A HIGH PRICE TO PAYDe impact van stijgende enflucturerende voedselprijzen opkindervoeding en voedselveiligheid.
A HIGH PRICE TO PAYDe impact van stijgende en flucturerendevoedselprijzen op kindervoedingen voedselveiligheid
Save the Children redt wereldwijd de levens, de dromenen de toekomst van kinderen met betere medische zorg,beter onderwijs...
INHOUDSOPGAVEStof tot nadenken	                              ivManagementsamenvatting	                         viBegrippen...
STOF TOT NADENKENA HIGH PRICE TO PAY                                                                                      ...
STOF TOT NADENKENA HIGH PRICE TO PAY                      VOEDSELPRIJSSTIJGING-            5     VEEL ARME LANDEN         ...
MANAGEMENTSAMENVATTINGA HIGH PRICE TO PAY                                                                                 ...
plaatsen voedzame voedingsmiddelen buiten                   Daarnaast hebben verschillende onderzoeksmodellenA HIGH PRICE ...
energie te laten vallen dat voorschrijft dat tegenA HIGH PRICE TO PAY                                                     ...
BEGRIPPENLIJSTA HIGH PRICE TO PAY                                                                                         ...
1	 HOGE EN FLUCTURERENDEA HIGH PRICE TO PAY                                                                               ...
Wellicht het zorgwekkendste zijn de geleidelijke                            ‘HIGH-BURDEN’ LANDEN ZIJN HETA HIGH PRICE TO P...
1. HOGE FLUCTURERENDE VOEDSELPRIJZEN - DE NIEUWE NORM?A HIGH PRICE TO PAY                      Landen met hoge invoerreken...
A HIGH PRICE TO PAY                                                                                                       ...
2	 ARMSTE HUISHOUDENS HETA HIGH PRICE TO PAY                                                                              ...
in 2011 in opdracht van Save the Children is                dat een dieet dat voorziet in de aanbevolen innameA HIGH PRICE...
2. ARMSTE HUISHOUDENS HET ZWAARST GETROFFENA HIGH PRICE TO PAY                        FIGUUR 4: ARMOEDE,VOEDSELONVEILIGHEI...
A HIGH PRICE TO PAY                                                                                                       ...
A HIGH PRICE TO PAY                                                                                                       ...
Huishoudens die door vrouwen worden bestierdA HIGH PRICE TO PAY                                                           ...
3	 WAT VEROORZAAKTA HIGH PRICE TO PAY                                                                                     ...
voorraad aan te houden, in de verwachting dat zij        hoewel het waarschijnlijk is dat een groeiendeA HIGH PRICE TO PAY...
verdubbelen.87 Gezien het feit dat zo veel agrarische      De OESO schat dat een daling van 10% van deA HIGH PRICE TO PAY ...
A high price to pay
A high price to pay
A high price to pay
A high price to pay
A high price to pay
A high price to pay
A high price to pay
A high price to pay
A high price to pay
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

A high price to pay

895 views

Published on

Door stijgende voedselprijzen zijn wereldwijd 170 miljoen kinderen ondervoed. Elk jaar leidt dit wereldwijd tot de dood van 2,3 miljoen kinderen per jaar. Dat staat in het rapport ´A High Price to Pay´ dat Save the Children heeft uitgebracht.

Published in: Health & Medicine
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
895
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

A high price to pay

  1. 1. A HIGH PRICE TO PAYDe impact van stijgende enflucturerende voedselprijzen opkindervoeding en voedselveiligheid.
  2. 2. A HIGH PRICE TO PAYDe impact van stijgende en flucturerendevoedselprijzen op kindervoedingen voedselveiligheid
  3. 3. Save the Children redt wereldwijd de levens, de dromenen de toekomst van kinderen met betere medische zorg,beter onderwijs en betere leefomstandigheden. In ons 90jarig bestaan zijn we uitgegroeid tot ‘s werelds grootsteonafhankelijke kinderrechtenorganisatie.Met dank aanDit rapport is geschreven door Liam Cro in samenwerking met Katie Normanen David McNair van Save the Children UK. Zonder uit te wijden danken wij RobBailey, Ruth Kelly en Bénédicte de la Briere voor het beoordelen van eerdereconcepten. Wij zijn onze collega’s van Save the Children International dankbaarvoor hun opmerkingen en input.Uitgegeven doorSave the Children1 St John’s LaneLondon EC1M 4ARUK+44 (0)20 70126400savethechildren.org.ukEerste uitgave 2012© The Save the Children Fund 2012The Save the Children Fund is een liefdadigheidsorganisatie die ingeschreven is inEngeland en Wales (213890) en Schotland (SC039570). Registered Company No.178159Deze uitgave is auteursrechtelijk beschermd maar mag op welke manier dan ookverveelvoudigd worden zonder vergoeding of voorafgaande toestemming vooronderwijsdoeleinden, uitgezonderd wederverkoop.Voor het kopiëren onder welkeandere omstandigheid dan ook dient de voorafgaande schriftelijke toestemming vande uitgever te worden verkregen. Er kan een vergoeding verlangd worden.Omslagfoto: Een graanmarkt in Burkina Faso (Foto: Save the Children)Gezet door Grasshopper Design CompanyGedrukt door A E Simmons Ltd.
  4. 4. INHOUDSOPGAVEStof tot nadenken ivManagementsamenvatting viBegrippenlijst ix1 Hoge en flucturerende voedselprijzen - 1 de nieuwe norm?2 Armste huishoudens het zwaarst getroffen 53 Wat veroorzaakt voedselprijsvolatiliteit? 114 Conclusies en aanbevelingen 16Afsluitende notities 19
  5. 5. STOF TOT NADENKENA HIGH PRICE TO PAY STOF TOT NADENKEN DE VOEDSELPRIJZEN ZIJN DE AFGELOPEN JAREN 1 DE STADS- EN 2 ONGEKEND HOOG EN FLUCTUREREND PLATTELANDSHUIS- GEWEEST HOUDENS IN ONTWIKKELINGSLANDEN ZIJN OVER HET ALGEMEEN NETTO VOEDSELKOPERS DE ARMSTE MENSEN 3 DE VRAAG NAAR BIOBRANDSTOFFEN IS 4 GEVEN VAAK HET DE AFGELOPEN JAREN TOEGENOMEN GROOTSTE DEEL VAN HUN INKOMEN UIT AAN VOEDSEL De toenemende vraag naar biobrandstoffen wordt algemeen beschouwd als een hoofdoorzaak die de wereldvoedselprijzen opdrijft. iv
  6. 6. STOF TOT NADENKENA HIGH PRICE TO PAY VOEDSELPRIJSSTIJGING- 5 VEEL ARME LANDEN 6 LANDEN DIE HET 7 EN DRIJVEN DE ZIJN GEVOELIG VOOR MEEST ZIJN INVOERREKENINGEN PRICE SPIKES BLOOTGESTELD AAN VAN LANDEN OP VOEDSELPRIJSSTIJGING- EN GAAN AL GEBUKT 73% ONDER ONDERVOEDING Men schat dat de stijging van 18% 73% van de lage- van de graanprijzen tussen april en inkomenslanden zijn netto juli $8 miljard zou kunnen hebben voedselimporteurs en zijn dus toegevoegd aan de invoerrekening kwetsbaar voor van lage-inkomenslanden voedselprijsstijgingen LAGE STOCK-TO-USE RATIOS ZIJN DE 8 VOEDSELPRIJSSTIJGINGEN 9 AFGELOPEN 10 JAAR SAMENGEVALLEN PLAATSEN VOEDZAME MET HEVIGE OPWAARTSE BEWEGINGEN VOEDINGSMIDDELEN BUITEN IN VOEDSELPRIJZEN BEREIK Voedselvoorraden kunnen voedselprijsvolatiliteit ondervangen. Alle extreme price spikes in de afgelopen 50 jaar vielen samen met dieptepunten in mondiale voorraadniveau’s. v
