Your SlideShare is downloading. ×
Crowdsourcing: wat kan de Koninklijke Bibliotheek daarmee?
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Crowdsourcing: wat kan de Koninklijke Bibliotheek daarmee?

1,269
views

Published on

In het eerste gedeelte lees je wat crowdsourcing is, waarom mensen er hun tijd & geld in willen stoppen en hoe het verschilt van traditioneel vrijwilligerswerk. Ook lees je wat de meerwaarde & …

In het eerste gedeelte lees je wat crowdsourcing is, waarom mensen er hun tijd & geld in willen stoppen en hoe het verschilt van traditioneel vrijwilligerswerk. Ook lees je wat de meerwaarde & voordelen kunnen zijn, afgezet tegen veel gehoorde nadelen. Vervolgens wordt een aantal adviezen gegeven voor het opzetten van een succesvol crowdsourcing-project.

In deel twee zoomen we in op crowdsourcing binnen de culturele sector (GLAMs). We onderscheiden zes manieren waarop crowdsourcing hierbinnen wordt ingezet en geven van elk een aantal voorbeelden. Aan de hand van deze zes categorieën bekijken we waarom & hoe de Koninklijke Bibliotheek de kennis & tijd van het publiek zou kunnen gebruiken om waarde toe te voegen aan haar activiteiten. Tevens bespreken we welke uitdagingen en aandachtspunten we daarbij tegen zullen komen.

Het hele artikel is doorspekt van voorbeelden van crowdsourcing-projecten, zowel binnen als buiten de culturele sector.

Published in: Education

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,269
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
21
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Crowdsourcing: wat kan de Koninklijke Bibliotheek daarmee?In Wikipedia, Wikimedia, GLAMwiki - Wat kan een erfgoedinstelling daarmee? (december 2011) belichtteOlaf Janssen, projectleider bij de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag, enkele erfgoedgerelateerdevoorbeelden van crowdsourcing binnen de Wiki-gemeenschap. In dit artikel van februari 2012 bekijkt hijcrowdsourcing in een breder perspectief.In het eerste gedeelte lees je wat crowdsourcing is, waarom mensen er hun tijd & geld in willen stoppenen hoe het verschilt van traditioneel vrijwilligerswerk. Ook lees je wat de meerwaarde & voordelenkunnen zijn, afgezet tegen veel gehoorde nadelen. Vervolgens wordt een aantal adviezen gegeven voorhet opzetten van een succesvol crowdsourcing-project.In deel twee zoomen we in op crowdsourcing binnen de culturele sector (GLAMs). We onderscheiden zesmanieren waarop crowdsourcing hierbinnen wordt ingezet en geven van elk een aantal voorbeelden. Aande hand van deze zes categorieën bekijken we waarom & hoe de Koninklijke Bibliotheek de kennis & tijdvan het publiek zou kunnen gebruiken om waarde toe te voegen aan haar activiteiten. Tevens besprekenwe welke uitdagingen en aandachtspunten we daarbij tegen zullen komen.Het hele artikel is doorspekt van voorbeelden van crowdsourcing-projecten, zowel binnen als buiten deculturele sector.Crowdsourcing?Bij crowdsourcing (Nederlands: “we gooien het in de groep”) wordengroepen anonieme vrijwilligers uitgenodigd te helpen gezamenlijk eenidee, product of dienst te realiseren, door werk, kennis, tijd of geld bijte dragen. Hierbij zijn bijdragen van alle deelnemers welkom, ongeachtkennisniveau, precieze motivatie of duur van de inzet. Ieder steltm.a.w. zijn specifieke talent ter beschikking.Het uitgangspunt van de organisator is uiteindelijk baat te hebben bijde afzonderlijke bijdrages vanuit de groep. De kracht vancrowdsourcing schuilt in de nieuwe vorm van ‘ontlokken’ en bundelen van de bijdragen van het publiek,waarbij sociale overwaarde, de overvloed aan beschikbare maar vaak verborgen kennis, inzet & hulp vanmensen, een belangrijke rol speelt.Vanuit een businessperspectief kun je onder crowdsourcing verstaan: het uitbesteden van traditionelebusiness-activiteiten aan mensen buiten het bedrijf of de organisatie (aldus Jeff Howe). Crowdsourcinggaat verder dan outsourcing - het uitbesteden aan goed gedefinieerde externe partners, waarbijnormaliter sprake is van een contractuele en gesloten relatie. Het is een open oproep aan een veelal nietprecies afgebakende groep vrijwilligers om bij te dragen aan een bedrijfsactiviteit.Nog korter: crowdsourcing is volgens sommigen niet meer dan een gemoderniseerde uitvoering van detraditionele ideeënbus.Motivatie van crowdsourcersDeelnemers van crowdsourcing-projectenworden vaak niet zo zeer gedreven doormateriële motieven zoals geld verdienen), maarmeer door de onderliggende immateriëlebeloning. Vaak is er sprake van een mix vanegocentrische en altruïstische motieven, metingrediënten uit de volgende lijst: het bevredigenvan nieuwsgierigheid, uitdagingen aangaan, status & erkenning binnen een community verwerven,waardering krijgen, intellectuele verrijking opzoeken, bij een groep horen, voor de publieke zaak werkenof simpelweg plezier hebben.
