Sustainable agriculture and food security باثباته کرهنه او خواړه ایز امنیت

709 views

Published on

Sustainable Agriculture and food security

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
709
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Sustainable agriculture and food security باثباته کرهنه او خواړه ایز امنیت

  1. 1. ‫با ثباته کرهنه او د خواړیزه امنیت ‪Sustainable Agriculture and food security‬‬ ‫مؤلف او ژباړن : سید محمد نعیم خالد - ۹ جوالی ۲۰۱۲‬ ‫۱ - معرفی‬ ‫کرهنه د پرمختګ یو اساسی وسیله ده چی د هغه په مرسته د زرنۍ د انکشافی موخو یا ‪ MDG‬د الس ته راوړلو لپاره‬ ‫ډیره اړینه ښکاری او د نړیوالو تخمیونوو له مخی ویل کیږی چی باید تر ۲۰۱۲ کال پوری لوږه او فقر چی په ټولیز‬ ‫ډول ورته خواړیزه نا امنی یا ‪ Food Insecurity‬وایی، نیمایی ته راکمولی شی (۰). په افغانستان کی کابو ۲۵‬ ‫سلنه وکړی په ګرهنه بوخت دی. په ټولیز ډول سره افغانستان یو غرنۍ هیواد دی او کابو ۱،۲۰ سلنه خاوره یی د‬ ‫کرهنی وړ بلل کیږی (۶). طبیعی زیرمی لکه اوبه ، ځنګلونه ، حیات وحش ، خاوره او داسی نور د مختلفو عواملو له‬ ‫امله پداسی ډول سره په مصرف رسیږی چی بیا راتګ نلری. بزګر تولید کوی او مصرف کوونکی تولیدی توکی په‬ ‫مصرف رسوی. تر ننه پوری په هیواد کی د باثباته تولید تیوری هم شتون نلری. نو ددی لپاره چی یو عمومی لیدلور د‬‫باثباته کرهنی او خواړیزه امنیت په هکله تیار کړم، دا مقاله د باثباته رغونی ، باثباته کرهنی او دهغوی مثبت تاثیرات په‬ ‫خواړیزه امنیت باندی په نړیواله کچه تر ځیړنی الندی نیسم.‬ ‫۲ - باثباته کرهنه یعنی څه؟‬‫باثباته کرهنه د کرنی هغه عملیات دی چی د ایکولوژۍ قوانین د تولید لپاره تر استفادی الندی نسی او ایکولوژی هغه علم‬ ‫چی د ژوندیو موجوداتو اړیکی د هغوی د چاپیریال سره مطالعه او ترځیړنی الندی نیسی. نو باثباته کرهنه د نباتاتو او‬ ‫حیواناتو د تولید د تلفیقی سیستمونو څخه عبارت دی چی د یوی خاصی ساحی لپاره تر پام الندی نیول کیږی او د اوږد‬ ‫مهال لپاره دوام مومی او الندی بین البینی اړیکی مشبوع کوی:‬ ‫۰ - د انسان لپاره د خوړو او فایبرونو تهیه د اوږد مهال لپاره‬ ‫۲ - د چاپیریالی کیفیت او طبیعی زیرمو چی د کرهنیز اقتصاد بنسټ تشکیلوی ، زیاتول.‬‫۱ - د نه نوی کیدونکو منابعو مؤثره استفاده او په کرونده کی د موجودو منابعو تلفیق کول د مناسبو بیولوژیکی دورانونو‬ ‫سره.‬ ‫۴ - د کروندی د اقتصادی موجودیت حفظ کول‬ ‫۲ - د کروندګر او د ټولنی د ژوند دسطحی لوړول‬ ‫نو د پورته تعریف او د هغه د مشخصاتو څخه داسی په ګوته کیږی چی باثباته کرهنه د خوړو د تولید هغه الره ده چی د‬ ‫انسانی او حیوانی مصرف په موخه کومی خاصی روغتیایی ستونزی منځ ته رانه ولی ، چاپیریال متضرره نکړی ، په‬ ‫کرونده کی کارکوونکی په اوږد مهال کی د هغه څخه زیانمن نشی، دحیواناتو حقوق په پام کی ونیول شی، د بزګرانو‬ ‫لپآره مناسب معاش یا مزد ورکړل شی، او د کلیوالی ژوند او نورو ټولنو د پرمختګ المل شی.