  7. 7. MANAGEMENTSAMENVATTINGA HIGH PRICE TO PAY MANAGEMENT SAMENVATTING Ondervoeding is een sluipende doodsoorzaak buiten het bereik van arme huishoudens houden bij kinderen. Het is de onderliggende oorzaak en gezinnen dwingen om productiemiddelen, zoals van 2,3 miljoen gevallen van kindersterfte gereedschap en vee, van de hand te doen, waardoor per jaar. Wereldwijd heeft het ook 170 zij de mogelijkheid om zichzelf in de toekomst te miljoen kinderen geremd in hun groei, hun voeden ondergraven en waardoor hun voeding op de lange termijn bedreigd wordt. geestelijke en lichamelijke ontwikkeling geschaad en hun toekomstmogelijkheden Men schat dat de forse stijging van de voedselprijzen ondergraven. Ondanks het feit dat men in 2008 nog eens 105 miljoen mensen onder de aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt in armoedegrens heeft gebracht. En in februari 2011, het bereiken van de meeste Millennium toen de voedselprijzen weer tot de recordhoogte Ontwikkelingsdoelstellingen (MOD), is uit 2008 stegen, kwamen nog eens 48 miljoen ondervoeding als probleem verwaarloosd. In mensen onder de armoedegrens terecht.1 Save the Children schat dat dit de levens van 400.000 sommige landen verslechterd deze situatie kinderen in gevaar heeft gebracht.2 De vooruitzichten zelfs. voor de toekomst zijn ook niet goed. In juli 2012 Goede voeding betekent meer dan alleen het steeg de voedselprijsindex van de Voedsel- en opnemen van voldoende voedsel. Gezinnen moeten Landbouworganisatie (FAO), die de prijzen meet voedsel kunnen verbouwen of kopen dat alle energie van voedsel dat op internationale markten wordt en voedingsstoffen bevat die zij nodig hebben. Zij verhandeld, met 6%, na drie maanden te zijn gedaald. moeten ook goede sanitaire voorzieningen, schoon En een aantal internationale deskundigen voorspellen water en toegang tot gezondheidszorg hebben om dat de hoge volatiliteitsniveaus in de toekomst te voorkomen dat kinderen ziektes oplopen die de zullen blijven bestaan. In diezelfde maand steeg de voedingsstoffen die zij nodig hebben aan het lichaam voedselprijsindex van de Wereldbank met maar liefst onttrekken. 10%, waarbij de prijs van zowel maïs als tarwe met 25% steeg. Ook de voedselprijzen op de thuismarkten Hoewel overheden en bedrijven eindelijk aandacht van landen zijn de afgelopen jaren extreem hoog en beginnen te schenken aan het probleem van flucturerend geweest. In 2012 steeg de prijs van maïs ondervoeding, is er meer steun nodig. En zelfs deze met 174% in Malawi en met 129% in Mozambique, inspanningen zullen worden tenietgedaan tenzij de terwijl de prijs van tarwe in Soedan met 52% steeg.3 bedreigingen die gevormd worden door hoge en in toenemende mate flucturerende voedselprijzen worden aangepakt. EEN NIEUWE NORM? Hoewel landen van elkaar verschillen in de wijze waarop zij door grote toenames in internationale STERK STIJGENDE VOEDSELPRIJZEN voedselprijzen worden getroffen,4 hangen de In de afgelopen jaren zijn de voedselprijzen tot voedselprijzen binnen landen in een aantal ongekende hoogten gestegen, en hebben ook gevallen nauw samen met de veranderingen op dramatisch geschommeld. Hoge en flucturerende de wereldmarkten. Het gecombineerde effect van voedselprijzen vormen een grote bedreiging voor een groeiende bevolking, klimaatverandering, lage de inspanningen om het mondiale probleem van voorraadniveaus en een toegenomen vraag naar ondervoeding aan te pakken. De verschillende biobrandstoffen betekent dat wij een ‘nieuwe norm’ manieren waarop zij van invloed zijn op voeding van hoge en flucturerende voedselprijzen bereiken. worden in dit rapport in grote lijnen geschetst (zie pagina 6). Zij kunnen voedzame voedingsmiddelen Stijgende en flucturerende wereldvoedselprijzen vi
  8. 8. plaatsen voedzame voedingsmiddelen buiten Daarnaast hebben verschillende onderzoeksmodellenA HIGH PRICE TO PAY MANAGEMENT SAMENVATTING het bereik van arme mensen. De toenemende aangetoond dat de EU- en VS-biobrandstofmandaten ondervoeding die daarvan het gevolg is zal ertoe zullen leiden dat de mondiale prijzen langetermijneffecten hebben op kinderen. van graan op de middellange en lange termijn worden opgedreven. Deze analyses dragen Een bijkomende zorg is dat de landen die de hoogste bij aan het begin van een consensus over de ondervoedingscijfers melden zich onder de landen aanzienlijke impact die de vraag die is veroorzaakt bevinden die het meest worden blootgesteld aan door de biobrandstofmandaten heeft op internationale prijsschokken aangezien zij grote delen wereldvoedselprijzen.6, 7 van hun voedsel importeren. Zoals dit rapport laat zien, zijn slechts drie van de 36 landen die samen De combinatie van factoren die zowel de onderdak bieden aan ruim 90% van alle onvolgroeide voedselprijsvolatiliteit als de hogere voedselprijzen op kinderen netto voedselexporteurs. De overgrote de middellange en lange termijn aanjaagt betekent dat meerderheid van deze ‘high burden’ landen zijn dus er een grote kans bestaat dat wij te maken hebben afhankelijk van voedselinvoer, waardoor zij bijzonder met een nieuwe norm van hoge en flucturerende gevoelig zijn voor de schadelijke gevolgen van hoge voedselprijzen. Het is van vitaal belang dat wij voedselprijzen. nu handelen om de onderliggende aanjagers van flucturerende voedselprijzen aan de orde te stellen Daarnaast geven de huishoudens in alle 36 ‘high- en om ervoor te zorgen dat de meest kwetsbare burden’ landen gemiddeld meer dan 30% van kinderen tegen de negatieve gevolgen worden hun inkomen aan voedsel uit, waarbij de armste beschermd. groepen vaak een veel groter deel uitgeven. Dit betekent dat gezinnen in landen die gebukt gaan onder ondervoeding bijzonder gevoelig AANBEVELINGEN zijn voor de negatieve gevolgen van drastische Wij roepen de overheden van voedselprijsstijgingen. En het zijn de armste mensen ontwikkelingslanden op om: die het meest kwetsbaar zijn voor hoge internationale • te investeren in regionaal aangehouden voorraden landbouw- en voedselprijzen. voor gebieden die geen eigen voorraden of toegang tot de wereldmarkten hebben. • sociale overdrachtprogramma’s te versterken als WAAROM ZIJN VOEDSELPRIJZEN ZO belangrijkste beleidsinstrumenten teneinde honger FLUCTUREREND EN ZO HOOG? en ondervoeding tegen te gaan. De aanjagers van voedselprijsvolatiliteit zijn gevarieerd en complex. Slechte oogsten als gevolg van slecht Wij roepen de G20-regeringen op om: weer, transportkosten, voedselprijsspeculatie (toen • het Agricultural Market Information System en financiële instellingen inzetten op toekomstige het Rapid Response Forum te gebruiken om wijzigingen in voedselprijzen om daar winst op ervoor te zorgen dat voedselproducenten proberen te maken), lage voorraadniveaus en het reageren met het beleid dat de volatiliteit herbestemmen van land voor andere doeleinden dan beheerst, in plaats van verergert. Landen dienen voedselproductie hebben allemaal aantoonbaar een zicht te verplichten om exportbeperkingen en rol gespeeld in het aanjagen van prijsvolatiliteit. verboden of andere middelen te voorkomen The Future of Food and