Wizualizacja Wiedzy. Konferencja

1,781 views
1,704 views

Published on

Plik zawierający szczegółowy program oraz streszczenia wystąpień

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,781
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Wizualizacja Wiedzy. Konferencja

  1. 1. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Muzeum Narodowe w Warszawie Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego KONFERENCJAWizualizacja wiedzy Od Biblia Pauperum do hipertekstu 9-11 grudnia 2010Muzeum Narodowe w WarszawieAl. Jerozolimskie 3, 00-495 Warszawa
  2. 2. PROGRAM KONFERENCJICzwartek, 9 grudnia9.30-10.00 Rejestracja uczestników10.00-10.30 Otwarcie konferencji - przemówienia powitalneSesja pierwsza − HISTORIA10.30-11.30Key-note speakerKs. prof. dr hab. Ryszard Knapiński (Instytut Historii Sztuki Katolickiego UniwersytetuLubelskiego im. Jana Pawła II)Czy Biblia Pauperum była przeznaczona dla analfabetów?11.30-11.55Dr Katarzyna Murawska-Muthesius (Muzeum Narodowe w Warszawie)Kartografia i karykatura: wizualne reżimy wiedzy i reżimy prawdy11.55-12.20Dr hab. Jacek Soszyński (Instytut Informacji Naukowej i Studiów BibliologicznychUniwersytetu Warszawskiego)Rozplanowanie graficzne strony jako element prezentacji historii w średniowiecznychkronikach uniwersalnych12.20-12.45Mgr Joanna A. Tomicka (Muzeum Narodowe w Warszawie)Ars Scientiae. Grafika zachodnioeuropejska z kręgu ikonosfery nauki XVI-XVIII wieku12.45-13.10PRZERWA NA KAWĘ13.10-13.35Dr Katarzyna Kolendo-Korczak (Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk)Obraz i koncepcja nauki w programach ikonograficznych dekoracji bibliotek gimnazjówakademickich w okresie wczesno-nowożytnym13.35-14.00Dr Michał Mencfel (Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza)Przestrzeń intymna, przestrzeń publiczna, przestrzeń idealna: z historii nowożytnejikonografii gabinetu zbieracza-uczonego Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 3
  3. 3. 14.00-14.25Prof. Jerzy Kolendo (Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego)Synteza ikonograficzna dziejów ludzkości w „La istoria universale”Francesco Bianchiniego (1697)14.25-14.50Dr Izabella Wiercińska, (Muzeum Narodowe w Warszawie)Rodzinne kolekcje miniatur portretowych jako cenne źródło wiedzy historyczneji genealogicznej.14.50-15.35LUNCH15.35-16.00Dr Ewa Wyka (Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego)Od kunstkamery do osiemnastowiecznego gabinetu naukowego16.00-16.25Mgr Maryla Śledzianowska (Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza)„Wiedzieć to posiadać” – osiemnastowieczna, instrukcja tworzenia gabinetu historiinaturalnej Antoine`a Dezallier dArgenville16.25-16.50Mgr Monika Ochnio (Muzeum Narodowe w Warszawie)Osiemnastowieczne przykłady „katalogowania” wiedzy w rezydencjach magnackich nakresach. Prowincjonalne Cabinets des Hommes Illustres16.50-17.15Doc. dr hab. Iwona Arabas (Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk)Dostępny, kunsztowny i zadziwiający świat natury siemiatyckich zbiorów Anny Jabłonowskiejna podstawie odnalezionego inwentarza17.15-17.40PRZERWA NA KAWĘ17.40-18.05Dr Halina Tchórzewska-Kabata, dr Jan Kozłowski (Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego)Koncepcja i założenia metodologiczne projektu Wirtualna rekonstrukcja historycznychbibliotek i księgozbiorów polskich18.05-18.30Dr Arkadiusz Wagner (Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Nauk)Świat wiedzy w wyobrażeniach wnętrz bibliotecznych w sztuce ekslibrisu XVIII wieku18.30-18.55Dr Marek Troszyński (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk)Piramidy, trójkąty i liść paproci. Ideogramy w tekstach Słowackiego18.55-19.20Mgr Aneta Biały (Muzeum Narodowe w Warszawie)Tadeusza Kuntzego bliskie kontakty z nauką Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 4
  4. 4. Piątek, 10 grudniaSesja druga − WIZUALIZACJA JAKO METODA BADAŃ NAUKOWYCH9.00-10.00Key note speakerProf. dr hab. Piotr Sztompka (Instytut Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego)Socjologia wizualna10.00-10.25Mgr Danuta Jackiewicz (Muzeum Narodowe w Warszawie)„A Scene in a Library” Williama H. F. Talbota. Wstęp do historii fotografii jakomodernistycznego narzędzia katalogowania wiedzy10.25-10.50Mgr Marta Koszowy (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk)Fotograficzna ekfraza jako figura historii10.50-11.15PRZERWA NA KAWĘ11.15-11.40Dr hab. Dorota Skotarczak (Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza)Film fabularny jako źródło do badań historii PRL11.40-12.05Mgr Anna Rudzka, mgr Jan Rusiński (Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie)Film animowany w służbie historii, a zwłaszcza historii sztuki12.05-12.30Dr Małgorzata Taborska (Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego)Metodyka rejestracji wiedzy przyrodniczej na przestrzeni wieków12.30-12.55Dr Rafał Zapłata (Instytut Archeologii Uniwersytetu im. Kardynała Karola Wyszyńskiego)Obrazowanie przeszłości – wizualizacja w archeologii12.55-13.20PRZERWA NA KAWĘ13.20-13.45Mgr Adam Moch (Zakład Konserwatorstwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika)Wykorzystanie programów graficznych w wizualizacji problematyki konserwatorskiejzabytków architektury na przykładzie prac wykonanych w Zakładzie Konserwatorstwa UMKw Toruniu Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 5
  5. 5. 13.45-14.10Dr hab. Ryszard Vorbrich (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. AdamaMickiewicza)Stosowanie metod wizualnych w eksperymentach z zakresu nauk społecznych orazwykorzystywanie metod wizualnych w dialogu międzykulturowym14.10-14.35Dr Anna Żakiewicz (Muzeum Narodowe w Warszawie)Kompozycje astronomiczne Witkacego14.35-15.20PRZERWA NA LUNCHSesja trzecia − MUZEA15.20-15.45Dr hab. Andrzej Radomski (Instytut Kulturoznawstwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej)Portal naukowy jako centrum tworzenia i prezentacji wiedzy w informacjonalizmie15.45-16.10Dr Anna Ziębińska-Witek (Instytut Kulturoznawstwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej)Od narracji do ekspozycji, czyli historia w muzeach16.10-16.35Dr Maciej Kluza (Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego)Wystawy interaktywne jako forma przekazywania wiedzy16.35-17.00Mgr Piotr P. Czyż, mgr Marcin Romeyko-Hurko (Muzeum Narodowe w Warszawie)Przejrzeć Muzeum… Cyfrowe Muzeum Narodowe w Warszawie Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 6
  6. 6. Sobota, 11 grudniaSesja czwarta − WIZUALIZACJA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYMSPOŁECZEŃSTWIE9.00-10.00Key note speakerWiktor Niedzicki (Politechnika Warszawska)Sztuka prezentacji nauki.10.00-10.25Dr Alek Tarkowski (Interdyscyplinarne Centrum Modelowania MatematycznegoUniwersytetu Warszawskiego)Bazy danych i społeczeństwo refleksyjne. Unaocznienie jako forma wizualizacji kulturyi społeczeństwa10.25-10.50Prof. dr hab. Wiesław Gdowicz (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach)Model przestrzeni abstrakcji10.50-11.15Dr Andrzej Krzywka (Instytut Artystyczny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika)Symboliczna reprezentacja wiedzy w sztukach plastycznych11.15-11.40PRZERWA NA KAWĘ11.40-12.05Dr Daria Rzepiela (Atuta Sztuka Przestrzeni, Prudnik)Wi-rewitalizacja - marzenie o poznaniu ponad granicami czasu i przestrzeni12.05-12.30Mgr Maciej Maraszkiewicz (Stowarzyszenie Młodych Demokratów, Słupsk)Totalna mobilizacji społeczeństwa. Fazy totalnej mobilizacji w tragicznych okresach historii12.30-12.55Prof. dr Włodzisław Duch (Katedra Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika),dr Julian Szymański (Wydział Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki Politechniki Gdańskiej)Wizualizacja Wikipedii12.55-13.20Prof. dr Anna Rogut (EEDRI - Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i RozwojemEkonomicznym, Łódź)Mapy nauki i technologii - możliwości wizualizacji zarządzania zmianą technologiczną Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 7
  7. 7. 13.20-14.05LUNCH14.05-14.30Mgr Mateusz Leszkowicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza)Jak odczytujemy infografiki? Analiza aktywności wizualnej odbiorców metodą eyterackingu14.30-14.55Dr Krzysztof Nowiński (Interdyscyplinarne Centrum Modelowania MatematycznegoUniwersytetu Warszawskiego)Wizualizacja danych i analiza wizualna okiem informatyka14.55-15.20Dr Piotr Kopszak (Muzeum Narodowe w Warszawie)Sztuka w Warszawie w latach 1901-1920 - szkic mapy topik15.20-15.45Dr Agnieszka Szóstek, mgr inż. Marta Osęka (Ośrodek Przetwarzania Informacji w Warszawie)Jak odkrywać różnorodność w danych statystycznych? Analiza danych o nauce polskiej przyużyciu interaktywnych technik wizualizacyjnych15.45Zamknięcie konferencji Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 8