  • 2. Deelnemers zijn meestal wel in staat en gemotiveerd om aan een idee bij te dragen, maar de exploitatievan dat idee is een hele andere zaak. Zo is een nieuw recept voor bier bedenken (‘open beer’ project)wellicht nog redelijk eenvoudig; een bierbrouwerij opzetten plus de marketing en distributiekanalenregelen, is echter iets van een hele andere magnitude. Onderzoek naar crowdsourcing in commerciëlebedrijven laat verder zien dat het overnemen van ideeën, software of content van consumenten door eencommercieel bedrijf statusverhogend werkt.Dat klinkt verdacht veel als ‘gewoon’ vrijwilligerswerk. Is het oude wijn in nieuwe zakken?Net als de kleine zelfstandige tegenwoordig verhipt is tot ZZPer, ofeen ouwe vrij(st)er anno 2012 een happy single heet, iscrowdsourcing in feite een hippe term voor collectief vrijwilligerswerk.Crowdsourcing 1.0 gebeurde inderdaad vroeger ook al, denk bv. aanvogels tellen, meteoren spotten of wegen sneeuwvrij maken.Door menselijke netwerken die ontstaan zijn door sociale media enmoderne communicatiemiddelen (Twitter, Facebook, wiki’s,smartphones, mobiel breedband) heeft vrijwilligerswerk een nieuweimpuls, incl. bijbehorende nieuwe naam gekregen: crowdsourcing(2.0). Kenmerkend en onderscheidend t.o.v. het ‘oude’ vrijwilligerswerk zijn daarbij onder meer Door de oproep via sociale media te verspreiden is de impact enorm. Het bereik van deze netwerkmedia is immers wereldwijd en beperkt zich niet tot personen die al bij de initiatiefnemers bekend zijn. Geen verplichtingen, veel flexibiliteit. Je hoeft niet eerst lid te worden van een club en je kunt zelf projecten kiezen die zegmaar helemaal jouw dingetje zijn. En elke bijdrage is welkom, groot of klein, eenmalig of structureel. Bijdragen zijn minder tijd- en plaatsafhankelijk: je hoeft meestal niet op een bepaalde plek op een bepaalde tijd te zijn om een bijdrage te leveren. Zo kun je op de site van petities.nl in je eigen tijd lekker de pyjama-activist uithangen.Enkele voorbeelden van crowdsourcing 2.0 (buiten de erfgoedsector) Heel Wikipedia – zie mijn eerdere artikel  Twitter-hashtag #dtv (durf te vragen) om Samen een voetgangersbrug financieren oplossingen te krijgen uit de Twitter- gemeenschap. Insectenlijkjes op je nummerplaat tellen om de spatio-temporele variatie in  En nog veel meer…. insectendichtheid in kaart te brengen Een verongelukte ballonvaarder opsporen, of de sheriff uithangen in Texas Open-source software maken Je stad leuker maken Geld inzamelen om samen met je fans een CD uit te brengen (zie ook het ding van Mondo Leone, mijn persoonlijke favoriet)
  • 3. De voordelen & meerwaarde van crowdsourcingCrowdsourcing kan op een aantal verschillende manieren toegevoegde waarde opleveren voor de partijdie het organiseert. We bespreken er een aantal:1) Het aanboren van kennis en creativiteit buiten de eigen organisatie. De (creatieve) expertise buiten de muren kan een bedrijf significante meerwaarde brengen, het is dus belangrijk die te vangen. Lego laat consumenten in wedstrijden eigen speelgoed ontwikkelen; de winnende