Farming, een uitvoerig rapport die het aanbod van basisconsumptiegoederen dat in 2009 in opdracht van de Britse overheid is op de internationale markten beperken en die opgesteld,5 gaf een korte schets van de voornaamste wereldvoedselprijsvolatiliteit doen toenemen. factoren die waarschijnlijk van invloed zullen zijn • meerjarenfinanciering op te schalen ter op de toekomst van het wereldvoedselsysteem. ondersteuning van het opzetten van sociale Hieruit bleek dat, hoewel het waarschijnlijk is dat een overdrachtprogramma’s. groeiende wereldbevolking en stijgende, mondiale • mechanismen na te streven die de impact van consumptieniveaus zullen leiden tot een toename de vraag naar biobrandstoffen op voedselprijzen van de vraag en, als gevolg hiervan, tot hogere minimaliseert, met name tijdens price spikes. voedselprijzen op de lange termijn, er verschillende andere factoren zijn die aan de voedselprijsvolatiliteit Wij roepen de EU op om: – die de mondiale voedselmarkten in toenemende • een van de onderliggende aanjagers van volatiliteit mate kenmerkt – bijdragen. en langetermijnprijsstijgingen aan de orde te stellen door het mandaat van de Richtlijn hernieuwbare vii
  9. 9. energie te laten vallen dat voorschrijft dat tegenA HIGH PRICE TO PAY MANAGEMENT SAMENVATTING het jaar 2020 10% van alle EU brandstoffen van hernieuwbare bronnen afkomstig dienen te zijn • de duurzaamheidscriteria van zowel de EU- richtlijn hernieuwbare energie als de Richtlijn brandstofkwaliteit opnieuw te bezien teneinde de impact op voedselveiligheid en voeding hierin te laten meewegen. viii
  10. 10. BEGRIPPENLIJSTA HIGH PRICE TO PAY BEGRIPPENLIJST Biobrandstof Een transportbrandstof die van ‘High-burden’ land Een van de 36 landen biomassa gemaakt wordt. Onder biobrandstoffen die samen onderdak bieden aan ruim 90% van wordt hier alleen uitsluitend verstaan de onvolgroeide kinderen wereldwijd. biobrandstoffen die op industriële schaal Ondervoeding De toestand die zich ontwikkelt worden geproduceerd (dus niet de kleinschalige wanneer het lichaam niet de juiste vitaminen, biobrandstoffen voor lokale toegang tot energie). mineralen en andere voedingsstoffen binnenkrijgt die Biobrandstofmandaat Wetgevingsbeleid dat de nodig zijn om het lichaam gezond te houden. productie van biobrandstoffen ondersteunt door te Price spike Een hevige en kortstondige opwaartse verlangen dat biobrandstoffen voorzien in een bepaald prijsbeweging. percentage van de brandstofmix van landen. Sociale overdrachtprogramma’s Programma’s Goederentermijncontracten Afspraken om die contant geld, voedsel of middelen verdelen – soms een grondstof op een bepaalde datum in de toekomst in ruil voor de deelname van de ontvanger aan arbeid tegen een bepaalde prijs te kopen of verkopen. Deze of andere activiteiten – teneinde die mensen tegen contracten worden op financiële markten verhandeld. armoede te beschermen en om productieve vormen Directe voedingsinterventies Een dertiental van levensonderhoud te bevorderen. voedingsspecifieke interventies die oorspronkelijk Basisconsumptiegoed Een voedingsmiddel, in 2008 in The Lancet reeks over zwangerschaps- zoals een graangewas, dat op de middellange tot en kindervoeding zijn uiteengezet en sindsdien zijn lange termijn opgeslagen kan worden en dat de basis overgenomen als de focus van de Scaling Up Nutrition vormt van een traditioneel dieet. Hoewel dergelijke (SUN)- beweging. voedingsmiddelen over het algemeen energierijk zijn, Voedselprijsvolatiliteit Schommelingen die rond voorzien zij niet in alle voedingsstoffen die nodig zijn een bepaald voedselprijsniveau worden waargenomen. voor een gezond dieet. Deze volatiliteit kan worden gemeten door middel Verhouding tussen voorraad en verbruik van de standaardafwijking van voortschrijdende De verhouding tussen het overaanbod, in de vorm gemiddelden van voedelprijsindexen. van niet-verbruikte voorraden graan en andere levensmiddelen, en de vraag. ix ix
  11. 11. 1 HOGE EN FLUCTURERENDEA HIGH PRICE TO PAY 1. HOGE FLUCTURERENDE VOEDSELPRIJZEN - DE NIEUWE NORM? VOEDSELPRIJZEN - DE NIEUWE NORM? Wij bereiken een nieuwe norm van hoge en flucturerende wereldvoedselprijzen. De aanjagers zijn talrijk en complex, en deze mondiale trends dreigen de prijzen op thuis- en lokale markten op te drijven. Landen die gebukt gaan onder ondervoeding zijn vaak netto voedselimporteurs en zijn het meest kwetsbaar voor de schadelijke gevolgen van mondiale voedselprijsschokken. Zij beschikken over de minste fiscale ruimte voor uitgaven voor voedselsubsidies; een ruimte die door prijsstijgingen nog verder wordt verkleind. Sinds 2008, toen de voedselprijzen naar een negen ondervonden prijsstijgingen van ruim 50%.12 recordhoogte stegen, zijn de voedselprijzen hoog Hoewel verschillende landen in Azië duidelijke en en ongekend flucturerend gebleven.8 De prijzen aanzienlijke prijsstijgingen op hun thuismarkten van de meeste voornaamste voedselcommodities zagen,13 liepen de ervaringen van landen door heel zijn de afgelopen tien jaar toegenomen. Na de Afrika zeer uiteen.14 voedselprijscrisis in 2008 zijn de prijzen in 2010, na Bijvoorbeeld, in Ghana hangen de prijzen van een korte onderbreking, weer gestegen. Recentelijk zowel geïmporteerde als lokaal geproduceerde zijn er zorgwekkende stijgingen waargenomen: in granen nauw samen met de prijzen op de maart 2012 lagen de prijzen slechts 6% onder hun wereldmarkten.15 Op gelijke wijze geven bewijzen historisch hoogtepunt uit februari 2011, en in juli uit verschillende landen in het Midden-Oosten steeg de voedselprijsindex met maar liefst 6%.Volgens en Noord-Afrika blijk van een aanzienlijke mate de directeur van de Voedsel- en Landbouworganisatie van prijsbeïnvloeding tussen internationale en van de Verenigde Naties (FAO) “zullen de binnenlandse voedselprijzen, ondanks het toepassen voedselprijzen hoog blijven en de komende tien jaar van prijssubsidies en andere overheidsinterventies.16 zeer flucturerend zijn.”9 Tijdens de 2008 voedselprijscrisis stegen de prijzen Binnenlandse factoren spelen een belangrijke van basisconsumptiegoederen in 11 Afrikaanse landen rol bij het bepalen van prijsbewegingen binnen gemiddeld met 63%. landen. Bijvoorbeeld, hoge inflatie is gedeeltelijk De extreme schaal waarop internationale verantwoordelijk voor de stijging van 174% van de prijsstijgingen zich recentelijk hebben voltrokken is voedselprijzen in Malawi tussen januari en juni 2012.10 waarschijnlijk een van de redenen voor een grotere Slechte oogsten, conflicten, seizoensinvloeden en de invloed op de thuismarkten, in vergelijking met de effecten van aangrenzende markten zijn belangrijke voorgaande vijf tot tien jaar.17 Tussen maart 2011 aanjagers geweest van een aantal van de meer en maart 2012 is de prijs van rijst in Oeganda met drastische binnenlandse prijsstijgingen die in Sub- 125% gestegen, in Tanzania met 54% en in Rwanda Saharisch Afrika zijn waargenomen. met 38%.18 De prijzen van lokaal geproduceerde De mate waarin binnenlandse voedselprijzen door voedingsmiddelen kunnen ook stijgen wanneer meer wijzigingen in de prijsindexen op de wereldmarkten draagkrachtige mensen ze kopen ter vervanging van worden beïnvloed verschilt van land tot land.11 Tijdens duurdere invoer.19 de voedselprijscrisis van 2007-2008 zagen 22 van de 37 ontwikkelingslanden de binnenlandse prijzen van basisconsumptiegoederen met ruim 20% stijgen, en 1
