Artikel itbm 2009 nr 8. beheerarchitectuur gepositioneerd
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Artikel itbm 2009 nr 8. beheerarchitectuur gepositioneerd

on

  • 561 views

 

Statistics

Views

Total Views
561
Views on SlideShare
558
Embed Views
3

Actions

Likes
0
Downloads
4
Comments
0

1 Embed 3

https://www.linkedin.com 3

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Artikel itbm 2009 nr 8. beheerarchitectuur gepositioneerd Artikel itbm 2009 nr 8. beheerarchitectuur gepositioneerd Document Transcript

  • BeheerarchitectuurBEHEER 10 OKTOBER 2009 / NUMMER 8 ITB2009-08_v3.indd 10 30-09-09 13:33
  • gepositioneerd Steeds meer organisaties zien heil in het onderkennen van beheer- architectuur als een expliciet aandachtsgebied binnen de ICT-architectuur. Maar waar wordt beheerarchitectuur precies gepositioneerd? Een positionering in termen van bestaansrecht, werkgebied, eigenaarschap en samenwerking. BART DE BEST EN PASCAL HUIJBERS BEHEER D e meeste architectuurraamwerken positionering is nog niet uit de verf geko- onderkennen alleen de deelarchi- tectuurgebieden businessarchitec- Goede alignment men. Dit artikel geeft een verkenning naar een antwoord op dit vraagstuk op basis van 11 tuur, informatiearchitectuur en technische architectuur. In deze raamwerken zijn de tussen de BITA onderzoek door SPS. Eerst worden de opzet en de resultaten van het onderzoek besproken. deelgebieden vaak de kolommen. De rijen van de raamwerken bestaan meestal uit en de BEA vereist Daarna komt de visie van de trekkers van dit onderzoek aan bod. architectuurprincipes en -modellen. Een veelgebruikt raamwerk dat op deze wijze participatie van SPS-ONDERZOEK architectuur modelleert, is het Dynamische Architectuurraamwerk (DYA, figuur 1 ). beheer bij het SPS heeft onderzoek laten verrichten naar de exacte positionering van beheerarchitectuur Beheer, beveiliging, kwaliteitszorg en juridische zaken worden hierbij niet onder- samenstellen binnen de ICT-architectuur, in termen van bestaansrecht, werkgebied, eigenaarschap kend als deelarchitecturen. De positionering van deze aspectgebieden van architectuur van de BITA en samenwerking. wordt meestal gezien als derde dimensie Aanleiding achter het raamwerk. In figuur 1 is zo’n positi- Het bedrijf sponsort regelmatig onderzoe- onering weergegeven als een grijs vlak achter ken en publicaties op het gebied van beheer. het DYA-raamwerk. Het uitgebreide ketenbeheeronderzoek Het opnemen van beheer als derde dimen- bijvoorbeeld, dat in IT Beheer Magazine is sie van het raamwerk is een goede weergave gepubliceerd.3 Ook de positionering van van het idee dat beheer integraal moet wor- architectuur echter niet nader uiteengezet. beheerarchitectuur vond SPS interessant den meegenomen in het architectuurdenken. Er is in dit magazine al veel over beheer- om nader te onderzoeken. Het bedrijf wilde In architectuurraamwerken wordt beheer- architectuur gepubliceerd,2 maar de exacte achterhalen hoe de SPS Gensys Business Beheer Businessdoelen Businessarchitectuur Informatiearchitectuur Technische architectuur Product/dienst Proces Organisaties Gegevens Applicatie Middleware Platform Netwerk 1 Algemene principes 2 Beleidslijnen 3 Modellen Figuur 1 Afbeelding van beheer op het DYA-raamwerk1 OKTOBER 2009 / NUMMER 8ITB2009-08_v3.indd 11 30-09-09 13:33
  • Service Management-oplossing moest wor- als basis dienen om architectuurprincipes den gepositioneerd. In het afgelopen jaar en -modellen op te stellen. heeft SPS hiertoe samengewerkt met het Nederlands Genootschap voor Informatie “Het betrekken Daarnaast is het ook gezond om een spanningsboog te creëren tussen dynamiek (NGI) en het IT Service Management Forum Nederland (ITSMF). Er werden twee work- van beheer- en stabiliteit. Architectuur komt immers pas goed tot leven bij veranderingen (dyna- shops met NGI-leden georganiseerd en twee met ITSMF-leden. In totaal hebben architecten in miek). Vanuit beheer wordt juist gestreefd naar stabiliteit van de afgesproken