eind op te nemen, waarin de vijftig een groen vervolg moeten krijgen. lijkt aantrekkelijk, zeker nu de overheid Juist in deze tijd van recessie komt het boek onder redac- cases worden vergeleken en de diverse aanpakken/opgaven worden Duurzaam produceren en consumeren met bakken geld de economie probeert te DE ECONOMiSCHE aGENDa tie van FD redacteur edo Dijksterhuis met als titel ‘Slimme geclusterd. Zo zie je dat het privaat initiatief leidend is in steden staat inmiddels op de agenda van de redden, waarom dan niet in groene oplos- De Economische Agenda is een project Steden; van Antwerpen tot Zürich’ op het goede moment. als Basel, Bregenz en Stuttgart, terwijl de overheid in Glasgow en nieuwe Amerikaanse president en eu- singen. Wat nodig is, is een permanent, van de Volkskrant, in samenwerking met Investeren in sociaal en economische krachtige steden is nu voormalige Oostbloksteden als Bratislava, Budapest en Boekarest ropese leiders. De grote vraag is alleen: langjarig (misschien wel eeuwigdurend) Nicis Institute, Stichting Kennisland en hard nodig. In dit leesbare boek wordt enerzijds aan de hand zeer actief is. Steden als Helsinki, Manchester en Kopenhagen hoe ziet die Deal er in Nederland uit? commitment voor een meer groene leef- en Spring Associates. Het gaat om een maat- van interessante beschrijvingen van 50 europese steden een verwachten juist meer van publiek-private samenwerking. Tevens Deze vraag staat centraal tijdens het voortbrengingswijze.’ schappelijk debat over de welvaart in Ne- beeld geschetst hoe slim steden zijn wat betreft techniek, zijn er steden die de visie van Jane Jacobs naleven dat nieuwe ideeën debat dat wordt gevoerd in het kader derland. Of we het willen of niet, de econo- creativiteit en innovatie. Anderzijds beschrijft het boek wat in oude gebouwen horen. Andere steden zoals Bratislava denken van de economische Agenda op dins- tRaNSitiON tOWNS mie dringt zich aan ons op. Ook mensen steden doen in de felle concurrentiestrijd met andere steden. nog steeds dat nieuwe ideeën in nieuwe gebouwen horen. Steden dag 31 maart op de tU in eindhoven. Het levendige virtuele debat gaat verder met een uitgesproken afkeer van geld als Aveiro, Bologna, Torshavn en Vilnius kampen juist weer met de met een reactie van Chris Peeters. Hij zullen zich de afgelopen maanden nood- S limme steden bevat inspirerende beschrijvingen van steden zogenaamde brain drain, de vlucht van hoger opgeleiden uit een gedwongen economische vragen hebben die innoveren en zichzelf op de kaart zetten. Dit boek is stad. De steden werken alle aan diverse instrumenten om hoger gesteld. Wat betekent de kredietcrisis voor mooie vakantielectuur voor de reiskoffer van stadsbestuur- opgeleiden te binden. mij, mijn huis, mijn baan, mijn opleiding, ders die iets willen met hun stad. Ik licht er twee zeer actuele zaken spaargeld of pensioen? De antwoorden blij- uit. Momenteel worstelt Amsterdam met de effecten van de Noord- Slimme steden is een inspirerend boek, maar blijft helaas te veel ken in veel gevallen nog niet te geven, maar Zuidlijn en zijn meer steden als Leiden, Haarlem en Groningen hangen in een beschrijving van losse voorbeelden. Dat is een ge- zullen zich de komende tijd aandienen. De bezig (te worstelen) met hoogwaardig openbaar vervoerverbindin- miste kans. economie toont zich buitengewoon rele- gen. Interessant in dit kader is de beschrijving van de economische vant – misschien niet voor alles, maar dan en ruimtelijke voordelen van de metrolijn die in Athene in het kader Cees-Jan Pen toch wel voor veel van wat we in ons leven van de Zomerspelen is aangelegd. In provincies als Limburg en Gro- kunnen doen. Dat is natuurlijk altijd zo ningen staat het vraagstuk van krimp hoog op de agenda. Bruibaar