  12. 12. Wellicht het zorgwekkendste zijn de geleidelijke ‘HIGH-BURDEN’ LANDEN ZIJN HETA HIGH PRICE TO PAY 1. HOGE FLUCTURERENDE VOEDSELPRIJZEN - DE NIEUWE NORM? gevolgen die wereldvoedselprijzen in de loop MEEST KWETSBAAR VOOR PRIJS der tijd op thuismarkten kunnen hebben, waar- SCHOKKEN bij stijgingen eventuele prijsdalingen gewoonlijk overtreffen.20 Bijvoorbeeld, een recente studie Een grote afhankelijkheid van invoer en een ger- van de Wereldbank naar de impact van wereld- inge fiscale ruimte om te reageren op prijsstijgin- voedselprijzen op landen in het Midden-Oosten gen maakt lage-inkomenslanden – waarvan 73% bevond dat “[een] stijging[en] van de wereld- netto voedselimporterende landen zijn23 – bij- voedselprijzen gewoonlijk op binnenlandse zonder kwetsbaar voor voedselprijsschokken.24 voedselmarkten[wordt/worden] overgedragen, maar dat een daling van de wereldvoedselprijzen Hoge en flucturerende voedselprijzen kunnen zelden in diezelfde mate wordt overgedragen.”21 schadelijke gevolgen hebben op landelijk niveau. Dit betekent dat wanneer flucturerende interna- De geschiedenis leert dat wijzigingen in wereld- tionale prijzen weer beginnen te stijgen, zelfs nog voedselprijzen een grote rol spelen bij het bep- grotere stijgingen kunnen voorkomen op thuis- alen van de invoerrekeningen voor voedsel van markten. In veel landen waren de lokale prijzen landen.25 De totaalkosten van het invoeren van amper aan het herstellen van de 2008 price spike granen in lage-inkomenslanden bedroegen in de toen de prijzen in 2009 weer begonnen te stij- periode 2010-2011 US$31,8 miljard, 29% meer gen. In 58 landen blijven de lokale voedselprijzen dan in de periode 2009-2010, ondanks het feit dat gemiddeld 55% hoger liggen dan vóór de recente de mondiale productie in 2010 hoger was dan in opwaartse bewegingen in de voedselprijzen.22 de voorgaande jaren.26 FIGUUR 1: 2000-2012 FAO VOEDSELPRIJSINDEXEN 400.00 350.00 300.00 250.00 Index 200.00 150.00 100.00 Voedsel prijsindex Vlees prijsindex 50.00 Zuivel prijs index Graan prijs index 0 Olie prijs index 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 Suiker prijs index 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 Jaarcijfers tot januari 2012 Bron:Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties, 20122
  13. 13. 1. HOGE FLUCTURERENDE VOEDSELPRIJZEN - DE NIEUWE NORM?A HIGH PRICE TO PAY Landen met hoge invoerrekeningen zijn gevoelig voor ondervoedingscijfers worstelen wordt bevestigd inflatie na hevige, kortstondige opwaartse bewegingen door gegevens uit het meest recente Food Price in voedsel- en brandstofprijzen. In 2010 ondervonden Watch-rapport van de Wereldbank. In figuur 2 opkomende en ontwikkelingslanden een toename worden landen in kaart gebracht op grond van de in de inflatiepercentages van tussen de 6% en 8%. In mate waarin zij afhankelijk zijn van invoer en de mate Burundi steeg de inflatie van 4,5% in 2009 naar 15% in waarin voedsel bijdraagt aan de huishouduitgaven. Alle 2011.27 36 landen die ‘gebukt gaan onder ondervoeding’, die samen onderdak bieden aan 90% van de ondervoede Overheidsuitgaven voor voedselsubsidies maken kinderen, bevinden zich onder de landen die het gebruik van inkomsten die anders zouden kunnen meest zijn blootgesteld aan voedselprijzen. Met worden uitgegeven aan essentiële diensten, uitzondering van drie zijn al deze landen netto zoals gezondheidszorg, onderwijs of, inderdaad, voedselimporteurs, en gezinnen in deze landen geven voedingsinterventies. Elke stijging van 10% van de een zeer groot deel van hun uitgaven (gemiddeld 30- prijzen van graan en rijst voegt US$4,5 miljard toe aan 55%) uit aan voedsel, waarbij de armste mensen maar de invoerrekening van granen van netto importerende liefst 80% van hun inkomen uitgeven aan voedsel. ontwikkelingslanden.28 Volgens deze schatting zou de stijging van 18% van de graanprijzen die tussen Hoewel in sommige gevallen protectionistisch beleid april en juli 201229 is waargenomen nog eens US$8 erin is geslaagd om bevolkingen tegen de ergste miljard aan de invoerrekening van deze landen hebben gevolgen van de crisis te beschermen, op mondiale toegevoegd. Dit bedrag zou de jaarlijkse bijdragen schaal heeft dergelijk beleid het probleem van hoge van ontwikkelingslanden aan het minimumpakket voedselprijzen eigenlijk alleen maar erger gemaakt.33 van directe voedingsinterventies bekostigen.30 Indien Bijvoorbeeld, in augustus 2010, na een periode donoren eenzelfde bedrag zouden bijleggen, dan van droogte waarin de hoogste temperaturen in zouden deze bijdragen de levens van 1,1 miljoen 130 jaar werden geregistreerd, heeft Rusland een kinderen onder de leeftijd van vijf kunnen redden en exportverbod op graan opgelegd in de hoop dat verhinderen dat 30 miljoen kinderen geremd worden dit de graanprijzen in Rusland laag zou houden. in hun lichamelijke groei.31 Het gevolg hiervan was dat de door importerende landen betaalde voedselprijzen stegen. Een aantal Ons onderzoek laat zien dat landen die de hoogste van deze landen waren veel armer dan Rusland en ondervoedingscijfers melden grote delen van hun hadden al te kampen met hoge ondervoedingscijfers. voedsel invoeren. Derhalve bevinden zij zich onder Bijvoorbeeld, Pakistan zag de prijs van tarwe met de landen die het meest zijn blootgesteld aan 16% stijgen, waardoor de Wereldbank heeft ingeschat internationale prijsschokken. Gegevens uit Save the dat armoede-incidentie in deze periode met 1,9% is Childrens 2012 Child Development Index laten zien dat toegenomen.34 de gemiddelde prevalentie van ondergewicht (een vorm van ondervoeding) in landen die zijn geïdentificeerd als In tegenstelling tot rijke landen kunnen lage- ‘blootgesteld’ aan voedselprijsvolatiliteit op 23% ligt. inkomenslanden niet het vermogen hebben om In ‘zeer blootgestelde’ landen ligt dit zelfs hoger, op hun markten of hun bevolkingen te beschermen.35 26%. Dit verhoudt zich tot een gemiddelde prevalentie Bijvoorbeeld, veel arme en fragiele staten waren in van ondergewicht van 10% in landen die niet zijn 2008 niet in staat om het volle effect van de hoge geïdentificeerd als ‘blootgesteld’ aan hevige opwaartse prijzen te verzachten, wat wil zeggen dat zij niet in bewegingen in voedselprijzen.32 staat waren om hun binnenlandse markten tegen dramatische stijgingen te beschermen. In Ivoorkust De constatering dat voedselprijsstijgingen het heeft dit bijgedragen tot rellen en sociale onrust.36 hardst aankomen in landen die al met hoge 3 3