‬ ‫۳ - د باثباته کرهنی د راتګ عوامل او د هغه اړین توب‬ ‫په کال ۱۹۹۰ کی د لمړی ځل لپاره د یو لیکونکی لخوا چی نیکانور پرالس نومیده، وروسته د ډیرو خبرو اترو،‬ ‫کنفراسونو ،عملی کار او تجربی د ترالسه کولو وروسته د باثباته کرهنی کلمه منځ ته راوړله. دی دوو کسانو د باثباته‬ ‫کرهنی نړیواله متفق سازمان یا ‪ IISA‬تهداب کیښود. او دوی د خپل کار په ترځ کی د باثباته کرهنی ۵ اصلونه وړاندی‬ ‫کړل چی نن ورځ په نړیواله کچه د قبول وړ دی. د باثباته کرهنی سازمان چی د ۱۱۱ نورو سازمانونو څخه جوړ شوی‬ ‫دی ، د دی خلکو د وړاندی شویو ټکو څخه استفاده کوی. دا اساسات په الندی ډول دی(۲):‬‫۰ - د ایکورلوژیکی اړخه سالم توب: یعنی د آفت مړ کوونکو په ځای نن ورځ د ایکولوژیکی مدیریت څخه استفاده کول.‬ ‫یا د خاوری ښه کیدو په خاطر د خاوری د حاصلخیزۍ مدیریت ، د پولی کلچر رواجول چی د ژوندۍ تنوع یا‬ ‫بایوډایورستی د زیاتیدو عامل کیږی. د داسی مقاومو سپیشزونو منځ ته راوړل چی د چاپیریال سره توافق وکړلی شی. د‬ ‫قراردادی یا کتله یی او یا هم په لوړه کچه دیو حیوان یا نبات تولید څخه ډډه کول او د هغه په ځای په مناسب ډول د‬ ‫مختلفو حیواناتو د حقوقو په پام کی نیولو سره دهغه روزل او داسی نور د ایکولوژیکی سالم توب په نوم سره یادیږی.‬‫۲ - ټولیز اقتصاد: که چیری اقتصاد په پام کی ونه نیول شی نو تولیدی کارونه به په ټپه ودریږی. نو ددی له امله د تولید‬‫څخه مخکی او وروسته اود هغه په جریان کی باثباته کرهنه د اقتصادی موضوعاتو لکه نرخ، عرضه او تقاضا، پورونه‬ ‫او داسی نور باید په پام کی ونیول شی او د هغوی سالم مدیریت تر سره شی.‬
  2. 2. ‫۱ - په ټولنه کی مساوات : د بزګر ، کور او ټولنی تر منځ باید مساوات موجود وی. کله چی بزګر تولید کوی د هغه څخه‬‫مستفید شولی شی، ټولنه د هغه څخه مسفیده شی او په مقابل کی د بزګر د امرار لپاره او د هغه د تولیدی کار لپاره مرسته‬ ‫وکړی چی پدی ډول سره دواړه په عین وخت د یو د بل څخه مستفید کیږی او په همدی ډول د باثباتۍ عامل کیږی.‬ ‫۴ - د کلتوری اړخه مناسبتوب: کرهنه د کلتورونو د انتقال یوه منبع بلل کیږی. ضمنا په کرهنه کی داسی فعالیتونه تر‬ ‫سره شی چی د ټولنی د نورمونو او کړونو خالف نه وی. د مثال په ډول د حیواناتو داسی نسل ګیری چی سپرمنو د‬ ‫مختلفو حیواناتو چی عین سپیشیز نه وی سره یوځای کیږی او نوی حیوان تری منځ ته راځی چی د اخالقی اړخه نا‬ ‫مناسب بلل کیږی.‬ ‫۲ - هالسټیک ساینس: ساینس باوجود ددی چی نن ورځ خاصی ګټی لری او د بزګرانو سره ډیره مرسته کوی مګر کله‬ ‫چی د دوی د نبات یا حیوان د بدن څخه غیر معقوله استفاده کوی نو د طبیعت په اساس او ساختمان کی د تغیر سبب‬ ‫کیږی چی د باثباته کرهنی له نظره مناسب نه دی نو ددی له کبله باید هالسټیک ساینس چی عمومی شیان په نظر کی‬ ‫نیسی ، په کار باندی واچول شی.‬ ‫۶ - مناسبه تکنالوژی: ددی په خاطر چی د بزګز او طبیعت تر منځ اړیکه په مستقیم ډول سره د تکنالوژۍ له الری‬ ‫صورت نیسی نو تکنالوژی باید مناسب جوړښت ولری او د ژوندیو موجوداتو د له منځه وړلو عامل نشی.‬ ‫۵ - د انسانی منابعو انکشاف: ټول خلک د انکشاف او ودی حق لری. د هری ټولنی غړی د هغه ټولنی د ودی او‬ ‫پرمختګ مسؤل بلل کیږی . د باثباته کرهنی موخه همدا ده چی کله یو څوک په یوه ټولنه کرهنیز محصول وړاندی کوی‬‫د هغه ترځنګ باید د خپلو کارکوونکو یا مزدوران مکرر پرمختګ هم په پام کی ونیسی. هغوی ته باید کورسونه ، درسی‬ ‫منابع او ځینی وخت د نژدی ښونځی دشتون په صورت هغوی ته اجازه ورکړل شی چی خپلی زده کړی وکړی.