ICT- maar liefst 56 deelnemers de workshops bezocht. het BITA-team serviceverlening, uiteraard rekening hou- dend met een veranderende vraag vanuit Opzet creëert gezonde de business. Tot slot is het natuurlijk een belangrijk In elke workshop gaf Bart de Best uitleg over het vakgebied beheerarchitectuur in het spanning tussen gegeven dat vaak meer dan twee derde van het ICT-budget opgaat aan beheer. De orga- algemeen. De definitie van beheerarchitec- tuur die hierbij werd gehanteerd, is weerge- stabiliteit en nisatie die verantwoordelijk is voor beheer kan dan ook heel goed aangeven waar de geven in het kader. Pascal Huijbers vertelde over het vakgebied ICT-architectuur. In de dynamiek” kosten zitten en hoe deze voor het huidige portfolio verlaagd kunnen worden. Tevens BEHEER workshops legden Bart en Pascal aan werk- kunnen voor nieuwe producten en diensten groepen van drie tot vier man enkele vragen uitgaven worden voorkomen. voor. Hieraan voorafgaand hadden zij haaks Om een evenwichtig beeld te verkrijgen op elkaar staande stellingen ingenomen om van het bestaansrecht van beheerarchitectuur de discussies over de vragen te polariseren. werd in de workshops gevraagd naar argu- Elke groep discussieerde drie kwartier over menten om vooral níét beheerarchitectuur te de vragen en formuleerde een antwoord. bedrijven. Een aantal deelnemers gaf aan dat De voorgelegde onderzoeksvragen waren het afstemmingproces lastiger is met nog een 13 gebaseerd op vragen die veel worden gesteld partij aan tafel. Tevens zouden er meer princi- bij organisaties die beheerarchitectuur een pes vanuit beheer bij komen die gericht zijn op prominente plaats hebben gegeven tussen de stabiliteit en die het geheel te rigide kun- de standaarddeelarchitecturen business- nen maken. Verder blijft beheer gewoon een architectuur, informatiearchitectuur en Bestaansrecht aspectgebied waarvoor de BITA-architecten technische architectuur. De eerste vraag De meest fundamentele vraag van het verantwoordelijk zijn, omdat het een kwali- was gericht op de businesscase van beheer- onderzoek is die van het bestaansrecht teitsaspect is van de producten en diensten architectuur en luidde: “Wat pleit voor en van beheerarchitectuur. Beheerbaarheid is die bij het architectuurontwerp zijn betrokken. tegen het bestaansrecht van beheerarchi- immers eigenlijk niets anders dan een kwa- tectuur?” Daaropvolgend werden drie vra- liteit die je kunt toedichten aan een onder Werkgebied gen gesteld om erachter te komen hoe de architectuur vormgegeven product of dienst. De meeste workshopbezoekers hadden BEheerArchitectuur (BEA) zich verhoudt Daarmee vervalt het bestaansrecht van behoefte aan een hoger gehalte architec- tot de Business Informatie en Technische beheerarchitectuur. tuurmodellen en architectuurprincipes voor Architectuur (BITA): “Wat is het werkgebied De meeste deelnemers aan het onder- beheer. De vraag of hiervoor een rol of functie van beheerarchitectuur?”, “Hoe zit het met zoek vonden deze stellingname te kort door van beheerarchitect handig is, leverde niet het eigenaarschap?” en “Wat is de samen- de bocht. Het vereist namelijk specialistische veel discussie op. Maar wat is het werkge- werking tussen de BEA en de BITA?”. (domein)kennis om de beheerbaarheid van bied van deze beheerarchitect? Het antwoord een product of dienst in een architectuuront- hierop was simpelweg: het gehele domein Resultaten werp te kunnen meenemen. Deze kennis is waaraan de BITA-architecten invulling De resultaten van het onderzoek beslaan veel vaak niet afdoende aanwezig bij de BITA- geven. De focus ligt echter op de beheerbaar- tekst. Daarom worden de antwoorden hierna architecten, omdat zij is vergaard door vallen heid van de ICT-producten en -diensten, en samengevat. De complete antwoordenset is en opstaan en zich niet makkelijk laat over- wel gedurende de gehele levenscyclus. Dit te downloaden van www.sps.nl/onderzoek. dragen. Wel kan deze ervaring uitstekend impliceert dat de opgestelde architectuur- modellen