Programmaleider onderzoek Nicis Institute geweest, maar nu een ongekende crisis in is hoe onder meer Leipzig is omgegaan met krimp en leegstaande de financiële wereld is uitgebroken, dringt gebouwen. Dit zie je in meer steden in het oosten van Duitsland. Edo Dijksterhuis, Slimme steden; van Antwerpen tot Zürich dat besef zich in alle hevigheid op. ISBN 9789047001232 Persoonlijk spreken mij de beschrijvingen van Essen, Lille, New- Wat zijn de economische problemen waar castle, Tirana en Vaxjo aan. Essen en Lille kenden een industrieel en ons land voor staat en welke oplossingen armoedig imago en hebben op geheel eigen wijze en met lef de stad horen daarbij? Dat is in het kort gezegd de nieuw elan weten te geven. Het economisch benutten van indus- route die de Economische Agenda tot de H trieel erfgoed door Essen vindt navolging in veel Nederlandse ste- et debat is eigenlijk al veel eerder schreef: ‘Een New Green Deal is alleen zomer van 2009 wil volgen. Hierover gaat den met industrieel erfgoed zoals Zaanstad, Enschede, Helmond, begonnen, op internet. Verschil- mogelijk als mensen in Nederland zelf in het debat, zowel virtueel als tijdens zes live Heerlen en Tilburg. Essen is het voorbeeld wat de combinatie van lende inzenders reageerden op actie komen om hun omgeving groen te debatten op basis van de zes belangrijkste cultuur en economie kan opleveren. Newcastle laat zien hoe be- de oproep om het probleem te duiden en maken. Ik hoop daarom op aandacht voor economische problemen. En op 31 maart langrijk het is als een stad een echte landmark heeft. In Nederland oplossingen aan te dragen. Zo schreef Bert het concept ‘transition towns’. Dat is een dus over ‘the New Green Deal’, onder lei- is de Erasmusbrug in Rotterdam hiervan een mooi voorbeeld. Het Toesaint: ‘Een Nederlandse New Green internationale beweging om mensen in hun ding van Pieter Hilhorst. voorbeeld van Tirana is zo interessant vanwege de eenvoud en de Deal ligt voor het grijpen. Eerst versnelling eigen woonplaats in actie te krijgen voor uitvoerbaarheid. Onder leiding van de burgemeester heeft de stad van de aanleg van windmolenparken op minder olie-afhankelijkheid.’ Miriam Zeevenhooven om de nieuwe toekomst te markeren besloten alle troosteloze zee. Dat kan nu al. En als de proeven aan de bouwblokken in de stad een kleur te geven. Menig Nederlandse zoet-zoutwatercentrale (blauwe energie) bij En bijna alle inzenders reppen over isola- Meedebatteren? stad zou dit kunnen doen voor de vaak toch weinig representatieve de Afsluitdijk slagen, dan kan Nederland tie van bestaande woningen en ideeën voor www.nicis.nl of www.volkskrant.nl stadsentrees. Ook voor de slechtste Vogelaarwijk de Kolenkit zou nummer één worden in blauwe energie.’ verplichting van groene voorzieningen bij dit een aardig experiment zijn. Vaxjö laat zien wat een echte groene nieuwbouw, zoals zonneboilers. Zo schrijft duurzame stad is, die niet langer afhankelijk is van fossiele grond- Bas Aalders reageert met de stelling, dat Eric Stibbe: ‘Nederland beschikt over een stoffen en toch economische groei kent. Milieu en economie kun- het grote probleem is dat de meeste maatre- onvoorstelbare hoeveelheid ruimte voor nen goed samengaan. gelen die worden verzonnen om de econo- duurzame energieopwekking: de enorme Helaas komt het boek niet veel verder dan vijftig inspirerende voor- mie te stimuleren, niet helpen. Voor groene aantallen platte daken, waarop zonnecellen beelden. Een duidelijk kader ontbreekt, enige kritische reflectie op maatregelen komt daar nog bij dat de kunnen worden geplaatst. Nodig is de aan- 22 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 23
