Beleggen met verstand - Jaap Koelewijn

847 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
847
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Beleggen met verstand - Jaap Koelewijn

  1. 1. De psychologie van het beleggen Jaap Koelewijn 23 augustus 2011
  2. 2. Agenda <ul><li>Kennismaking </li></ul><ul><li>Beleggen en gedrag </li></ul><ul><li>Hoe ermee om te gaan? </li></ul><ul><li>Vooruitzichten </li></ul><ul><li>Discussie </li></ul>
  3. 3.
  4. 4. Kennismaking <ul><li>Ja, ik deed ook mee! </li></ul><ul><li>Ik kreeg 50 stukken, 25 verkocht op €50,20 en ik hield er 25 vast wat de koers zou naar €200 gaan </li></ul><ul><li>Uiteindelijk verkocht op €6,50 </li></ul><ul><li>Twee emoties: angst en hebzucht </li></ul><ul><li>Beleggers zijn mensen en daar gaan we het over hebben </li></ul>
  5. 5. Nog even over mijzelf <ul><li>Jaap Koelewijn, (1956), economie VU (Promotie prudentieel bankentoezicht) </li></ul><ul><li>Beleggingsspecialist MeesPierson en Rabo </li></ul><ul><li>Hoofd research AFM </li></ul><ul><li>Zelfstandig sinds 2000, activiteiten: </li></ul><ul><ul><li>Governance, beleggingsprocessen, visitaties van pensioenfondsen, belegginscommissies </li></ul></ul><ul><ul><li>Werkzaam bij Nyenrode, verzorgen publicaties </li></ul></ul>
  6. 6. Wat is de rol van emoties/gedrag? <ul><li>Wat hebben we altijd geleerd? </li></ul><ul><li>Beleggers zouden op zakelijke gronden beslissen: </li></ul><ul><ul><li>Ze maken voorspellingen van de winst </li></ul></ul><ul><ul><li>Ze maken een waardering van bedrijven/obligaties </li></ul></ul><ul><li>Daarna nemen ze beslissingen </li></ul><ul><li>Emoties van henzelf noch van de markt spelen een rol </li></ul>
  7. 7. Is dat zo? <ul><li>Nee, er is een overweldigende hoeveelheid onderzoek die aantoont dat beleggers en markten beïnvloed worden door gedrag </li></ul><ul><li>Mensen maken niet altijd zakelijke afwegingen </li></ul><ul><li>Ze worden beïnvloed door angst, zelfoverschatting, hebzucht, foute beslisregels etc. </li></ul><ul><li>Daar ga ik met u over hebben </li></ul><ul><li>Waarschuwing: ik ga nare dingen over mannen zeggen </li></ul>
  8. 8. De evolutiebiologie <ul><li>De menselijke soort is het sluitstuk (vinden we zelf) van de evolutie </li></ul><ul><li>Hoe goed we ons zelf ook vinden, we zijn en blijven ge-upgrade zoogdieren: wat meer hersenen, we lopen rechtop en we kunnen praten </li></ul><ul><li>Veel aspecten van ons gedrag wordt echter door dierlijke/biologische factoren bepaald </li></ul><ul><li>Dat gaat veel verder dan we denken </li></ul>
  9. 9. 50.000 jaar geleden..
  10. 10. Vonden er belangrijke veranderingen plaats <ul><li>Onze hersens werden groter: </li></ul><ul><ul><li>Rechtop lopen: dat is gevaarlijk op de savanne </li></ul></ul><ul><ul><li>Na 9 maanden nog niet volgroeid: lange zorg door ouders noodzakelijk </li></ul></ul><ul><ul><li>Ontstaan van taakverdeling tussen mannen en vrouwen: jagen/zorg </li></ul></ul><ul><li>Veel van ons huidige gedrag is toen bepaald </li></ul>
  11. 11. Voorbeeld <ul><li>De meeste mensen zijn bang voor reptielen en slangen </li></ul><ul><li>Dat is evolutionair bepaald </li></ul><ul><li>Het blijkt dat peuters die nog nooit slangen hebben gezien ze als eerste uit een aantal andere dieren kiezen </li></ul><ul><ul><li>Daarbij worden angstemoties waargenomen </li></ul></ul>
  12. 12.