‬ ‫د امریکی په متحده ایاالتو کی د باثباته کرهنه مفهموم د کروندی په قانون کی په ۱۹۹۰ کالی کی ځای په ځای شوله.‬ ‫پدی نژدی وختونو کی د خوراکی توکو د مصرف کوونکو د غوښتنی په بنسټ د باثباته کرهنیزو تولیداتو لپاره ډیره‬ ‫تقاضا محسوس کیږی او یو تعداد سازمانونه لکه د خوړو اتحادیه او محفوظ حاصالت ( ‪Food Alliance and‬‬‫‪ ) Protected Harvest‬دا مهال یو تعداد قابل د اندازی معیاریونه او ځینی تولیدی سندونه د بزګرانو او کروندګرو لپاره‬ ‫ورکوی او د هغوی د کروندی د باثباتو تولیداتو په موخه تصدیقوی.‬ ‫منبع : ‪)۲( cadi philiphine‬‬
  3. 3. ‫باثباته کرهنه په عمومی شکل سره د ژوند یوه مناسبه الره ده او ډیر قانونی بڼه نشو ورکولی. د هر قدم په اخستلو سره‬ ‫موږ د یو بزکر په توګه ځان ، کورنۍ، ټولنی او چاپیریال ته ګټه رسوو.‬ ‫کرهنه یو مهم سکتور دی او ځینی مهم ټکی او حقیقوتنه چی د هغه د مهم توب څخه داللت کوی د ملل متحد د اوسنی‬ ‫مشر له ګفتار څخه چی په ۲۰۱۲ کال کی په برازیل کی ترسره شوی ده ، په الندی ډول دی (۹):‬ ‫۰ - کرهنه هغه سکتور دی چی په نړۍ کی تروټولو دیر نفر پکښی استخدام شوی دی. او د نړۍ ۱۴ سلنی خلکو ته‬ ‫حیوانات او د هغه محصوالت تهیه کوی. نو ددی په بنسټ تر ټولو لوی د کلیوال ژوند د عایداتی منبع په توګه پیژندل‬ ‫شوی دی.‬ ‫۲ - په نړۍ کی کابو ۱۱۲ میلیونه کوچنی کروندی وجود لری چی د نړۍ پرمختللو هیوادونو کی د ۱۹ سلو خلکو لپاره‬ ‫خواړه تهیه کوی.‬ ‫۱ - د ۱۱۹۰ کال راپدی خوا تقریبا ۱۵ سلنه ژوندۍ تنوع له منځ تللی ده.‬ ‫همداشان بانکی مون د صفر لوږی یا ‪ zero hunger‬لپاره ۲ مهم بنسټونه په الندی ډول اعالن کړی دی (۹):‬ ‫1. ۱۱۰ فیصده الس رسی خوړو د کال په اوږدو کی‬ ‫2. د دوو کلنو څخه اطفال باید هیځ قدسوزي ونلر ، حامله ښځی او اطفال یی باید سؤتغذی نه وی.‬ ‫3. ټول خواړیزه سیستمونه باثباته دی‬ ‫4. په کوچنیو فارمونو کی په خاصه توګه ښځی باید ۱۱۰ فیصدی وده وکړی.‬ ‫5. خواړه باید هیځ بیځایه ضایع نشی او کوم اضافی توکی چی دخوړو د مصرف څخه وروسته پاتی کیږی باید‬ ‫بیرته سیستم ته وارد شی او مسؤل مصرف باید په پام کی ونیول شی.‬ ‫۴ - د باثباته کرهنی مشخصات‬ ‫د ځان ساتنه د چاپیریال ساتنه: ددی مفهوم دادی چی کوم شیان چی د چاپیریال څخه اخستل کیږی هغه باید بیرته‬‫چاپیریال ته انتقال شی. لکه خاوره ، اوبه ، هوا چی د راتلونکو نسلونو لپآره پاتی کیدای شی. او کوم اضافه توکی چی په‬ ‫کرونده کی پاتی کیږی د کروندی په ایکوسیستم کی ځای په ځای کیږی او د چاپیریالی کثافت په توګه نه شمیرل کیږی.‬‫ددی ترځنګ د ترانسپورت د مایلونو کمول د باثباته کرهنی یو بنسټیز رکن بلل کیږی او د فوسیلی تیلو د کم مصرف او د‬ ‫محلی منابعو د مصرف توجیه کول دی.‬ ‫ژوندۍ تنوع یا بایوډایورسیټی: کروند ګران او بزګران په خپلو کروندو کی بیالبیل حیوانات او نباتات تربیه کوی او په‬ ‫کرونده کی د هغوی د مناسب تناوبی مدیریت د خاوری د تقویی او نباتی او حیوانی ناروغیو او آفتونو د مخنیوی او‬ ‫مدیریت په موخه تر سره کوی. د کیمیاوی سرو او دارو ګانو څخه ډیره معمولی یا هیځ استفاده صورت نکیږی.