Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Nieuwe erven
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply
Published

Dit Cahier doet verslag van deze zoektocht naar het actuele thema van eigentijdse …

Dit Cahier doet verslag van deze zoektocht naar het actuele thema van eigentijdse
dorpse woonvormen voor dorpsbewoners met én zonder zorgbehoefte.
Er is gezocht naar een antwoord op de vraag hoe een zorgeloos, gelukkig
dorpsleven vormgegeven kan worden. In vier modellen worden voorbeelden
getoond die laten zien wat er kan gebeuren als mensen op Nieuw Erven gaan
wonen.
Voor het onderzoek is gekozen voor een bottum-up benadering. In gesprekken
werden experts op het gebied van ouderenhuisvesting en dorpsbewoners,
om wie het uiteindelijk draait, vragen gesteld die betrekking hebben op de
zorgarchitectuur. Het is de bedoeling dat de communicatie met deze mensen
wordt voortgezet. Hiertoe werd ook de website www.zorgerf.nl gelanceerd,
opdat de interactie tussen de architect, de toekomstige gebruikers en mogelijke
ontwikkelaars van het Nieuwe Erf-concept in stand blijft. Daarnaast
reizen wij in de lente van 2009 met een keet door de dorpen van Midden-
Drenthe. Een rondreis met expositie en een uitnodiging aan de dorpsbewoners
om hun persoonlijke wensen met betrekking tot de Nieuwe Erven aan
het onderzoek toe te voegen.

Published in Design
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
317
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
3
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. DAAD-ONIX CAHIER maart 2009 #6 SPECI AL ISS UENIEUWE ERVEN/ONDERZOEK NAARKANSEN VOOREEN ZORGELOOSDORPSLEVEN
  • 2. DAAD-ONIX CAHIER #6DAAD-ONIX CAHIERDEZE UITGAVE KWAM TOT maart 2009STAND DANK ZIJ STEUN VAN SPECI AL ISSHET STIMULERINGSFONDSVOOR DE ARCHITECTUUR UE© DAAD ARCHITECTEN, ONIX& PETER DE KAN ‘Ik denk ook dat die (oudere) mensen zoals hier in het dorpTeksten /Redactie tussen de jongere gezinnen best op hun plek zijn, dat houdt jeDAAD Architecten(Rob Hendriks, Maartje van Veen) zelf ook jonger’ONIX(Haiko Meijer, Karlijn Toebast)Ontwerp/Office for Design (Loek Kemming)tekstredactie/ ■ In mei 2006 bracht het ministerie van VROM het rapport ‘Ouderen onderOffice for Design (Noudi Spönhoff) dak’ uit. Het betrof een onderzoek naar wonen, welzijn en zorg voor ouderen in kleine dorpen. In het rapport wordt o.a. geconstateerd dat er veel ouderenFoto’s/ in kleine dorpen leven, die, wanneer ze afhankelijk worden van zorg, graag inChristiaan de Bruijne: omslag, pag. hun vertrouwde omgeving zouden willen blijven wonen, maar wegens het ont-10, pag. 16, pag. 22 breken van geschikte woonzorgcomplexen gedwongen zijn hun vertrouwdeRob de Jong: pag. 4, pag. 14 omgeving te verlaten. Vanuit onze eigen expertise als architect stuitten wij daarnaast op een tekortkoming van de bestaande woonvormen. De schaal enDrukwerkvoorbereiding/ de harde overgang tussen privé en publiek van deze complexen sluiten ruim-Dfi, Doetinchem telijk niet aan op de karakteristieke eigenschappen van de dorpen.Druk/Drukkerij Loor BV, Varsseveld Naar aanleiding van dit rapport en een oproep voor zorgarchitectuur door het Stimuleringsfonds voor Architectuur voerden DAAD Architecten, ONIX en Peter de Kan een onderzoek uit naar ‘Nieuwe Erven’. Dit Cahier doet verslag van deze zoektocht naar het actuele thema van eigen- 5 tijdse dorpse woonvormen voor dorpsbewoners met én zonder zorgbehoefte. Er is gezocht naar een antwoord op de vraag hoe een zorgeloos, gelukkig CONTEXT/ dorpsleven vormgegeven kan worden. In vier modellen worden voorbeelden OP ZOEK NAAR EEN getoond die laten zien wat er kan gebeuren als mensen op Nieuw Erven gaan wonen. GELUKKIG EN ZORGELOOS DORPSLEVEN Voor het onderzoek is gekozen voor een bottum-up benadering. In gesprek- ken werden experts op het gebied van ouderenhuisvesting en dorpsbewoners, 7 om wie het uiteindelijk draait, vragen gesteld die betrekking hebben op de zorgarchitectuur. Het is de bedoeling dat de communicatie met deze mensen IN GESPREK/ wordt voortgezet. Hiertoe werd ook de website www.zorgerf.nl gelanceerd, WAAR MENSEN BEHOEFTE opdat de interactie tussen de architect, de toekomstige gebruikers en moge- lijke ontwikkelaars van het Nieuwe Erf-concept in stand blijft. Daarnaast AAN HEBBEN reizen wij in de lente van 2009 met een keet door de dorpen van Midden- Drenthe. Een rondreis met expositie en een uitnodiging aan de dorpsbewo- 11 ners om hun persoonlijke wensen met betrekking tot de Nieuwe Erven aan THEMA’S/ het onderzoek toe te voegen. COMPONENTEN VOOR DE INRICHTING Karlijn Toebast Maartje ter Veen VAN HET ZORGERF Peter de Kan Haiko Meijer 15 Rob Hendriks MODELLEN/ 4 SCENARIO’S VOOR EEN GELUKKIG DORPSLEVEN 3
  • 3. ‘In onze tijd staat de woonomgeving, de plek, centraal. Wat vroeger was is niet meer. DAAD-ONIX CAHIER #6Veel is continu en dus snel aan verandering onderhevig. Hoe houd je het goede van jedorp daarin overeind, hoe zorg je voor eigentijdse manieren van dorpsbinding?Dit vraagt inspanning, het geven van betekenis aan het dorp en het (h)erkennen van de CONTEXT/sociale kwaliteiten van de lokale leefgemeenschap. Kennis van de geschiedenis encultuur, het ervaren van zorg en aandacht voor elkaar en een plek voor ontmoeting enactiviteiten zijn daarvoor belangrijke ingrediënten.’ Dirk-Jasper Keegstra BOKD OP ZOEK NAAR EEN GELUKKIG ENDE WERELD VAN DE ZORG EN DE DORPEN ZORGELOOS DORPSLEVEN■ In de zorgwereld zijn veel veranderingen gaan- den. Het erf wordt dan tuin, de schuur een uitbrei-de, kwalitatief en kwantitatief. Ondanks verande- ding van de woning. De minder interessante boer-rende inzichten en informatietechnologische ont- derijen verdwijnen om plaats te maken voor regu-wikkelingen lijken we er echter nog niet in te sla- liere nieuwbouwwoningen en het appartementen- ‘Tijdens mijn afstudeeronderzoek over ouderenhuisvesting is opgevallen dat ergen passende, eigentijdse ruimtelijke vertalingen complex, dat voor de ouderen een herkenbare envan de woonprogramma’s voor zorgbehoevenden betaalbare woonvorm is. Het zo geliefde dorps- in de jaren na de Tweede Wereldoorlog geen rekening werd gehouden met dete leveren. Hoewel de zorgvraag per persoon ver- beeld verandert rigoureus.Van een situatie met wensen van de bewoners. Dit was dan ook één van de grootste kritiekpunten opschilt, de techniek decentralisatie en zorg op een grote sociale controle, de achterdeur die altijd de ontwikkelaars van ouderenhuisvesting uit die tijd. In de jaren zeventig enafstand mogelijk maakt en de wens groeit om in open staat en een voortuin die overloopt in hetkleinschalige leefomgevingen ouder te worden, groen, wordt het wonen op een sokkel, rug aan tachtig van de twintigste eeuw werd wel naar de mening van de ouderenverschijnen nog steeds grootschalige verzor- rug, een hek eromheen, camera’s erop. De infor- gevraagd, maar pas in de jaren negentig kun je zeggen dat er ook daadwerkelijkgingstehuizen, die in hun organisatie- en verschij- mele buffer, het rommelige erf , dat de zachte,ningsvorm in honderd jaar niet veel veranderd lij- geleidelijke overgang tussen openbare en privé- naar de ouderen werd geluisterd. Er is dus lange tijd geen rekening gehoudenken te zijn, bedoeld voor een anonieme groep ruimte vormt, maakt plaats voor aangeharkte tui- met de specifieke wensen van de bewoners. Bottum up is al heel lang wenselijk!’zorgbehoevenden. nen of parkeerplaatsen voor het nieuwe apparte- Jeltje van Dijk architectuur historicusVoor iedereen geldt dat de drempel om een zelf- mentencomplex. Zo ontstaat de typisch stedelijkestandig leven op te geven en in een zorgcomplex te harde overgang naar een buitenruimte waar je een ■ In 2005 startten de architectenbureaus DAAD en Onix gezamenlijk een Hoewel het onderzoek zich in eerste instantie op zorgbehoevende ouderen ingaan wonen hoog is. In een stedelijke context anonieme passant bent. De relatie met het omlig- ontwerpend onderzoek naar alternatieven die ouderen de mogelijkheid bie- dorpse contexten richt, zijn er ook andere bewoners en programma’s in opge-heeft men, behalve de nabijheid van zorg en voor- gende landschap gaat verloren. den in hun dorp te blijven wonen, of ze nu zorg nodig hebben of niet. Het nomen. Het gaat om de hele dorpsgemeenschap, om het scheppen van leef-zieningen, meestal nog wel familie en vrienden in onderzoek wil antwoord geven op de vraag of deze behoefte van ouderen op omgevingen waarin ruimte is voor zorg, als een vanzelfsprekend onderdeelde buurt en zijn er voldoende mogelijkheden, ook Niet alleen de informele dorpse buffer gaat verlo- het platteland, gekoppeld aan de wens om de dorpen en de sociale cohesie van het leven. Zo ontstaat een mix van meer- en minder zorgbehoevenden diewat transport betreft, om met hen in contact te ren, ook de schaal van de nieuwe ruimtelijke levendig te houden, zou kunnen leiden tot nieuwe ruimtelijke vertalingen in samen leven.blijven. ingrepen komt regelmatig niet overeen met de de vorm van Nieuwe Erven.In het landelijk gebied is die situatie anders. oorspronkelijke maat van het dorp. Bij inbreidin- Architectuur biedt de mogelijkheid om ruimte te scheppen voor verschillende DE INTERVIEWSDe zorgcentra worden in de grotere kernen gen, uitbreidingen en renovatieprojecten van en in gebruikers, en ook voor verrassende, niet van te voren bedachte, manieren In het begin werden vooral oriënterende gesprekken gevoerd. Er werdgebouwd, dichtbij de andere voorzieningen, maar dorpen worden de maat en de oorspronkelijke kor- van gebruik. Hoe de gebruikers uiteindelijk met de ruimte omgaan is een gezocht naar een manier om mensen een toekomstbeeld te laten schetsen:ver weg van de dorpen. De oudere dorpsbevolking relgrootte vaak vergeten of buitenbeschouwing individuele keuze. De taak van de architect is het ontwerpen van bruikbare ‘Wat als…?’is, wanneer de zorg van de familie niet meer toe- gelaten. Of wanneer hier wel naar wordt gekeken ruimte voor de tijd waarin wij bouwen, en voor later. De tijd dat een gebouw Tijdens de eerste gesprekken bleek dat dit geen eenvoudige opgave was. Hetreikend is, veelal aangewezen op deze grote zorg- komt men vaak niet veel verder dan een letterlijke er staat is immers langer dan een mensenleven. is moeilijk in te schatten of en wanneer er in de toekomst een zorgbehoefte bijcomplexen. Men verhuist noodgedwongen naar de herhaling van eerder gebouwde boerderijen, schu- jezelf zal ontstaan. Er bestaat een soort taboe wanneer het gaat over oudergrote kernen en vervreemdt daarmee van de ver- ren en woningen. Doel van het onderzoek is om met resultaten te komen die relevant zijn voor worden en het afhankelijk worden van zorg. Het toekomstbeeld dat mensentrouwde omgeving; er ontstaat een harde schei- Hiermee wordt de kans gemist de specifieke ruim- kleine kernen in heel Nederland. In eerste instantie is het onderzoek gericht over het algemeen voor zichzelf schetsen, is dat van de tevreden, vitale 85-ding tussen wonen en verzorgd wonen, men raakt telijke karakteristieke eigenschappen van het dorp op kleine kernen in de gemeente Midden-Drenthe. jarige, die zonder mankementen op een zonnige dag op een bankje voor degeïsoleerd. Anderzijds verdwijnt met het vertrek in te zetten als basis voor nieuwe toevoegingen Om de woonwensen van ouderen te inventariseren, werden er gesprekken deur van het eigen huis vredig inslaapt.van de ouderen een belangrijk deel van het sociale aan de dorpen. gevoerd met ouderen en met instanties over wensen en aandachtspunten die Na de eerste, vrijblijvende groepsgesprekken werd besloten het op een anderenetwerk dat een dorp is, de dorpsgeest. betrekking hebben op de zorg voor ouderen. manier aan te pakken. Aan de hand van een