  8. 8. STRESZCZENIASesja pierwsza HISTORIACzy Biblia Pauperum była przeznaczona dla analfabetów?Ks. prof. dr hab. Ryszard KnapińskiInstytut Historii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła IIDo współczesnej literatury weszły błędne sposoby rozumienia tego, czym byław średniowieczu Biblia Pauperum. Nie zauważa się, że był to syntetyczny przekaz biblijnychdziejów Zbawienia, przeznaczony dla teologów i kaznodziejów, ułożony według typologiibiblijnej. Kompendium to powstało ok. 1250 r. w kręgu południowoniemieckich zakonówbenedyktyńskich. Odróżnia się trzy grupy: austriacką, weimarską i bawarską. W XV w.pojawiły się wersje narodowe, wśród których wyróżnia się niderlandzka.W czasach, gdy uczono się czytania i rozumienia kart Biblii ubogich, należy szukać genezydewizy głoszącej, iż to się widzi, co się wie. Jej trawestacja brzmi: żeby widzieć, trzebawiedzieć. Karty Biblii ubogich pomagały w wyrabianiu zdolności inteligentnego odbiorusztuki, oraz kojarzenia obrazów z tekstem. Ułatwiały one zapamiętanie przepowiedniproroków i ich spełnienie w Nowym Testamencie. Zamiast mówić o przeznaczeniu Bibliiubogich dla analfabetów, należy przyjąć, iż była przeznaczona dla elity intelektualnej, któragłosiła prawdy religijne „maluczkim tj. ubogim w duchu = niewykształconym”. Elitą byływarstwy duchowieństwa zakonnego – teologowie i kaznodzieje. Wtórowali im mistrzowiepędzla – miniaturzyści i malarze, tworzący ołtarze i obrazy, freski i polichromie,witrażownicy, rzeźbiarze i złotnicy. Biblia pauperum używana była jako wzornik dlaartystów. Po soborze trydenckim zmalała popularność tych kodeksów. Dzisiaj sporadyczniepojawia się ich wynaturzona postać w formie zbanalizowanego komiksu.Kartografia i karykatura: wizualne reżimy wiedzy i reżimy prawdyDr Katarzyna Murawska-MuthesiusMuzeum Narodowe w WarszawieKartografia i karykatura – pod względem kompetencji i wiarogodności – postrzegane są jakonośniki wiedzy należące do biegunowo przeciwnych typów reprezentacji. Mapy,przynajmniej od czasów nowożytnych, sytuowane są po stronie nauki i obiektywnegopomiaru rzeczywistości, karykatura – po stronie sztuki, i to takiej, której celem jest nieidealne odtworzenie, ale subiektywna deformacja świata. Mimo to mają ze sobą wiele cechwspólnych. Oba gatunki operują na pograniczu obrazu i tekstu, nadając pierwszorzędnąwartość tekstualności obrazu, legendzie/podpisowi, podkreślając przewagę rysunku nadkolorem. I karykatury, i mapy oczekują od odbiorcy mentalnego wysiłku, towarzyszącegoprocesowi czytania raczej niż patrzenia. Tak mapy, jak i karykatury są instrumentami wiedzy- Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 9
  9. 9. władzy; i mapy, i karykatury podlegają mechanizmom uogólnienia, selekcji, przemieszczeniai kondensacji, posiłkującymi się tropem metafory. Ich celem jest przekonanie widza doprawdziwości przekazanej informacji, do „przezroczystości” stosowanych kodów: mapydeklarują dostęp do wiedzy dzięki wiernemu przełożeniu trójwymiarowej rzeczywistości zapomocą naukowych pomiarów i kartograficznych systemów, karykatury zaś przekonują, żetylko stronniczość i przerysowanie są gwarancją poznania prawdziwej natury świata,odsłonięcia ukrytej prawdy. I jedne, i drugie kontrolują reżimy poznania nierozerwalniezwiązane z reżimami widzenia, ukrywając arbitralne mechanizmy reprezentacji.Wychodząc z powyższych przesłanek metodologicznych (zainspirowanych przez badaniaNowej Kartografii oraz studia nad wizualnością), przeprowadzono analizę map oraz karykaturWschodniej Europy, tworzonych w pierwszych dekadach XX wieku przez brytyjskichkartografów, geopolityków i historyków, a także przez brytyjskich karykaturzystów. Tezareferatu zakłada, że i „obiektywne” mapy, i „subiektywne” karykatury przyczyniły się doukonstytuowania oraz naturalizacji wiedzy o odrębności przestrzeni „Wschodniej Europy”oraz prawd na temat odmienności wschodnioeuropejskiego podmiotu, nie kwestionowanychod początku zeszłego stulecia.Rozplanowanie graficzne strony jako element prezentacji historiiw średniowiecznych kronikach uniwersalnychDr hab. Jacek SoszyńskiInstytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu WarszawskiegoKroniki uniwersalne od zarania istnienia gatunku (IV w.) posługiwały się wielokolumnowymukładem strony przy przekazywaniu swoich treści. Układ taki spotykamy już w kroniceEuzebiusza z Cezarei, którą świat łaciński znał z przekładu św. Hieronima. Wynikało tozapewne z chęci ukazania równoległości chronologicznej wydarzeń dziejących się w różnychczęściach świata. W średniowiecznych kronikach uniwersalnych jednak układ równoległypotrafił pełnić także dodatkową rolę wizualizacji dychotomicznej teorii poddania światawładzom uniwersalnym sacerdotium–imperium. Taki obraz świata przekazujątrzynastowieczne kroniki papieży i cesarzy. W XV wieku pojawiają się jeszcze innekoncepcje wizualizacji dziejów, na przykład niezwykle popularny Fasciculus temporumWernera Rolewincka, których pomysłowość połączona z nowymi możliwościami drukarskimiwydatnie, jak się zdaje, przyczyniła się do sukcesu kronik uniwersalnych wśród czytelników. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 10
  10. 10. Ars Scientiae. Grafika zachodnioeuropejska z kręgu ikonosfery nauki XVI-XVIII wiekuMgr Joanna A. TomickaMuzeum Narodowe w WarszawieCelem wystąpienia jest ukazanie wybranych przykładów obrazujących przedstawienia naukiw grafice i emblematyce, typ symboli, personifikacje, ale także artystyczną formę refleksjiwywołanej przekonaniem o przemijalności, znikomości wszystkich rzeczy. Tego typupodejście, obecne w niektórych emblematach, sytuowało rolę wiedzy, nauki (i sztuki)w kontekście etycznym, prowadząc niekiedy do ich ambiwalentnego traktowaniaodzwierciedlającego charakter myśli filozoficznej i religijnej. Przegląd obejmować będzietakże przykłady ukazujące rozróżnienie między scientia–sapientia pojawiające sięw emblematach. Zasygnalizowany zostanie kontekst interpretacyjny ukazujący szersze tłoemblematów z kręgu ikonosfery nauki. Kontekst ten opisać można generalnie jakoposzukiwanie klucza do zrozumienia świata uznanego za dzieło Boga (natury), jakousiłowanie zmierzające do porządkowania wiedzy o otaczającym świecie poprzez opisszczegółowych zjawisk, próbę systematyzacji, odnajdywanie reguł, ale także jako pragnienieodczytania nadrzędnego przesłania.Obraz i koncepcja nauki w programach ikonograficznych dekoracji bibliotekgimnazjów akademickich w okresie wczesnonowożytnymDr Katarzyna Kolendo-KorczakInstytut Sztuki Polskiej Akademii NaukPowstające w drugiej połowie XVI i początkach XVII wieku gimnazja akademickieaspirowały do roli ważnych ośrodków naukowych, a skupiając w gronie swej kadrypedagogicznej gruntownie wykształconych nauczycieli stanowiły poważne centra naukowei kulturalne. Posiadały one bogate zbiory biblioteczne, które były przechowywanei udostępniane w specjalnie do tego przeznaczonych pomieszczeniach.Program ideowy bibliotek można interpretować na kilku płaszczyznach, poczynając odukładu księgozbioru, który miał nie tylko ułatwić czytelnikowi znalezienie odpowiedniejksiążki, ale też ukazać swoistą hierarchię nauk, a który, wbrew obiegowej opinii, często byłtworzony specjalnie dla danego księgozbioru. Drugim istotnym elementem był programikonograficzny dekoracji ścian, sklepienia czy regałów bibliotecznych składający sięz portretów uczonych, ale też personifikacji poszczególnych sztuk i nauk, tworzącychrozbudowane alegorie. Szczególnie interesująca wydaje się dekoracja biblioteki gimnazjumakademickiego w Toruniu, której nadzwyczaj interesujące i oryginalne koncepcjewyprzedzają uznawane dotychczas za wzorcowe biblioteki zachodnioeuropejskie np. słynnąbibliotekę uniwersytetu w Lejdzie. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 11