  14. 14. A HIGH PRICE TO PAY 1. HOGE FLUCTURERENDE VOEDSELPRIJZEN - DE NIEUWE NORM? FIGUUR 2: KWETSBAARHEID VAN LANDEN VOOR MONDIALE VOEDSELPRIJSSCHOKKEN 100 Net cereal imports (as a share of consumption, %) 50 0 -50 -100 -150 36 ‘high burden’ -200 landen 0 10 20 30 40 50 60 70 overige Food share of household expenditure (%) landen 90% van de onvolgroeide kinderen woont in 36 landen, die - naar het zich laat aanzien - allen tot de groep landen behoren die het meest kwetsbaar zijn voor hevige opwaarste bewegingen in voedselprijzen. Bron:Vertaald uit The World Bank: Food Price Watch, augustus 2012 4 4
  15. 15. 2 ARMSTE HUISHOUDENS HETA HIGH PRICE TO PAY 2. ARMSTE HUISHOUDENS HET ZWAARST GETROFFEN ZWAARST GETROFFEN Hoge en flucturerende voedselprijzen treffen de armste huishoudens het meest. Stijgende prijzen plaatsen voedzame voedingsmiddelen buiten het bereik van arme gezinnen en dreigen het probleem van ondervoeding te verergeren. De inname van essentiële micronutriënten is vaak het eerste slachtoffer van hogere voedselprijzen, wat betekent dat het waarschijnlijk is dat kinderen op de lange termijn zullen lijden van de schadelijke gevolgen van de daaruit voortvloeiende ondervoeding. Prijsverhogingen op de internationale verkopen.39 Verder kopen consumenten in deze goederenmarkten worden doorberekend aan mensen landen minder voorbewerkt voedsel, wat hen die op de lokale markten van arme landen hun veel kwetsbaarder maakt voor prijsstijgingen van voedsel kopen, ook al wordt het voedsel dat zij eten grondstoffen. Dit is vanwege het feit dat de kosten niet verhandeld op de internationale markten.37 In van rauw voedsel een groter deel uitmaken van ontwikkelingslanden maakt voedsel een groot deel de totaalkosten van het voedsel dat zij kopen, uit van de huishouduitgaven – in sommige gevallen waarbij andere kosten, zoals bewerkingskosten en maar liefst 80% 38 – dus zelfs kleine prijsstijgingen verpakkingskosten, voedselprijsstijgingen minder goed zijn van invloed op hun vermogen om voedzame kunnen worden ondervangen.40 voedingsmiddelen van hoge kwaliteit te kopen. Het Young Lives-onderzoek van Save the Children De meeste mensen in ontwikkelingslanden die in (Figuur 3) geeft aan dat onder de kinderen die tussen stads- en plattelandsgebieden wonen zijn netto 2006 en 2009 in Ethiopië zijn onderzocht, de voedselkopers (respectievelijk 97% en 75%), wat voedselprijsstijgingen het meest ingrijpende was dat betekent dat zij meer voedsel kopen dan dat zij door alle inkomensgroepen is ervaren. Onderzoek dat HEVIGE OPWAARSTE BEWEGINGEN IN VOEDSELPRIJZEN DRAGEN BIJ AAN KINDERONDERVOEDING - HET BEWIJS • In Mauritanië steeg de prevalentie van atrofie (een ondervoeding in voedingscentra is opgenomen binnen norm voor ondervoeding) van 8,5% in 2007 naar 12% vijf weken nadat de gierstprijzen waren gestegen.45 in 2008. Men meent dat dit rechtstreeks verband • In West-Afrika is, na de devaluatie van de frank van houdt met prijsstijgingen.Voorafgaand aan de crisis de financiële gemeenschap van Afrika, de kwaliteit van was acute ondervoeding wereldwijd afgenomen van voedsel dat aan kinderen wordt gegeven afgenomen, 13,5% in 2000.42 evenals routinematige preventieve gezondheidszorg, • In arme stedelijke gebieden van Cambodja steeg de zoals het monitoren van groei en immunisatie. prevalentie van atrofie onder kinderen onder de vijf De maaltijden werden kleiner en hun vet- en van 10% naar 16% na voedselprijsstijgingen.43 groentegehaltes liepen terug. Deze veranderingen • Toen de prijs van rijst steeg met 94% in Bangladesh in troffen economisch achtergestelde en sociaal 2009, de prevalentie van geïsoleerde huishoudens en, in het bijzonder, de door atrofie steeg van 13,5% naar 21% onder vrouwen bestierde huishoudens. De voedingsstatus stadskinderen en van 17% naar 26% onder van moeders en kinderen nam in deze periode af, plattelandskinderen.44 waaronder begrepen dalingen van het geboortegewicht, • In Niger steeg het aantal kinderen dat met acute de leeftijdsadequate lengte en het leeftijdsadequaat gewicht.46 5 5
  16. 16. in 2011 in opdracht van Save the Children is dat een dieet dat voorziet in de aanbevolen innameA HIGH PRICE TO PAY 2. ARMSTE HUISHOUDENS HET ZWAARST GETROFFEN uitgevoerd, heeft uitgewezen dat in landen zo van voedingsstoffen hoger is dan het inkomen dat de verschillend als Nigeria, Peru, Bangladesh, India en armste gezinnen tot hun beschikking hebben om aan Pakistan, de meerderheid van de ondervraagde voedsel uit te geven – zelfs voordat de prijzen stijgen mensen vertelden dat de stijgende prijs van voedsel (Figuur 5, pagina 7).47 Voedzame voedingsmiddelen, hun grootste punt van zorg was geworden.41 zoals peulvruchten, groente en vlees, kosten meer dan de basisconsumptiegoederen die tegemoetkomen aan TOENEMENDE ONDERVOEDING de gemiddelde energiebehoeften, en zijn voor veel De nieuwe norm van hoge en flucturerende van de armste gezinnen te duur. Dit was ook het geval voedselprijzen heeft de grootste impact in de landen vóór de voedselprijsstijgingen. die reeds hoge ondervoedingscijfers kennen. Het is daarom niet verrassend dat wanneer inkomens- UNICEFs raamwerk ter duiding van de oorzaken van of voedselprijsschokken zich voordoen, arme ondervoeding (Figuur 4) laat de verschillende factoren huishoudens geneigd zijn om prioriteit te geven aan zien die van invloed zijn op de voedingsstatus van het voldoen aan hun energiebehoefte (Figuur 6, pagina een persoon. De meest onmiddellijke oorzaken zijn 7). Des te armer het huishouden, des te geringer zijn voedselinname en blootstelling aan ziekte, die op hun de mogelijkheden die zij hebben om een voedzaam beurt worden beïnvloed door onderliggende factoren dieet te blijven consumeren. in de economische, sociale en politieke omgeving. In zowel stedelijke als plattelandsgebieden hebben Van deze is de voedseleconomie belangrijk: de arme mensen die hun voedsel kopen (in plaats van te factoren die van invloed zijn op de toegankelijkheid, produceren) de neiging om: beschikbaarheid en kwaliteit van voedsel (waaronder • over te stappen op goedkopere, vaak minder begrepen voedselprijsschommelingen en binnenlandse aantrekkelijke of basisconsumptiegoederen van voedselproductiesystemen). lagere kwaliteit, die minder voedingsstoffen De Cost of Diet-tool van Save the Children laat zien bevatten49, 50 FIGUUR 3: PERCENTAGE ‘YOUNG LIVES’ HUISHOUDENS IN ETHIOPIE DAT GETROFFEN IS DOOR SCHOKKEN 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Vee sterfte Droogte Ziekte vader Ziekte moeder Voedselprijsstijgingen Armste 2e 3e 4e Minst arm Bron:Young Lives, 2012 6 6