draaiboek, waarin de voor het De resultaten van enkele decennia bouwen aan de Begin 2008 werd een begin gemaakt met deze interviews, in eerste instantie onderzoek belangrijkste vragen in woord en beeld waren opgenomen, werdenDE DORPEN dorpen zijn bekend. Zowel de uitbreidingswijken met ouderen - de potentiële toekomstige bewoners van de Nieuwe Erven - in de deelnemers individueel geprikkeld hun antwoorden te formuleren. DezeDorpen veranderen in rap tempo. Oude bewoners als de appartementencomplexen in de dorpsker- de kleine dorpen Hooghalen, Spier en Wijster, alle in Midden-Drenthe gele- aanpak maakte het eenvoudiger en directer om aan de voor het ontwerpendvertrekken, jonge inwoners zoeken bij gebrek aan nen parasiteren op de kwaliteiten van de bestaan- gen. Het ging om mensen die actief zijn in hun dorp, bijvoorbeeld via Dorps- onderzoek benodigde input te komen.betaalbare huizen elders hun heil en nieuwe bewo- de dorpen,veranderen deze ingrijpend en voegen belangen, en vrienden en bekenden die ‘aanschoven’. Daarnaast werden men-ners maken hun entree. er weinig of geen nieuwe dorpskwaliteit aan toe. sen benaderd die in dezelfde regio actief zijn in de welzijnssector, specifiekBoerderijen komen vrij door het vertrek van hun met het welzijn van ouderen; enerzijds mensen uit de praktijk (de huidigeoorspronkelijke eigenaren. Met de verkoop van grote woonzorgcomplexen) en anderzijds experts op beleidsniveau (omdat zijhet erf en de landbouwgrond gaat veel cultureel de problematiek uit de boekjes kennen). In een later stadium werd ook meterfgoed van boerenbedrijven verloren. Wanneer een aantal jongere mensen gesproken.het om monumentale, kwalitatief hoogwaardigepanden gaat, lukt het wel nieuwe bewoners te vin-4 5
  • 4. ‘Wat is de plek van de voorziening in het bestaande dorp? Het DAAD-ONIX CAHIER #6IN GESPREK/ zorgerf moet passen binnen de bestaande cultuur, historisch gebouwde omgeving en het landschap. Daarnaast kan het een versterking of noodzakelijke aanvulling zijn van bestaandeWAAR MENSEN voorzieningen. Bijvoorbeeld een nieuw ‘huiskamercafé’ dat in een klein dorp concurreert met het bestaande dorpshuis is meestal geen wenselijke ontwikkeling.’ Roelie Goettsch, (Directeur)BEHOEFTE AAN Stichting Welzijn Midden-DrentheHEBBEN‘De ervaring leert ons dat de bewoners zelf experts ■ Mensen willen eigenlijk niet nadenken over een eventuele zorgvraag in de begane grond woont. (rondrijdende) voorziening, zoals de bibliobus, SRV-wagen, etc. toekomst of eventuele beperkingen door het ouder worden. Je wordt ouder en Bijna iedereen noemt het belang van een tuin en/of tuinieren; deze hoeft nietzijn op het gebied van wat past in het dorp – fysiek je bent ‘nog goed’, maar je weet dat je zomaar ineens op een ander aangewe- LOCATIE direct bij de woning te liggen, maar kan ook elders op het erf liggen, in deén sociaal. Met professionele ondersteuning voor de zen kunt zijn, hulpbehoevend bent geworden. Als het eenmaal zover is geko- Ongeveer een derde van de geïnterviewden geeft aan landschappelijk te willen buurt en zelfs naar het dorp verplaatst worden. Hieruit spreekt een wens welvrijwilligers is samenwerking met bewoners bij men is het eigenlijk al te laat om naar een zorgerf te verhuizen in verband wonen. Voornaamste reden hiervoor is de ruimte om het huis. Een ander van een tuin te kunnen genieten, maar er geen (noodzakelijk) werk meer aan met de realistische doorlooptijd van een bouwproject. Als de nood echt direct derde deel geeft aan in het dorpscentrum te willen wonen, als belangrijkste te hebben.dit soort processen dan ook ten zeerste aan te raden. en hoog is dan zijn zorgerven geen optie meer. Mensen moeten al eerder punt wordt aangegeven dat de voorzieningen dan dicht in de buurt zijn.Ook omdat het erg goed is voor het draagvlak.’ geprikkeld worden om andere opties dan de standaard woon-/zorgcomplexen Enkelen geven ook aan, aan de rand van een dorp te willen wonen, en genie- NIEUWE ERVEN als mogelijke oplossingen voor de toekomst te overwegen; in je eigen dorp ten dan ‘the best of both worlds’: relatieve ruimte en rust en de voorzieningenJanneke Verdijk, (Plattelandsontwikkeling) Stichting Welzijn oud willen worden is iets waar je al ver van tevoren mee bezig zou moeten dichtbij. EXPRESSIEMidden-Drenthe zijn. Scherper geformuleerd: wil het zorgerf als kleinschalig alternatief in Voor uiteenlopende hobby’s die beoefend worden moet ook ruimte beschik- het kleine dorp gerealiseerd worden, dan is het zaak daarover niet alleen met DIENSTEN, VRAAG EN AANBOD baar zijn, zowel binnen als buiten. Creatieve bezigheden als handwerken en ouderen in gesprek te gaan, maar met de hele dorpsgemeenschap, met bewo- Veel mensen hebben hulp in het huishouden nodig, bij de boodschappen, schilderen, en recreatieve bezigheden als biljarten en schaken worden regel- ners van alle leeftijden. Het gaat er om te ontdekken hoe zorgkwesties in de schoonmaken, onderhoudswerkzaamheden aan het huis en in de tuin en (het matig als wens genoemd. Duidelijk komt ook naar voren dat de tuin, zowel toekomst kunnen worden aangepakt door mensen eerder een nieuwe woon- bereiden van) de dagelijkse maaltijd. Ook het mobiliteitsvraagstuk heeft aan- om erin te werken als ervan te genieten, voor bijna iedereen een belangrijke vorm aan te bieden. dacht nodig. Mensen geven aan gebruik te maken van een buurtbus, een ken- rol speelt. nis die auto kan rijden, etc. Het belang van veiligheid in de buurt wordt ook SOCIAAL NETWERK een aantal keren genoemd. Een enkele respondent geeft aan een hondenuit- Qua sociaal netwerk is een verschil te zien tussen de nieuwe Drenten en de laatservice nodig te hebben. ‘locals’. De autochtonen hebben veelal een actieradius die zich tot het dorp Tegenover de vraag om diensten staat het aanbod. Onderhoudshulp in de tuin, beperkt en een enkele keer verder reikt. De