  11. 11. Przestrzeń intymna, przestrzeń publiczna, przestrzeń idealna: z historiinowożytnej ikonografii gabinetu zbieracza-uczonegoDr Michał MencfelInstytut Historii Sztuki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza„Muzeum – pisał Johann Zedler w swym Leksykonie Uniwersalnym – oznacza zarównoświątynię, w której czczone były muzy, jak i gabinet sztuki, medali, osobliwości czystarożytności [...], w szczególności wszak budowlę, w której uczeni wspólnie mieszkali,wspólnie pożywiali się i prowadzili studia, przy czym ostatnimi czasy, ze względu na pewnepodobieństwa, określa się tym mianem także pokoje studiów pojedynczych uczonych”.Charakterystyka ta nie tylko pokazuje, jak chwiejne było znaczenie terminu „muzeum”jeszcze niemal u progu epoki nowoczesnej, ale uzmysławia także, że nowożytne muzeumbyło miejscem przenikania różnorodnych tradycji. Nas interesują przede wszystkim dwiez owych tradycji, nazwijmy je ptolemejską i petrarkańską. W myśl obu gabinet-muzeum byłprzestrzenią idealną, w szczególny sposób sprzyjającą pracy intelektualnej. Pierwsza tradycja,odwołująca się do legendy aleksandryjskiego Muzeonu, głosiła koncepcję życia i pracy wewspólnocie, zaś w muzeum upatrywała miejsce uczonych spotkań i dyskusji. Zgodnie z drugą– muzeum postrzegano jako urzeczywistnienie idei miejsca odosobnionego, w którym uczonycieszy się twórczą samotnością. Muzeum nowożytne było w istocie jednym i drugim, lublepiej – raz jednym, raz drugim. Było przestrzenią intymną i zarazem otwartą dla wielu, formąhybrydalną między prywatnym a publicznym. Z tego względu pozostawałouprzywilejowanym miejscem zdobywania i propagowania wiedzy, ulubionym miejscem pracyhumanisty i badacza przyrody w XVII i XVIII w. Gabinet wypełniony książkami, pamiątkamiprzeszłości, numizmatami, dziełami sztuki czy naturaliami był dla uczonego nie tylkopraktyczną potrzebą, lecz także, w sferze symbolicznej, jego atrybutem. Obrazy prezentująceuczonego w pracowni, zatopionego w lekturze lub dyskutującego – to przedstawieniauczoności w ogóle.Tematem proponowanego wystąpienia jest nowożytna ikonografia muzeum–pracowniuczonego. Zobaczymy, na ile „legenda” przestrzeni muzealnej, budowana przez zbieraczyi uczonych, znalazła swój wyraz w dziełach wizualnych i na ile odzwierciedlały się w nichzmiany sposobu uprawiania nauki i przeobrażenia paradygmatu kolekcjonerskiego.Synteza ikonograficzna dziejów ludzkościw „La istoria universale” Francesco Bianchiniego (1697)Prof. dr Jerzy KolendoInstytut Archeologii Uniwersytetu WarszawskiegoFrancesco Bianchini (1662-1729) jeden z najbardziej znanych w swoim czasie archeologówdziałających w Rzymie, którego działalność przyczyniła się do uratowania szeregu cennychzabytków, był autorem bardzo popularnej, ale zupełnie obecnie zapomnianej pracy La istoriauniversale provata con monumenti e figurata con simboli de gli antichi, wydanej w Rzymiew 1697 (następne wydania 1747 i 1825-1827). Praca ta miała obejmować całość dziejów, leczukazała się tylko część obejmująca historię Starożytnego Wschodu, pokrywającą się wówczasw znacznym stopniu z historią biblijną. Autor wykorzystywał w bardzo szerokim zakresie Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 12
  12. 12. źródła archeologiczne i numizmatyczne Był to sposób wyjścia z pułapki pirronizmueksponującego niepewność wszystkich źródeł pisanych, które miały być zafałszowane.Historia, w ujęciu Bianchiniego, miała być „potwierdzona poprzez pomniki”. Jednocześniejednak służyły one do wizualizacji wiedzy o procesie historycznym. Każdy rozdział książki,poświęcony historii jednego wieku, poprzedzała ilustracja symbolizująca wydarzeniai zjawiska danego okresu. Była to próba przeniesienia na grunt historii emblematyki, którejprzykładem może być Iconologia Cesare Ripy. Sens historii można uchwycić, wg koncepcjiBianchiniego, poprzez symbole pozostawione przez ludzi przeszłości. Koncepcjaprzedstawiania dziejów w stuletnich odcinkach była swoistą próbą poszukiwania pewnychmodeli, zachowanych w dziełach sztuki i różnych wytworach Starożytnych. Obrazy miały nietylko ilustrować dzieje, ale je symbolizować. Historia miała być figurata con simboli. Chcącrozpropagować swoją wizję historii, Bianchini przygotował serię kart do gryprzypominających nasze loteryjki. Każda karta, prócz ilustracji, zawierała tekstcharakteryzujący najważniejsze wydarzenia danego stulecia. Owe karty do gry pozwalają narekonstrukcję poglądów uczonego także na późniejsze okresy historyczne. Zabytkii przedstawiające je ilustracje miały więc u ujęciu Bianchiniego trzy funkcje: 1. gwarantaprawdziwości faktów i zjawisk 2. symbolizowania pewnych faktów i wydarzeń. 3. pomocymnemotechnicznej.Rodzinne kolekcje miniatur portretowych jako cenne źródło wiedzyhistorycznej i genealogicznejDr Izabella WiercińskaMuzeum Narodowe w WarszawieMiniatura portretowa stanowiła wycinek prywatnej, a czasami wręcz emocjonalnej sferyaktywności ludzkiej. Wraz z upływem czasu imiona dostarczające niegdyś wzruszeń uległyzatarciu, pozostawiając anonimowe wizerunki przechowywane w domowych archiwach lubprzekazywane do muzeów, gdzie stawały się przedmiotem rozlicznych studiów począwszy odbadania tajników warsztatowych, szczegółów kostiumologicznych aż do rozważań naturyestetycznej i artystycznej. Kupowane na aukcjach czy też pozyskiwane jako dary, rzadkostanowią obecnie zwarte kolekcje. Jedynym wyjątkiem są zbiory rodzinne wielkich rodówarystokratycznych lub królewskich, które nie uległy rozproszeniu w ciągu stuleci. Należą donich miniatury domu orańskiego, hr. Potockich, ks. Czartoryskich czy też dynastii hesko-darmstadzkiej. Są one cennym materiałem do badań genealogicznych, odtwarzaniabrakujących ogniw i relacji rodzinnych, a przede wszystkim materialnym przekazem wyglądui istnienia postaci historycznych. Nierzadko należy je też rozważać w kontekściepropagandowym i reprezentacyjnym, a także jako cenne źródło wiedzy o portretach z kolekcjirodzinnych będących składnikiem ówczesnego wyposażenia rezydencji. Wiele z tychobrazów, które uległy zniszczeniu, przetrwało w postaci kopii malarstwa sztalugowegow miniaturze. W ten sposób te małe, niekiedy wielkości paznokcia przedmioty mogąprzekazać złożoną wiedzę o przeszłości. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 13
  13. 13. Od Kunstkammery do osiemnastowiecznego gabinetu naukowegoDr Ewa WykaMuzeum Uniwersytetu JagiellońskiegoIdea kunstkamery sięga połowy XVI w. wpisując się w powstający wówczas nurtkolekcjonowania przedmiotów. Nurt ten, zainicjowany przez przedstawicieli elitintelektualnych i arystokratycznych, zaowocował stworzeniem zbiorów najwyższej klasy,dziś stanowiących cenne dziedzictwo kulturowe i naukowe Europy. Jedne z pierwszychzbiorów, z połowy XVI w., to kolekcje włoskie, później książąt i monarchów niemieckich, ażdo ostatniej tego typu petersburskiej kunstkamery cara Piotra I (1725).Nurt kolekcjonowania przyjmował różne kierunki: tworzono gabinety osobliwości,wunderkamery, kunstkamery. Zbiory tych ostatnich, najbardziej uniwersalne, w swymzałożeniu stanowić miały ilustrację ówczesnej wiedzy o otaczającym świecie, o Naturze, orazodzwierciedlać posiadane przez człowieka umiejętności przetwarzania Natury. Dwiezasadnicze grupy przedmiotów w kunstkamerach: naturalia i artificiala, dopełnione byłyprzez scientifia.Wraz z rozwojem wiedzy, budowaniem od połowy XVII w. podstaw nauki nowożytnej,sposób tworzenia i prezentowania zbiorów kunstkamer ulegał ewaluacji. Pojawiła siętendencja do wyodrębniania specjalistycznych kolekcji, początkowo głównie przyrodniczych,geologicznych, czemu sprzyjało zatrudnianie wykształconych opiekunów. Kolekcjęprzyrządów „matematycznych” postrzegać zaczęto nie tylko jako wyroby sztukirzemieślniczej, ale przede wszystkim jako narzędzia do praktycznego uprawiania nauki.Podejmowano też działania na rzecz naukowego opracowywania zgromadzonych zbiorów,które stawały się z czasem materiałem źródłowym do badań.W XVIII w. zanika koncepcja kunstkamery jako formy ilustracji wiedzy o świecie. Zadanieupowszechniania osiągnięć rozwijającej się wówczas filozofii przyrody, w tym fizykieksperymentalnej, przejęły gabinety fizyczne, tworzone zarówno przez podróżujących poEuropie „demonstratorów”, jak i przez elity arystokratyczne i dwory królewskie.„Wiedzieć to posiadać” – osiemnastowieczna instrukcja tworzenia gabinetuhistorii naturalnej Antoine’a Dezallier dArgenvilleMgr Maryla ŚledzianowskaMuzeum Literatury im. Adama MickiewiczaW 1747 r. francuski przyrodnik i historyk sztuki Antoine Joseph Dezallier d’Argenvillewydaje dzieło La Conchyliologie ou Histoire naturelle des coquilles de mer, d’eau douce,terrestres et fossiles, avec un traite de la zoomorphose, ou representation des animaux qui leshabitent. Dziewiąty rozdział zawiera dokładny opis-instrukcję dla zbieraczy pragnącychutworzyć amatorski gabinet przyrodniczy. Po raz pierwszy owa „instrukcja” ukazała siędwadzieścia lat wcześniej, w czerwcowym numerze królewskiej gazety Mercure de France,w artykule o wyborze i urządzeniu gabinetu „miłośnika” czyli „curieux”. Już samowznowienie pracy Dezallier’a wskazuje na zainteresowanie społeczne porządkowaniempowszechnie zakładanych prywatnych kolekcji – moda na ich posiadanie ogarnęła wszystkie Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 14