  17. 17. 2. ARMSTE HUISHOUDENS HET ZWAARST GETROFFENA HIGH PRICE TO PAY FIGUUR 4: ARMOEDE,VOEDSELONVEILIGHEID EN ANDERE ONDERLIGGENDE ONMIDDELIJKE OORZAKEN VAN ZWANGERSCHAPS- EN KINDERONDERVOEDING EN DE GEVOLGEN OP DE KORTE EN LANGE TERMIJN Lange termijn effecten Korte termijn effecten Volwassenlengte, intellectueel Mortaliteit, ziekelijkheid, vermogen, economische productiviteit, invaliditeit reproductieve prestaties, stofwisselings- en hart- en vaatziekten Zwangerschaps- en kinderondervoeding Ontoereikende Onmiddelijke Ziekte voedselinname oorzaken Ongezonde Voedselonveiligheid Ontoereikende zorg huishoudomgeving en gebrek in het huishouden aan gezondheidsdiensten Onderliggende oorzaken Inkomensarmoede: dienstbetrekking, zelfstandige bedrijfsuitoefening, woning, vermogen, afdrachten, pensioenen Gebrek aan kapitaal: financieel, menselijk, fysiek, sociaal en natuurlijk Basisoorzaken Sociale, economische en Politieke context Bron: UNICEF-raamwerk, gepresenteerd in Black et al. (2008) ‘Maternal and Child undernutrition: global and regional exposures and health consequences’, The Lancet, januari 2008 • minder voedsel te kopen, maaltijden over te slaan • de verdeling van voedsel binnen het huishouden of hun totale voedselinname te verminderen, te wijzigen, waarbij moeders van eten afzien om met als gevolg dat zij minder energie, eiwitten en de voedselinname van hun kinderen in stand te micronutriënten innemen houden.51 • hun inname van groente en fruit te verminderen Uit onderzoek dat gebaseerd is op de gegevens – en, in plaats daarvan, prioriteit te geven aan van 188.835 huishoudens in Bangladesh heeft men goedkopere basisconsumptiegoederen, met geconcludeerd dat “lage voedseldiversiteit in de micronutriëntentekorten tot gevolg periode voorafgaand aan grote voedselprijsstijgingen • verschillende ingrediënten en bereidingswijzen een potentieel risico aangeeft op een te gebruiken – waarbij zij zich vaak dierlijke verslechtering van micronutriëntentekorten en voedsel en groente ontzeggen en deze vervangen kinderondervoeding.”53 De gevolgen komen het door niet-voedzame kruiden en kunstmatige hardst aan bij de armste huishoudens aangezien zij smaakstoffen een groot deel van hun inkomen aan voedsel uitgeven. Na een slechte rijstoogst in 2007 betekenden 7 7
  18. 18. A HIGH PRICE TO PAY 2. ARMSTE HUISHOUDENS HET ZWAARST GETROFFEN FIGUUR 5: EEN DIEET DAT VOLDOET AAN DE AANBEVOLEN VOEDINGSBEHOEFTEN KOST VAAK MEER DAN HET INKOMEN VAN DE ARMSTE HUISHOUDENS Kenia, het district Turkana (agro-pastorale zone) Kenia, het district Turkana (pastorale zone) Rwanda, het district Burera Nigeria, de staat Katsina Pakistan, het district Muzaffarharh 0 1,000 2,000 3,000 4,000 5,000 uitgedrukt in US dollars Inkomen beschikbaar voor armste inkomensgroep Kosten van het dieet dat voldoet aan de aanbevolen voedingsbehoeften Bron: Cost of Diet-studies door Save the Children8 voedselprijsverhogingen dat de armste 20% zich FIGUUR 6: IMPACT VAN niet langer een voedzaam dieet kon permitteren, VOEDSELPRIJSSTIJGINGEN OP waarmee een voorafgaande daling van 7% van de HUISHOUDENDIËTEN prevalentie van geremde lichamelijke groei in een later stadium is tenietgedaan.54 Onderzoeksgegevens op huishoudniveau lieten zien dat een stijging van 50% van de voedselprijzen een daling van de energie- inname van 5-15% tot gevolg had, en een veel drastischer daling van de ijzerinname van 10-30%.55 Het UNICEF-raamwerk (Figuur 4) schetst zorgpraktijken als een belangrijke determinant van voedingsresultaten. In reactie op hoge voedselprijzen worden vaak andere gezinsleden eropuit gestuurd om te gaan werken, wat een impact op de zorg voor kinderen en hun voeding heeft. Een inkomensachteruitgang kan het vermogen van gezinnen verminderen om gezondheidszorg te bekostigen. Zelfs wanneer deze gratis verstrekt wordt, Bron: Vertaald uit Bouis, Eozenou en Rahman, Harvard Plus 52 zijn zij mogelijk niet in staat om zich naar een kliniek te begeven.56 Hoewel voedselprijsstijgingen schadelijk kunnen zijn KOPERS EN VERKOPERS - VERGOTEN voor voeding, zijn hevige bewegingen in prijzen en ONGELIJKHEID prijsvolatiliteit zelfs nog schadelijker. De schok van Voedselprijsstijgingen vergroten de ongelijkheid tussen een spike stort gezinnen vaak in een armoedeval, mensen, aangezien de armste mensen hier de meest destabiliseert vormen van levensonderhoud en nadelige gevolgen van ondervinden. Huishoudens die vermindert inkomens – waarvan de gevolgen blijven meer voedsel produceren dan zij kopen bevinden voortduren, zelfs nadat de prijzen zich hebben zich over het algemeen onder de meest vermogende gestabiliseerd. In het kader op pagina 8 worden een lagen van de samenleving en zij profiteren van aantal van de gevolgen van prijsvolatiliteit op voeding voedselprijsstijgingen. Anderzijds geven de armste besproken. gezinnen over het algemeen een groot deel van hun 8 8
  19. 19. A HIGH PRICE TO PAY 2. ARMSTE HUISHOUDENS HET ZWAARST GETROFFEN DE IMPACT VAN PRIJSVOLATILITEIT OP VOEDING Hoewel geleidelijke prijsstijgingen investeringen tot een armoedeval.59 Boeren die hun gewas als in landbouw kunnen stimuleren en mensen vóór een prijsdaling hebben geplant zijn bijzonder aanmoedigen om netto verkopers te worden, kwetsbaar, en arme kleine boeren, in het bijzonder weerhoudt volatiliteit kleine boeren ervan om te vrouwen die geen toegang hebben tot krediet, investeren in landbouw, aangezien het te riskant kunnen worstelen om de benodigdheden voor het is dat de prijzen al gewijzigd zijn wanneer het opnieuw planten en in zaken blijven te financieren.60 rendement van dergelijke investeringen kan worden Hun huishoudinkomen zal hier waarschijnlijk binnengehaald. onder lijden, wat zou kunnen bijdragen aan langetermijnvoedingseffecten. Voedselprijsstijgingen verminderen de veerkracht van arme huishoudens door hen te dwingen Koopkrachtwijzigingen vanwege prijsvolatiliteit om productiemiddelen van de hand te doen.57 kunnen de consumptie van essentiële Volatiliteit kan boeren er ook van weerhouden om voedingsstoffen tijdens de eerste 1.000 dagen te investeren in de landbouw, waardoor zij zouden van een kinderleven verminderen. Dit kan kunnen profiteren van de prijsstijging. Bijvoorbeeld, hun ontwikkeling blijvend belemmeren en hun boeren in Ethiopië stonden niet te popelen toekomstige verdiencapaciteit verminderen.61 om mest te kopen uit angst voor economische Een studie van Save the Children in Bangladesh schokken.58 Prijsvolatiliteit is een belangrijk kenmerk heeft uitgewezen dat arme gezinnen vaak leningen van de voedseleconomie, dat waarschijnlijk zal afsloten ter compensatie van inkomensverlies. Het bijdragen aan dergelijke risicovermijding. aflossen van deze leningen werd verkozen boven het investeren in vormen van levensonderhoud en Dramatische prijsdalingen na spikes kunnen ging ten koste van de uitgaven van gezinnen voor de boeren ertoe dwingen om productiemiddelen (bv. voeding van hun kinderen. land en vee) van de hand te doen, wat kan leiden inkomen uit aan voedsel – zij kunnen armer worden op het kopen van voedsel en niet hun eigen voedsel als gevolg van deze prijsstijgingen. De voordelen van kunnen verbouwen om te verkopen.69 Mensen die hoge voedselprijzen liggen feitelijk bij zeer kleine in steden wonen consumeren over het algemeen aantallen grootschalige producenten. Een studie grotere hoeveelheden rijst en tarwe (voornamelijk van het Internationaal onderzoeksinstituut voor als brood) dan diegenen die in plattelandsgebieden voedselbeleid (IFPRI) uit 2010 heeft geconstateerd dat wonen, wat hun kwetsbaarder maakt voor minder dan 2% van de boerenhuishoudens meer dan schommelingen in de internationale