  • 13. De beeldvorming van de stad Nieuw leven! City Journal bezoekt in de Nederlandse steden oude plekken in een nieuw jasje. Vijf observaties van een Deze keer: het Indiëcomplex in Almelo Kamerlid In IndiëAlmelo moet weven het motto blijven Weven heeft het Almelose Indiëcom- herkenbare structuur met enkele bijzondere de uitbaters van een nieuw poppodium. In plex groot gemaakt. Jarenlang vond gebouwen. De centrale as heeft een heldere een denktank kunnen vertegenwoordigers op deze locatie textiel-, kunststof- en maat en schaal en leidt vanzelf naar de van de verschillende groepen samenkomen weefselproductie van de koninklijke binnenstad. Het planconcept laat door een om zo ideeën aan te leveren. Belangrijk is Nijverdal ten Cate NV plaats. Weven open raamwerk ruimte vrij om op actu- om, in de beeldspraak te blijven, langs de moet ook de leidraad voor de toekomst ele en toekomstige ontwikkelingen in te afgrond te durven scheren: Almelo toon blijven van IndiëAlmelo. spelen. Het programmatisch fundament is ambitie! Een bottom up-strategie om zo de woningbouw waarvan de invulling nog dynamiek in het proces te genereren en om ine aasted-Madsen is lid van de hun studentenstad. Ervaring leert dat goed uit te voe- flexibel is. Kwaliteitsregie met de focus op een open, flexibele discussie aan te gaan tweede Kamer namens het CDa. Zij jongeren die in verband met studie vertrek- ren. Gemeenten de sterkste gebieden is dan onontbeerlijk, waar ruimte gecreëerd wordt voor nieuwe houdt zich onder andere bezig met ken naar elders, vaak niet of pas vele jaren zouden zich evenals ruimte voor groen: het ontwikkelen mogelijkheden. Gebiedspromotie dient consumentenzaken, jeugdzorg en ve- later terugkeren naar de geboortegrond. bijvoorbeeld de van openbare plekken rond de bestaande de locatie weer op de kaart te zetten met teranenbeleid. ine heeft altijd in het Dit heeft veel te maken met werkgelegen- vraag kunnen grote bomen. Naast de recycling van het nadruk op de onderscheidende kwaliteiten Zuiden des lands gewoond en denkt heid, die nog steeds vooral in de Randstad stellen of ze wel groen en van een deel van de gebouwen is van de plek. Start nu al een pioniersfase als inwoner van Kerkrade na over de aanwezig is. Voorwaarden voor een even- alles zelf in huis moeten hebben. Als er een de flexibiliteit van het plan een belangrijk waarbij tijdelijk gebruik gestimuleerd wordt consequenties van de bevolkingkrimp wichtige bevolkingsopbouw voor steden prachtig zwembad ligt in een buurgemeen- duurzaam aspect. en benut de ervaringen in de creatieve die in Zuid-limburg al in volle gang is. buiten de Randstad, zijn het spreiden van te, moet je er dan zelf ook een hebben? economie met de ‘permanente onafheid’ bedrijvigheid en studiemogelijkheden over Echter, in een goede samenwerking zouden Almelo is volop in beweging. De vernieu- van locaties. Mik op 2010 voor het starteve- 1 DE BEElDVORMiNG VaN DE StaD heel Nederland. Daar ben ik groot voor- voorzieningen als zwembaden, biosco- wingsplannen voor het centrum vergen veel nement: een concentratie van activiteiten, In tijd van bevolkingskrimp is het beeld dat stander van.” pen en grote winkelcentra ook een beetje tijd en capaciteit van de gemeente, maar zoals rondleidingen, het openen van een mensen hebben van een stad natuurlijk be- gespreid kunnen worden in een stadsregio, dit mag niet ten koste gaan van de aan- informatiecentrum, het ontsluiten van de langrijk. Een stad waar positief over gespro- 3 OuDER WORDEN iN DE StaD om te voorkomen dat alles in de stad te dacht voor het Indiëcomplex. Het is te lang centrale as en het in gebruik nemen van de ken wordt heeft aantrekkingskracht waar- “Omdat mensen gelukkig steeds ouder krijgen is en in het omliggende gebied een geleden dat deze grote en centraal gelegen hallen. Vergroot de aantrekkelijkheid door door mensen graag in