nieuwe Drenten hebben uit hun hulp bij het doen van boodschappen, oppassen en gezelschap houden, behoren ‘Wanneer uitsluitend naar individuele oplossingen verleden nog een sociaal netwerk elders. Dit mengt zich met het sociale net- tot vaak aangeboden diensten. Ook beschikt een deel van de respondenten wordt gezocht, zal er geen verandering in de situatie werk van o.a. buurtbewoners. Het ‘noaberschap’ komt vaak naar voren als over computerkennis die zij graag aanbieden om anderen te helpen. Veel belangrijk contact. Verder is familie zeer belangrijk. Men woont hiermee in mensen kunnen/willen anderen vervoeren. Verder bieden mensen hulp aan bij komen’ een huis of soms op het erf. hobby’s - zoals bijvoorbeeld fotografie - of bij het repareren van defecte apparaten. OORDEEL OVER WOONVORMEN Goede communicatie is een vereiste, want het is belangrijk om van elkaar te Kleinschalige woonvormen worden als positief ervaren. Er worden enkele weten wie wat kan en wie waar goed in is. voorbeelden aangehaald van woonhofjes. Bejaardentehuizen worden niet als prettige woonvormen ervaren. Vaak wordt ook aangegeven dat het wonen in VOORZIENINGEN RADIUS de stad niet gewenst is. Veel wordt er gewezen op het feit dat wonen op hoog- Voor de ontwerpopgave zijn vooral die voorzieningen interessant die mensen te niet gewenst is, er wordt enkele keren aangegeven dat men het liefst op de graag naar het erf willen halen, ofwel permanent, ofwel als een regelmatige6 7
  • 5. RUIMTELIJK/ CONTEXT DAAD-ONIX CAHIER #6■ Binnen het onderzoek zijn verschillende ruimte-lijke aspecten van belang. Deze zijn onderverdeeld gerf is de boerderij. Per model werden diverse aspecten onderzocht en werd er een passend ont- THEMA’S/ COMPONENTENin een viertal schaalniveaus: werp voor gemaakt. In de twee andere hoofdthe- ma’s: ‘flexibiliteit en zorg’ en ‘tussen ontmoetenDE PLEK IN HET LANDSCHAP en afzonderen’ komt het gebruik van de zorgervenHet gedefinieerde erf kan zich op verschillende meer gedetailleerd naar voren. De kansen op boer- VOOR DE INRICHTINGplekken bevinden. In het onderzoek worden drie derij-niveau zijn vooral te vinden in hergebruikmogelijkheden onderscheiden: landelijk, dorps- van ruimtelijke elementen, innovatieve daglicht-centrum en dorpsrand. Landelijk heeft als ken- toetreding en flexibiliteit in gebruik van de boer-merken dat het erf open in het landschap ligt en derij. VAN HET ZORGERFdaardoor veel vrijheid heeft. Dorpscentrum ken-merkt zich doordat het kavel in het centrum vaneen dorp staat met aangrenzende bebouwing aanalle zijden van het kavel. Andere, niet-ruimtelijkekenmerken, van het kavel in het dorpscentrum zijn ‘Als je een moeilijk huis hebt om oud in te worden, dat speeltde aanwezigheid van diverse voorzieningen direct natuurlijk ook mee! Dan ga je eerder weg. Maar ik zouin de buurt en het sociale netwerk van buurtbewo-ners. Als het erf aan de dorpsrand ligt dan worden het ook niet weten, ik kan het verder niet in beeld krijgenbeide kwaliteiten, ruimte en aanwezigheid van voor mezelf, ik ben nu zelf 65 en ik zou niet gaan verhuizen’voorzieningen, gecombineerd. Qua ruimtelijkheidzal zich aan één zijde van het erf bebouwing(woningen) bevinden en aan de andere zijde vanhet erf bevinden zich vaak agrarische kavels.Omdat het ontwerpend onderzoek generiek is,wordt geen uitspraak gedaan over de exacte loca-tie, hierdoor wordt in de modellen alleen op degenerieke eigenschappen van de omgeving van heterf gereageerd.HET ERFOp het schaalniveau van het erf kunnen de volgen-de aspecten, in meer of mindere mate, van invloed ■ Voor het ontwerpende onderdeel van het onderzoek zijn drie hoofdthema’s schillende en veranderende manieren gebruik kunnen maken van de ruimtes.zijn op de verschillende modellen. Op erfniveau bedacht, op een manier die ruimte biedt aan uiteenlopende groepen mensen Mensen kunnen veranderende behoeftes hebben, per seizoen, per dag in deliggen er qua ruimtelijkheid vooral kansen in het die gebruik zouden willen maken van een zorgerf. Het was niet de bedoeling week, per situatie. Een woning wordt anders gebruikt bij een verjaardags-gebruik. De ruimtelijke configuratie van de erfbe- om te komen met definitieve, uitgewerkte ontwerpen, het ging om het ontwer- feest dan op een doordeweekse dag of een rustige dag in het weekend.bouwing leent zich uitstekend voor meerdere pend onderzoeken van een aantal relevante thema’s die je als architect kunt Daarnaast moet er ook ruimte gecreëerd worden die voor verschillende men-(nieuwe) gebruiksfuncties op het erf. Tevens is het tegenkomen bij het ontwerpen van een zorgerf. sen bruikbaar is, voor de eerste bewoners, maar ook voor de toekomstigemogelijk om ten behoeve van de exploitatie de bewoners. Een van de conclusies uit de interviews is, dat het moeilijk is tedichtheid van het erf te verhogen. In het onderzoek was het uitgangspunt een basis-erf met hierop een boerde- bepalen hoe het leven zal lopen, ook en vooral met het oog op de eventuele rij. De grootte van het kavel is zeven hectare. De oude boerderij heeft 600 m2 veranderende zorgbehoefte.TUSSEN ERF EN HOF bebouwd oppervlak. De boerderij is van het Krimpen-type. De kenmerken die Er wordt expliciet niet gezocht naar woningen en zorgerf-typen die voorBesloten gemeenschappelijke buitenruimtes die werden overgenomen van dit basis-erf zijn de positie van de boerderij op het iedereen geschikt zijn, het gaat om de kwaliteit van het zorgerf juist op basisbij de directe woonomgeving horen, zoals de oor- kavel, de grootte van het kavel en de positie van het erf ten opzichte van de van specifieke eigenschappen en kwaliteiten. Binnen de specifieke eigen-spronkelijke hofjes, zijn al een aantal decennia weg. schappen van een zorgerf wordt een bepaalde mate van flexibiliteit nage-terug in de Nederlandse architectuurpraktijk streefdbekend. Deze ruimtes vormen