ontwerpen kunnen vervolgens door iedereen gekocht worden. Winnaars kunnen uit elke leeftijdsgroep komen, een aantal populaire producten uit het assortiment is bedacht door kinderen.2) Directe feedback over producten of diensten. Wanneer een organisatie de menigte de ruimte geeft hun kritiek te uiten en interacties aan te gaan met het bedrijf, kan het deze informatie gebruiken om hun producten te verbeteren.3) Een sterkere relatie tussen product en consument Crowdsourcing geeft consumenten het gevoel dat zij werkelijk iets te zeggen hebben over een bedrijf, product of dienst. Zij krijgen het gevoel dat er actief en serieus naar hen wordt geluisterd, dat hun ideeën worden opgenomen en uitgevoerd. Omdat zij ‘voor eventjes’ het gevoel hebben deel te zijn van het bedrijf, neemt hun waardering toe en versterkt het de band tussen de twee partijen.4) Organisaties die crowdsourcing (willen) inzetten, worden uitgedaagd hun bestaande processen en werkwijzen te evalueren en waar nodig aan te passen. Mensen kijken kritisch naar de transparantie van de processen waar ze deel van uitmaken. Dit kan voor een bedrijf als frisse wind werken en slimme vernieuwing stimuleren.5) Vele handen maken lichter en goedkoper werk Door grote, en traditioneel dus dure werkzaamheden in kleine, simpele activiteiten op te knippen en deze vervolgens door grote aantallen vrijwilligers (bijna) gratis te laten verrichten, kunnen bergen werk verzet en bakken geld bespaard worden. Een bekend voorbeeld is Amazon’s Mechanical Turk, een moderne versie van het aloude heitje voor een karwijtje. Hiermee kunnen bedrijven beschikken over een flexibele pool arbeidskrachten. Een ander voorbeeld: bij inloggen wordt je vaak gevraagd schots- en-scheef verdeelde letterreeksen, zgn. captcha’s over te typen om te bewijzen dat een mens achter de computer zit. Een organisatie kan dit slim gebruiken door bv. oude manuscripten, die niet geOCRd kunnen worden, in woorden op te knippen en deze bij het inloggen over te laten typen. Als genoeg mensen inloggen, krijg je vanzelf en geheel gratis een compleet OCR-bestand. Veel gebruikt wordt reCaptcha.6) Vele handen maken beter werk Als je in bovenstaand voorbeeld ook de captcha door meerdere gebruikers herhaaldelijk laat invoeren, wordt de kans op fouten kleiner. De Wet van Linus (de variant van Eric Raymond: with enough eyeballs, all bugs are shallow) blijkt ook toepasbaar op het maken van webcontent.7) Virale netwerkeffecten, mond-op-mond reclame 2.0. De cruciale rol van sociale media bij crowdsourcing maakt het relatief makkelijk om mond-op-mond reclame voor je te crowdsourcen project of product te maken. Zo zal iemand een hulpverzoek dat hij doorgestuurd krijgt van een vriend, familielid of andere bekende, sneller inwilligen dan wanneer hij datzelfde verzoek rechtstreeks van een onbekende organisator zou krijgen. De moderne variant van de Tupperware-party dus. Als de Facebook-pagina van het project dan ook nog eens veel “Vind ik leuks” scoort, zal het dus wel een mieters initiatief zijn dat je simpelweg niet mág missen.
