Your SlideShare is downloading. ×
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieen

703

Published on

Published in: Sports
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
703
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
24
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  1. Arenberggebouw – Arenbergstraat 5 – 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 – Fax: 02 209 47 15 Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieënAUTEURS DR. CATTEEUW P. & PROBST S.REDACTEUR HANNOSSET S.INSTITUUT Katholieke Universiteit Leuven, Faculteit Bewegings- en Revalidatiewetenschappen (FaBeR) ABSTRACT Om topprestaties te leveren, moet een atleet hard trainen. Dit moet verstandig aangepakt worden, met voldoende aandacht voor rust en aangepaste training. Dit artikel bespreekt hoe een atleet het best omgaat met vermoeidheid en recuperatie om optimaal te presteren tijdens training en wedstrijd. Drie recuperatiestrategieën worden toegelicht en enkele tips worden gegeven aan de trainer om recuperatie en herstel te bevorderen bij de sporters.Sleutelwoorden Vermoeidheidsmanagement, recuperatiestrategie, monitoring tools en prestatieDatum 01/07/2011Extra bronnen Topsportlab NV, spin-off van de Katholieke Universiteit LeuvenContactadres rd@topsportlab.comDisclaimer: Het hierna bijgevoegde product mag enkel voor persoonlijk gebruik wordenafgehaald. Indien men wenst te dupliceren of te gebruiken in eigen werk, moet debovenvermelde contactpersoon steeds verwittigd worden. Verder is een correcte bronvermeldingaltijd verplicht!!!
  2. Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën Dr. Peter Catteeuw en Steven Probst. Research & Development Topsportlab NV.Inleiding nadelige gevolgen hebben voor het prestatieniveau. Het trainings-Vermoeidheid is het ontbreken van continuüm loopt dan ook vanlichamelijke, intellectuele en ondertraining tot overtraining.emotionele energie. Vertaald naar desport wil dit zeggen dat een atleet Ondertraining – Wanneer de tijdniet meer in staat is te presteren op voor recuperatie tussen tweehetzelfde niveau dat hij kort trainingen te lang is, kan dit leidenvoordien nog wel kon bereiken. tot een afname van hetVermoeidheid is een logisch gevolg prestatieniveau van de atleet. In ditvan de inspanning. Mits een goede geval maakt de atleet geen gebruiktrainingsopbouw kan de atleet - na van het positieve trainingseffect datvoldoende rust - opnieuw prestaties optreedt na volledig herstel van devan hetzelfde niveau of prestaties training of wedstrijdvan een hoger niveau leveren. (supercompensatie).Wanneer een atleet vermoeid is bij Onderhoudstraining – Na de herstel-aanvang van de training of de en supercompensatiefase valt dewedstrijd dan zal dit de prestaties atleet terug op zijn prestatieniveauvan de atleet negatief beïnvloeden. van voor de afgelegde trainingDit artikel bespreekt hoe een atleet (Figuur 1). Als de atleet op dithet best kan omgaan met enerzijds moment pas terug een training plant,vermoeidheid en anderzijds het dan spreken we van eenherstel of de recuperatie om onderhoudstraining. Het prestatie-optimaal te presteren tijdens training niveau van de speler zal dalen nochen wedstrijd. stijgen. De atleet zal zijn prestatieniveau onderhouden (Figuur 2c).Het trainingscontinuüm Optimale training – Opnieuw eenHet plannen of periodiseren van training plannen na een optimaletrainingen is belangrijk om over een recuperatieperiode leidt tot prestatie-langere periode de prestaties van verbetering. In deze ideale situatieatleten te verbeteren en om op valt de nieuwe training in dekortere termijn deze atleten optimaal supercompensatieperiode en kan devoor te bereiden voor een wedstrijd. atleet zijn prestatieniveau doenWanneer er te veel tijd is tussen twee toenemen (Figuur 2b).trainingen of wanneer trainingenelkaar te kort opvolgen, dan kan dat Overreaching – In bepaalde periodes van de trainingsopbouw zal de atleetVermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën – FaBeR – K.U.Leuven – juli 2011 2
