District Six

464 views

Published on

My visit to District Six museum and my view on city planning and apartheid.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
464
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

District Six

  1. 1. District Six 17 november 2010 In een minibusje.  In Kaapstad rijden honderden minibusjes. Het is een goedkopemanier van reizen. Eigenlijk nog steeds het reizen van dezwarte mensen. Ik zie vrijwel geen busjes met daarin blanken.Slechts sporadisch. De minibusjes zijn iets tussen een bus ende taxi in. Niet alleen fysiek. Een taxi te duur en de bus teonregelmatig. Er komt geen taxi langs en ik wil het centrum innaar het District Six Museum. Ik twijfel even. Ga ik in eenminibusje? Ik kijk rond, er komt een busje aan en ik wenk naarde man in de schuifdeur. Het gaat allemaal snel een erginformeel. Als ik instap kijkt de man me niet meer aan, alweerop zoek naar een volgende klant. Ik vraag wat het kost. Vijfrand. Vijftig eurocent? Goedkoop. Een taxi zou zestig rand zijn.Begrijpelijk dat hij al weer op zoek is naar de volgendepassagier. Het busje moet vol! Achter het stuur zit een enormeman klem tussen stuur en bankje. Hij rijdt er niet minder om.Aan de schuifdeur links de kleine zenuwachtige man die mebinnen heeft gelaten. Hij hangt uit het raam en fluit naarmensen op straat. De man achter het stuur toetertonophoudelijk om mensen op het trottoir, potentiële klanten teattenderen: “wij komen er aan! Rij mee met ons!” Hij slingertvan links naar rechts. Haalt in, kruipt voor bij het stoplicht omvervolgens iedereen af te snijden als links een nieuwepassagier wordt gespot. Ik geef de zenuwachtige man twintigrand. Achteloos neem hij het aan. Hij is druk met anderedingen: mensen aanspreken, deur open, deur dicht, roepen,fluiten, sissen, zitbankjes opklappen voor nieuwe passagiers enmensen erin en er uit laten. Hij vergeet me niet en na een tijdjegeeft hij vijftien rand terug. Ik zit in het midden van de bus. Deenige blanke maar met een ongevraagde rol: de doorgever vangeld en wisselgeld van de andere passagiers. Van voor naarachter. Van achter naar voor. Het duurt niet lang voor we volzijn. 13 mensen passen er in het busje. Toeterend enslingerend naar het centraal station; het eindpunt. Het gaatallemaal snel en achteloos. En ondertussen: harde muziek:gospel en reggae. Een mooie belevenis.Distict 6 District six was een Kaapstadse wijk met een beroemd enberucht verleden. De wijk ligt ten zuiden van het centrum en iseen symbool van rassenscheiding en apartheid. Het is de wijkwaar in de loop van de geschiedenis een eigen gemengdesamenleving was ontstaan. Een voorloper van deregenboognatie die Zuid Afrika nu wil zijn. Maar dat was niet dewens van de toenmalige blanke machthebbers. Het scheidenvan de rassen begint al bij de start van de vorige eeuw. Ruim
  2. 2. voor de tijd van officiële apartheid van Hendrik Verwoerd in dejaren zestig. In het begin van de twintigste eeuw breekt inKaapstad de pest uit. Voornamelijk in District Six waarhonderden, vooral zwarte mensen ziek worden en sterven. Depest werd de stad binnengebracht door het importeren vanpaarden en hooi voor de paarden van het Engelse leger. DeEngelsen waren in oorlog met de Boeren in het binnenland.Paarden bestemd voor die oorlog werden geïmporteerd vanuitArgentinië en het hooi uit andere delen van Afrika. De ratten ende pest kreeg men er gratis bij. Vooral de zwarte bevolking,werkzaam in de havens van de stad kregen te maken met depest. Zij werden als eerste ziek en gingen dood. De Kaapsemachthebbers zagen dit als een gelegenheid om de zwartenals “schuldigen” aan te wijzen en de buurt te “zuiveren”. Dezwarte mensen uit de buurt te verbannen. Negers werdengetransporteerd naar een isolatiekamp “Uitvlugt” ten noordoosten van de stad. De naam van de wijk is nu Ndabeni.Natuurlijk heeft het veel protesten opgeleverd maar het heeft Protest against the first forced removal of Africans in South Africa at the beginning of theniet kunnen baten. Omdat Kaapstad daarna verder is gegroeid 20th century from Cape Town near the docks tozijn de mensen van Ndabeni een aantal decennia later Uitvlugt, later called Ndabeni. The occasion for the removals was an outbreak of the plague.nogmaals gedeporteerd naar townships verder weg. Ironically, in the 1920s and 1930s, residents of Ndabeni were once again forced to move, thisMaar in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw was de time to the township of Langa. Collection: Cape Times Collectionwijk toch een gemengd en bruisend stadsdeel waar veelbevolkingsgroepen en rassen samenleefden. Er is een prachtigfotoboek van Cloete Breytenbach “the spirit of District Six” insfeervol zwart-wit. Toen apartheid in de jaren zestig van detwintigste eeuw officiële politiek werd heeft de regering vrijwelde gehele wijk laten ontruimen, onteigend en alle gebouwenlaten slopen. Daarna heeft de wijk vervolgens voor een grootdeel jarenlang braak gelegen. Zelfs nu nog zijn er nog veelkavels leeg.Het is een bijzonder