  14. 14. środowiska osiemnastowiecznego społeczeństwa, nie tylko we Francji. Dezallier przytaczaprzykłady wielu słynnych gabinetów europejskich. Wymienia także gabinety w Polsce.Oczywiście kolekcje historii naturalnej gromadzili też „zawodowcy”: przyrodnicy, lekarze,aptekarze. Ich zbiory służyły jednak bardziej naukowym obserwacjom niż zaspokajaniukolekcjonerskich próżności. Gabinetom historii naturalnej odmawiano wpływu i znaczeniadla rozwoju tej nauki. Twierdzono, że ich właściciele nie uwzględniali żadnych kryteriównaukowych, kierując się przede wszystkim własnym gustem i chęcią pokazania swegobogactwa. Eksponaty służyły niemal wyłącznie ozdobie. Nie uwzględniano ich nazwnaukowych, opisując je językiem popularnym. Mniej surowi w tej ocenie byliEncyklopedyści, którzy twierdzili, że jednak ówczesne gabinety wniosły swój wkładw rozwój nauk przyrodniczych. Ponadto, legitymizowane przez teologię naturalną, miały byćświadectwem porządku świata naturalnego i niewątpliwego panowania nad nim człowieka.Osiemnastowieczne przykłady „katalogowania” wiedzy w rezydencjachmagnackich na kresach. Prowincjonalne Cabinets des Hommes IllustresMgr Monika OchnioMuzeum Narodowe w WarszawiePrzedmiotem wystąpienia jest próba odtworzenia stanu świadomości historycznej czy raczejtypu mentalności w 1. połowie XVIIII wieku, jaka towarzyszyła tworzeniu galerii słynnychosobistości, pochodzących ze zbiorów Sapiehów w Dereczynie (a znajdujących sięw zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie). Jest to zespół liczący 72 obrazki(o wymiarach niemal miniaturowych: 17x14 cm), obejmujący portrety osobistości ze światastarożytnego, nowożytnej Europy (w tym kilkanaście postaci z historii Francji) orazRzeczypospolitej. Odnalezienie wzorców graficznych tych przedstawień, których grosstanowiły miedzioryty z szesnastowiecznej publikacji André Théveta, Les vrais pourtraits etvies des hommes illustres Grecz, Latin et Payen..., (Paris 1584) oraz świetne miedziorytyfrancuskie XVII wieku, a w przypadku postaci Polaków – miedzioryty Falcka i Hondiusa –jest tylko wstępem do rozważań, kto i kiedy galerie tę zamówił. Jej powstanie można datowaćwedług „najpóźniejszego” portretu, przedstawiającego króla Stanisława Leszczyńskiego.Prace nad przygotowaniem katalogu tej galerii skłaniają do sformułowania szeregu pytań:1. czy zespół ten powstał na terenie Rzeczypospolitej, czy może we Francji?2. jak przedstawiał się w całości (mamy bowiem do czynienia tylko z jego częścią, zwróconąprzez ZSRR w wyniku traktatu ryskiego)?3. jeśli jest to dzieło polskie (na co wskazywałby średni poziom malarstwa), to w jakimśrodowisku powstało?4. czy istnieje jakaś zależność dereczyńskiego cabinet des hommes illustres od powstałejtakże w 1. połowie XVIII wieku galerii familijnej Sapiehów z Kodnia (obecnie w Muzeumw Przemyślu)?Próba odpowiedzi na powyższe pytania będzie przyczynkiem do historii początków polskiegooświecenia, które korzeniami sięga czasów działalności biblioteki Załuskich. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 15
  15. 15. Dostępny, kunsztowny i zadziwiający świat natury siemiatyckich zbiorówAnny Jabłonowskiej na podstawie odnalezionego inwentarzaDoc. dr hab. Iwona ArabasInstytut Historii Nauki Polskiej Akademii NaukW 1788 r. Anna Jabłonowska postanowiła przekazać narodowi swoją kolekcję, ponoć cenniejsząniż ta zgromadzona w paryskich ogrodach królewskich, dzięki której w 1793 r. powołano MuséeNational d’Histoire Naturelle. Dar nie został jednak przyjęty, a po śmierci wojewodziny zbiorywykupił za długi car Aleksander I. Opinia o gabinecie Jabłonowskiej jako o fenomeniekulturalnym na skalę europejską od lat jest już ustalona. Od dawna historycy mieli nadzieję, żeuda się odtworzyć w całości listę okazów przyrodniczych zgromadzonych w Siemiatyczach orazkoleje losu kolekcji po opuszczeniu Podlasia. Część mineralogiczna była stosunkowo dobrzeznana dzięki opublikowanej relacji z podróży W. M. Severgina, m.in. właśnie do Siemiatycz,natomiast zawartość pozostałej części kolekcji oraz losy tych zbiorów po sprzedaży ich rosyjskimwysłannikom cara były owiane tajemnicą.W grudniu 2008 r., w trakcie kwerendy w Archiwum Rosyjskiej Akademii Nauk w St. Petersburgu,odnalazłam materiały archiwalne dotyczące zakupu kolekcji: oryginał kontraktu, rozliczeniafinansowe, wykaz Stanisława hrabiego Sołtyka zawierający dokumentację kolekcji z sierpnia1801 r., spis z natury sporządzony przy pakowaniu przez W. M. Severgina (część mineralogiczna)i A.F. Sevastianofa (część zoologiczna i botaniczna) oraz relacje dotyczące procedury zakupuzamieszczone wśród sprawozdań z posiedzeń Akademii w Petersburgu.Koncepcja i założenia metodologiczne projektu: Wirtualna rekonstrukcjahistorycznych bibliotek i księgozbiorów polskichDr Halina Tchórzewska-Kabata, dr Jan KozłowskiMinisterstwo Nauki i Szkolnictwa WyższegoKompletowanie wiedzy o historycznych, od dawna nieistniejących instytucjach kultury – tychnajwybitniejszych, ważnych dla swoich czasów – przywraca każdemu dziedzictwu narodowemuwłaściwy wymiar. W historii europejskiej kultury, zwłaszcza XVI-XIX stulecia, taką rolęodgrywały, obok dworu, kościoła, uczelni, także biblioteki. W warunkach polskich, w okresieniewoli, ich rangę i symboliczne znaczenie wzmacniały represje zaborców grabiących polskieksięgozbiory i likwidujących biblioteki, czego najwymowniejszym przykładem są losy BibliotekiPublicznej braci Załuskich. W dwóch ostatnich stuleciach, w wyniku dramatycznego splotuhistorycznych okoliczności, większość tych bibliotecznych przedsięwzięć uległa zniszczeniu bądź,w najlepszym razie, rozproszeniu. Obecne możliwości stwarzane przez nośniki i mediaelektroniczne pozwalają wirtualnie łączyć rozbite kolekcje i odtwarzać (przynajmniej wefragmentach) zarówno zasoby i strukturę nieistniejących już bibliotek, jak i wygląd i wnętrza – jeśliich siedziba miała wyjątkowe walory zabytkowe bądź funkcjonalne. W przedstawianym projekciewytypowano kilka ważnych dla polskiej kultury dawnych bibliotek – w swoich czasach żywychi szeroko oddziaływujących – które spełniają podstawowe kryteria ich wirtualnej rekonstrukcjii wizualizacji: w części przynajmniej zachowana dokumentacja instytucji i jej zbiory, dostępnewizerunki siedzib (malarstwo, grafika, fotografia). Egzemplifikację propozycji stanowi wstępnieopracowany materiał przedstawiający koncepcję wirtualnej Biblioteki Ordynacji Krasińskich. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 16
  16. 16. Świat wiedzy w wyobrażeniach wnętrz bibliotecznych w sztuce ekslibrisuXVIII wiekuDr Arkadiusz WagnerBiblioteka Poznańskiego Towarzystwa NaukInstytut Informacji Naukowej i Bibliologii Uniwersytetu Mikołaja KopernikaZasadniczym celem referatu jest, dotąd w rodzimej literaturze historyczno-artystycznej niepodjęta, charakterystyka zjawiska rozpowszechnienia się w XVIII w. ekslibrisówprzedstawiających wycinek księgozbioru (zazwyczaj regał lub regały) lub wnętrzebiblioteczne (często też szerzej rozumiany gabinet kolekcjonerski, Kunst- i Raritäten-kamerę).W pierwszej kolejności podjęty zostanie wątek genezy owego zjawiska oraz jego ścisłegopowiązania z grafiką pozaekslibrisową, w której eksponowany jest motyw wnętrzabibliotecznego.Główną część referatu stanowić będzie próba kategoryzacji tej grupy ekslibrisów: odnajprostszych kompozycji ukazujących motyw regału bibliotecznego oraz pojedynczychutensyliów naukowych po najbardziej rozbudowane, wielkoformatowe rycinyz wyobrażeniami wnętrz bibliotecznych jako świątyń wiedzy.Dokonana zostanie charakterystyka powtarzalnych motywów, które były szczególnie chętniewyzyskiwane zarówno przez artystów grafików jak i ich zleceniodawców – bibliofilówi bibliotekarzy. Dominującą pozycję wśród tych motywów zajmowały przedmiotyo symbolicznym znaczeniu odwołującym się do poszczególnych dziedzin wiedzyhumanistycznej, przyrodniczej i ścisłej, jak również do pozabibliofilskiej sfery aktywnościposiadaczy księgozbiorów: kolekcjonerstwa, podróży, politykiPiramidy, trójkąty i liść paproci. Ideogramy w tekstach SłowackiegoDr Marek TroszyńskiInstytut Badań Literackich Polskiej Akademii NaukZnana w dramatologii tzw. „piramida Freytaga” jest w rzeczywistości piramidą Słowackiego:przygotowując się do roli dramaturga wykoncypował on ten schemat akcji dramatycznej napodstawie utworów Szekspira. Mówił o piramidalnej kompozycji, o górze Szekspira. W jegopóźnym pisarstwie trójkąty zostały wykorzystane jako schemat genezyjskiej zasadytwórczości. W pismach mistycznych Słowackiego dużo miejsca zajmuje interpretacjakształtów (form). Pojawiają się schematyczne rysunki, np. krawędzi liści, które miały byćobrazem pracy ducha. Fraktal Barnsleya – liść paproci został wykorzystany dla interpretacjifragmentarycznej twórczości poety. Nawet nieregularny strzęp fraktala jest miniaturąprojektowanej, nieistniejącej całości. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 17
  17. 17. Tadeusza Kuntzego bliskie kontakty z naukąMgr Aneta BiałyMuzeum Narodowe w WarszawieBadania kultury XVIII w. przeprowadzone w ostatniej dekadzie przyczyniły się znacznie doposzerzenia zakresu wiedzy na temat twórczości i biografii Tadeusza Kuntzego (1727–1793).Stypendysta i nadworny artysta bpa Stanisława Andrzeja Kostki Załuskiego, po śmiercimecenasa zrobił w Rzymie karierę jako malarz – dekorator ważnych budowli WiecznegoMiasta i Lacjum. W świetle zgromadzonych dziś wiadomości na temat gremiów, w jakichmistrz ten działał, można wywnioskować, że edukacja i krystalizowanie się osobowościtwórczej tego artysty dokonywały się w ścisłym związku nie tylko z intelektualno-naukowąatmosferą Biblioteki Załuskich, ale także z aurą konkretnych środowisk państwa papieskiego– przede wszystkim parnasu intelektualnego i naukowego, jaki stanowił dwór sekretarza stanupapieża Benedykta XIV, kardynała Silvio Valentiego Gonzagi. Kilka zachowanychwizerunków tego dostojnika kościelnego, przedstawiających go w towarzystwieartystycznych i naukowych przyjaciół i doradców, na tle jego kolekcji obrazów i rycin, toniezwykłe wizualizacje uniwersum wiedzy i wartości wczesnego Oświecenia. W referaciezostanie rozwinięta kwestia ikonografii tych wizerunków, możliwych związków Kuntzegoz nimi oraz śladów wspomnianej ikonosfery w nieco późniejszych pracach malarza. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 18