  • 4. Nadelen, valkuilen en aandachtspuntenNaast de grote voordelen kent crowdsourcing uiteraard ook een aantal nadelen en punten waarop eenorganisator moet letten bij het opzetten en uitvoeren van samenwerkingsprojecten met het publiek. Webekijken er vier.1) Motiveren van deelnemers Om een crowdsourcing-activiteit tot een succes te maken is (semi-)permanente motivatie van de deelnemers vaak essentieel, zeker als er voor langere perioden een beroep op hen wordt gedaan. Het blijvend gemotiveerd houden van vrijwilligers is niet makkelijk; zo moet je als organisator de (tussen)resultaten en successen zichtbaar uitdragen via de (vaak sociale) media. Verdere voorwaarden zijn onderling respect, vertrouwen, openheid, gelijkwaardigheid en enthousiasme; dit soort zaken komen te voet en gaan te paard.2) Kwaliteit & kwantiteit van de bijdragen Crowdsourcing geeft iedereen de mogelijkheid om te participeren in een activiteit, je hoeft niet aan bepaalde criteria te voldoen. Het is dan ook de vraag of alle deelnemers wel gekwalificeerd zijn voor de activiteit. Het risico bestaat dat een groot deel van de bijdragen van lage kwaliteit of ondermaats zal zijn. Als vuistregel geldt dat 75% van de inzendingen niet boven het maaiveld uitsteekt. Daarnaast leveren grote hoeveelheden slechte bijdragen een praktisch probleem: de selectie van de ‘pareltjes’ kost veel inspanning en dus geld. Bijdragen moeten bovendien worden gepubliceerd en iedere inzender moet een reactie krijgen. Verder zullen er verschillen zitten in de stijl van de bijdragen, vooral relevant bij bv. gemeenschappelijke schrijf- en fotografieprojecten. Dit maakt inpassen in het grote geheel soms lastig. De kwaliteit van bijdragen kan beïnvloed worden door deelnemers een vast format en spelregels te geven. Helaas lenen niet alle crowdsourcing-activiteiten zich voor een vast format en de praktijk leert dat spelregels niet goed gelezen worden. Door bv. financiële beloningen en heldere beloningscriteria aan te bieden, kan meer aandacht voor de gewenste kwaliteit van de bijdragen worden verkregen.3) Beperkingen in collaboration tools Bij een typische crowdsourcing-initiatief levert de vrijwilliger zijn/haar individuele bijdrage via een collaboration tool. De huidige generatie tools stelt gebruikers maar beperkt in staat voort te bouwen op andermans werk en zo synergieën te benutten. Positieve uitzondering zijn hierbij tools voor open- source softwareontwikkeling. Medewerkers binnen bedrijven hebben vaak wel beschikking over faciliteiten om het werk gezamenlijk uit te voeren o.b.v. kennis en ervaring van collega’s. Wanneer er betere tools beschikbaar komen, kunnen crowdsourcing-vrijwilligers meer voor een project betekenen.4) Auteursrechten In crowdsourcing-initiatieven doen deelnemers op vrijwillige basis mee. De regeling dat in loondienst ontwikkeld IPR vanzelf eigendom wordt van het bedrijf, geldt vaak niet bij crowdsourcing. Bij de meeste crowdsourcing-projecten worden de rechten om de bijdragen te exploiteren meestal exclusief door het bedrijf geclaimd. Omdat crowdsourcing een redelijk nieuw fenomeen is, is de kans groot dat veel deelnemers zich (nog) niet bewust zijn van de auteursrechten op hun bijdragen. Door de opkomst van nieuwe, laagdrempelige, open licentievormen zoals CreativeCommons zullen mensen zich bewuster worden van de rol die IPR bij crowdsourcing speelt en kan de balans naar de andere kant omslaan: door wijdverbreid gebruik van CreativeCommons zullen
  • 5. de mogelijkheden voor commerciële exploitatie van crowdsourcing-resultaten mogelijk ingeperkt worden. Een ander auteursrechtelijk probleem dat bij crowdsourcing voor kan komen, is de onzekerheid of de deelnemer wel de bedenker van de crowdsourcing-bijdrage is; hij kan het ook overgenomen (gestolen) hebben. Het kan vervolgens veel tijd en geld kosten om uit te zoeken wie wel de rechtmatige eigenaar is geweest.Adviezen voor succesvolle crowdsourcing-projectenBij het opzetten van een crowdsourcing-project kan een organiserende partij veel van de gemaaktefouten van anderen leren. De volgende best-practice adviezen kunnen erbij kunnen helpen