zo’n stad verblijven. worden, wordt de groep gepensioneerden kaalslag in voorzieningen plaatsvindt. ” locatie in het nieuws was. De aandachts- het ontwikkelen van een stadsstrand, dat Beelden worden overigens vaak niet door natuurlijk ook groter. Deze grote groep boog dient weer gespannen te worden. Dat ook dienst kan doen als verbinding naar de inwoners van die stad, maar juist door – veelal vitale oudere mensen – zoekt na 5 WiJKEN EN KERNEN iN DE StaD kan door de productie van realistische en het stadscentrum. Laat de ten opzichte van mensen van buiten gevormd. Voor mij was hun pensioen een nieuwe daginvulling. “Met de schaalvergroting is het aantal onderscheidende uitwerkingen en door het centrum, complementaire kwaliteiten dat goed merkbaar toen ik kenbaar maakte te verhuizen naar Kerkrade. Reacties liepen uiteen van ‘die mensen versta je niet’ tot ‘je Velen zetten zich in als vrijwilliger; zij zoeken naar activiteiten waar ze in hun werkzame leven nauwelijks tijd voor had- gemeenten drastisch verminderd. Er zijn nieuwe gemeenten ontstaan en steden zijn uitgebreid. Bestuurlijk is de gemeente één, I ndiëAlmelo moet blijven weven. Daarbij gaat het niet alleen om het verweven van functies als wonen en werken, maar ook het organiseren van activiteiten, zoals een manifestatie om de locatie bij het publiek en potentiële gebruikers bekend te maken. zien. En, last but not least: laat je inspi- reren door spannende voorbeelden uit binnen- en buitenland, zoals de Pompéia gaat toch niet in Kirchroa wonen’. Geset- den of namen. Hadden we in de jaren 70 maar de inwoners die er al jaren wonen voe- het verweven van sferen: de sfeer van de Urhahn Urban Design werkt aan een Fabriek in Sao Paulo. De architecte Lina teld in Kerkrade merkte ik dat de inwoners overal buurthuizen voor jongeren, wordt len zich vaak geen inwoner van de nieuwe, nabijgelegen binnenstad, van het bedrij- stedenbouwkundig plan voor de eerste fase Bo Bardi handhaafde een oude olievaten- van die stad juist een heel positief beeld het nu tijd voor buurthuizen waar ouderen grote gemeente, maar van de oorspronke- venterrein Turfkade en van het Noorder- van de uitwerking van een deel van het ge- fabriek in de Braziliaanse stad en wist met hebben en zeer verknocht zijn aan hun stad. elkaar kunnen ontmoeten. Zeker als we lijke wijk of kern. De ouder wordende inwo- park. Ook het verweven van het nieuwe bied: de Kolthofzone. Tijd voor hernieuwde minimale middelen een prachtig complex En eerlijk is eerlijk, zelfs ik, als Brabantse, er rekening mee houden dat het aantal ners zijn vaak gehecht aan de vertrouwde met het oude – de recycling van bestaande aandacht! te realiseren. De sporttoren, die samen met ben hier wortel gaan schieten. alleenstaande ouderen ook groter wordt en woonomgeving. Met de invoering van de structuren, de industriële gebouwen, het de fabriekstoren inmiddels een icoon is het beleid gericht is op zo lang mogelijk Wmo worden voorzieningen op wijkniveau bestaande groen, de bomen, en wa- Bij het weven heet de constructie waarop geworden, zijn een uitnodiging voor jong 2 JEuGD iN DE StaD zelfstandig wonen. Ook in drukbevolkte ook steeds belangrijker en ik voorzie dan ter – is een actuele opgave. De aandacht de draden parallel gespannen worden en oud. Hopelijk kan IndiëAlmelo ook uit- “Bevolkingskrimp hoeft geen probleem te steden kunnen mensen enorm eenzaam ook dat met name in de zorgvoorzieningen voor duurzaamheid is wereldwijd groot. scheren. Scheren vatten we hier ook op als groeien tot zo’n landmark voor de stad. zijn en kan zelfs gunstige effecten heb- zijn en daarom is het beschikken over een verschuiving zal plaatsvinden naar Recycling is hierin belangrijk, maar niet het bijeenbrengen van de belanghebben- ben. Als die