‬ ‫د حیواناتو رفاه: حیوانات د انسان په ځیر حقونه لری او د انسانی حقونو په ځیر د هغه سره چلند وشی. هغوی ته باید‬ ‫اجازه ورکړل شی چی ټول خپل طبیعی او جنتیکی عادات وساتی او خپلو نسلونو ته یی انتقال کړی. دا عادات عبارت‬ ‫دی له ځرودلو، د مورو پالر د مشخصاتو انتقال یعنی عین سپیشزلرونکی باید وی، د مرغانو آزاده تغذیه یا ‪pecking‬‬ ‫او د طبیعی مناسبی ځیری یا حیوانی غذا تهیه دهغه د اړوند سپیشز لپاره ، د هغوی د اساسی حقوقو د ډلی څخه راځی.‬‫عالوتا د کار کولو په وخت کی حیوان باید تر ډیر فشار الندی رانشی، مخکی له ذبح څخه تحدید نشی او په هر ډول چی‬ ‫وی د هغوی د افسردګۍ څخه باید مخنیوی وشی.‬‫اقتصادی پرمختګ: برګرانو ته باید په مناسبه اندازه معاش ورکړل شی او یا یو مناسب عاید د خپلی کروندی څخه ولری‬‫چی د دولت بالعوضه پورنو او مرسته ته اړ نه وی. باثباته بزګران او کروند ګران د باثباته او پرمخ تللو کلیوالو ټولنو د‬ ‫منځ ته راتګ عامل کیږی.‬ ‫په ټولنیز ډول سره مناسب توب: کله چی تولید صورت نیسی نو هغه باید یوازی د ښارونو د خلکو د هوساینی سبب‬ ‫ونګرځی. هغه باید ددی عامل شی چی په کرونده کی مزدوران، بزرګران او ګروندګران په یو مناسب، محفوظ او سالم‬ ‫چاپیریال کی د خپل تولید له برکته ښه ژوند وکړی. د هغوی کورنۍ او د کورنۍ غړی وکولی شی چی ښونځۍ ته الړ‬ ‫شی، په کافی اندازه خوړو ته الس رسۍ ولری ، د څښاک وړ اوبو ته الس راسۍ ولری او په ټولنیز ډول سره هغوی‬‫محفوظ وی. کوم کرهنیز توکی چی تولیدوی د ټولنی د فاسدلو عامل نشی یعنی نشه ای توکی لکه چرس ، کوکنار او یا د‬ ‫نشه ای مشروباتو د تولید عامل نشی.‬
  4. 4. ‫۵ - د باثباتی کرهنی عملیات او د هغه اغیزی په خواړیز امنیت‬ ‫باثباته کرهنه مو مخکی تعریف کړه او دهغه اړیکی او اغیزی په خواړیزه امنیت یا ‪ food security‬باندی باید لمړی‬ ‫د خواړیز امنیت په مفهوم باندی رڼا واچول شی. د خوړو او کرهنی نړیوال سازمان خواړیز امنیت په کال 6991 کی د‬ ‫یوی غونډی په ترځ کی چی د خوړو په باره کی جوړه شوی وه ، داسی تعریف کړ: خواړیزه امنیت هغه وخت شتون‬ ‫لری چی چی ټول خلک ، په ټول وختونو کی په کافی اندازه مناسبو ، صحی او غیر مضره خوړو ته په اقتصادی او‬ ‫فزیکی ډولسره الس رسۍ ولری او د هغوی ضرورتونه رفع کړی(۵). کله چی د باثباته تولید له تعریف څځه د لږ‬ ‫کیمیاویسرو او دارو د استعمال څخه یادونه وشوه د هغی موخه همدا وه چی چی خواړه باید محفوظ وی او په نهایی‬ ‫تولید په ډیر کم مقدار اویا هیځ کیمیاوی مضر مواد مترسب نه وی. د حیواناتو د رفاه څخه مو هم یادونه کړی وه، کله‬‫چی حیوان باندی ډیر ظلم وشی نو هغه د ښه غذایی موادو د تولید وړتیا نلری، ډیر زر د بکتریا، فنګسونو، ویروسونو او‬‫نورو پرازیتونو تر حملی الندی راځی. عالتا د هغه غوښه چی حیوان ډیر تر فشار الندی راشی زر فاسدیږی او د انسان‬ ‫د استعمال څخه وزی. نو ددی په خاطر چی په مفصل ډول سره پدی د باثباته کرهنی او خواړیز امنیت په مطلب باندی‬ ‫وپوهیږو نو الندی عنوانونه تر ځیړنی الندی نیسو:‬ ‫کروندګرې او طبیعی زیرمې: باثباتی یا ‪ sustainability‬د کرهنی لپاره د یو ایکوسیستمی میتود په توګه پیژندل شوی‬ ‫ده. هغه عملیات چی خاوره د اوږد مهال لپاره متضرره کوی عبارت دی له اعظمی یویی کولو یا ‪Excessive‬‬ ‫‪tillage‬چی د خاوری د تخریب عامل کیږی او دوهم عامل یی اوبه لګول پرته د زهګښی د سیستمونو د جوړولو یا‬ ‫انکشاف څخه چی د خاوری د مالګین کیدو یا هرزه بوټو دزیاتیدو عامل کیږی. کله چی هرزه بوټی زیات شی نو اصلی‬ ‫کرهنیز نبات د انقراض سبب کیږی او د حاصل ټولوو په وخت یوازی هرزه بوټی د لید وړ وی چی دا حالت بزګر په‬ ‫مستقیم ډول سره او ټولنه په غیر مستقیم ډول سره متاثره کوی. څلور ډیر مهم عوامل لکه هوا، خاوره ، اوبه او لمر د‬ ‫هغو عواملو د ډلی څخه راځی چی د یوی کروندی د تولید لپاره ډیر اړین بلل کیږی او د دوی د ډلی څخه اوبه ، خاوره‬ ‫او هوا چی د انسان په واسطه متضرره کیږی د بیا جوړیدو او سمون امکان هم لری. دا سمون د وخت، مالی منابعو او‬ ‫انسانی منابعو لپاره اړتیا لری.‬ ‫مګر باید په پام کی ونیسو چی پرته د خاوری د بیا جوړید، ښه کولو او تقویی څخه هغه ټول مهم عناصر چی په خاوره‬ ‫کی د نبات د ودی لپاره موجود دی، د خالصیدو المل کیږی چی په پایله کی نبات ډیر او باکیفیته حاصل نه ورکوی. د‬ ‫خاوری بیا ژوندی کول موږ د نه نوی کیدونکو منابعو د کم استعمال او د طبیعی زیاتو ا نه خالصیدونکو منابعو لکه‬ ‫طبیعی یا اتموسفیریک نایتروجن چی‬ ‫ورڅخه مصنوعیسری جوړیږی ، استعمال شی. د نایتروجن نوری نه خالصیدونکی منابع په الندی ډول دی:‬ ‫۰ - د حیواناتو ،انسانانو او نباتاتو پاتی شونی او مدفوع استعمال کول‬ ‫۲- د حبوباتو او علوفه وو کښت چی د سیمبایوزیس د عملیی په ترځ کی نایتروجن نصبوونکی بکترا یا ‪ rhizobia‬د‬ ‫نایتروجن د تولید او د نبات د ریښو کی د غوټو د تولید او د خاوری دغنی کیدو عامل کیږی.‬ ‫۱ - په صنعتی ډول سره د نایتروجن تولید د ‪ Haber‬د پروسی په تځ کی چی په طبیعی ډول سره هایدروجن څخه‬‫استفاده کوی. او یا د ابو د ایلکتروالیزیس څخه د هایدرجن تولید مګر بریښنا ته اړیتا لری چی په خواشینۍ سره په هیواد‬ ‫کی دا ستونزه شتون لری.‬‫۴ - د جنتکی انجینری په مرسته د غیر حبوباتی نباتاتو تربیه کول چی غیر د میکروبی سیمبایوزیس عملیه تر سره کوی‬ ‫او د نایتروجن د نصب عامل کیږی.‬ ‫نو په خالصه ډول سره ویلی شو چی ښه خاوره د ښه حاصل سبب کیږی او ښه حاصل د ټولنی د احتیاجاتو د مرفوع‬ ‫کولو سبب کیږی.‬ ‫اوبه : په ځینی ځایونو کی په کافی اندازه بارانونه کیږی او د کښت او تولید لپاره بس بلل کیږی مګر په ډیر ځایونو کی‬ ‫د اوبو لګولو اړیتا محسوبیږی. د اوبو لګلولو سیستمونه باید ښه سمون او مدیریت لرونکی وی او د خاوری د تخریب او‬ ‫مالګین کید عامل نشی. ضمنا اوبه باید په اغظمی توګه سره استفاده نشی څکه پدی صورت کی اوبه هم یو نه نوی‬‫کیدونکی منبع حیثیت غوره کوی. د باثباته اوبو لګولو په موخه نن ورځ د اوبو داسی سیستمونه نه رایج شوی دی چی د‬ ‫اوبو د کم مصرف سبب کیږی لکه د څاڅکی اوبه لګولو سیستم یا ‪ drip irrigation‬چی د نبات لپاره په منظم ډول سره‬ ‫په کافی اندازه مناسب رطوبت تهیه کوی او ډیرو ابو د مصرف څخه مخنیوی کوی. دا میتود په اوایلو کی لوړ مصرف‬ ‫لری مګر په اوږد مهال کی د لوړو حاصالتو ، خاوری د نه تخریب او د خاوری د مالګین کیدو څخه مخنیوی کوی.‬