een project toteen succes te maken.1) Wees helder over wie je bent en wat je met je project wilt Als je een bekende, grote organisatie bent, is het te verwachten dat de crowd geïnteresseerd is om mee te werken aan je project. Zie bv. het Ice Hunters project van de NASA. Maar wat als je niet zo bekend bent, hoe vind je dan gemotiveerde vrijwilligers? Een eerste stap is aan je potentiële hulptroepen uitleggen wie je bent, waar je voor staat, wat je wilt bereiken met het project en naar wat voor soort vrijwilligers je op zoek bent. Ben je op zoek naar die ene persoon die misschien net dat stukje specialistische kennis in huis heeft, of wil je zoveel mogelijk mensen mobiliseren?2) Zorg voor voldoende tijd & geld Het inschakelen van de hulp van onbekenden kan niet zonder kosten & inspanning. Hoewel de bijdragen van de vrijwilligers zelf gratis kunnen zijn, is er (vrijwel) altijd een centrale organisatie nodig om het project te starten, de uitvoering te begeleiden en de resultaten om te zetten in iets bruikbaars. Als je serieus genomen wilt worden, zorg voor een gedegen aanpak gedurende het hele project; maak hiervoor voldoende mensen en middelen binnen je bedrijf vrij.3) Wees voorbereid op het succes Laat je niet verrassen door het succes van je crowdsourcing-initiatief. Dus beantwoord bij aanvang al “vragen voor later”, zoals: - Stel dat we een oplossing krijgen, hoe kunnen we hier een opvolging aan geven binnen de organisatie? - Is er budget voor follow-on? - Hoe gaan we om met bv. een patent dat voortkomt uit het project?4) Zoek de juiste crowd Je hebt al nagedacht over het soort crowd dat je nodig hebt. Als dat niet Jan en alleman is, spreken we al snel over elite-sourcing of expert-sourcing, m.a.w. crowdsourcing met de juiste crowd. Daarbij is het sterk aan te bevelen vrijwilligers te zoeken in reeds ontwikkelde communities die zich gezamenlijk voor het project willen inzetten. Vermijd zo veel mogelijk om speciaal voor je project een eigen community op te zetten. Door met de juiste, betrokken vrijwilligers te werken is de kans op onbruikbare resultaten kleiner en heb je minder moderatie nodig. Dat maakt het proces efficiënter.5) Gebruik de juiste taal, wees kort & bondig Iedere organisatie heeft zijn eigen jargon. Als je de crowd wilt inschakelen, dan moet iedere buitenstaander kunnen begrijpen waar je het over hebt. Bedenk ook dat tegenwoordig online gelijk staat aan “weinig tijd, altijd haast en dus een korte aandachtsspanne”. Wees in je communicatie daarom eenvoudig, beknopt, generiek en visueel; zo zullen ook specialisten uit andere disciplines het
  • 6. snappen, zich geprikkeld voelen én uiteindelijk reageren. Beperk je daarbij niet zondermeer tot Nederland; de crowd neemt namelijk enorm toe als je in het Engels communiceert.6) Zorg voor een goede collaboration website Een website is een ideaal middel om een crowdsourcing-project te faciliteren. Belangrijk hierbij is: - Complete integratie met Twitter, Facebook en andere sociale media - Duidelijk weergeven welke incentives de deelnemers of winnaar(s) krijgen. Dit kan materieel zijn, of de belofte dat de winnende ideeën terug te vinden zullen zijn in een product. - Veel activiteit & levendigheid, waarmee de samenwerking dynamisch van aard wordt. Deelnemers zijn de helden van hun eigen avontuur, ze raken gemotiveerd van gegarandeerde en regelmatige feedback over het verloop van het project. - Op een inzichtelijke en aantrekkelijke wijze de gegeven oplossingen kunnen bekijken, nieuwe oplossingen kunnen toevoegen en op bestaande oplossingen kunnen reageren. Een goed voorbeeld hiervan is My Starbucks Idea, waarbij de klanten van deze koffieketen hun product, experience & involvements ideas kwijt kunnen. De beste ideeën worden ook daadwerkelijk uitgevoerd.7) Zorg voor een aantal review-experts Hun taak is het om de aangedragen oplossingen rangschikken en beoordelen op waarde voor de organisatie. De experts kunnen binnen de organisatie werkzaam zijn, maar kunnen ook d.m.v. expert- sourcing gevonden worden.Deze opsomming is beperkt. Jasper Visser, auteur van de zeer interessante blog The Museum of