krimp echter gecombineerd ontmoetingsmogelijkheden voor inwoners kleinschaligere voorzieningen voor een altijd vanzelfsprekend. De meerwaarde van den, noodzakelijk om tot een reanimatie te Gert Urhahn en Oene Dijk wordt met een drastische verschuiving in de belangrijk, zeker voor ouderen. Als die brede doelgroep op wijkniveau.” hergebruik moet daarom duidelijk zijn. In komen van een bijzondere industriële loca- Urhahn Urban Design BV bevolkingsopbouw, ontstaat er natuurlijk mogelijkheden er niet zijn, zijn mensen het planconcept worden stad en landschap tie. Essentieel is het vinden van een juiste wel een probleem. Als die verschuiving zich gelukkig wel zo creatief dat ze hun eigen met elkaar verweven. Het fabrieksterrein zal balans tussen commercieel, cultureel en kenmerkt door vergrijzing in combinatie plekken creëren: het bankje in het park en geleidelijk transformeren tot een gemengd publiek belang. Hiervoor is de inzet nodig met ontgroening heb je een probleem in het overdekte winkelcentrum.” stuk stad met een industrieel karakter, van onder andere de gemeente en van hui- het kwadraat. Daarom is het zaak om die waarbij enkele karakteristieke structuren dige, voormalige en toekomstige gebrui- ontgroening tegen te gaan; maar dat is 4 DE REGiOFuNCtiE VaN DE StaD en fabriekshallen worden hergebruikt. De kers. Denk hierbij ook aan ondernemers uit makkelijker gezegd dan gedaan. Met name “Regionale samenwerking is een must in locatie IndiëAlmelo kent nog steeds een de Turkse gemeenschap in Almelo of aan bij de studerende jeugd zie je dat de eerder deze tijd. De taken van gemeenten zijn zo genoemde beeldvorming een belangrijke uitgebreid dat het voor kleinere gemeenten rol speelt bij de keuze die zij maken voor zonder samenwerking moeilijk is om ze 24 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 25
  • 14. AGeNDA 31 maart 2009, eindhoven Hoewel Berlijn een specifiek beleid 9 april 2009, rotterdam economie, ook op wijkniveau. De stad Schrijer Debat ‘New green deal’ voert en Amsterdam een algemeen Actualiteitencongres omgevingsdien- heeft belang bij de dynamiek en de kansen D e Volkskrant en Nicis Institute werken samen aan de Economische beleid blijkt dat er in de uitvoering weinig verschillen zijn. De onderzoeker sten & Wabo O mgevingsdiensten gaan er komen. die ondernemers weten te creëren, met name het midden- en kleinbedrijf. Maar 22 april 2009, Utrecht Debat ‘Schooluitval beroepsonderwijs’ De arbeidsmarktparadox vraagt een Agenda. Dit is een interactief, journalis- tiek project waarbij burgers in gesprek gaan met wetenschappers en deskundi- concludeert dat de principiële (vaak politieke) discussie specifiek versus generiek weinig zin heeft en adviseert Het mogen er volgens minister Cramer meer of minder zijn dan 25 maar een structuurwijziging is noodzakelijk. niet alle bedrijven dragen evenveel bij aan een levendige lokale economie. Prachtwij- ken, en uiteindelijk ook de ondernemers D e Volkskrant en Nicis Institute werken samen aan de Economische Agenda. Dit is een interactief, journalistiek ‘wwplus’ aanpak sociale diensten van de gemeenten uit het gen over de belangrijkste economische beleidsmakers zich meer pragmatisch Het doel is een betere samenwerking en zelf, zijn niet gebaat bij een straat vol project waarbij burgers in gesprek gaan De cijfers van het CPb liggen als regeerakkoord moet worden uitgesteld en vraagstukken van ons land. Als onderdeel op te stellen. Maar wat betekent dit in de kwaliteitsverbetering binnen het vergun- vergelijkbare winkeltjes. Gemeenten met wetenschappers en deskundigen over een zwarte wolk aan de horizon. De de werkdeelbudgetten van de gemeenten van dit project organiseren de Volkskrant praktijk? Het onderzoek 'Diversiteit in ningentraject. Hoe