  13. 13. De belangrijkste emotie: verliesaversie <ul><li>Waarom zijn we (mannen) zo bang om te verliezen? </li></ul><ul><li>Dat hangt samen met onze voortplantingsstrategie </li></ul><ul><li>Voor vrouwen: grote investering + jarenlange zorg </li></ul><ul><ul><li>Schade door een ‘misbaksel’ is erg groot </li></ul></ul><ul><li>Mannen: zeer beperkte investering, kwantiteit gaat boven kwaliteit </li></ul>
  14. 14. De gevolgen <ul><li>Vrouwen moeten zeer selectief zijn: </li></ul><ul><ul><li>Ze kiezen de sterkste man met de meeste status </li></ul></ul><ul><ul><li>Ze laten de heren eens flink concurreren </li></ul></ul><ul><li>Mannen voeren een onderlinge competitie </li></ul><ul><ul><li>De winnaar mag met de meest vruchtbare vrouw er vandoor </li></ul></ul><ul><ul><li>De verliezer druipt vernederd af </li></ul></ul>
  15. 15. Gevolgen <ul><li>Twee belangrijke gevolgen: </li></ul><ul><ul><li>Verlies komt hard aan: minder toekomstperspectief en verlies aan status </li></ul></ul><ul><ul><li>Om elke keer de strijd aan te gaan moet je als man een hoge dunk van jezelf hebben </li></ul></ul><ul><li>Het risico van optimisme en overmoedigheid is zeer groot </li></ul><ul><ul><li>Beleggers, advocaten, artsen en automobilisten </li></ul></ul>
  16. 16.
  17. 17. Andere erfenissen van de savanne <ul><li>The comfort of crowds: waarom lopen we achter de massa aan? </li></ul><ul><ul><li>De groep biedt bescherming: alleen ben je een gemakkelijke prooi </li></ul></ul><ul><ul><li>Als de kudde gaat lopen, kun je beter meegaan </li></ul></ul><ul><li>Het zorgvuldig afwegen van informatie is niet zo praktisch: snel beslissen is beter </li></ul><ul><ul><li>Daar veel gebruik van vuistregels </li></ul></ul>
  18. 18.
  19. 19. Andere gevolgen <ul><li>Over- en onderreactie </li></ul><ul><ul><li>Beleggers houden lang vast aan hun standpunt en verwerken deze niet direct bij hun beslissingen: Onderreactie </li></ul></ul><ul><ul><li>De voortekenen van de kredietcrisis waren al twee jaar voor ‘Lehman’ zichtbaar </li></ul></ul><ul><li>Als we dan de informatie wel verwerken, dan schieten we door: overreactie </li></ul>
  20. 20. Fortis obligatie
  21. 21. Confirmation bias <ul><li>We zien en horen wat we zelf willen zien en horen </li></ul><ul><li>Beleggers in World Online kregen na hun inschrijving 10 artikelen te lezen (8 negatief, 2 positief) </li></ul><ul><li>Ze zeiden alleen maar positieve stukken gelezen te hebben </li></ul><ul><li>Na de koersdaling kreeg een andere groep beleggers dezelfde artikelen…. </li></ul>
  22. 22. Andere gevolgen: CEO’s <ul><li>CEO’s zijn zeer overtuigd van hun eigen kunnen en succes </li></ul><ul><ul><li>Vaak speelt dom toeval een rol bij hun loopbaan </li></ul></ul><ul><li>Daarom nemen ze vaak uit pure overmoed en grootheidswaan bedrijven over: </li></ul><ul><ul><li>Enron, Ahold, ING in de VS, Fortis… </li></ul></ul><ul><li>Let op bij overnames </li></ul>
  23. 23. Mannen versus vrouwen <ul><li>Helaas: mannen zijn minder goede beleggers dan vrouwen </li></ul><ul><ul><li>Ze handelen teveel </li></ul></ul><ul><ul><li>Ze kopen teveel speculatieve aandelen </li></ul></ul><ul><ul><li>Ze luisteren slecht naar adviezen </li></ul></ul><ul><ul><li>Ze passen hun strategie niet aan </li></ul></ul><ul><li>Vrouwen zijn veel voorzichtiger </li></ul>
  24. 24. Als laatste: attributie <ul><li>Beleggers rekenen successen aan zichzelf toe </li></ul><ul><li>Gaat het fout dan is het: </li></ul><ul><ul><li>De adviseur </li></ul></ul><ul><ul><li>De dollar </li></ul></ul><ul><ul><li>De CEO </li></ul></ul><ul><ul><li>Trichet, Bin Laden of de analist </li></ul></ul>
  25. 25. Wat moeten we ermee? <ul><li>Tips voor succesvol beleggen: </li></ul><ul><li>Maak een plan en houd daar aan vast </li></ul><ul><li>Formuleer haalbare doelstelling en </li></ul><ul><li>Informeer u goed </li></ul><ul><li>Zie de werkelijkheid onder ogen en neem verlies </li></ul><ul><li>Vraag om advies (uw vrouw of uw adviseur) </li></ul>
  26. 26. Wat niet/wel werkt <ul><li>Niet: Geruchten </li></ul><ul><ul><li>De gouden tip </li></ul></ul><ul><ul><li>Harry Mens, Geert Schaaij etc </li></ul></ul><ul><li>Wel: consistent beleid </li></ul><ul><ul><li>Meten prestaties </li></ul></ul><ul><ul><li>En denken dan doen </li></ul></ul>
  27. 27. Wat zijn goede beleggers? <ul><li>Duidelijke strategie </li></ul><ul><li>Visie </li></ul><ul><li>Zorgvuldige afweging risico’s </li></ul><ul><li>Kracht om met verlies om te gaan </li></ul><ul><li>Relativeringsvermogen </li></ul>
  28. 28.