marktprijs van de helft van de gehele omzet van maïs in vier landen deze basisconsumptiegoederen.70 in Zuidoost-Afrika voor hun rekening namen.63 De impact van stijgende voedselprijzen is Een beoordeling door de FAO van studies naar ook schadelijk voor huishoudens die in rijsttelers heeft uitgewezen dat zelfs in landen plattelandsgebieden wonen omdat het waarschijnlijk die netto exporteurs van rijst zijn en landelijk te is dat arme huishoudens netto consumenten zijn.71 profiteren hebben van hoge prijzen – zoals Thailand, Binnenkort te verschijnen bewijs van de Household de Filippijnen en Indonesië – de armste 20% van de Economy Approach-tool van Save the Children laat bevolking bijna altijd netto kopers van rijst waren.64,65 zien dat de armste mensen vaak sterk aangewezen In Thailand hebben hoge graanprijzen de armoede- zijn op het kopen van voedsel en kwetsbaarder incidentie zelfs doen toenemen vanwege de impact op zijn voor wijzigingen in voedselprijzen dan rijkere consumerende gezinnen.66 Op het platteland in Malawi mensen die in dezelfde gebieden wonen, die vaak bedroeg het geschatte netto inkomensverlies van de meer mogelijkheden hebben om hun eigen voedsel te armste 20% van huishoudens 2,5%, twee keer zoveel produceren. Zelfs in Vietnam, waar studies een netto als dat van de rijkste 20% van huishoudens.67 voordeel van hoge voedselprijzen hebben aangetoond, verwacht men dat mensen zonder land gemiddeld Kinderen die in stedelijke armoede leven – een aantal 1,7% van hun inkomen zullen derven vanwege hoge dat stijgt 68 – zijn wellicht het meest kwetsbaar voor voedselprijzen, met een maximum van 3,3% in de voedselprijsschokken aangezien zij aangewezen zijn armste 20% in de verdeling van uitgaven.72 9 9
  20. 20. Huishoudens die door vrouwen worden bestierdA HIGH PRICE TO PAY 2. ARMSTE HUISHOUDENS HET ZWAARST GETROFFEN worden ook zwaarder getroffen door hoge voedselprijzen.Vrouwen hebben gewoonlijk minder toegang tot land en agrarische diensten, waardoor hun vermogen om voedsel te produceren beperkt is en zij meer aangewezen zijn op voedsel dat op de markt wordt gekocht. En beperkte toegang tot krediet en spaardiensten betekent dat zij minder goed in staat zijn om te reageren op een grotere druk op de huishoudbudgetten.7310
  21. 21. 3 WAT VEROORZAAKTA HIGH PRICE TO PAY 3. WAT VEROORZAAKT VOEDSELPRIJSVOLADILITEIT? VOEDSELPRIJSVOLADILITEIT? De aanjagers van hoge en flucturerende voedselprijzen zijn talrijk en complex. De coördinatie van beleidsreacties onder grote exporterende staten is cruciaal om ervoor te zorgen dat exportverboden niet worden ingesteld, aangezien deze schadelijke gevolgen kunnen hebben door voedselprijsvolatiliteit wereldwijd te doen toenemen. De vraag naar biobrandstoffen beïnvloedt de wereldvoedselprijzen. Het is waarschijnlijk dat een groeiende hoeveel land elk jaar wordt ingezaaid. Het vermogen wereldbevolking en toenemende consumptieniveaus van de markt om te reageren op een teruglopende over de hele wereld zullen leiden tot een toenemende vraag of een afnemend aanbod is onderhevig aan een vraag, als gevolg waarvan de voedselprijzen op tijdsverschil vanwege de tijd die benodigd is voor het de lange termijn zullen worden opgedreven. Er planten en oogsten van nieuwe gewassen. zijn echter verschillende andere factoren die Zoals Figuur 7 laat zien, zijn er verschillende stappen aan de voedselprijsvolatiliteit – die de mondiale die tezamen tot hevige opwaartse bewegingen in voedselmarkten in toenemende mate kenmerkt – voedselprijzen leiden. Een essentiële factor is dat bijdragen. de mondiale voedselvoorraden over het algemeen Landbouwmarkten zijn naar hun aard flucturerend. De aanzienlijk worden verminderd. De meeste opbrengst wisselt van jaar tot jaar vanwege natuurlijke voedingsmiddelen, in het bijzonder granen, kunnen factoren, zoals het weer en plagen, alsmede complexe worden opgeslagen. Wanneer de prijzen laag zijn, economische en politieke kwesties die meebepalen zijn markthandelaren geneigd om de grondstof als FIGUUR 7: TYPISCHE FACTOREN LEIDEN TOT EEN HEVIGE OPWAARSTE BEWEGING IN EEN VOEDSELPRIJS 1. Business 2. Krap markt 3. De 4. Stocks are 5. Bubble 6. Bubble as usual evenwicht voorraden depleted inflates bursts Normale variaties Beperkte productie nemen af Prijsstijgingen De vraag-aanbod in trends resulteren of toegenomen De kloof veroorzaken kloof wordt in ‘normale’ vraag betekend dat tussen vraag en paniek. Hamsteren hersteld. De paniek prijsvolatiliteit de prijzen stijgen. aanbod worden wordt gebruikelijk, is weggeëbd en de Voorraden worden niet hersteld. wat tot verdere prijzen storten in. vrijgegeven en de Voorraden nemen prijsstijgingen leidt. stabiliteit wordt af en marktprijzen hersteld. kunnen drastisch stijgen. Bron: Adapted from Tangermann, 201174 11
  22. 22. voorraad aan te houden, in de verwachting dat zij hoewel het waarschijnlijk is dat een groeiendeA HIGH PRICE TO PAY 3. WAT VEROORZAAKT VOEDSELPRIJSVOLADILITEIT? deze later tegen een hogere prijs zullen kunnen wereldbevolking en toenemende mondiale consumptie verkopen. De verhouding tussen de internationale zullen leiden tot een toename in de vraag (als gevolg voorraden en de omvang van de vraag naar graan waarvan de voedselprijzen op de lange termijn heeft in de loop der jaren echter gefluctueerd, en zullen worden opgedreven), verschillende andere alle extreme price spikes in de afgelopen 50 jaar onderliggende factoren aan de voedselprijsvolatiliteit – vielen samen met dieptepunten in de mondiale die de mondiale voedselmarkten in toenemende mate voorraadniveaus.75 Bijvoorbeeld, vóór de 2007/2008 kenmerkt – bijdragen. crisis bevonden de verhoudingen tussen voorraad en verbruik zich op een historisch dieptepunt. KLIMAAT VERANDERING Wanneer de voedselvoorraden toereikend zijn, Klimaatverandering leidt tot onvoorspelbare kan daar een beschermende werking van uitgaan weerpatronen en toenemende verwoestijning van richting de voedselprijsvolatiliteit.Voorraden kunnen productieve landbouwgrond. Het effect van stijgende worden gekocht of verkocht in reactie op hoge of mondiale temperaturen heeft reeds zijn weerslag lage voedselprijzen, en kunnen daarmee drastische gehad op het aanbod van gewassen, terwijl de prijsschommelingen voorkomen. Echter, hun vermogen productie van gewassen ook op indirecte wijze zal om markttrends te temperen wordt tenietgedaan worden beïnvloed door wijzigingen in de zeespiegel zodra de voorraden zijn uitgeput, waardoor het en rivierstromingen.81 Deze veranderingen zullen voedselsysteem kwetsbaar wordt voor schokken.76 leiden tot verminderde opbrengsten van belangrijke Marktpartijen worden op hun beurt nerveuzer gewassen, vooral in ontwikkelingslanden. Deze wanneer de voorraadniveaus dalen. Boeren verkopen verminderde opbrengst zou kinderondervoeding later, terwijl handelaren, bewerkers en distributeurs tegen het jaar 2050 met 20% kunnen doen eerder kopen in afwachting van prijsstijgingen, wat de toenemen.82 prijzen verder kan opdrijven. Het weer heeft de grootste impact op de In de