een intermediair 1/ CONTEXTtussen privé ruimte en publieke ruimte, door Solà- Onder context wordt verstaan de ruimtelijke eigenschappen, van de plek, het 3/ ONTMOETEN OF AFZONDERENMorales benoemd als collectieve ruimte: ‘alle erf en de boerderij. Dit zijn de fysieke condities waar een architect bij ieder Omdat het uitgangspunt het erf is, dringt de vraag naar de manier waaropplekken waar het dagelijkse leven zich afspeelt’. ontwerp mee wordt geconfronteerd. In dit geval gaat het om de ruimtelijke privacy geregeld is, zich meteen op. Het erf is van de erfbewoners, maar wieIn de sequentie van privé (de woning) naar publiek eigenschappen van het landelijke gebied met specifieke ruimtelijke eigen- zijn dat en hoe gaan zij met elkaar om? Juist in het ontwerpen van de priva-(de stad) kunnen deze collectieve buitenruimtes schappen van het erf, de volumes en schakeling van die volumes op het erf. cy-zonering moet een architect de subtiele overgangen duidelijk definiëren,een kwaliteit toevoegen aan de woonomgeving en Wij richten ons op de ruimtelijke eigenschappen van het erf als basis voor ons zo krijgen mensen de kans om te kiezen voor ontmoeten of afzonderen.aan het stedelijk netwerk van publieke ruimtes. onderzoek. De informele rommelige eigenschappen van het erf als mediator Het erf is een onderdeel van de overgang tussen privaat en publiek domein, deIn feite is het beeld van het zorgerf vergelijkbaar tussen het dorp en de boerderij zien wij als kans om plekken en ruimtes te schakel tussen de schaal van het landschap/ het dorp en de schaal van demet het hofje uit de stad. Het gaat hierbij ook om ontwerpen waar mensen in verschillende samenstellingen op een prettige en woning. Het erf wordt hierdoor een tussenruimte die condities kan scheppeneen verzameling woningen in combinatie met een ongedwongen manier samen kunnen leven en kunnen profiteren van elkaars voor een aantal waardevolle toevoegingen aan de woning: verblijfsruimtegemeenschappelijk terrein. Het erf zou kunnen nabijheid. buiten de woning, het definiëren van een plek in relatie tot het dorp/ land-worden gezien als een ‘hof-type’, maar dan de schap en het mogelijk maken van verschillende mate van sociale interactie.inverse versie van een hof op het platteland. 2/ ZORG Belangrijk is hierbij dat deze tussenruimte (het erf) die condities voor ver- Dit thema is gericht op de zorg en de verandering van zorg- en woonbehoeftes schillende mogelijkheden in mate van sociale interactie schept.Tijdens deDE BOERDERIJ in de toekomst. Hier gelden flexibiliteit en veranderbaarheid van het ontwerp interviews kwam het begrip ‘naoberschap’ meerdere malen naar voren bij hetHet kleinste schaalniveau qua context van het zor- als beginsel. Het gaat erom dat mensen in het dagelijkse gebruik al op ver- sociaal netwerk van de geïnterviewden. Dit begrip heeft iets moois in zich,8 9
  • 6. ‘Wat is er nu mooier om als bejaarde de kinderen te zien DAAD-ONIX CAHIER #6spelen, dat is prachtig, het gebeurt hier en dat is goed.Weet je, als het allemaal goed gaat, zie je ook heel veel hulpvan de ene naar de andere kant gaan, hè?’ MODELLEN/ 4 SCENARIO’S Klein, VOOR EEN GELUKKIG EIGENTIJDSE ERVEN DORPSLEVEN overzichtelijk, gastvrij, onderhoudsvrij, gemeenschappelijke tuin, NIEUWE ERVEN/ EEN MANIFEST gemeenschappelijke voorziening, ■ Het erf is de ruimte waarop de boer zijn bedrij- vigheid organiseert. De gebouwen en de open geraakt en zijn de randen van de erven beplant om de gebouwen en de verharding aan zicht te ont- ■ Nieuwe erven bieden nieuwe woonkansen voor bewoners ruimte tussen en om de gebouwen vormen, met de trekken. Bij recente transformaties van boerener- beplanting van hoge bomen op en rond het erf, een ven naar burgererven dreigen andere typische erf- van dorpen in een landelijke omgeving op de schaal van een samenhangend geheel. Het boerenerf is bij uitstek kenmerken te verdwijnen. Meer en meer worden een typische verkavelingsvorm in het landelijk het alzijdige tuinen met scherp gemarkeerde over- boerenerf. Op de nieuwe erven wordt gewoond rond collectie- meerdere doelgroepen mogelijk, gebied en de dorpen. Tegenover harde, stedelijke gangen tussen openbaar en privé. Wij zien juist overgangen tussen openbare ruimte en privé- kansen met nieuwe zorggerelateerde, woon-/werk- ve ruimten. De inrichting van de nieuwe erven worden ruimte staat het erf als zachte overgang. Zo ont- programma’s de erfkwaliteit een eigentijdse breekt een scherpe impuls te geven. optimaal landschappelijk vormgegeven. Een bloementuin, grens tussen erf en openbare ruimte in het dorp, is er geen fysieke erfafscheiding tussen de boerde- een boomgaard, een verhard plein, een hofje, een speelplek levensloopbestendig, rijen en valt er vaak ook geen scherpe scheiding tussen erf en omringend landschap waar te nemen. toegankelijk, voor kinderen, alles kan prima worden geïntegreerd in de Het erf is de dorpse buffer tussen publiek en privé. Terwijl de grenzen tussen erf en omgeving in alle collectieve ruimte. Het te ontwikkelen erf is zo groot dat via richtingen vaag zijn, ligt er een harde scheidslijn over het erf. Deze verdeelt het erf in een formeel persoonlijke wensen een specifiek erf kan ontstaan die ook gebied met het woonhuis en een informeel deel waarop de bedrijfsactiviteiten gesitueerd zijn. Het zijnintiem, positieve ruimtelijke bijdrage aan het dorp kan leveren. woonhuis, de moestuin, bloementuin en de fruitbo- men aan de formele ‘voorzijde’ van het boerenerf De ontwikkeling van de erven laat zich door zijn schaal bepalen het beeld naar de straat. Vaak is dit bedrijfsdeel de achterkant van het erf, behalve bij goede relatie omgeving, gemakkelijk sturen door zowel individueel opdrachtgever- Drentse boerderijen die juist met de baanderdeu- ren van de schuur aan de weg liggen. Het ‘achter- schap als ook collectief opdrachtgeverschap. Gastvrijheid erf’ is de enigszins rommelige verzamelplaats voor allerlei bedrijfsonderdelen die in de schuur staat centraal, zowel onderling als naar bewoners van de geen plek hebben. Hier verzamelt de de boer ook allerlei materialen die later eventueel herbruik- omgeving. baar zijn. Met de intensivering van de agrarische doorgroei- mogelijkheden bedrijvigheid zijn de erven meer en meer verhard10 DAAD-CAHIER #6/ 11