museum. Vrijwel geheel gewijd aan deverhalen van de mensen die er woonden. Een museum vanfoto’s en documenten en vertellingen. In een mooi oud gebouw.Een van de weinige die over zijn gebleven. Het is ook zo’nmuseum waar je stil wordt. Van de verhalen. Van de ellende. Jevoelt alle heimwee, het spat er van af. Je voelt het onrecht ende onmacht…… dit is wat je eigenlijk voelt hier: onrecht enonmacht.Het bankje…. In het museum staat nog een bankje. Het apartheidsbankje zalik maar zeggen: “Europeans only. Slegs Blankes”. Dit was hetbeeld van apartheid wat ik op school leerde. Maar ik vraag hetme af. Was dit apartheid of was het slechts de uiterlijkevertoning? Slechts ons beeld? Het beeld van onrecht en onzeverontwaardiging? In het museum is het bankje van volstrektondergeschikt belang. Het Museum gaat namelijk niet over hetbankje. Het museum gaat over een complete wijk: “slegsBlankes” Het is niet moeilijk te constateren. Mensen van een
  3. 3. bankje jagen is één maar een hele wijk wegjagen is echt ietsanders. Het vernietigen van de District Six gemeenschap iseffectief gedaan. Alle mensen zijn gedeporteerd, alle gebouwengesloopt en alles met de grond gelijk gemaakt. Daarnaast is hetstratenpatroon gewijzigd. Hoe grondig kan je te werk gaan? HetMuseum vertelt het verhaal van gezinnen die werdengedeporteerd, bedrijven die werden vernield. Eengemeenschappen vernietigd. Het museum vertelt na al diejaren de verhalen van de honderden oorspronkelijke bewonersen is tevens het instituut dat mensen helpt hun oorspronkelijkebezit terug te claimen.Ik kijk nogmaals naar het bankje. Het bankje moet vernederendgeweest zijn maar het was niet het ware gezicht van deapartheid. De ware effectiviteit van apartheid zit ‘m in ietsanders: ten eerste in de grondigheid waarmee de separatie vanrassen stedenbouwkundig vorm is gegeven en ten tweede doorde manier waarop de economie was ingericht.Die grondigheid ligt in eerste instantie in destedenbouwkundige scheiding. De kern lag zoals in District Sixte zien is in het onteigenen, het deporteren, het slopen van degebouwen en het onherkenbaar maken. Het wegnemen van deherinnering. Die stedenbouwkundige scheiding is ongelooflijkeffectief gebleken en nog overal in het land te zien. In Kaapstadzijn het oude centrum, de havens en de wijken eromheen nogsteeds het blanke deel van de stad. De kleurlingen wonengrofweg nog in aparte wijken en de zwarte mensen wonenverder weg in de Townships buiten de stad. Hoe effectief eenideologie vertaald kan worden in stedenbouw bewijst Kaapstad.Een deel van het centrum, BoKaap, is een kleine moslimwijk enheeft nog de uitstraling van District Six. In ieder geval het is watik er in herken. Maar voor de zwarte wijken moet je ver buitende stad zijn. Wijken als Khayelitsha en Phipili en Delft waarmeer dan een miljoen mensen wonen. Daar woont men vooreen groot deel in getimmerde hutjes van golfplaten, planken enzeildoek en deels in de stenen huisjes die de afgelopendecennia zijn gebouwd. Khayelitsha is een onafzienbaargolvend landschap van hutjes Zo ver je kan kijken.Onvoorstelbaar groot. Nadat Nelson Mandela en het ANC aande macht zij gekomen is veel gedaan aan het verbeteren vande huisvesting van de zwarte mensen. Er zijn in het landmiljoenen nieuwe huisjes gebouwd. En overal komen we naastde getimmerde hutjes deze wijkjes tegen. Maarstedenbouwkundig is het niet anders. De scheiding is er nogsteeds.In het binnenland, in de dorpen Prince Albert, Montagu enRobertson treffen we deze nieuwe wijkjes ook aan. Honderdenprecies dezelfde huisjes. Klein, losstaand met een tuintje. Somsomgeven door een hekwerk. Stedenbouwkundig precies hettegenovergestelde van integratie en participatie. Het Townshipvan Prince Albert ligt 2 kilometer buiten het dorp. In Montagu en
  4. 4. Robertson precies hetzelfde. Op Google maps is het zelfs nogduidelijker te zien dan in het echt. In Prince Albert ligt deTownship “netjes” achter een heuvel en is het vanuit het dorpniet te zien. We ontdekken het als we de heuvel oplopen. In devroege ochtend maak ik een wandeling. Ik loop richting deTownship en honderden komen mij tegemoet. Iedereenonderweg vanuit het Township naar het werk in het dorp ofnaar school. Iedereen zegt vriendelijk gedag maar ik voel mewat ongemakkelijk.District Six is een bijzonder museum. Een museum overonrecht. Het onrecht van de apartheid. Niet over het “segtsBlankes” bankje maar over het fundamentelere recht je vrij tekunnen vestigen, jezelf te zijn, het recht jezelf te kunnenontplooien. Het is daarom jammer dat het fundamenteleknelpunt van de Zuid Afrikaanse stad en stedenbouw niet aande orde wordt gesteld. Men bouwt in dit land ook nu noggescheiden wijken voor blank en zwart. Men bouwt nog apart.Ook is het jammer dat de eigendomsproblematiek vrijwel nietwordt behandeld en de economische beperkingen van zwartenen kleurlingen niet aan de orde komen. Het museum schetsteen bijzonder beeld alleen jammer dat het niet compleet is.Ronald van Warmerdam. Zuid Afrika, Kaapstad, november 2010

×