komt de praktijk van willen daarom bijsturen, bijvoorbeeld de belangrijkste economische vraagstuk- werkloosheid in Nederland loopt op moeten op niveau blijven. Nu is het de tijd en Nicis Institute live debatten. Op 31 uitvoering' vormt in dit kennisatelier het vergunningverlening, handhaving en door functiemenging of branchering. ken van ons land. Als onderdeel van dit en doembeelden uit de jaren dertig en om te investeren in werk. maart a.s. vindt een debat plaats in de startpunt voor verdere discussies over de toezicht eruit te zien? De Commissie Mans Aan welke knoppen kan een gemeente project organiseren de Volkskrant en tachtig kleuren de voorpagina’s van de TU Eindhoven onder leiding van Pieter effectiviteit van (doelgroepen)beleid in adviseert tot het instellen van 25 verplichte draaien om met de motor ‘ondernemer- Nicis Institute live debatten. Op 22 april kranten. Maar zijn die beelden wel te- Met het opzetten van 33 mobiliteitscentra Hilhorst. Het begint om 20.00 uur en de uitvoering. Hoe kan het gekozen spe- omgevingsdiensten, de VNG is tegen schap’ de wijkeconomie te verbeteren? In a.s. vindt een debat plaats in ‘Het Tumult’ recht? De cijfers vertellen namelijk ook in het land gaan we de opgave niet realise- heeft als thema de ‘new green deal’. Mee cifieke dan wel generieke beleid effectief omgevingsdiensten en het kabinet wil de masterclass ‘Ondernemerschap in de onder leiding van Jan-Bart Wilschut. Het dat er over een aantal jaren weer werk ren. Voor 60 tot 75 % van de werklozen is debatteren? U bent van harte welkom! geïmplementeerd worden? Hoe voorkom omgevingsdiensten in het hele land maar wijk’ wordt de rol van de gemeente voor debat begint om 20.00 uur en heeft als zat is in Nederland. De babyboomers een andere aanpak noodzakelijk. Om hen perspectief te bieden en voor Nederland om Meer informatie? je mogelijke negatieve gevolgen, zoals is niet overtuigd van de verplichting. Op 9 de lokale economie en het stimuleren thema ‘de schooluitval in het beroepson- gaan de komende tien jaar massaal na de crisis de sectoren die al lange tijd met Lees meer op bladzijde 23 stigmatisering? En wat betekenen de april praten alle betrokken partijen u bij in van ondernemerschap door wetenschap- derwijs’. Mee debatteren? U bent van harte met pensioen waardoor bijvoorbeeld in krapte kampen sterk te maken. www.nicis.nl onderzoeksresultaten in de context van het Hilton hotel te Rotterdam. Wie gaan pelijke experts behandeld. De masterclass welkom! het onderwijs, de zorg en het technisch de recent uitgekomen beleidsbrief over er participeren in een omgevingsdienst? duurt 2 dagen, en staat onderleiding van Meer informatie? onderhoud het tekort aan arbeids- De komende maanden moeten Werkbedrijf, vanaf 2 april 2009, Den Haag de specifieke aanpak van Marokkaans- Welke taken, verantwoordelijkheden en drs. Jaap Korpel. www.nicis.nl krachten straks groot zal zijn. De gemeenten, werkgevers en de onderwijs- Masterclass ‘Stratego’, het spel tus- Nederlandse jongeren? Dit kennisatelier bevoegdheden krijgt een omgevings- Meer informatie? arbeidsmarktparadox in crisistijd. wereld heel hard aan de slag om de eerste sen bestuurslagen wordt georganiseerd door KIEM (Ken- dienst? Wat is de relatie met de Wabo? U www.nicis.nl 23 en 24 april 2009, Den Haag wwplus trajecten in september klaar te hebben staan. Immers, dan zijn we zes R ijk, provincies en gemeenten hebben een gedeelde opdracht nisprogramma Integratie). Meer informatie? krijgt inzicht in de laatste ontwikkelingen, de uiteindelijke inrichting en de uitvoe- Vanaf 21 april, Den Haag Masterclass ‘De innovatieve profes- sional’ In de wetenschap dat we met een succes- volle ‘van werk naar werk’-aanpak tussen maanden verder en zal voor een flink aantal mensen zonder werk blijken dat ‘van werk E in de aanpak van maatschappelijke www.nicis.nl ringsplannen van de omgevingsdiensten. Masterclass ‘bedrijventerreinen’ r wordt van u verwacht met in- de 25 en 40 procent van de instroom in de WW na zes maanden direct naar ander naar werk’ niet gelukt is. De CBP cijfers problemen. In allerlei verbanden en besluitvormingstrajecten hebben deze bestuurslagen met elkaar te maken. 