  3. een te snelle opeenvolging van elkaar passen om snel en optimaal tetrainingen doorlopen, sneller dan de herstellen van trainingsarbeid ofideale recuperatieperiode. De atleet wedstrijdprestaties. Ongezondezal dus in vermoeide toestand de voeding, een gebrek aan slaap, langenieuwe training starten. In eerste en zware werkdagen, enz. kunnen jeinstantie zal dit een negatieve recuperatie sterk negatiefinvloed hebben op je prestatieniveau beïnvloeden. Hierdoor kan je(Figuur 2a). Wanneer deze situatie vervolgens genoodzaakt zijn om deniet te lang aangehouden wordt, kan rustperiodes tussen de trainingen tedit na voldoende recuperatie een verlengen om de atleet tochpositief effect hebben op je voldoende te laten recupereren enprestatieniveau. geen overbelasting te riskeren.Overtraining – Wanneer deopeenvolging van trainingen zondervoldoende recuperatie tussen deze Recuperatiestrategieëntrainingen te lang aanhoudt, kan dit Recuperatie is het geheel van actiesleiden tot overtraining. Het die de vermoeidheid kunnenprestatieniveau zal dan aanzienlijk reduceren om het lichaam opachteruit gaan door over- fysiologisch en psychologisch vlak tevermoeidheid (Figuur 2a). laten herstellen en het zo in staat te stellen optimale prestaties te leveren. Binnen de recuperatie wordt er eenVermoeidheidsmanagement onderscheid gemaakt tussen passieve recuperatie, actieve(Fatigue Management) recuperatie en verhoogdeZoals hierboven aangegeven is het recuperatie door training.juist plannen van trainingen Het eerste niveau binnen denoodzakelijk om niet in een fase van recuperatie is de passieveovertraining terecht te komen. Als recuperatie. Onder deze vorm vancoach moet je dus precies kunnen recuperatie worden ondermeerinschatten wanneer je een nieuwe slaap, voeding en psychologischetraining plant en hoe groot de technieken gerekend. Het is eenbelasting van deze training mag zijn bekend feit dat slaap een zeerom oververmoeidheid te vermijden. belangrijke factor is binnen deVermoeidheidsmanagement is recuperatie. Een regelmatig en goedevenwel meer dan alleen het slaappatroon is een conditio sine quaperiodiseren van training en herstel. non binnen de recuperatie. OokHet is tegelijk het management van voeding speelt binnen de passieveje totale levensstijl als atleet. Je moet recuperatie een belangrijke rol.rekening houden met voeding, Aangepaste voeding,studie of werk, je sociale leven, recuperatiedranken en hydratatiehobby’s en entertainment, enz. Alle zijn tegenwoordig niet meer weg teschakels in je leven moeten perfect inVermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën – FaBeR – K.U.Leuven – juli 2011 3
  4. denken uit de sportwereld. Verder Het derde niveau bevat debehoren ook de psychologische verhoogde recuperatie doortechnieken ter verhoging van de aangepaste training. Een eerste pijleremotionele recuperatie tot deze is het verhogen van de bewegings-passieve recuperatiestrategie. efficiëntie door training. Op dieVoorbeelden zijn o.a. relaxatie op manier wordt het lichaam mindermuziek, maar ook relaxatie- vermoeid door een efficiënteretechnieken zoals meditatie en manier van bewegen. Voorbeeldenvisualisatie. hiervan zijn loopcoördinatie, looptechnieken, etc. Een andereEen volgende strategie binnen de belangrijke pijler binnen derecuperatie is de actieve recuperatie recuperatie door training is dedie onderverdeeld is in drie blokken. zogenaamde ‘tapering’. TaperingBinnen de Kinesitherapie