  • 7. DAAD-ONIX CAHIER #6 1/ ‘GAST AAN TAFEL’ ‘Samenleven, dicht op elkaar tussen senioren en jonge tweeverdieners is niet altijd makkelijk. Ouderen willen overdag gezelschap terwijl de jongeren niet thuis zijn. Ook voor bijvoorbeeld klussen en tuinonderhoud is bij jongeren weinig tijd beschikbaar.’ Betty van Wijngeeren en Mieke Sol (Stichting Welzijn Ouderen) RUIMTELIJKE RELATIE Verdichten van het erf in dorpssetting ten behoeve van de exploitatie van het kavel. Door twee contravormen ontstaat een intieme hof-ruimte.‘GAST AAN TAFEL’ FLEXIBILITEIT EN ZORG De twee boerderijen zijn ingericht met mogelijk-> Lijkt in een nieuwbouwsetting een haalbaar heden om als woongroep te gebruiken.verhaal Elke eenheid is als zorgappartement of als star- terswoning te gebruiken.> Wel is het van belang dat het volumerelatief fors is TUSSEN ONTMOETEN EN AFZONDEREN De tuin achter de twee boerderijmassa’s wordt> Locatie van de ontwikkeling moet echt in en door de erfbewoners gezamenlijk onderhouden;nabij kern zijn De hof-ruimte dient als tussenruimte tussen privé ■ Hier wonen mensen die houden van koken, samen en voor elkaar en dorps- binnenruimte in de woningen en de gezamenlijke> Buiten de kern wordt het lastiger om tot bewoners. Lekker Bourgondisch eten. Een woongroepachtige setting, met buitenruimte om de boerderijen.ontwikkeling te komen voldoende privé ruimte in de woning. Op het erf ligt de nadruk op gemeen- schappelijk gebruik, ruimte die bij verschillende gelegenheden wordt> Sterk thema koppelen aan het verhaal is een gebruikt door derden.grote pré Op het erf staat een oude boerderij, deze boerderij wordt herontwikkeld, het> Bij het realiseren op meer plekken als voorhuis krijgt nieuwe, gemeenschappelijke functies. Hier bevinden zich eenbekend ‘concept’ in regio is sterk biljartzaal en een praatcafé, waarvan het hele dorp gebruik kan maken. In het voorhuis is ook een multifunctionele ruimte opgenomen, die door ver-Bert-Jan Bodewes schillende zorgverleners op bepaalde tijden (spreekuren) per week gebruiktKUUB centrum particuliere bouw kan worden. Naast de bestaande boerderijmassa wordt een nieuw volume ontwikkeld. Samen vormen de volumes op het erf een intieme hof-ruimte. Deze ruimte wordt gebruikt door de bewoners en bij verschillende gelegenheden ook door andere dorpsbewoners. Denk bijvoorbeeld aan dorpsfeesten in het gezamen- lijke hof, een zomerbuurtbarbecue etc. De woningen zijn ontsloten via een interne galerij die uitkijkt op de gezamen- lijke buitenruimte, het hof. De zestien wooneenheden op het erf hebben tussen de 50 en 100 m2 aan binnenruimte. Op het erf wonen ongeveer 32 personen. Dit zijn ideale wonin- gen voor (senioren) echtparen of jonge startende stelletjes. Het erf ligt in het dorpscentrum, zodat de bewoners zich middenin het dorpse leven bevinden, ideaal voor bewoners zonder auto. Naast het achtererf bevindt zich een parkeerplaats voor bezoekers van ‘Gast aan tafel’ en voor de bewoners met auto.12 13
  • 8. DAAD-ONIX CAHIER #6 2/ ‘KASHBA-ERF’ ‘Woningen zijn op een eenvoudige manier flexibel te maken. Door woningen met steektrap te ontwerpen, worden woningen bruikbaar voor ouderen èn starters, omdat een lift gemakkelijk kan worden toegevoegd.’ Ellis Dost, Directeur Woonservice Drenthe‘KASHBA-ERF’ RUIMTELIJKE RELATIE De locatie van dit erf is aan de rand van het dorp.> Bij geval van nieuwbouw goed haalbaar Het erf is rommelig en intiem, de principes van een erf worden hergebruikt, de maat van de> Zeker met een sterk thema, in de gebouwen wijkt duidelijk af, gebouwen zijn over-nabijheid van centrum of voorzieningen wegend kleiner: het is eerder en verzameling bij-krachtig neer te zetten gebouwtjes zonder boerderij. De gebouwen op het erf zijn allemaal nieuwbouw, kleine geschakelde> Volume en verdelingen zijn mooi voor een eenheden die profiteren van de maat van het erf.gezonde ontwikkeling, die gevarieerde vraagaan kan FLEXIBILITEIT EN ZORG De woningen zijn levensloopbestendig en flexibel> marge in de variatie van de woningen is in grootte.acceptabel en lijkt te kunnen worden Door op het erf ruimte te reserveren voor tuinenopgevangen in het totaal die voor een deel kunnen worden ‘weggegeven’ of uitgeleend aan buren of derden.> Keuze van bouwsystemen belangrijk voor de ■ De ruimtes op dit erf vormen een scala aan intieme plekken, de woningenprijs versus de TUSSEN ONTMOETEN EN AFZONDEREN staan los of geschakeld schijnbaar willekeurig door elkaar. Intiem wonen, in Het erf heeft een overvloed aan kleinschalige het groen en op het erf. Hier wonen mensen die van tuinen houden, groen om> Goed beheer van totaal lijkt mogelijk omdat intieme buitenruimtes. Soms zijn deze privé. zich heen. Houdt u van tuinieren? Kunt u dat nog? Of is die tijd voorbij? Deer alleen maar woningen zijn Private buitenruimte is in de vorm van patios en tuinen zijn zo ontworpen dat zij voor een deel kunnen worden ‘weggegeven’ veranda’s onderdeel van de volumes. of uitgeleend aan buren of derden, zo houden mensen privacy en zicht opBert-Jan Bodewes groen, maar zijn bewoners niet noodzakelijk ‘belast’ met tuinonderhoud.KUUB centrum particuliere bouw De wooneenheden variëren tussen de 50 en 100 m2. De woningen kunnen op veel verschillende manieren gebruikt en ingedeeld worden, ze zijn flexibel in dagelijks en toekomstig gebruik. De bewoner kan de woning verkleinen, of vergroten door een deel van de woning aan de buren te verhuren of van de buren te huren. Het is daarnaast mogelijk een traplift toe te voegen of weer te verwijderen, men kan er voor kiezen op de begane grond te gaan wonen en de verdieping te gebruiken voor bezoek/mantelzorg. Een deel van de woon- kamer kan in de toekomst een slaapkamer worden. Bewoners op het erf hebben ieder veel privacybehoefte binnenshuis, soms gekoppeld aan een intieme buitenruimte. Op het erf bevinden zich een zorg- functie, een zusterpost, en uitruilbare (moes)tuintjes. Deze functies worden door het hele dorp gebruikt. Op dit erf kunnen verschillende mensen op een goedkope manier wonen. De maat van het erf is behouden, maar de invulling is nieuw. Met de kleine volu- mes en verschillende schakelingen ademt het geheel de kleinschalige sfeer van een kashba, een Arabische marktwijk.14 15