9 april 2009, Nijmegen Dag van de veiligheidsregio Meer informatie? www.sbo.nl W erklocaties, in het bijzonder bedrijventerreinen, staan hoog op de politieke agenda. In zowel het novatieve oplossingen te komen? U wilt in staat zijn een verbeterings- en vernieuwingsgerichte beweging in de werk kunnen geleiden, is de belangrijkste vraag die we ons nu moeten stellen; hoe laten zien dat we vele duizenden van deze trajecten nodig hebben. Er is geen tijd meer houden we die andere 60 tot 75 procent in om te praten in het kabinet, het is tijd om te Bovendien zijn ook de EU en allerlei ‘tussenbestuurslagen’ vaak partij in het besluitvormingsproces. Samenwerking D onderdag 9 april wordt dé ont- moetingsdag voor iedereen die betrokken is bij innovatievraagstukken 15 april 2009, emmen Symposium ‘De sleutel tot succes voor bedrijventerreinen’ politieke als publieke debat wordt stevig gediscussieerd over bedrijventerreinen als (vermeende) bron van stedelijke gemeente op gang te brengen? U wilt het innovatief vermogen van uzelf en uw team versterken? Na het volgen van de conditie? De toenemende werkloosheid van nu is een kans voor de tekorten van straks. handelen. En die kans kunnen we benutten als we er Dominic Schrijer is van groot belang om resultaten te boeken. Bestuurders en beleidsmakers moeten deze samenwerking vormge- omtrent de verdere professionalisering van de veiligheidsregio’s. ‘Wat kunt u als veiligheidsregio nú doen, om eind 2009 H et bedrijventerrein Bargermeer is één van de belangrijkste economi- sche dragers van de gemeente Emmen economische groei, maar ook als onaantrekkelijke ruimteverslinders die in groten getale langs snelwegen het masterclass ‘De innovatieve professional’ heeft u inzicht in hoe u uw eigen creativi- teit kunt versterken en benutten; heeft u in slagen de komende jaren de mensen die werkloos worden actief te houden én om te scholen. Wethouder Werk, Sociale Zaken en Grotesteden- beleid ven. De masterclass ‘Stratego’ geeft de rampenbestrijding en crisisbeheer- en het grootste en belangrijkste bedrij- zicht ontsieren en te snel verouderen. geoefend met krachtige en gemakkelijk VaN CRiSiS NaaR KaNS reageren? D.schrijer@college.rotterdam.nl antwoord op vragen als: Hoe brengt u sing op orde te hebben?’ Hoe kunnen venterrein in Noord-Nederland. Om te Daarnaast ligt er een advies van de Com- toepasbare creativiteitstechnieken; heeft effectieve samenwerking tot stand? Hoe regio’s zich organisatorisch goed voor- komen tot een duurzame herstructure- missie Noordanus en de kabinetsreactie u meer inzicht in hoe u een kansge- Dus geen ‘wwmin’ zoals in de jaren tachtig, waar we tijdens de crisis mensen naar huis vindt u de juiste weg naar ‘Den Haag’ bereiden en de veelvoud van projecten ring van het bedrijventerrein Bargermeer daarop. De komende tijd zal het kabinet richte mindset borgt in uw team en in de stuurden met een uitkering maar zonder die leidt tot het beste resultaat? Welke succesvol uitvoeren zodat eind 2009 de is in 2002, in samenwerking met de aandacht besteden aan ontwikkeling organisatie; beschikt u over tools om de perspectief op werk. Maar een ‘wwplus’ procesaanpak is hierin succesvol? Welke rampenbestrijding en crisisbeheersing gemeente en provincie, projectorganisa- van een nieuw bedrijventerreinenbeleid, innovatiekracht en het ondernemerschap voor de mensen