en -producten voor beheer zowel in de projectorganisatie als in de beheerorga- nisatie gehanteerd moeten worden. Sterker nog: de beheerorganisatie moet zelf onder De definitie van ‘beheerarchitectuur’ architectuur vormgegeven worden. Het scheppen en bewaken van richtinggevende (wetgevende) kaders in de vorm van architectuurprincipes en architectuurmodellen (referentiearchitectuur), om te komen tot Eigenaarschap een consistente, toekomstvaste en voor de business bruikbare inrichting van de beheeror- Bij het introduceren van een beheerarchitect ganisatie in termen van methoden, middelen en mensen, door deze af te stemmen op de is het erg belangrijk om het eigenaarschap IV-architectuur en het van het bedrijfsbeleid afgeleide ICT-beleid. te definiëren: wie is nu eigenlijk de eigenaar Deze richtinggevendheid beperkt zich niet tot het vormgeven van de beheerorganisatie, van de architectuurprincipes en -modellen maar heeft ook betrekking op de beheerbaarheid van de ICT-producten en ICT-diensten van beheer? Een aantal deelnemers stelde die door projecten worden opgeleverd in het kader van de vastgestelde IV-architectuur dat de toekenning van het eigenaarschap en die door de beheerorganisatie worden beheerd. Hierbij geldt dat de gehanteerde situationeel bepaald is en afhangt van de beheerkaders (referentiearchitectuur) in samenspraak van de beheerarchitecten met de structuur van de organisatie. De meesten IV-architecten worden bepaald. waren van mening dat het eigenaarschap zo hoog mogelijk in de organisatie belegd Bron: Best B de, Beheren onder Architectuur, NGN, 2008. moet worden: ‘op C-level’, zoals dat dan heet. OKTOBER 2009 / NUMMER 8ITB2009-08_v3.indd 13 30-09-09 13:33
  • Onze visie Verder werd geen eensluidend antwoord op de vraag gegeven. Opvallend is dat slechts enkele antwoorden betrekking hadden op de beheerorganisatie/beheerarchitect. De meerderheid vindt dus dat het belangrijk is om juist de beheerorganisatie niet eigenaar In onderstaande tekst geven de auteurs hun visie op te maken van de beheerbaarheid van de ICT-producten en -diensten. Een belangrijk de plaats van de beheerarchitectuur. argument hiervoor is dat de verantwoorde- lijkheid voor deze beheerbaarheid altijd bij E de BITA-architecten moet liggen. r is een belangrijk argument om beheerarchitectuur niet als een Samenwerking Na het vaststellen van het bestaansrecht, expliciet aandachtsgebied te verkla- ren. Architectuur is namelijk in wezen een “De beheer- het werkterrein en het eigenaarschap van beheerarchitectuur werd de vraag beant- abstractie (beeld) van objecten (producten, diensten en processen), gezien vanuit een baarheid van woord wat de relatie is tussen de BEA- en de BITA-architecten. Eén van de antwoorden, bepaald perspectief. Beheer is niet een object maar een kwaliteit van een object, dat onder ICT-producten en BEHEER die een aantal andere omvat, luidde: “De samenwerking moet al in de businesscase architectuur wordt vormgegeven. Als zoda- nig is het altijd een impliciet aspect dat de -diensten is altijd zijn verwerkt. Naast de maakbaarheid en de haalbaarheid moet ook de beheerbaarheid BITA-architecten moeten vormgeven. Dit is de reden dat beheerarchitectuur de verantwoor- worden meegenomen. Beheerarchitectuur moet verankerd worden in het overall in de diverse architectuurraamwerken niet gezien wordt als deelarchitectuur, zoals dat delijkheid van architectuurproces.” wel gebeurt voor de business-, informatie- en technische architectuur. Termen als ‘beheer- de BITA” 15 Conclusie baarheid’ en ‘veiligheid’ worden in veel archi- Uit het SPS-onderzoek kan het volgende tectuurraamwerken gezien als kwaliteitsas- geconcludeerd worden. Beheerarchitectuur pecten van de objecten die in de architectuur is een belangrijk aspectgebied binnen archi- besloten liggen. ‘Richting geven’ en ‘kwaliteit tectuur, dat expliciet onderkend moet wor- bewaken’ – in de zin van ‘beheren en beveili- den. Het werkgebied is feitelijk gelijk aan dat gen’ – laten zich wel vertalen in ‘beheren en van de business-, informatie- en technologi- beveiligen onder architectuur’. Het bestaat uit bedrijfsprocessen die onder- sche architectuur. Over het eigenaarschap steund worden door het informatiesysteem. zijn de meningen verdeeld. In ieder geval zijn Recursief paradigma Een informatiesysteem bestaat uit één of de meeste deelnemers aan het onderzoek het Een argument om beheerarchitectuur wel te meer applicaties en de onderliggende infra- erover eens dat het zo hoog mogelijk in de onderkennen, ligt besloten in het beheerpa- structuur. De ondersteuning van de bedrijfs- organisatie moet worden belegd. De samen- radigma zoals gepubliceerd door Looijen in processen bestaat uit het bewerken, opslaan, werking tussen de BITA-architecten (inno- het standaardwerk Beheer van informatie- rapporteren en distribueren van informatie. vatie) en de BEA-architecten (beheer) moet systemen (figuur 2).4 Dit beheerparadigma Het beheer (functioneel beheer, applicatie- hecht zijn en gedurende de gehele lifecycle onderkent drie aspectgebieden binnen een beheer en technisch beheer) richt zich op van de veranderende informatievoorziening organisatie. De basis is het reële systeem. het informatiesysteem en maakt afspraken plaatsvinden, van de businesscase tot aan de met de business om dit informatiesysteem te inbeheername. laten presteren conform de eisen en wensen van de business. Looijen geeft tevens aan dat het beheer- Bestuurlijke Informatische paradigma recursief is. Dit betekent dat het invloeden invloeden bovenste blok (B) beheer ook weer bestaat uit een reëel systeem (RS1) dat behoefte heeft aan informatievoorziening (IS1) en dat ook B hiervoor weer beheer (B1) nodig is. Dit recur- Beheer siebeginsel is weergegeven in figuur 3. Het reële systeem bestaat in dit geval uit de beheerprocessen van bijvoorbeeld IS BiSL (Business information Services Library), Informatiesysteem ASL (Application Services Library) en ITIL. Deze processen worden ondersteund door informatiesystemen, zoals de servicema- RS nagementtools voor de registratie van inci- Reëel systeem denten, problemen, wijzigingsverzoeken et cetera. Deze tools moeten echter ook weer beheerd worden, wat ook wel metabeheer wordt genoemd. Bedrijfseconomische Technische De BITA-architecten zijn verantwoorde- invloeden invloeden lijk voor het ontwerpen van een architec- tuur van alle drie de onderdelen van het Figuur 2 Beheerparadigma van Looijen4 beheerparadigma uit figuur 3 (RS, IS en B). OKTOBER 2009 / NUMMER 8ITB2009-08_v3.indd 15 30-09-09 13:33
  • Business- ICT- B1 domein domein Beheer Beleid en Architectuur B IS 1 Beheer Informatiesysteem Functioneel beneer IS technisch beheer RS 1 Informatiesysteem Bedrijfsproces ontwikkeling Reëel systeem Innovatie & Applicatie/ RS Reëel systeemBEHEER Figuur 3 Recursiebeginsel van Looijen4 Figuur 4 Eigenaarschap De beheerarchitecten richten zich juist op het begrip ‘beheerarchitectuur’ hebben het beheer van het informatiesysteem (B) steekhoudende argumenten. Los van de 16 en de benodigde beheerorganisatie (RS1, IS1 en B1), daarbij rekening houdend met de Organisaties rechtvaardiging voor het hanteren van dit begrip vanuit het recursiebeginsel, verdient beheeraspecten die naar voren zijn gekomen in de BITA. willen beheren het aspect ‘beheer’ binnen de BITA een pro- minentere plek. Duidelijke scheiding onder Er is binnen veel organisaties behoefte om beheren onder architectuur een gezicht Om te komen tot een goede alignment tus- sen de BITA en de BEA is een participatie van architectuur een te geven en hiervoor iemand verantwoor- delijk te maken die feeling heeft met zowel de beheerorganisatie bij het samenstellen van de BITA een vereiste. De BITA-architecten gezicht geven de business als de beheerorganisatie. Door over ‘beheerarchitectuur’ en ‘beheerarchi- richten zich immers ook op de beheermidde- tect’ te spreken kan hieraan invulling gege- len die nodig zijn om de gewenste informa- ven worden. De beheerarchitect is name- tievoorziening tot stand te