jaren na 2000 signaleerde een schevere landbouwproductie en de volatiliteit van markten.83 verhouding tussen voorraad en verbruik de Wanneer grote graanproducenten te maken toenemende mondiale vraag naar voedsel. Na een hebben met een slechte oogst, zullen de mondiale slechte oogst in 2007, zonder de voorraden om productieniveaus dalen, wat de voedselprijzen de vraag te ondervangen, was er alleen nog maar onmiddellijk zal opdrijven. In de periode voorafgaand ruimte om de prijzen bij te stellen.77 Paniekreacties aan de voedselcrisis van 2008 resulteerden lage van overheden die opeens te maken hadden met productieniveaus in Canada, Australië, Rusland en voedseltekorten en een inelastische vraag veroorzaakt Oekraïne in een daling van 2,4% van de productie door biobrandstofmandaten (zie hieronder) van tarwe op een moment dat de vraag toenam.84 versterkten de gevolgen van de spike. Recentelijk is de VS getroffen door zijn ergste droogte in 60 jaar. Ruslands graanoogst is ook getroffen door Voorraden kunnen de invloed van hoge droogte,85 wat heeft bijgedragen aan een stijging van wereldvoedselprijzen op binnenlandse markten ook 6% van de FAO internationale voedselprijsindex en temperen. De percentages die golden voor de price een stijging van 19% in de prijs van tarwe. spikes van 2010-2011 waren aanzienlijk lager dan die voor de periode 2007-2008. Een duidelijke reden TRENDS IN OLIEPRIJZEN hiervoor is de toegenomen productie in 2009 en grotere voorraden in 2010, wat de gevolgen van de Brandstofprijzen spelen ook een belangrijke rol prijsvolatiliteit heeft getemperd.78 De OESO-FAO bij het bepalen van voedselprijzen, niet alleen stelde dat de verhoudingen tussen voorraad en omdat de (kosten van de) benodigdheden voor verbruik de komende jaren niet boven de historische landbouwproductie en transportkosten zullen stijgen, gemiddelden zullen uitkomen – wat suggereert dat maar omdat de vraag naar veevoer voor bio-energie ons nog veel meer prijsvolatiliteit te wachten zou ook zal toenemen. Geschat wordt dat de wereldwijde kunnen staan.79 vraag naar energie tussen 2006 en 2030 met 45% zou kunnen toenemen,86 met ernstige gevolgen voor Dit vormt een belangrijke uitdaging voor de groeiende de olieprijzen. Het Internationaal Monetair Fonds wereldbevolking. The Future of Food and Farming80, (IMF) schat dat olieprijzen tussen nu en 2020 kunnen het rapport van de Britse overheid, laat zien dat, 12
  23. 23. verdubbelen.87 Gezien het feit dat zo veel agrarische De OESO schat dat een daling van 10% van deA HIGH PRICE TO PAY 3. WAT VEROORZAAKT VOEDSELPRIJSVOLADILITEIT? benodigdheden (zoals mest en landbouwwerktuigen) waarde van de Amerikaanse dollar meteen zou gerelateerd zijn aan de prijs van brandstof, zal deze resulteren in een stijging van 5% van de prijs van toename voedselleveranciers voor een ongekende landbouwcommodities.Volgens sommige deskundigen uitdaging plaatsen om voedsel te produceren zonder hebben waardedalingen van de Amerikaanse dollar in de prijzen daarvan drastisch te verhogen. de periode 2002-2008 tussen 10% en 30% aan price spikes bijgedragen.90 Inflatie wordt ook gezien als een Bovendien, nu voedselcommodities in toenemende essentiële factor die heeft bijgedragen aan de stijging mate als brandstof worden gebruikt (in de vorm van van 174% van de prijs van maïs in Malawi tussen juli ethanol en biodiesel), wordt de olieprijsvolatiliteit 2011 en juli 2012.91 rechtstreeks overgedragen op de voedselprijzen aangezien boeren de mogelijkheid hebben om hun Er is veel discussie geweest over de gevolgen van gewassen als biobrandstof, in plaats van als voedsel, te goederentermijnmarkten (waar financiële instellingen verkopen. De OESO suggereert dat een wijziging van inzetten op toekomstige wijzigingen in voedselprijzen 10% in de olieprijs resulteert in een wijziging van 2,3% om daar winst op proberen te maken).Velen beweren in de prijs van tarwe en een wijziging van 3,3% in de dat de toenemende omvang van speculatie op deze prijs van maïs en plantaardige oliën.88 markten aan recente voedselprijsstijgingen heeft bijgedragen en, in het bijzonder, aan een toename van EXPORTVERBODEN EN ANDERE de volatiliteit. BELEIDSREACTIES Men meende dat lage rentepercentages en het ineenstorten van de Amerikaanse woningmarkt Natiestaten die een protectionistisch beleid in 2008 investeerders en staatsfondsen ertoe voeren, vaak daartoe aangezet door een gebrek had gebracht om hun vrij beschikbare middelen aan informatie over internationale voorraadniveaus in landbouwcommodities te investeren, wat en een gebrekkige coördinatie onder de grote resulteerde in een enorme toename in speculatieve voedselproducerende landen, kunnen plotselinge handelsactiviteiten. Commentatoren en beleidsmakers voedselprijsstijgingen teweegbrengen. zien dit met toenemende zorg aan. Om het risico Exportbeperkingen en -verboden door grote te verkleinen dat door problemen op andere exporterende landen die bezorgd zijn over hun eigen markten was veroorzaakt, kochten investeerders voedselveiligheid hebben een grote rol gespeeld in contracten die hen in staat stelden om in de toekomst de stijgende wereldvoedselprijzen en bijgedragen goederen, waaronder begrepen voedsel, tegen een aan de prijsvolatiliteit, niet alleen door het aanbod te overeengekomen prijs af te nemen.92 beperken, maar ook door de paniek op markten te vergroten.89 Medewerkers van het Amerikaanse Ministerie van Landbouw nemen de prijs van deze In 2007 heeft een mislukte tarweoogst de ‘termijncontracten’ als uitgangspunt voor het Indiase autoriteiten ertoe gebracht om, door vaststellen van spotprijzen, op grond van het exportbeperkingen op te leggen, voldoende feit dat men ervan uitgaat dat deze contracten hoeveelheden rijst aan te houden ter vervanging verborgen mondiale marktinformatie bevatten. van tarwe. Dit veroorzaakte paniek bij de andere Vanuit het oogpunt van voedselprijsvolatiliteit is rijstexporterende landen, die vervolgens beperkingen dit alleen problematisch als investeerders hun oplegden. Dit resulteerde in een dramatische stijging handelsactiviteiten niet louter baseren op nieuws van de prijs van rijst. In de zomer van 2010 stegen de omtrent vraag en aanbod, aangezien marktsignalen prijzen van tarwe en maïs ook met 50%, een toename worden vertekend door de rol van financiering op die nauw samenhangt met de exportbeperkingen van goederenmarkten.93 grote producerende landen. Hoewel het bewijs niet doorslaggevend is, suggereren VALUTA- EN GOEDERENMARKTEN veel betrouwbare deskundigen dat de signalen die deze investeringen aan markten afgeven tot In een geglobaliseerde wereld kunnen zelfs hamstergedrag zullen leiden wanneer de vraag het ogenschijnlijk ongerelateerde trends een impact grootst is, wat het aanbod zal verminderen en de hebben op voedselprijzen.Valutawaarderingen spelen prijzen verder zal opdrijven.94 Deskundigen hebben een rol in het opdrijven van voedselprijzen en, in een nauwe samenhang geconstateerd tussen de het bijzonder, in het bijdragen aan hun volatiliteit. 13

×