  29. 29. De actualiteit
  30. 30. Hoe verder? <ul><li>Wereldeconomie heeft zich wonderbaarlijk snel hersteld van de enorme dreun </li></ul><ul><li>Onderliggend zijn er aanzienlijke problemen </li></ul><ul><ul><li>Met name de VS en VK moeten schulden aflossen </li></ul></ul><ul><ul><li>In Zuid-Europa moeten de overheidsfinanciën worden gesaneerd </li></ul></ul><ul><ul><li>China heeft grote overschotten, toenemend risico op valutaoorlog </li></ul></ul>
  31. 31. Wereldhandeleconomie groeit, vooral in opkomende markten
  32. 32. Gebruik elektriciteit in Nederland
  33. 33. Werkloosheid daalt weer, maar langzaam!
  34. 34. Vooruitzichten economie <ul><li>Groei is exportgeleid, dankzij China, India en Zuid Amerika </li></ul><ul><li>Binnenlandse consumptie in ontwikkelde wereld groeit traag, slecht consumentenvertrouwen </li></ul><ul><li>Rente is extreem laag door overheidsmaatregelen </li></ul><ul><li>Bedrijfsleven staat er gezond voor, recent enige verslechtering </li></ul><ul><li>Arbeidsmarkten blijven moeilijk, herstel gaat langzaam </li></ul>
  35. 35. Producentenvertrouwen zwakt af
  36. 36. Vooruitzichten aandelen <ul><li>Bedrijfsleven is financieel gezond, er is hard gesaneerd </li></ul><ul><li>Waardering van aandelen is door de crisis sterk gedaald, lage rente maakt ze aantrekkelijk </li></ul><ul><li>Leg accent op bedrijven die profiteren van: </li></ul><ul><ul><li>Groei in opkomende markten </li></ul></ul><ul><ul><li>Herstel consumentenbestedingen in opkomende landen </li></ul></ul>
  37. 37. Vooruitzichten obligaties <ul><li>Zowel de korte als de lange rente worden kunstmatig laaggehouden </li></ul><ul><ul><li>ECB en de Fed houden de korte rente zere laag om het bankwezen te steunen </li></ul></ul><ul><ul><li>Lange rente wordt laaggehouden door aankoop obligaties door centrale banken </li></ul></ul><ul><li>Verwachting is dat de rente zal gaan stijgen, ongunstig voor obligaties </li></ul>
  38. 38. Bedrijfsobligaties <ul><li>Deze bieden een wat hoger direct rendement, maar zijn ook meer risicovol </li></ul><ul><li>Aantrekkelijk vanwege dalende risicopremie, gezondheid bedrijfsleven </li></ul><ul><li>Noodzaak tot spreiding is zeer groot </li></ul><ul><ul><li>De afgelopen jaren werd er veel te veel in financiële instellingen belegd </li></ul></ul><ul><li>High yield aantrekkelijk voor speculatieve belegger </li></ul>
  39. 39. Aandachtspunten <ul><li>Let bij het samenstellen van een portefeuille op het samenvallen van risico’s: </li></ul><ul><ul><li>Binnen de obligatieportefeuilles: te veel financiële waarden </li></ul></ul><ul><ul><li>Aandelen en obligaties van dezelfde bedrijven (ING, AEGON etc) </li></ul></ul><ul><ul><li>Weinig liquide en complexe producten; deze hebben altijd bijzondere risico's </li></ul></ul>
  40. 40. Persoonlijke visie <ul><li>De komende jaren is de groei van de economie laag, er moet nog steeds worden gesaneerd. Groei is wispelturig </li></ul><ul><li>Bedrijven doen het goed, waardering aandelen is genormaliseerd, redelijk perspectief, maar met forse risico </li></ul><ul><li>Obligaties zijn niet zeer aantrekkelijk, rente is extreem laag </li></ul><ul><li>Extra rendement gaat altijd gepaard met extra risico </li></ul>
  41. 41. Adviezen <ul><li>Spreid over aandelenfondsen die beleggen in opkomende markten of internationaal opererende bedrijven </li></ul><ul><li>Houd geld liquide vanwege lage rente </li></ul><ul><li>Profiteer van het hogere rendement van bedrijfsobligaties </li></ul><ul><li>Vraag regelmatig advies en evalueer uw portefeuille </li></ul>
  42. 42. Persoonlijke visie: belangrijke trends <ul><li>De opkomende markten zijn aantrekkelijk door groei en stijgende grondstofprijzen; ze zijn wel meer risicovol </li></ul><ul><li>Vastgoed is een redelijke bescherming tegen inflatie, leegstand is een probleem </li></ul><ul><li>Sectoren energie en luxe consumentengoederen hebben redelijke perspectieven: opkomend landen </li></ul><ul><li>Amerika is minder aantrekkelijk door lage groei en zwakke dollar </li></ul>
  43. 43. Dank voor uw aandacht

×