worden wordt aanzien als een progressieve,enkele behandelingsmodaliteiten niet lineaire vermindering van debinnen de wetenschappelijke trainingsload gedurende eenliteratuur beschouwd als bepaalde periode om psychologischerecuperatiebevorderend. Zo zou een en fysiologische stress teaangepaste sportmassage na de verminderen en op die manier deinspanning een psychologisch prestaties te optimaliseren (Mujika etgunstig effect hebben onder de vorm al., 2001). Kenmerkend voor hetvan spierrelaxatie (Moraska, taperen is dat de intensiteit en deWeerapong et al., 2005). frequentie (> 80%) van de trainingenCompressietechnieken zouden op behouden blijven en alleen hethun beurt dan weer de volume (de duur) gereduceerdlactaatopstapeling en de ‘delayed wordt met een percentage van 60 àonset muscle soreness’ doen 90%. Het verschil met ‘unloading’ isafnemen (Kraemer 2001). De het feit dat bij tapering alleen hetgunstige invloed van accupunctuur volume afneemt terwijl de intensiteitop bijvoorbeeld de vagale activiteit is gelijk blijft.dan weer niet aangetoond binnen deliteratuur. Op de vraag ofhydrotherapie een effectieve Welke strategie ook gebruikt wordtrecuperatiestrategie is, bestaat er binnen de recuperatie, hetbinnen de wetenschappelijke belangrijkste hierbij blijft dat erliteratuur geen eenduidig antwoord. gestructureerd gewerkt wordt. BestHet is een methode die binnen wordt er vertrokken vanuit eenenkele sporttakken veelvuldig wordt gestructureerd recuperatieplantoegepast onder de vorm van binnen de periodisering van hetcontrastbaden. De evidentie hiervan trainingschema. Om vervolgens teis nog niet bewezen, wel kan dit een controleren of de training- ofpsychologisch goed gevoel recuperatiedoelstellingen behaaldteweegbrengen bij de sporter. zijn, is het nodig de atleten uitvoerigVermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën – FaBeR – K.U.Leuven – juli 2011 4
  5. te monitoren. Enkel op die manier richten zich dus op de mentalekan de training adequaat bijgestuurd gezondheid van de sporter.en aangepast worden waar nodig. De RPE of Ratings of PerceivedOp die manier wordt een op Exertion (Borg, 1970) daarentegen,werkgebaseerde training omgezet focust meer op de fysiekenaar een proactieve recuperatie- inspanning. Bij de RPE beoordeelt degebaseerde training. atleet de training op een 15- puntenschaal (van 6 tot 20) de intensiteit van de training. HetMonitoring Tools gebruik van de RPE-schaal leertOm goed om te gaan met atleten bewust te worden vanvermoeidheid en herstel houdt de verschillen in trainingsintensiteiten.atleet best een dag- of logboek bij. In Naast het monitoren kan de RPE zodit logboek kunnen het ook gebruikt worden om optrainingstype, de trainingsduur en voorhand de intensiteit van eende trainingsintensiteit bijgehouden oefening aan te geven. Afwijkingenworden. Variatie is hierbij essentieel van de RPE-scores van de atleet tenom zowel de prestaties te verbeteren opzichte van de vastgelegde RPE-als om vermoeidheid (fysiek en scores van de training kunnenmentaal) te vermijden. Daarnaast wijzen op vermoeidheid bij de atleet.kan de atleet ook nog de De TQR of Total Quality Recoveryochtendpols, het gewicht en het (Kenttä, 1996) richt zich dan weer opaantal uren slaap bijhouden. alle handelingen ter bevordering vanOnregelmatigheden kunnen een de recuperatie. De atleet moet enkelealarmsignaal zijn voor vermoeidheid vragen beantwoorden over voeding,en overtraining. hydratatie, slaap en rust, relaxatie enNaast het gebruik van dag- of emotionele status, stretching en coollogboek zijn er in de literatuur down. Op basis van de antwoordenvragenlijsten beschikbaar om krijgt de atleet een score op 20. Dezerecuperatie op fysiek en mentaal vragenlijst maakt de