brengen. Tevens lijk het geweten van de beheerorganisatie dient de beheerorganisatie te participeren en de projectorganisatie. Hij bewaakt de in de projecten die de BITA-architecten rea- beheerbaarheid van de (beheer)producten liseren. Hierbij kan vanuit beheerarchitec- en (beheer)diensten tijdens het voortbren- tuur vroegtijdig aangeven worden welke gingsproces en is medeacceptator bij ople- risico’s beheerst moeten worden, opdat vering. Door van meet af aan te participe- geen afbreuk wordt gedaan aan de uitge- ren in de realisatie van de BITA biedt de zette lijnen. beheerarchitect een middel tot alignment Door op deze manier de BITA en de van de beheerorganisatie met de business. BEA naast elkaar te stellen, is er een dui- Tevens beheerst de beheerarchitect de delijke scheiding mogelijk tussen beide namelijk vooral op het gebruiksaspect van risico’s die samenhangen met de beheer- werelden. De BITA-architecten richten zich nieuwe informatiesystemen en de inno- baarheid van ICT-producten en -diensten vatie van bestaande informatiesystemen, opgeleverd door de projectorganisatie (pro- inclusief het daartoe benodigde migratie- jecten) en de beheerorganisaties (changes pad van de IST- naar de SOLL-situatie. De en organisatieveranderingen). BEA-architecten richten zich vooral op het Het eigenaarschap moet volgens ons Oproep beheer van bestaande informatiesystemen in ieder geval niet belegd worden bij de en de daarvoor benodigde beheerorgani- gebruikers- of beheerorganisatie. Het beste Wilt u meer informa- satie, daarbij rekening houdend met de kan het eigenaarschap belegd worden in tie ontvangen over beheeraspecten die vanuit de BITA worden een staffunctie, en wel op topniveau in de beheerworkshops meegegeven. De synergie van de samenwer- organisatie, zoals weergegeven in figuur 4. die SPS in de nabije king is gelegen in het delen van kennis en Zo’n staffunctie kan bijvoorbeeld een toekomst organi- kunde van de diverse portfolio’s (informa- afdeling Beleid en Architectuur zijn. Deze seert? Of wilt u een tiesystemen, programmatuur en infrastruc- afdeling is dan de eigenaar van alle archi- Business Service tuur) en het bewaken van uitgezette lijnen tectuurontwerpen en stemt deze af met alle Management-poster om deze portfolio’s effectiever en efficiënter betrokken partijen. De projectorganisatie ontvangen die te kunnen beheren. (innovatie en ontwikkeling) realiseert de gebaseerd is op modellen uit het boek producten en diensten conform de vastge- Beheren onder Architectuur? Stuur dan Staffunctie stelde architectuurontwerpen. De beheer- een e-mail naar info@sps.nl. Zowel de voor- als de tegenstanders van organisatie beheert de producten en dien- OKTOBER 2009 / NUMMER 8 ITB2009-08_v3.indd 16 30-09-09 13:33
  • sten conform de architectuurontwerpen en SECURITY MATTERS Paul.Overbeek@ois-nl.eu adviseert de business, de afdeling Beleid en Architectuur en de projectorganisatie. Dit biedt de volgende voordelen:  Vanuit beheer en vanuit architectuur Tapverslaafde politie wordt het eigenaarschap geclaimd zonder De politie heeft in 2008 zo’n 26.000 telefoonnummers afgetapt. aan alle aspecten van architectuur invul- Nederland staat daarmee in de vrije wereld al jaren num- ling te geven. Door het centraal beleggen mer 1 met het aantal taps. Precies tien jaar terug werden per van het eigenaarschap is deze discussie jaar nog minder dan 10.000 nummers getapt. Het aantal taps snel beslecht. explodeert.  