  5. 5. ‫په ټولو ځایونوکی اوبه نه پیدا کیږی نو د اوبو لپاره باید موقتی بندونه جوړ شی او د که چیری ممکن وی په هره منتطقه‬ ‫کی د اوبو تم ځایونه‬‫یا ‪ cachment‬جوړ شی چی نبات وکولی شی د هغه اوبو څخه خپل ژوند ته دوام ورکړی او د خاوړی د تخریب څخه د‬ ‫باران د راوانو اوبو یا ‪ run off‬او باد په مرسته منځ ته راځی، مخنیوی وکړی.‬ ‫د وچکالۍ په مقابل کی د مقاومو نباتاتو کرل هم یوه الره ده چی د باثباتۍ خواته مو رهنمایی کوی. او داسی نباتات باید‬ ‫وکرل شی چی لږ د تبخیر اندازه ولری.‬ ‫بله مهمه خبره د اوبو محفوظیت د تولید لپاره دی . اوبه چی کله د کرهنی په موخه انتخابیږی نو هغه باید د کیمیاوی او‬ ‫بیولوژیکی خطرونو څخه مصؤنی وی. اوبه باید مخکی له کرودندی ته د معرفۍ څخه د هغه د استعمال لپاره سالم توب‬ ‫یا ‪ potability‬وکتل شی. په ډیره اندازه درانه عناصر ونلری ، مالګینی یا اسیدی نه وی او د یوی پاکی او محفوظی‬‫منبع لرونکی وی یعنی کوم بیولوژیکی ناروغی زیږونکو عواملو باندی ملوثی شوی نه وی. ددی رکن په کی نیولو سره‬ ‫د خواړیز امنیت یوه فقره چی محفوظ خواړه دی هم په ځای کیږی او ضمنا د نبات صحت هم د پام څخه نه غورځول‬ ‫کیږی.‬ ‫خاوره : د خاوری تخریب نن ورځ یوه ستونزه بلل کیږی. داسی تخمینونه وجود لری چی په جنوبی افریقا کی هر کال‬‫کابو په میلیونونو ټنه خاوره تخریب کیږی. ځینی متخصصین وایی چی د خاوری د تخریب له کبله د تیرو ۱۱ څخه ۱۲‬‫کلنو په ترځ کی، تولید کابو نیمایی ته را رسیدلی دی. د خاوری تخریب نه یوازی په افریقا بلکه په ټوله نړۍ کی شتون‬ ‫لری او د نن ورځی صنعتی کروند ګرۍ له کبله خاوره په ډیره ستره کچه سره متأثره کیږی چی د ډیر تولید او متواتر‬‫تولید وړتیا یی له السه ورکړی او یی ورکوی. چی د خوړو د نه تولید او یا کم تولید عامل بلل کیږی. ځینی تخنکونه چی‬ ‫د خاوری د تخریب څخه مخنیوی کوی په الندی ډول دی:‬ ‫۰ - د خاوری په سطح د نباتاتو زیاتول چی د باران د اوبو د تخریب څخه مخنیوی وکړی‬ ‫۲- د کیمیاوی سرو د استعمال څخه مخنیوی کول او د هغه په ځای د کمپوست او یا نباتی سرو استعمالول‬ ‫۱ - د نبات څخه پاتی شونی او نور اورګانیک موادو تلقیح کول په خاوره کی‬ ‫۴ - د باد نیوونکو یا ‪ windbreak‬کرل او ایجادول چی د باد په واسطه دخاوری د تخریب مخنیوی وکړی.‬ ‫۲ - د خطونو په واسطه د نباتاتو کرل‬ ‫۶ - د زیاتی یویی څخه مخنیوی کول‬ ‫اقتصاد : ټولنیز او اقتصادی اړخ هم ډیر مهم رول لری. نن ورځ عالوه ددی چی موږ د ښه تولید، مکرر تولید غوښتنه‬ ‫کوو باید اقتصادی او ټولنیز اړخونه یی هم په پام کی ونیسو. کروندی په معمولی ډول سره د مارکیټ یا د پلور د ځای‬ ‫څخه لری موقعیت لری چی کرهنیر محصول انتقال هغه د لوړو اقتصادی مصارفو سبب کیږی او په ضمن د ډیر اوږد‬ ‫ترانسپورتی څنځیز له کبله د زیات کاربن دای اکساید د تولید سبب کیږی چی چاپیریالی خیرن توب یا کثافت منځ ته‬ ‫راوړی او ټولنه متضرره کوی. نو ددی لپاره دا ځنځیر لنډ شی نو تولید باید مارکیټ ته نژدی صورت ونیسی او یا هم‬ ‫دوهمی نه خرځوونکی مارکیتونه ایجاد شی چی د نهایی مارکیت او تولیدونکی تر منځ د یو وصلوونکی په توګه دنده تر‬ ‫سره کړی. چی د زیاتو اوږدو او مکررو ترانسپورتی انتقاالتو د کمښت سبب کیږی. او یا په ساده ډول سره د هغه ځای‬ ‫تولید د هغه ځای د خلکو په واسطه باید په مصرف ورسیږی چی د لږ چآپیریالی ستونزو د تولید سبب کیږی.