  18. 18. Sesja druga WIZUALIZACJA JAKO METODA BADAŃ NAUKOWYCHSocjologia wizualnaProf. dr hab. Piotr SztompkaInstytut Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego„A Scene in a Library” Williama H. F. Talbota. Wstęp do historii fotografiijako modernistycznego narzędzia katalogowania wiedzyMgr Danuta JackiewiczMuzeum Narodowe w WarszawieWynalazek fotografii umożliwił upowszechnianie wiedzy na nieznaną wcześniej skalę. Obrazfotograficzny, pojmowany u zarania dziejów nowego medium jako wierne odwzorowanierzeczywistości fascynował, ale też budził niepokój. Pierwszy krok na drodze dowykorzystania fotografii w publikacjach uczynił wynalazca negatywowo-pozytywowejtechniki kalotypii William Henry Fox Talbot (1800-1877). Pionierskie wydawnictwo,ilustrowane oryginalnymi odbitkami wklejanymi do każdego egzemplarza, ukazywało sięw pojedynczych zeszytach w latach 1844–1846 pt. The Pencil of Nature. Talbot pragnął w tensposób spopularyzować własny wynalazek oraz wykazać możliwości jego zastosowania. Odtamtej pory rozpowszechniło się zamieszczanie oryginalnych odbitek w luksusowychpublikacjach. Taka sytuacja trwała do lat 80. XIX w., kiedy to dzięki nowej metodzieautotypii możliwe stało się drukowanie zdjęć. Wtedy, już na prawdziwie masową skalę,zaczęto wydawać tanie książki ilustrowane fotografiami – nośnikami wiedzy.Talbot wydał zaledwie 6 zeszytów The Pencil of Nature, w których znalazły się 24 kalotypiez komentarzami. Konstrukcja każdego tomiku nawiązuje do tradycji przekazywania treści zapomocą słowa i obrazu. W niezwykłym dziele Talbota fotografie i teksty pozostają wewzajemnym, czytelnym dialogu. Odstępstwem od tej zasady jest zdjęcie zatytułowaneA Scene in a Library, ukazujące dwie półki z książkami zamknięte w ciasnym kadrze.Czytelne napisy na grzbietach woluminów pozwalają na zapoznanie się z fragmentemdomowej biblioteki w Lacock Abbey. Ale zagadkowy tytuł sugeruje, że w przypadku tejkalotypii Talbot miał ochotę na filozoficzną refleksję. Analiza obrazu oraz autorskiegokomentarza pozwalają przyjrzeć się nowemu medium – fotografii – nie tylko jakotechnicznej metodzie wykorzystywanej do reprodukowania rzeczywistości, ale też jako źródłuinspiracji. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 19
  19. 19. Fotograficzna ekfraza jako figura historii fotografiiMgr Marta KoszowyInstytut Badań Literackich Polskiej Akademii NaukJedną z tez monograficznej pracy François Brunet Photography and Literature jest uznanieopowieści o narodzinach fotografii za gatunek literacki, mit współczesnej kulturyi paradygmatyczne wydarzenie nowoczesności. Pisanie historii fotografii zdaje się byćwspółcześnie epistemicznym ćwiczeniem, w którym, ujmując sprawę słowami Bernda Stieglera,„przeszłość nadaje sens teraźniejszości. A przeszłość w retrospekcji jawi się jako brzaskteraźniejszości, nadejście nowych czasów, które wkroczyły wraz z fotografią – na dobre czy nazłe.”. Takim ćwiczeniom poddają się zarówno współcześni pisarze jak i filozofowie. W referaciezamierzam ujawnić ekfrazę jako figurę ujmującą historię fotografii w kluczowe dla niej wątki naprzykładzie Fotoplastikonu Jacka Dehnela oraz Dna oka. Esejów o fotografii WojciechaNowickiego.Film fabularny jako źródło do badań historii PRLDr hab. Dorota SkotarczakInstytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza)Filmy fabularne pochodzące z czasów PRL zdają się bardzo ważnym źródłem do poznaniahistorii Polski w latach 1944–1989. Dzisiaj te właśnie filmy kształtują obraz tej epoki.Dlatego bardzo ważne jest krytyczne spojrzenie na te obrazy. W związku z tym trzeba sobieuświadomić, w jaki sposób przebiegał proces produkcji filmowej w tamtych czasach.A przede wszystkim, jak bardzo na każdy film wpływ wywierały władze. Oczywiście podtym względem PRL nie jest jednolity: bywały lata większej i mniejszej swobody twórczej.Jednakże każdy film wówczas nakręcony odzwierciedla sytuację polityczną.Film animowany w służbie historii, a zwłaszcza historii sztukiMgr Anna Rudzka, mgr Jan RusińskiAkademia Sztuk Pięknych w WarszawieZaprezentowane zostaną przykłady wykorzystywania filmu animowanego oraz prezentacjimultimedialnych do celów edukacyjnych. Pokażemy studenckie animacje powstające jako pracezaliczeniowe z zajęć teoretycznych (Historii Grafiki Polskiej) oraz projekty powstałe w ostatnich4 latach dla takich instytucji jak: Muzeum Narodowe, Zamek Królewski, Mauzoleum Walkii Męczeństwa, Muzeum Archeologicznym, Festiwal „Ulica Próżna”, Galeria Wizytująca, InstytutAdama Mickiewicza. Bliżej przedstawimy grę edukacyjną „Kto się złości w szafie” (ożywionew niej zostały karykatury Stanisława Wyspiańskiego). Na koniec – na przykładzie powstającychobecnie projektów dla Zamku Królewskiego i Instytutu Myśli Jana Pawła II – przedstawimykoncepcję Muzeum Internetowego jako ekstrapolacji dotychczasowych doświadczeń. Liczymy narozpropagowanie i znalezienie poparcia dla tej koncepcji mogącej podnieść edukację do rangisztuki i przyczynić się do nasycenia sztuki treściwością nauki. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 20
  20. 20. Metodyka rejestracji wiedzy przyrodniczej na przestrzeni wiekówDr Małgorzata TaborskaMuzeum Uniwersytetu JagiellońskiegoTradycyjne badania przyrodnicze realizowane są podczas wypraw naukowych, wycieczekdokumentacyjnych oraz doświadczeń prowadzonych na wydzielonych fragmentach terenów.Oprócz dokładnego opisu, ujętego od XVIII w. w określony schemat, niezbędna jestrejestracja wizualna. Może być ona trwała – ryciny, rysunki, obrazy, fotografie i filmy, orazbardziej kłopotliwa w zbieraniu, magazynowaniu czy udostępnianiu, bo nietrwała: zielniki,bałwanki i skórki zwierząt, okazy wypchane, zasuszone bądź konserwowane w postacipreparatów mokrych.Już w czasach starożytnych podstawową formą dokumentacji był opis (np. w pracachArystotelesa), niekiedy wzbogacany o samodzielnie wykonywane rysunki. Podstawową zaletątakich prac jest akcentowanie cech rozpoznawczych obiektu, a nie estetyka rysunku. Nie jestto więc tworzenie obrazu, lecz umieszczenie na rycinie syntetycznej wiedzy o obiekcie. W tensposób rysowane zielniki czy przedstawienia zwierząt ewoluowały w późniejsze klucze dooznaczania gatunków. Z czasem przyrodnik towarzyszył jako dokumentalista większościwypraw, a w XVIII w. rozpoczął się etap wypraw przyrodniczych. Niekiedy takie ekspedycjezatrudniały dodatkowo rysowników (w XVIII i XIX w.), fotografów i filmowców (w XXi XXI w.).Badacz pracujący w terenie musiał umieć naszkicować znaleziony okaz, często też samprzygotowywał plansze do publikacji. Prace, wykonywane w XVIII, XIX czy XX w. przezartystów niebędących przyrodnikami, często obarczone są wieloma błędami merytorycznymi.Niekiedy jednak sporządzane przez artystów ikonografie, dzięki spostrzegawczości, wyczuciuobiektu i umiejętności obserwacji stanowią niezwykłą bazę dokumentacyjną – jak chociażbyprace Stanisława Wyspiańskiego. Dzięki rozwojowi technik fotograficznych i filmowychpowstaje duża liczba ikonografii, jednak przeważnie dzieje się to kosztem utraty treści – jakw przypadku współczesnych fotograficznych kluczy i albumów.Obrazowanie przeszłości – wizualizacja w archeologiiDr Rafał ZapłataInstytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w WarszawieCelem wystąpienia jest przede wszystkim próba omówienia sposobów obrazowaniaprzeszłości za pośrednictwem tradycyjnych oraz elektronicznych form wizualizacji, w dobiewzrokocentryzmu i okularyzmu. Archeologia należy do dziedzin, które często sięgały powizualne środki prezentacji swoich badań oraz ich wyników. Rozważania zatem będąprowadzone wokół wizualnych sposobów doświadczania i rozumienia przeszłości, a zarazemwizualnych form doświadczanie dziedzictwa archeologicznego. Zagadnienie obrazowaniaw badaniach archeologicznych zostanie odniesione do tzw. zwrotu wizualnego (ang. visualturn). Towarzyszącym elementem wystąpienia będzie zagadnienie naukowego, czystegooglądu rzeczy, pojmowanego w terminologii M. Foucault jako „czyste spojrzenie”. Takapostawa, zakorzeniona w empiryzmie nowożytnym, w znacznym stopniu kształtowała Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 21