  • 9. DAAD-ONIX CAHIER #6 3/ ‘EEN GEZONDE MIX’ ‘Het mixen van mensen is essentieel, niet alleen ouderen bij elkaar, maar verschillende mensen samen laten leven’ Ellis Dost, Directeur Woonservice Drenthe‘EEN GEZONDE MIX’ RUIMTELIJKE RELATIE Dit erf bevindt zich op het platteland.> In geval van verbouw optie naar woningen Een erf alsof het een werkende boerderij betreft.lijkt het een moeilijk verhaal Aan het bestaande volume van de boerderij wor- den schuur-massa’s en bijgebouwen toegevoegd.> Een ‘light’ verbouw waarbij het eenboerderij of schuur een verzamel-functie FLEXIBILITEIT EN ZORGkrijgt en geen wonen is sterk Grote variatie in wooneenheden, tussen 50 en > 200 m2 (binnen).> Nieuwbouw van complexen in de aantallen In ieder geval één ‘mantelzorgwoning’ op het erf.en vorm zoals nu geschetst lijkt duur te Mogelijk zorgpunt of Zorgbox op het erf of in deworden bestaande boerderij.> Vorm zoals nu geschetst maakt een TUSSEN ONTMOETEN EN AFZONDERENgezonde bruto-netto verhouding in relatie tot Tussen de diverse volumes ontstaat/bestaat eende waarde ontwikkeling lastig gemeenschappelijke erf, hier ontmoeten de erf- en dorpsbewoners elkaar. ■ In het landschap staat een (oude) boerderij. Een hoofdgebouw met schuren> Maar bij het ontwikkelen in een systeem Binnenin de volumes worden veranda’s en patio’s en bijgebouwen op het erf, alsof het nog in bedrijf is. Hier wordt gewoond opwat op meer plekken toepasbaar is lijkt het ontworpen die voor voldoende privé-buitenruim- een erf met de voordelen van een landelijke omgeving (rust, groen, ruimte)een haalbaar verhaal te kunnen worden tes zorgen. en tegelijkertijd de voordelen van een gezellig erf, meer mensen om je heen. Niet afgelegen en verlaten, maar gezamenlijk in het landschap. Hier wonen> Het knelpunt zit in de beperkte aantallen mensen met en zonder kinderen, ze zorgen voor reuring op het erf.> Repetitie van het concept lijkt een haalbaar De boerderij wordt hergebruikt door er nieuw programma aan toe te voegen.verhaal Om kosten te besparen wordt de bestaande boerderij gebruikt voor functies met eisen waar de ruimte al aan voldoet. Er wordt gezocht naar relevante> Mogelijk in het hoge segment een goede functies. Het gaat hierbij mogelijk om een publiekstrekker voor de regio.kans Voorbeelden zijn: Een kinderboerderij gecombineerd met kinderopvang en beheerderwoning inBert-Jan Bodewes het voorhuis. Een Zorgbox op de deel van de boerderij (deze kan uiteraardKUUB centrum particuliere bouw ook bijgeplaatst worden op het erf). De schuur als gezamenlijke opslag voor fietsen, caravans, motoren, auto’s, scootmobiels en zelfs als werkplaats. Kortom, verschillende situaties, verschillende bewoners en verschillende plekken zullen steeds verschillende oplossingsrichtingen genereren, specifiek voor elke situatie. Naast de hergebruikte boerderij komt op het erf ook nieuwbouw. De woon- eenheden op het erf verschillen in grootte maar passen alle bij de maat van het erf en de boerderij. Iedere woning heeft altijd aan de ene kant zicht op het erf en aan de andere kant zicht op het landschap. De grootste eenheid heeft meer dan 200 m2 ter beschikking, de kleinste wooneenheden zijn 50 m2. De binnenruimte in de afzonderlijke woningen is geheel privé. Er is private buitenruimte in de vorm van veranda’s en/of patio’s. De ruimte op het erf is voor collectief gebruik. Eventueel kan het erf verdubbeld worden om zo het groeimodel in haar setting te toetsen.16 17
  • 10. DAAD-ONIX CAHIER #6 4/ ‘TUSSEN KUNST EN KITSCH’ ‘Het mixen van mensen is essentieel, niet alleen ouderen bij elkaar, maar verschillende mensen samen laten leven’ Ellis Dost, Directeur Woonservice Drenthe‘TUSSEN KUNST EN KITSCH’ ■ Kunst in het landschap of aan de rand van het dorp. Hier kan de vrijbuiter zijn gang gaan. De bestaande boerderij wordt gebruikt als basis voor de> Dit lijkt in een laag en middensegment van kunstzinnige pionier ruimten in of aan te timmeren.de markt moeilijk tot niet haalbaar Delen van de schuur worden opgevuld met woningen. De maat van de woning wordt door de bewoners zelf bepaald, een specifiek jasje voor ieder individu.> Nieuwbouw voor het hogere segment kan Er is veel keuzevrijheid, iedere bewoner kan op zijn eigen manier, uitgaandmogelijk, van de bestaande schuur, zijn woning ontwerpen en (laten) bouwen. De ruim- te die zo ontstaat, is bruikbaar voor verschillende doeleinden, atelierruimte,> Verbouw lijkt bijna zeker niet te kunnen stalling voor je motor, klus- en hobbyruimte van allerlei soorten, etc. Deze extra ruimte kan zich aan de buitenzijde van de schuur bevinden of meer> In hogere segment kan het alleen voor intiem/rustiger aan de binnenzijde.‘believers’ die willen investeren in comfort en De wooneenheden op het erf variëren tussen de 150 en 200 m2, hiervan isconcept een gedeelte ingericht als werkruimte/atelier. Op het erf wonen maximaal tien personen.