‬‫نو پدی ډول سره د منطقی محصول د منطقی د خلکو لپاره د خواړیزه امنیت سبب هم کیږی معنی دا چی خواړه د تولید د‬ ‫ځای څخه فرار نه کوی. او د ترانسپورت په جریان کی د خرابیدو چی یو اقتصادی ضایعه ده ، هم مخنیوی کیږی.‬ ‫۶ - با ثباته کرهنه د خواړیزه امنیت لپاره څه کولی شی؟‬ ‫ددی پوښتنی ساده ځواب دادی چی په ثباته کرهنه د هیواد او حتی د نړۍ د وګړو د لوږی د کمښت ، اقتصادی پرمختګ‬ ‫او ټولنیزی رفاه سبب کیږی. کرهنه د نورو سکتورونو سره په څنګ کی کار کوی او د یو سریع ودی، د فقر د کمښت،‬‫او چاپیریالی باثباتۍ عامل کیږی. کرهنه د با ثباتی په برخه کی په مختلفو الرو سره مرسته کولی شی، د بیلګی په توګه د‬‫اقتصادی فعالیتونه منځ ته راوړل، د بدیل معیشت لپاره د فعالیتونو منځ ته راوړل او د چاپیریالی خدماتو وړاندی کول یی‬ ‫، ښه مثالونه دی. عالوه ددی په مختلفو هیوادونو کی کرهنیز فعالیتونه ډیر تفاوت لری چی ددی توپیرونو په اساس‬ ‫هیوادونه د نړیوال بانک د ۹۱۱۲ کال په انکشافی راپور کی ، په دری ډوله ویشل شوی دی(۰):‬
  6. 6. ‫۱ - کرهنیز هیوادونه : پدی هیوادونو کی کرهنه د ودی بنسټیزه منبع بلل کیږی او د هیواد ۲۱ سلنه ملی نا خالص عاید‬ ‫جوړوی او تقریبا ۱۵ سلنه غریب خلک په کلیو او باڼدو کی اوسیږی . پدی هیوادونو کی ۵۰۴ میلیونه کلیوال خلک‬ ‫اوسیږی چی اکثرا په افریقا کی دی. د دی بانک د راپور له مخی ۲۹ سلنه خلک په کرهنیزو هیوادونو کی اوسیږی. نو‬ ‫که چیری کرهنه باثبات حالت ته وانړول شی نو ددی ډول خلکو تغذیه د اوږد مهال لپاره ډیره ستونزمنه ده او شدید ،‬ ‫مزمن فقر او بی وزلۍ عامل کیږی.‬‫۲ - انتقالیدونکی هیوادنه: دا هغه هیوادونه دی چی نن ورځ نور په کرهنه ډیره اکتفا نه کوی او کرهنه د دی هیوادونو د‬ ‫اقتصادی ودی مهمه منبع نه بلل کیږی. پدی هیوادونو کی کرهنه د ملی ناخالص عاید ۵ سلنه برخه جوړوی مګر فقر د‬ ‫تیر په ځیر ۲۹ سلنه په کلیو کی ده. دا هیوادنه عبارت دی له چین، هند، اندونیزیا ، مراکش او رومانیا چی ۲،۲ بیلیونه‬‫کلیوال اوسیدونکی دی. پدی ډله کی ۹۹ سلنه په جنوب آسیا ، ۶۹ سلنه په شرقی آسیا او پاسفیک هیوادنو کی او ۲۹ سلنه‬ ‫خلک په منځنی شرقی هیوادنو او شمالی افریقا کی دی. پدی هیوادونو کی د ستر نفوس او بی ثباته کرهنیزو او یا د کر‬ ‫څځه الس اخستنی له کبله د غذایی نا امنۍ سبب شوی دی. ضمننا پدی هیوادونو کی کرهنه ډیره میکانیزه شوی ده، او‬ ‫قراردادی ډول ډیر هغه محصوالت تولیدیږی چی لویو شرکتونو هغه مخکی له تولید څخه اخستی وی نو ددی له کبله‬ ‫مهم او اساسی نباتات او حیوانات نه تولیدیږی او په کلیوالی ډول سره د خواړیزه نا امنۍعامل کیږی.‬ ‫۳ - ښاری هیوادونه یا اربنایزد هیوادونه: دا هغه هیوادونه دی چی کرهنه تقریبا ۲ سلنه د هغه د اقتصادی ودی المل‬ ‫کیږی او فقر یوازی په ښارونو کی دی. مګر بیا هم ۲۴ سلنه فقر په کلیوالو ساحو کی شتون لری. کرهنیز تجارت، د‬ ‫خوړو د پروسس صنعت او خدمات د دی ډول هیوادونو ۰ پر ۱ برخی د هیواد ملی ناخالص عاید جوړوی. پدی ډله کی‬ ‫۲۲۲ میلیونه خلک په کلیو کی ژوند کوی. دا هیوادونه د التین امریکا، کارابین کی پراته هیوادونه ، اروپایی او او په‬ ‫مرکزی آسیا کی هیوادونه دی. پدی هیوادونو کی د کرهنی د پریښودو په خاطر د کرهنی کلتور له منځه تللی او په‬‫صنعتی کیدو او یا نورو تولیدی منابعو باندی تمرکز کوی او د هیوادو د خلکو لپاره د خوړو د تمویل په برخه کی مرسته‬‫کوی. چی دا نوع تمویل معموال د نورو هیوادونو څخه صورت نیسی نو د اوږد ترانسپورت چی چاپیریالی خطرونه لری‬ ‫او ضمنا ډیر اقتصادی مصارف هم پری رآځی.