  21. 21. archeologię oraz jej podejście do przedmiotu badań, stawiając w uprzywilejowanej pozycjiatomiczny kontakt zmysłowy. Prezentacja ta stanowi również głos w dyskusji o znaczeniupostrzegania jako tworu powstającego w różnorodnych kontekstach kulturowych. W związkuz tym i w nawiązaniu do myśli H. G. Gadamera, który pisze iż „[d]zisiejszy obserwator nietylko widzi inaczej, lecz widzi co innego” zostanie również omówione zagadnienie różnicykulturowej w zakresie postrzegania, jaka rysuje się na styku świata przeszłego i światabadającego.Wykorzystanie programów graficznych w wizualizacji problematykikonserwatorskiej zabytków architektury na przykładzie prac wykonanychw Zakładzie Konserwatorstwa UMK w ToruniuMgr Adam MochZakład Konserwatorstwa Uniwersytetu Mikołaja KopernikaDzisiejsze czasy stawiają przed dydaktyką konserwatorstwa nowe wyzwania. Nie wystarczyjuż pokazać obiekt architektoniczny i przedstawić związane z nim problemy, żeby zachęcićstudenta do zbadania zabytkowej substancji. Współczesny student konserwatorstwa szukaatrakcyjnych form nie tylko zdobywania wiedzy, ale także prezentacji swoich badań. Takiemożliwości daje mu komputer oraz znajomość i umiejętność wykorzystania programówgraficznych (np. 3D Studio Max czy Blender).W chwili obecnej w Zakładzie Konserwatorstwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernikaw Toruniu wprowadzamy w formie eksperymentu programy graficzne do wizualizacjiproblematyki konserwatorskiej zabytków architektury. Pierwsza cześć referatu ukazujemożliwości łączenia animacji komputerowej i filmu w celu analizy przekształceń toruńskiegodomu mieszczańskiego na przykładzie Domu Kopernika w Toruniu. Druga część to opisprocesu tworzenia animowanej wersji, rekonstrukcji nieistniejącego obecnie zamkukrzyżackiego w Człuchowie. Zostaną też zaprezentowane prace wykonane w ZakładzieKonserwatorstwa UMK przy współudziale studentów oraz lokalnych artystów, a takżemożliwości wykorzystania tych produkcji w procesie dydaktycznym.Stosowanie metod wizualnych w eksperymentach z zakresu nauk społecznychoraz wykorzystywanie metod wizualnych w dialogu międzykulturowymDr hab. Ryszard VorbrichInstytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama MickiewiczaMetody wizualne w projektach badawczo-rozwojowych, np. w projekcie: „Pokaż mi swójświat – pokaż mi swoją szkołę”. 1. Narracja werbalna i narracja wizualna w procesie poznawczym i dydaktycznym. 2. Dialog międzykulturowy a eksperyment wizualny. 3. Kultury „tradycyjne” (bezobrazkowe) i tzw. „urześlniczone” a percepcja obrazu. 4. „Obraz” a przełamywanie tabu „słowa”. Antropologiczna analiza prac afrykańskich (dogońskich) dzieci –uczestników projektu „Pokaż mi swój świat – pokaż mi swoją szkołę”. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 22
  22. 22. Kompozycje astronomiczne WitkacegoDr Anna ŻakiewiczMuzeum Narodowe w WarszawieStanisław Ignacy Witkiewicz od wczesnej młodości przejawiał zainteresowanie naukami ścisłymii przyrodniczymi, m.in. astronomią, co w wieku dojrzałym zaowocowało wykonaniemkilkudziesięciu kompozycji o tematyce astronomicznej. Do naszych czasów przetrwało kilkanaściez nich – przedstawiają głównie gwiazdy i gwiazdozbiory, a także zjawiska astronomiczne, jak np.rozbłysk nowej gwiazdy czy przewidywaną trajektorię komety. Kompozycje te artysta tworzył napodstawie aktualnego stanu wiedzy astronomicznej – można w nich odnaleźć niemal dosłownąwizualizację fragmentów prac naukowych, przede wszystkim Svante Arheniusa, Marcina Ernsta,Artura Eddingtona i Jamesa Jeansa.Zachowane kompozycje pochodzą z dwóch odrębnych okresów twórczości Witkacego. Pierwszagrupa prac powstała w latach 1917-1918, na co z pewnością miał wpływ pobyt artystyw Petersburgu – w bezpośrednim sąsiedztwie Obserwatorium Astronomicznego w Pułkowie, któreuważano wówczas za „astronomiczną stolicę świata” i gdzie w tym okresie obserwowanoi dokumentowano m.in. rozbłysk nowej gwiazdy w gwiazdozbiorze Auriga (kompozycjaWitkacego z 1918 r., obecnie w Muzeum Literatury w Warszawie) oraz obliczano trajektoriękomety Enckego (kompozycja z 1918 r., w zbiorach prywatnych). Ostatnio odkryto – w bibliotecewarszawskiej SGH, w jednej z książek tam przechowywanych, a pochodzącychnajprawdopodobniej z przekazanego na początku lat 30. XX w. księgozbioru Jana Witkiewicza –ekslibris Witkacego datowany przezeń na lata 1914-1918, będący inną wersją jego kompozycjiAlgorab w Kruku (delta gwiazdozbioru Kruka) z 1918 r. Kolejną grupę kompozycji o tej tematyceartysta stworzył w połowie lat trzydziestych, być może w związku z rozwojem ObserwatoriumAstronomicznego w Krakowie, gdzie obserwowano wówczas podwójne gwiazdy zaćmieniowe, np.Algol (zaginiona kompozycja Witkacego o tytule Algol i jego ciemny towarzysz z 1935 r., znanaz zapisu katalogowego Muzeum Śląskiego w Katowicach).Dwustopniowa wizualizacja związanych z tym problemów naukowych – wiedza astronomicznaw postaci wizji malarskich, a następnie prezentacja twórczości artysty jako strony internetowejwww.witkacy.hg.pl – wydaje się jak najbardziej spełniać założenia konferencji naukowej Od BibliaPauperum do hipertekstu. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 23
  23. 23. Sesja trzecia MUZEAPortal naukowy jako centrum tworzenia i prezentacji wiedzyw informacjonalizmieDr hab. Andrzej RadomskiInstytut Kulturoznawstwa Uniwersytetu Marii Curie-SkłodowskiejŻyjemy w kulturze coraz bardziej zdominowanej przez media. Podstawowym typemdoświadczenia staje się doświadczenie audiowizualne. Niektórzy mówią wręcz o nastaniunowej ery – najczęściej określanej jako informacjonalizm. Życie, praca i zabawa przenoszą siędo sieci. Jedną z cech rzeczywistości informacjonalistycznej jest odejście od tekstu – jakogłównego źródła wiedzy i medium prezentacji świata. Epoka Gutenberga odchodzi pomału dolamusa. Nowym sposobem prezentacji świata i źródłem wiedzy o nim stają się cyfrowe media.Portale stają się tym nowym, wirtualnym miejscem tworzenia, gromadzenia, przetwarzaniai wymiany nowych „widzialności”. Ich interaktywny charakter powoduje, że stają się one takżemiejscem edukacji nowego sposobu partycypacji we współczesnej kulturze – polegającego nakreowaniu obrazów. Miliony ludzi na całym świecie tworzą i przesyłają zdjęcia do Flikra, filmyna You Tube czy Vimeo, nagrania audio na File Factory czy cyfrowe teksty i prezentacje naCalameo bądź Scribda. Również uczeni zaczynają przekonywać się do idei wizualizacji wiedzy– o czym świadczy ich spora aktywność chociażby na portalu Wiedza i Edukacja.Od narracji do ekspozycji, czyli historia w muzeachDr Anna Ziębińska-WitekZakład Historii i Kultury Żydów Uniwersytetu Marii Curie-SkłodowskiejSposób, w jaki działa ekspozycja, jest jądrem doświadczenia muzealnego, chociaż ten aspektwystawiennictwa jest często pomijany. Ocenia się jej treść, materiał użyty do jej skonstruowania,ale niewielkie mówi się o ekspozycji jako formie i jej charakterystyce pod tym właśnie względem.Ekspozycja muzealna jest medium składającym się z wielu innych (mediów), ale całość jest czymświęcej niż sumą części. Wychodząc z założenia, że muzealna ekspozycja historyczna jestspecyficznym tworem kulturowym chciałabym zastanowić się nad regułami jej działania. Kolejnymproblemem jest status obiektu w muzeach historycznych. Obiekt z reguły stanowi oś, którauzasadnia inne rodzaje aktywności muzealnej. Na muzeum spada odpowiedzialność za nabycieobiektu, jego konserwację, bezpieczeństwo, wystawienie, studia nad nim i interpretację. W latachsześćdziesiątych i siedemdziesiątych definicja obiektu była prosta: był to materiał prawdziwy.Używano też słów: „wyjątkowy”, „autentyczny”, „oryginalny”, „rzeczywisty”. Obecnie badaczewskazują na złożoność sytuacji. Obiektem może być przedmiot, doświadczenie, które przeżywamy,wizerunek stworzony dzięki talentowi i wrażliwości artysty, opowieść, historia, czy wreszcie bliskinam kontekst kulturowy. Niektórzy stawiają nawet tezę, że obiekty nie są jądrem muzeum, chociażpozostają centralnym elementem wszystkich definicji pojęcia tej instytucji. Są ulotne – chociażkuratorzy tak nie myślą – i muzea mogą ich nie potrzebować, by uzasadnić swoją działalność.Czym zatem dzisiaj jest obiekt muzealny? Jaka jest jego tożsamość? Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 24