Aan de BEA en de BITA wordt invulling Maakt u zich zorgen? Misschien is internet dan ook iets voor gegeven vanuit een staffunctie die hoog u. Het aantal internettaps is namelijk nog vrij beperkt. In 2006, in de organisatie belegd kan worden. het laatste jaar waarover duidelijkheid is, waren dat er zo’n Hierdoor is het mogelijk om het juiste honderd. Je zou zeggen dat het tappen van internet vrij een- gewicht te geven aan architectuur. voudig is. Dat valt echter tegen, want de politie moet persoons-  lifecycle van architectuur is niet afhan- De gericht tappen. Neem als voorbeeld het tappen van e-mail. COLUMN kelijk van de projectlifecylce. Internetters gebruiken doorgaans meerdere e-mailaccounts, bij verschillende providers. Verder is het openen van een nieuw Voor de rol/functie van beheerarchitect e-mailaccount in minder dan een halve minuut geregeld. De maken het eigenaarschap en de positione- politie kan daar met de knapste tapkast niet tegenop. ring echter niet zo veel uit. Hij moet vooral Skype, telefoneren over internet met VoIP, is ook niet te volgen werken voor de afdeling die eigenaar is voor de politie. Er zijn geen vaste punten voor de overheid om van de beheer betreffende architectuur- op in te prikken. En je kunt een handjevol Skype-adressen ontwerpen, zoals de blauwdruk van de van tevoren met je brothers-in- beheerorganisatie. Tevens moet de beheer- crime afspreken en activeren op 17 architect betrokken zijn bij de overige archi- het moment dat je even nodig moet tectuurontwerpen om de beheerbaarheid te communiceren. Is dat nog niet veilig bewaken. genoeg? Je kunt standaard SSL- encryptie gebruiken. En je kunt ook nog afspreken om andere poortnum- Met dank aan SPS (Frits Timmermans), NGI (Robert mers te gebruiken. Je kunt dus rede- de Koning), ITSMF (Agnes Hadderingh), Sergio Kock lijk zeker een tapvrij leventje leiden. en de vele deelnemers aan de workshops. Dat is een grote frustratie voor Justitie. Op een Kamervraag naar de Drs. ing. Bart de Best RI is beheerarchitectuurconsul- technische mogelijkheden voor het tant (bdebest@sca-alliance.com). Ing. Pascal aftappen van internet liet de minis- Huijbers is senior architectuurconsultant (phuij- bers@sca-alliance.com). ter onbedoeld zijn zorgen blijken: Je kunt op “In het belang van de opsporing en de staatsveiligheid wordt deze vraag internet LITERATUUR niet beantwoord.” redelijk zeker Best B de, Beheren onder Architectuur, NGN, 2008. Een crimineel die zich laat pakken een tapvrij via een tap is een onnozeltje. In dat licht is het de moeite waard de leventje NOTEN 1. Wagter R et al., Snelheid en samenhang in effectiviteit van die 26.000 taps eens leiden business- en ICT-architectuur, Sogeti Nederland. goed te onderzoeken. 2. ‘Beheerarchitectuur’, IT Beheer Magazine nr. 5, Justitie heeft ook nog een operationeel probleem: mensen blij- 2007. ‘Beheerarchitectuur in projecten’, IT Beheer ken steeds slapper te ouwehoeren aan de telefoon. Dat leidt tot Magazine nr. 8, 2007. afgestompte oren bij de heilige hermandad. En dan wordt er in ‘Regie onder beheerarchitectuur’, IT Beheer steeds meer vreemde talen ook nog een beetje omheen gepraat: Magazine nr. 10, 2007. “Een kilootje poeder halen bij de sapman.” ‘Beheerarchitectuur heeft nog een lange weg te gaan’, IT Beheer Magazine nr. 10, 2007. Nederlanders zijn – terecht – behoorlijk paranoia over tappen. ‘Business in control’, IT Beheer Magazine nr. 6, Je kunt er makkelijk achter komen of er in de gsm-cel waar je 2008. actief bent iemand wordt getapt. Op je Nokia toets je in: ‘*#61#’. ‘Drievoudig demand/supply’, IT Beheer Magazine Je krijgt dan ‘1’ terug of ‘actief voor spraakoproepen’. Ja, dan nr. 10, 2006. weet je het wel. Breng dit met voldoende overtuiging en je zult 3. Integraal Ketenbeheer, 1ste artikel, IT Beheer Magazine nr. 2, 2005. zien dat mensen het gaan proberen. En dan sluipt de onzeker- Integraal Ketenbeheer, 2de artikel, IT Beheer heid binnen, want wie zou die getapte gast zijn? Magazine nr. 3, 2005. Integraal Ketenbeheer, 3de artikel, IT Beheer Magazine nr. 4, 2005. Integraal Ketenbeheer, 4de artikel, IT Beheer Magazine nr. 5, 2005. ‘Ketenbeheer langs de meetlat’, IT Beheer Magazine nr. 8, 2005. ‘SPS brengt business & IT samen’, IT Beheer Dr. ir. Paul Overbeek RE combineert een eigen praktijk met docentschap- Magazine nr. 5, 2008. pen aan de universiteiten Erasmus, Tilburg en Amsterdam (www.ois-nl. 4. Looijen M, Beheer van Informatiesystemen, zesde eu of Paul.Overbeek@ois-nl.eu). herziene druk, tenHagenStam, 2004. OKTOBER 2009 / NUMMER 8ITB2009-08_v3.indd 17 30-09-09 13:33