atleet bewustvlak te monitoren. van de belangrijke factoren terDe RESTQ-Sport of de Recovery- bevordering van de recuperatie,Stress Questionnaire for Athletes zoals regelmatig eten en voldoende(Kellmann & Kallus, 2001) peilt naar drinken voor en na de inspanning.herstel en stress bij de atleet. DePOMS of de Profile of Mood Statesmeet de gemoedstoestand bij Conclusiesporters via zes schalen, namelijk Recuperatie en herstel zijn essentiëlespanning, neerslachtigheid, boos- onderdelen van de trainingspraktijk.heid, vermoeidheid, verwarring en Om topprestaties te leveren moet jekracht. De RESTQ-Sport en de POMS hard trainen. Dit moet je verstandig aanpakken. Want om hard te trainenVermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën – FaBeR – K.U.Leuven – juli 2011 5
  6. moet je voldoende rusten, maar ook eccentric- exercise-induced musclekwaliteitsvol. En dit kan ook door soreness. J Sports Rehab, 10, 11- 23.aangepaste training. Slaap, voeding, Moraska, A (2005). Sportmassage. Ahydratatie, mentale rust, enz. zijn comprehensive review. J Sports Medonontbeerlijk in een goede Phys Fitness, 45, 370-80.trainingsaanpak. Als coach of atleetmoet je hier bewust mee bezig zijn Mujika, I (2001). Cardiorespiratoryvia een trainingslogboek of and metabolic characteristics ofvragenlijsten zoals de TQR (Kenttä, detraining in humans. Med Sci Sports1996). Hard trainen en een goede Exerc, 33, 413- 21.recuperatie zal uiteindelijk leiden tot Weerapong, P (2005). Thebetere prestaties. mechanisms of massage and effects on performance, muscle recovery and injury prevention. Sports Med,Referenties 35, 235- 56.Borg, G. (1970). Perceived exertion as Zatsiorsky, V, & Kraemer, WJ (2006).an indicator of somatic stress. Scand J Science and practice of strengthRehabil Med, 2, 92-98. training. Champaign, IL: HumanKellmann, M, & Kallus; KW (2001). Kinetics.The recovery-stress questionnaire forathletes: User manual. Champaign, IL:Human Kinetics.Kenttä, G (1996). Övertränings-syndrom: en psykofysiologiskprocess (Overtraining: apsychophysiological process)(Swedish). Lulea, Sweden:Högskolan i Lulea.Kenttä, G, & Hassmén, P (1998).Overtraining and recovery: Aconceptual model. Sports Med, 26, 1-16.Kinugasa, T (2007). Fatiguemanagement and recovery strategies forathletes. Presentation. Singapore:Sports Science Academy SingaporeSports School.Kraemer, W (2001). Continuouscompression as an effectivetherapeutic intervention in treatingVermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën – FaBeR – K.U.Leuven – juli 2011 6
  7. FigurenFiguur 1. Reactiecyclus op inspanning (Zatsiorsky & Kraemer, 2006).Figuur 2. (A) De trainingen volgen elkaar te snel op. Het prestatieniveau neemt af(overuse). (B) De trainingen worden op het juiste moment gepland. Het prestatieniveauneemt toe (supercompensatie). (C) De tijd tussen twee trainingen is te lang. Hetprestatieniveau verandert niet (onderhoudstraining). (Zatsiorsky & Kraemer, 2006).Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën – FaBeR – K.U.Leuven – juli 2011 7
  8. Level 3 Efficiency of Movements TaperingTrainingLevel 2 Physical Therapy Hydrorecovery Active RestActiveLevel 1 Sleep Nutrition PsychologicalPassive skillsDrie recuperatiestrategieën (Kinugasa, 2007).Ratings of perceived exertion (RPE) Total quality recovery (TQR)6 67 Very, very light 7 Very, very poor recovery8 89 Very light 9 Very poor recovery10 1011 Fairly light 11 Poor recovery12 1213 Somewhat hard 13 Reasonable recovery14 1415 Hard 15 Good recovery16 1617 Very hard 17 Very good recovery18 1819 Very, very hard 19 Very, very good recovery20 20De schaal voor de RPE en TQR (Kenttä en Hassmén, 1998).Vermoeidheidsmanagement en recuperatiestrategieën – FaBeR – K.U.Leuven – juli 2011 8

×