  24. 24. Wystawy interaktywne jako forma przekazywania wiedzyDr Maciej KluzaMuzeum Uniwersytetu JagiellońskiegoRozwój nauki w ciągu wieków wymagał równoległego rozwoju metod pozwalających nakomunikowanie osiągnięć naukowych innym ludziom. Jednak przez długie lata adresatemkomunikacji była głównie społeczność naukowa oraz władcy będący często patronamii opiekunami uczonych. W XVIII w. dostrzeżono potrzebę komunikowania osiągnięćnaukowych również szerokim rzeszom społeczeństwa.Prekursorami wystaw interaktywnych były instytucje takie jak Deutches Museumw Monachium czy Science Museum w Londynie, których zadaniem było prezentowaniespołeczeństwu najnowszych osiągnięć nauki czy techniki. Zadaniem współczesnych wystawinteraktywnych jest wskazanie możliwości nauki poprzez innowacyjne otoczenie, programyi narzędzia, które pomagają ludziom, a szczególnie młodym ludziom, ukierunkować ichciekawość świata. Forma ta jest szczególnie użyteczna do ilustracji zagadnień z dziedzinynauk ścisłych. Na wystawach interaktywnych prezentowane są zarówno odkrycia naukowedokonane wiele lat temu, które są zawarte w treści programów nauczania szkolnego, jaki osiągnięcia nauki z ostatnich lat. W wystąpieniu przywołane zostaną przykłady wystawprzygotowywanych przez Muzeum UJ, a także przez inne podmioty w kraju i za granicą.Przejrzeć Muzeum… Cyfrowe Muzeum Narodowe w WarszawieMgr Piotr P. Czyż, mgr Marcin Romeyko-HurkoMuzeum Narodowe w WarszawieMuzeum Narodowe w Warszawie, podobnie jak wiele innych instytucji kultury w Polsce, niepozostaje obojętne na rozwój technologii cyfrowych i społeczeństwa wiedzy. Uruchomieniew internecie własnego cyfrowego muzeum, pojmowanego jako jedna z form prezentacjinaukowego katalogu zbiorów, poszerza zakres możliwości realizowania statutowych zadańinstytucji. Istotnym wyzwaniem dla autorów programu było zaprojektowanie przejrzystegointerfejsu umożliwiającego eksplorację różnorodnych kolekcji i odzwierciedlenieskomplikowanej sieci relacji pomiędzy zabytkami.Muzeum udostępnia użytkownikom wielofunkcyjny system wyszukiwawczo-informacyjnyzawierający możliwie kompletne informacje o muzealiach wraz z cyfrową dokumentacjąfotograficzną. Dzięki podjętej na przełomie 2008 i 2009 r. współpracy Muzeum Narodowegow Warszawie z Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym, twórcąwykorzystywanego w większości polskich bibliotek cyfrowych programu dLibra, powstajeobecnie nowe narzędzie, służące prezentacji kolekcji muzealnych i umożliwiającekomunikację z innymi bazami. Działający w wersji testowej program dMuseion, dedykowanyszczególnie zbiorom artystycznym, ma szansę otworzyć krajowym muzeom drogę dowzajemnej współpracy, a także obecności w przedsięwzięciach globalnych, takich jakEuropeana. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 25
  25. 25. Sesja czwarta WIZUALIZACJA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM SPOŁECZEŃSTWIESztuka prezentacji naukiWiktor NiedzickiPolitechnika WarszawskaWierzymy w to, co widzimy. To obraz decyduje o powodzeniu prezentacji. Jak zatem zrobićdobre wrażenie? Mowa ciała, strój, niewerbalne środki przekazu. Czy zdajemy sobie sprawęz odbioru uczonych przez publiczność? Nieważna jest rzeczywistość, ważne jest, jak pokażąją media. Kto ogląda telewizję? Jak pokazać naukę w mediach? Ciekawe materiały i innepomoce naukowe. Skąd je wziąć? Nietypowe formy prezentacji nauki. Wiarygodnośćuczonego. Popularyzacja nauki czy rozrywka pseudonaukowa. Autor ponad 500 programówtelewizyjnych „Laboratorium” oraz setek programów radiowych zaprezentuje wnioskiz tysięcy nagrań z polskimi uczonymi.Bazy danych i społeczeństwo refleksyjne. Unaocznienie jako formawizualizacji kultury i społeczeństwaDr Alek TarkowskiInterdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego Uniwersytetu WarszawskiegoTermin wizualizacji potraktowany dość ogólnie pozwala przyjrzeć się społecznym skutkomunaocznienia najróżniejszych procesów, które staje się możliwe dzięki technologiomcyfrowym (przede wszystkim bazom danych i archiwom cyfrowym). Szczególnymprzykładem takiego unaocznienia jest wizualizacja danych, ale chodzi też o szersządostępność informacji, które dotychczas były efemeryczne. Zamierzam mówić o tymw perspektywie „Future Internet”, gdzie coraz bardziej będzie to dotyczyć także przedmiotówmaterialnych.Model przestrzeni abstrakcjiProf. dr hab. Wiesław GdowiczZakład Badań Wizualnych i Interakcji, Wydział Projektowy Akademii Sztuk Pięknychw Katowicach„Niczego nie ma w intelekcie, czego uprzednio nie było w zmyśle.” Św. Tomasz z Akwinu.Niezależnie od treści myślowych i ekspresji z jaką są podawane, w procesie dochodzenia doprawdy i jej posiadaniu, zachodzi ścisły związek pomiędzy metodą, a przedmiotem.Niemożliwe jest zrozumienie systemu myślowego bez uwzględnienia procesu wewnętrznego, Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 26
  26. 26. który zachodząc w umyśle kształtuje i buduje system i nadaje mu jednorodność. Prześledzenieżycia umysłu w trakcie jego pracy jest sposobem poznania formułowanych przez dany systemprawd. Bardzo znaczącym ułatwieniem tej czynności może być model wizualny, za pomocąktórego procesy myślowe można zobaczyć. Użycie wizualnego modelu wprowadza porządekdo sfery obserwowanych zjawisk.Zasadniczym problemem, z którym zmagała się myśl ludzka, był fakt, że poznajemymaterialne rzeczy niematerialnym umysłem. Jakakolwiek odpowiedź na ten problem mafundamentalne znaczenie dla całości koncepcji poznania.Próbując zrozumieć procesy zachodzące pomiędzy człowiekiem, rzeczą, (którą człowiekpoznaje), znakiem (który tą rzecz zastępuje) i znaczeniem znaku – natrafiłem na śladczynności wykonywanej przez intelekt, która pozwala lepiej zrozumieć wspomnianą relację:człowiek, rzecz, znak i znaczenie. Ta czynność to proces abstrakcji.W moim wystąpieniu prezentuję model przestrzeni abstrakcji, który jest wynikiemprowadzonych badań rozpoczętych studiami nad problemem abstrakcji i procesamikształtowania się formy poznawczej w procesie poznania w filozofii św. Tomasza z Akwinu.Pogłębione studia nad abstrakcją doprowadziły do odkrycia problemu wizualizacji jakonarzędzia ułatwiającego rozumienie badanych procesów. Próby wyjaśnienia procesówlogicznych, jakim podlega organizacja informacji metodą obrazowania, ujawniły szeregtrudności związanych z charakterem obrazu. Dociekając natury tych trudności doszedłem downiosku, że mogą one wynikać ze sposobu rozumienia procesów zachodzących pomiędzyrzeczą, znakiem i jego znaczeniem. Ażeby to stwierdzić, wymyśliłem narzędzie do obserwacjitych procesów, ułatwiające ich rozumienie. Tym narzędziem jest model przestrzeni abstrakcji,obrazujący proces formowania przez intelekt przedmiotu intelektualnego poznania.Symboliczna reprezentacja wiedzy w sztukach plastycznychDr Andrzej KrzywkaInstytut Artystyczny Uniwersytetu Mikołaja KopernikaW historii ludzkości proces poznania podmiotowego postępował od mitycznejobrazotwórczości ku abstrakcyjnej wolności. Procesowi temu są podporządkowane strategieuprzedmiotowienia rozumiane jako oddzielne formy symboliczne (E. Cassirer), tworzą onemit, język, sztukę i naukę.Każda obrazotwórczość pozbawiona wiedzy podąża ku dogmatom poznawczym, przyrostwiedzy związany z abstrakcyjnym postępowaniem w obrębie poszczególnych formsymbolicznych oznacza poszerzenie obszarów wolności poznawczej związanej z falsyfikacjąjako konieczną determinantą współczesnego poznania. Abstrakcyjne, wolne od determinizmupoznanie niesie poważne niebezpieczeństwo związane z wirtualizacją rzeczywistości.Wydaje się, że jedynie sztuka posiada właściwość, które pozwalają zbalansować powyższądychotomię, a to dzięki mechanizmowi przekładu języka symbolicznego, który ułatwiawzajemną komunikację między autonomicznymi symbolicznymi formami.W artykule podejmę dyskusję ze stanowiskiem człowieka–twórcy w świecie, któryprzemienia wrażenia zmysłowe w twory sztuki wizualnej zawierające sens. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 27
  27. 27. Wi-rewitalizacja – marzenie o poznaniu ponad granicami czasu i przestrzeniDr Daria RzepielaAtuta Sztuka Przestrzeni, PrudnikWirtualizacja wiedzy umożliwia równoległe istnienie tego, co w rzeczywistości jednocześnieistnieć nie może. Niematerialny przekaz jest szansą poszerzenia poznania, przekroczeniagranic czasu i przestrzeni.W przypadku wielu obiektów zdegradowanych mamy do czynienia nie z jednym okresemhistorycznym poprzedzającym stan obecny, ale z kilkoma. To nawarstwianie znaczeń i form:dosłownie – poprzez kolejne przebudowy, i w przenośni – w kontekście kultury.Wi-rewitalizacja jest stworzeniem ram dla uwidocznienia historii i wirtualnego istnieniaarchitektury jako procesu przestrzennego w rzeczywistym otoczeniu. Indywidualny wglądw inne wymiary wi-rewitalizowanej przestrzeni nie ogranicza swobody poruszania się, alezachęca do szukania kolejnych śladów w rzeczywistym obiekcie – po to, by budzić kolejnepytania i stymulować wyobraźnię, by widzieć i słyszeć więcej.Totalna mobilizacja społeczeństwa. Fazy totalnej mobilizacji w tragicznychokresach historiiMgr Maciej MaraszkiewiczStowarzyszenie Młodych Demokratów, SłupskGłównym celem badawczym jest ukazanie siły, skuteczności, zagrożeń oraz skutkówzastosowania w polityce idei „zasady totalnej mobilizacji” w kreowaniu politycznej wizjijednostki, społeczeństwa, narodu. Działanie tej zasady, przekształcające społeczeństwow naród – od Biblii Pauperum do świata, w którym jest już zbrodniczą jednością –przedstawione zostanie za pomocą hipertekstu, w trzech częściach. Pierwsza ukazujemomenty rozwarstwienia społeczeństw lub narodów i dogodnych sytuacji politycznych,w których politykom udaje się podzielić je na dwie zasadniczo poróżnione grupy, ”MY”i ”ONI”. Druga część pokaże sytuacje oraz podejmowane przez polityków działania, dziękiktórym udaje się im wykreować (stosując ”zasadę totalnej mobilizacji”) zaplanowanąpolitycznie jedność i spójność społeczeństw, narodów, którymi rządzą. Ta polityczna jednośćbudowana jest na sprzeciwie do „INNYCH”, „OBCYCH”, „WROGÓW”. W trzeciej częścizostanie ukazana ilustracja trzech stadiów zachowań ludzi zmobilizowanych politycznie,społecznie, a nawet militarnie, którymi w ostatnim stadium zaczyna rządzić „prawo dziczy”.Powodem tych zachowań jest wykreowany ludzki lęk, strach przed „INNYMI”, „OBCYMI”,a więc „WROGAMI”. Metodologia badawcza opiera się na przekrojowej analiziespołeczeństw i społeczności od średniowiecza poprzez oświecenie aż do czasówwspółczesnych, ze szczególnym uwzględnieniem okresu 1918–1945. W pracywykorzystywano narzędzia badawcze socjologii jakościowej, analizując filmy, rysunki,zdjęcia, plakaty, gazety, karykatury oraz zapisane lub nagrane na różnych nośnikachwypowiedzi: zwyczajnych ludzi, polityków, przywódców, dyktatorów, zbrodniarzy. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 28