die door de economische vorm van samenwerking leidt tot het op orde is? Welke stappen zijn gezet tie Bahco (Bargermeer Herstructureren inclusief de financiële aspecten daarvan. van uw team te versterken; beschikt u crisis tijdelijk geen werk hebben. Een aan- beste resultaat? De masterclass duurt en wat moet er nog gebeuren? De con- en Collectief Ondernemen) opgericht. U Steden staan voor nieuwe uitdagingen, over meer dan honderd ideeën om de pak die mensen in de tussentijd aan het 3 dagen en wordt geleid door drs. Rein ferentie start met de resultaten van de wordt tijdens dit symposium uitgedaagd maar zitten nog met veel vragen. Welke innovatiekracht van professionals in uw werk houdt en omschoolt. Een vacature- Zunderop, met medewerking van prof. ‘Bestuurders on Tour’. Aansluitend stelt om op basis van de ‘lessons learned’ in werklocaties zijn nu nodig? Welke gemeente te versterken; heeft u een plan stop omdat het crisis is in bijvoorbeeld het dr. ing. Geert Teisman en prof. dr. Rinus u uw eigen programma samen uit de Bargermeer vooruit te kijken naar de nog locaties zijn nodig in de toekomst? opgesteld om de verworven inzichten onderwijs, is dan dus funest. In crisistijd van Schendelen. carrousel van workshops. Op het ‘OOV te ondernemen stappen in de verdere Welke trends en ontwikkelingen zijn er tijdens de masterclass te benutten. De moeten we over de crisis heen kijken, en dan is extra werk creëren nu, om het tekort Meer informatie? Toekomstpark’ presenteren innovatieve ontwikkeling van bedrijventerreinen in gaande en aanstaande? Deze en andere masterclass staat onder leiding van prof. straks te kunnen opvullen in een aantal www.nicis.nl partners en de veiligheidsregio’s hun Nederland. vragen staan centraal in de masterclass dr. Jeff Gaspersz, hoogleraar (Busi- sectoren cruciaal. ‘good practices’ in de positieve strijd Meer informatie? ‘Bedrijventerreinen, de ontwikkeling van ness Universiteit Nyenrode), adviseur 8 april 2009, Utrecht om de Publieke Veiligheid Award 2009. www.nicis.nl bedrijventerreinen en vastgoed’. De mas- innovatiemanagement en auteur van Geen nieuwe wet, geen nieuwe regels maar kennisatelier ‘Doelgroepenbeleid: Kortom, het jaar 2009 wordt een be- terclass duurt 2 dagen, en staat onder het boek ‘Doe meer met de ideeën van een nieuwe aanpak dus. Voor een succes- effectief in de uitvoering?’ langrijk jaar voor de veiligheidsregio’s. Vanaf 17 april, Den Haag leiding van prof. dr. Frank van Oort. medewerkers!, 20 praktische adviezen volle ‘wwplus-aanpak’ moeten de schotten O nderzoeker Floris Vermeulen van Krijgen zij als rapportcijfer de 7+ waar Masterclass ‘ondernemerschap in Meer informatie? voor gemeenten.’ tussen de verschillende potten geld weg- het Instituut voor Migratie en Minister Ter Horst naar streeft? de wijk’ www.nicis.nl Meer informatie? genomen worden. De re-integratiegelden en participatiebudgetten bij het Werkbe- Etnische Studies (IMES) onderzocht het lokale beleid voor werkloze migran- tenjongeren in Amsterdam en Berlijn. Meer informatie? www.blomberginstituut.nl H et is de kracht van ondernemers kansen te zien en te benutten. Zij zijn een belangrijke motor voor de lokale www.nicis.nl drijf en de gemeenten moeten gezamen- lijk kunnen worden ingezet. De bezuini- gingstaakstelling bij het Werkbedrijf en de 26 City JOuRNal maart 2009 City JOuRNal maart 2009 27
  • 15. Master of Strategic Urban Studies ‘De opleiding reikt mij nieuwe inzichten en perspectieven aan die ik in mijn werk kan gebruiken. Maar het belangrijkste vind ik dat ik mij weer leer verbazen over dingen die ik al jaren gewoon ben gaan vinden’ Theo Strijers - Directeur Grotestedenbeleid, Gemeente Den Haag Voorlichtingsbijeenkomst 16 april a.s. van 16.00-17.30 uur www.nicis.nl www.nicis.nl