> Ongeschikt om groter doelgroep mee te In de boerderij bevinden zich woon- en werkeenheden, in het voorhuis isbedienen ruimte voor een expositieruimte en een kinderopvang. Daarnaast is het mogelijk om (kunst)cursussen te faciliteren in het voorhuis of op het erf. Het RUIMTELIJKE RELATIE> In zeer smalle ‘top’ segment maakt het erf heeft een publieke functie als een beeldentuin en wellicht een theehuis. De Dit erf bevindt zich op het platteland.mogelijk een kans mits unieke locatie beeldentuin, de expositieruimte, cursussen en kinderopvang worden door de Een erf alsof het een werkende boerderij betreft. hele regio bezocht. Aan het bestaande volume van de boerderij wor-Bert-Jan Bodewes Op het erf zijn besloten plekken ontworpen voor intiemer samenzijn voor den schuur-massa’s en bijgebouwen toegevoegd.KUUB centrum particuliere bouw bewoners en bezoekers, hierdoor wordt collectief gebruik van het erf moge- lijk, binnen de publieke functie. Op het erf zijn bovendien parkeerplaatsen FLEXIBILITEIT EN ZORG aanwezig voor bewoners en bezoekers. Op twee plekken op het erf is ruimte Grote variatie in wooneenheden, tussen 50 en > gereserveerd voor typisch rommelig erf-gebruik, hier kunnen de kunstzinni- 200 m2 (binnen). ge, creatieve bewoners cursussen geven en/ of zelf werken aan verschillende In ieder geval één ‘mantelzorgwoning’ op het erf. projecten. Mogelijk zorgpunt of Zorgbox op het erf of in de Binnen hebben de bewoners veel privacy, op het erf wordt veel gemeenschap- bestaande boerderij. pelijk gebruikt. Het erf is zeer goed bereikbaar met openbaar vervoer en auto. TUSSEN ONTMOETEN EN AFZONDEREN Hier komen actieve mensen op af met veel ruimtebehoefte, hobby’s en/of Tussen de diverse volumes ontstaat/bestaat een werk aan huis. De overmaat in de woning kan door iedereen naar eigen gemeenschappelijke erf, hier ontmoeten de erf- en behoefte worden ingevuld. Er wordt rekening gehouden met de toekomst: dorpsbewoners elkaar. wanneer bewoners de extra ruimte niet meer gebruiken kan die worden Binnenin de volumes worden veranda’s en patio’s ‘ingeleverd’. Deze ruimte wordt dan gebruikt als werkruimte of woonruimte ontworpen die voor voldoende privé-buitenruim- voor een (nieuwe) bewoner/huurder, of, als daar behoefte aan is, een zorg- tes zorgen. functie ten behoeve van de bewoners van het erf en het dorp. Zo kunnen men- sen hun woning (en/of het totale complex) in de toekomst aanpassen aan de behoeftes van dat moment. Er kan steeds doorgetimmerd worden zodat het geheel functioneel blijft, net als op een boerenerf.18 19
  • 11. DAAD-ONIX CAHIER #6 ONIX DORPS WONEN Bij de seniorenwoningen in Eelde heeft Onix een grootschalig appartementengebouw optimaal geïntegreerd in zijn dorpse omgeving. Bij de ana- lyse van de opgave zijn destijds voorbeelden van appartementengebouwen bekeken waarbij het erf geprivatiseerd is en zich afkeert naar zijn directe omgeving. Hierdoor ontstaat er een deprimerende achterkantsituatie die afschrikt en gebaseerd is op angst. Juist dit negatieve voorbeeld heeft geleid tot een strategie om alleen maar voorkan- ten te situeren in onze nieuwe opgaven. Voorkanten naar het dorp, voorkanten naar het erf, met een gastvrije uitstraling. Het erf als voor- ruimte van het wonen heeft in dorpse omgevingen een belangrijke betekenis als variant van de voor- tuinen en kan goed als intermediair tussen het pri- Boerderij ‘De Wildeman’ te Veenhuizen vate en openbare werken. Het erf bied niet alleen werd getransformeerd tot een toegang tot de woningen maar is ook een mooie verblijfsplek waar zowel de tuin, bestrating, auto- ’s en de woningen een vanzelfsprekende plaats innemen. Naast het erf is ook onze voorliefde voor het boe- renerfgoed geen geheim. De schuur heeft een belangrijke positie ingenomen in het werk van Onix. Deze aantrekkingskracht heeft geleid tot de volgende definitie van de schuur: Een functionele ruimte met karakter die uitdaagt tot ander gebruik. Onder deze definitie hebben wij al een schuur- school, schuuratelier, schuurkantoor, schuurhuis en een schuurbrug gerealiseerd.20 DAAD-CAHIER #6 / 21
  • 12. DAAD-ONIX CAHIER #6 DAAD DORPS BOUWEN Bij DAAD Architecten in Beilen vindt, naast werk aan concrete ontwerp- en bouwopgaven, architec- tonisch onderzoekplaats: de veranderde verhou- ding tussen architectuur en landschap, de omgang met de geschiedenis, tijd en complexiteit, het ver- haal en de zintuiglijke beleving van architectuur en andere aan de ontwerpdiscipline gerelateerde vragen. DAAD heeft ervaring in het ontwerpen van inbrei- dingen, uitbreidingen en renovatieprojecten van en in dorpen. Waarbij de nadruk ligt op: schaal- vergroting van agrarische bedrijvigheid, herge- bruik van boerderijen en de transformaties van dorpen. De nadruk ligt daarbij op de korrelgrootte, de maat en de karakteristieke eigenschappen van de dorpen. Niet de letterlijke herhaling van eerder Boerderij ‘De Wildeman’ te Veenhuizen werd getransformeerd tot een gebouwde boerderijen, schuren en woningen, maar de specifieke karakteristieke eigenschappen van het dorp inzetten als basis voor nieuwe toe- voegingen aan de dorpen. Een voorbeeld van een soortgelijk project is het project ‘op dorpse schaal’ in Elp. In dit pilotpro- ject is voor de dorpen in Midden-Drenthe een nieuwe participerende werkwijze toegepast bij het aanwijzen van toekomstige in- en uitbreidingslo- caties voor woningbouw in zand- en veendorpen. Op deze locaties mogen particulieren woningen bouwen aan de hand van vastgestelde spelregels. De spelregels bestaan uit vaste kaders en flexibele bouwstenen. De bouwstenen bieden mogelijkheden aan de ontwikkeling van een dorp met behoud van de specifieke dorpse eigenschappen.22
  • 13. DAAD Architecten BV ONIX Peter de KanPostbus 5 Postbus 474 Het Grafisch Huis9410 AA Beilen 9700 AL Groningen Kostersgang 32-34 9711 CX GroningenBezoekadres BezoekadresPaltz 15 Papiermolenlaan 3-15 Telefoon 050 318 3333Telefoon 0593 58 24 50 Telefoon 050 5290252 dekan@grafischhuis.nlinfo@daad.nl info@onix.nlwww.daad.nl www.onix.nl