  28. 28. Wizualizacja WikipediiProf. dr Włodzisław Duch1, dr Julian Szymański21 Katedra Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika2 Wydział Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki Politechniki GdańskiejW artykule przedstawiono zagadnienie wizualizacji wielkoskalowych danych, które mogą byćprzedstawione w postaci grafu. Opisano podejście wykorzystane do utworzenia grafureprezentującego powiązania pomiędzy artykułami polskiej Wikipedii. Zaprezentowano trzyprzykładowe podejścia do zobrazowania w postaci dwuwymiarowego grafu powiązańpomiędzy artykułami pochodzącymi z dwóch kategorii: informatyki i medycyny.Przedstawiono system wykorzystujący wizualną prezentację struktury kategorii Wikipediiużywanych do wyszukiwania artykułów zbliżonych tematycznie. W postaci graficznejprzedstawione zostały podstawowe funkcjonalności systemu obrazujące możliwościwykorzystania struktur grafowych do prezentacji istotnych zależności semantycznychw dużym repozytorium wiedzy.Mapy nauki i technologii – możliwości wizualizacji zarządzania zmianątechnologicznąProf. dr Anna RogutEEDRI-Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym, ŁódźNa podstawie dotychczasowych foresightów można powiedzieć, że Polska dysponujepotencjałem rozwijania wielu radykalnych technologii, i już prowadzi szereg interesującychprac naukowo-badawczych. Brak jest jednak jasności co do rodzaju nisz technologicznych,wokół których można budować dobrą pozycję konkurencyjną lub przywództwotechnologiczne. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest nadmiar słabo ustrukturyzowanejinformacji. Celem referatu będzie przedstawienie możliwości wykorzystania jednegoz bardziej popularnych instrumentów wizualizacji wiedzy i informacji, jakim są mapytechnologii i mapy nauki, do rozpoznawania nowych ścieżek rozwoju technologicznegoi wspierania różnych grup interesariuszy i decydentów politycznych w efektywnymmodelowaniu polityki naukowo-technologicznej i innowacyjnej.Jak odczytujemy infografiki? Analiza aktywności wizualnej odbiorcówmetodą eyterackinguMgr Mateusz LeszkowiczUniwersytet im. Adama MickiewiczaCelem referatu jest próba odnalezienia prawidłowości w odczytywaniu przez odbiorcówtekstów wielomodalnych. Jako materiał badawczy wykorzystane zostały infografiki. Ichcechą charakterystyczną jest specyficzna struktura zapisu wizualnego połączonych ze sobątreści tekstowych, ilustracyjnych oraz fotograficznych. Analiza taka ma na celu określenie Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 29
  29. 29. punktów wejściowych oraz ścieżek podążania wzroku czytających i ustalenia optymalnejstruktury infografiki dla procesów uczenia się i rozumienia. W badaniu wykorzystanourządzenie do śledzenia ruchów gałki ocznej Eyetracker TOBII T60.Wizualizacja danych i analiza wizualna okiem informatykaDr Krzysztof NowińskiInterdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego Uniwersytetu WarszawskiegoDane, informacja, wiedza – od drzew do lasu.Dane – od realnych lub modelowanych elementów widzialnego świata do obiektóww abstrakcyjnej przestrzeni.Oko – najsprawniejszy odbiorca informacji.Wizualizacja – zamiana matematycznej abstrakcji na obraz.Analiza wizualna – poszukiwania w obrazie.Analiza wizualna i analiza statystyczna – pytania i odpowiedzi.Wizualna prawda i fałsz – rzetelność i propaganda.Sztuka w Warszawie w latach 1901-1920 - szkic mapy topik.Dr Piotr KopszakMuzeum Narodowe w WarszawieMapy Topik (Topic Maps) są przyjętym przez ISO (ISO/IEC 13250:2003) standardem opisui wymiany informacji, który powstał, aby umożliwić tworzenie i łączenie ze sobą indeksówdokumentacji technicznej. Model opisu informacji przyjęty w mapach topik wydaje się byćszczególnie atrakcyjny do tworzenia dokumentów z dziedziny nauk humanistycznych.W referacie przedstawiona zostanie mapa topik stworzona dla opracowania częścikatalogowej monografii życia artystycznego Warszawy w latach 1901-1920.Jak odkrywać różnorodność w danych statystycznych? Analiza danycho nauce polskiej przy użyciu interaktywnych technik wizualizacyjnychDr Agnieszka Szóstek, mgr inż. Marta OsękaOśrodek Przetwarzania Informacji, WarszawaOskar Wilde powiedział: „Są kłamstwa, wielkie kłamstwa i statystyki”. Miał rację w tym, żedane statystyczne, tradycyjnie przedstawiane w formie uśrednionego wyniku statystycznego,mają tendencję do ukrywania informacji, które mogłyby stać się podstawą do głębszegozrozumienia zachodzących zmian, np. w różnych aspektach rozwoju kraju. W naszejprezentacji chcemy przedstawić możliwości użycia interaktywnych danych wizualizacyjnychdo analizy trendów w rozwoju nauki polskiej i pokazać, w jaki sposób pozwalają one głębiejte trendy zrozumieć. Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 30
  30. 30. INDEKS NAZWISKArabas......................................................16 Rogut.......................................................29Biały.........................................................18 Romeyko-Hurko......................................25Czyż.........................................................25 Rudzka.....................................................20Duch.........................................................29 Rusiński...................................................20Gdowicz...................................................26 Rzepiela...................................................28Jackiewicz................................................19 Skotarczak...............................................20Kluza........................................................25 Soszyński.................................................10Knapiński...................................................9 Szóstek.....................................................31Kolendo...................................................12 Sztompka.................................................19Kolendo-Korczak.....................................11 Szymański................................................29Kopszak...................................................30 Śledzianowska.........................................14Koszowy..................................................20 Taborska..................................................21Kozłowski................................................16 Tarkowski................................................26Krzywka...................................................27 Tchórzewska-Kabata...............................16Leszkowicz..............................................30 Tomicka...................................................11Maraszkiewicz.........................................28 Troszyński...............................................17Mencfel....................................................12 Vorbrich...................................................22Moch........................................................22 Wagner.....................................................17Murawska-Muthesius................................9 Wiercińska...............................................13Niedzicki..................................................26 Wyka........................................................14Nowiński..................................................30 Zapłata.....................................................21Ochnio.....................................................15 Ziębińska-Witek......................................24Osęka.......................................................31 Żakiewicz.................................................23Radomski.................................................24 Wizualizacja wiedzy. Od Biblia Pauperum do hipertekstu. 31

×