‬ ‫۷ - د باثباته کرهنی په مقابل کی چلنجونه‬ ‫دا چلنجونه به د همغه ۵ اساساته لپاره چی د باثباته کرهنی بنسټونه بلل کیږی، په رڼا کی په الندی ډول سره دی(۲):‬ ‫۱ - ایکولوژیکی سالم توب: پدی برخه کی ستراتیژیک چلنجونه عبارت دی له محفوظو آفت مړکوونکی ، کیمیاوی‬‫سری، د یو نبات کرل، په کیمیاوی موادو معتادو تخمونو ، د خاوری تخریب ، د اوبو قلت ، قراردادی تولید او میتودیک‬ ‫مټریالیزم چی ټول طبیعت د یو بیولوژیکی ماشین په توګه استعمالوی.‬ ‫۲ - ټولیز اقتصاد: ددی برخی ستراتیژیک چلنجونه عبارت دی له د نړیوال تجارت د سازمان د کرهنی تړون،‬ ‫اورګانیک تجارت د محصول په بنسټ پولی کلچر او د جوړښت کموالی هغه لویی ستونزی دی چی پدی برخه‬ ‫محسوسیږی.‬ ‫۳ - ټولنیز مساوات : عنعنوی سیاسی استثمار او کار کونکو او کروندو نه انکشاف ورکول ددی برخی لویی ستونزی‬ ‫دی.‬ ‫۴ - کلتوری حساستوب: د کلیوال او بومی پوهی د پام څخه غورځول او د منځه څخه تګ او د لویو کروندو د سیستم‬ ‫منځ ته راتګ.‬ ‫۵ - هالیسټیک ساینس: اعظمی ماټریالیزم او ډیر ټوټه ټوټه کول .‬‫۶ - مناسبه تکنالوژی: د ښه تکنالوژیو نه منځ ته راتګ او نه ترویج کیدل او د چاپیریال سره مناسبی تکنالوژۍ کمبود او‬ ‫یا نشتون.‬‫۸ - انسانی منابعو ته انکشاف ورکول: د ژوری باثباتۍ لپاره کار نه کول او د جندر یا جنس په موضوعاتو باندی حاکم‬ ‫کیدل لوی ستونزی بلل کیږی.‬
  7. 7. ‫۸ - د کلینټن ۷ بنسټونه‬ ‫د کلینټن ۵ بنسټونه چی د باثباته کرهنی په موخه یی لکلی او ټولنی ته یی ارایه کړی دی(۴):‬ ‫۰ – د کرهنیزی حاصلدهی زیاتول د ښه کیفیت لرونکو تخمونو ، کودونو او اوبه لګولو د وسایلو په مرسته‬‫۲ – د خصوصی سکتور تحریک کول تر څو د ذخیره خانو ، یخوخونو، د خوړو پروسس ، کلیولپاره سړکونه او‬ ‫ترانسپورتی سیستم جوړ کړی.‬ ‫۱ - د طبیعی زیرمو حفظ کول تر د څخه راتلونکی نسلونه استفاده وکړال شی.‬ ‫۴ – علم ته توسعه ورکول ، په ځیړنی او انکشاف باندی پانګه اچونه او د راتلونکی نبات پوهانو تعداد زیاتول‬ ‫۲ – د تجارت د لمنی لویول تر څو کمکی کروند ګر وکولی شی خپل تولیدات وپلورلی شی.‬ ‫۶ – د پالیسی د ریفورم حمایت او ښه اداره‬ ‫۵ – د ښخو او فامیلونو حمایت کول.‬ ‫۹ - مآخذونه‬ ‫1. نړیوال بانګ. (۹۱۱۲). کرهنه د پرمختګ لپاره: نړیوال انکشافی راپور ۹۱۱۲. ص ص ۶۹۱‬ ‫2. ‪http://www.sarep.ucdavis.edu/sarep/about/def‬‬ ‫/‪http://www.sustainabletable.org/intro/whatis‬‬ ‫3.‬ ‫2634=‪http://www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/article/default.asp?ID‬‬ ‫4.‬ ‫‪http://www.cadi.ph/sustainable_agriculture.htm‬‬ ‫5.‬ ‫‪http://www.nationmaster.com/country/af-afghanistan/agr-agriculture‬‬ ‫6.‬ ‫/‪http://www.who.int/trade/glossary/story028/en‬‬ ‫7.‬ ‫/‪http://www.un.org/en/sustainablefuture/food.shtml‬‬ ‫8.‬ ‫ټول ویباسیایتونه په ۹ د جوالی باندی چک شوی دی.‬

×