theFuture, heeft een uitgebreidere lijst met 30 do’s voor het opzetten van succesvolle crowdsourcingprojecten gemaakt.We zoomen in: crowdsourcing & de culturele sector (GLAMs)Ook binnen de culturele sector is crowdsourcing momenteel een very trending topic. Mede ingegevendoor verminderde subsidiestromen, kijken steeds meer GLAMs hoe vrijwilligers ingezet kunnen worden ombedrijfsactiviteiten te ondersteunen.Oomen en Aroyo, onderzoekers van Beeld en Geluid en de VU, hebben een uitgebreid onderzoek (PDF,Slideshare) gedaan naar de impact van crowdsourcing in de erfgoedsector. Ze onderscheiden zesmanieren waarop crowdsourcing daar nu wordt ingezet. 1. Corrigeren & transcriberen : het corrigeren en/of transcriberen van beelden of teksten, veelal de resultaten van digitalisering i.c.m. OCR. Voorbeelden zijn onder meer  MONK, help een zoekmachine voor oude handschriften verbeteren  Transcribe Bentham, transcriptie van 12.400 manuscripten van Jeremy Bentham, een belangrijk filosoof en sociaal hervormer uit Londen (1748-1832)  Digitalkoot, speeltjes spelen om de nationale bibliotheek van Finland van strakke OCR te voorzien (check die mooie brochure). Winnaar van de DISH Award 2011  Het Victoria & Albert museum vraagt mensen online mee
  • 7. te helpen met het croppen van foto’s.2. Contextualiseren : het toevoegen van contextuele kennis aan objecten, bv. door het schrijven van artikelen. Voorbeelden zijn  Beschrijving van het Book of Kells (of een willekeurig ander cultureel hoogtepunt) op Wikipedia  1001 Stories of Denmark, gebruikers kunnen hun eigen verhaal, foto’s of video’s van 1001 erfgoedlocaties in Denemarken kwijt, of bijdragen van anderen lezen en aanvullen. Oneindig Noord-Holland is een vergelijkbaar initiatief.3. Complementeren : het op zoek gaan naar objecten om een (web)tentoonstelling of collectie aan te vullen.  In het project Europeana1914-1918 kunnen mensen foto’s, brieven, ansichtkaarten, souvenirs, verhalen of anekdotes over de Eerste Wereldoorlog uploaden of laten digitaliseren. Met behulp van de expertise van de Duitse nationale bibliotheek en Oxford University wordt de bestaande WOI-collectie in Europeana aangevuld.  Het Bruce County Museum and Cultural Centre heeft een uitgebreide collectie kranten uit het gebied rondom Kincardine, Ontario, Canada. Helaas mist het bepaalde edities uit de jaren ’30, ’40 en ’50. Ze vraagt het publiek te helpen bij het dichten van deze gaten.  The Museum of Broken Relationships is een rondreizend museum waar gebroken harten persoonlijke aandenkens aan hun ex-geliefden kunnen insturen. Ordinair exhibitionisme of nuttige zelfhulp?4. Classificeren : het verzamelen en corrigeren van beschrijvende metadata bij objecten uit de collectie. Ook wel bekend als social tagging, user generated metadata of folksonomy. Anno 2012 een wijdverbreid fenomeen.  Net Nationaal Archief heeft sinds 2008 honderden foto’s uit haar eigen collectie en die van Spaarnestad Photo op Flickr gezet. Ze heeft gebruikers opgeroepen deze foto’s te verrijken met tags en commentaren. Dit is uitermate succesvol geweest, inmiddels zijn er door bezoekers duizenden tags toegevoegd.  Beeld & Geluid heeft Woordtikkertje ontwikkeld. Met dit leuke, laagdrempelige spel kunnen gebruikers spelenderwijs het archief van Man Bijt Hond van annotaties voorzien.5. Co-cureren : het benutten van de kennis of de inspiratie van niet-professionele curatoren bij het samenstellen van (web)tentoonstellingen.  Een fraai voorbeeld hiervan is Click! A crowd-curated exhibition in het Brooklyn Museum in de zomer van 2008. Onder het motto “de expertise buiten het museum is groter dan die daarbinnen”, werd het publiek uitgenodigd deze fototentoonstelling samen te stellen, te ordenen en te evalueren. Een vergelijkbare aanpak is gebruikt voor Split Second.6. Crowdfunding : het bijeen krijgen van (meestal) geld ter ondersteuning van activiteiten voor uitbreiding, behoud, ontsluiting of verrijking van de collectie. Dit is in tijden van een zich terugtrekkende overheid wellicht de belangrijkste crowd- activiteit die veel instellingen noodgedwongen onder de knie moeten krijgen.  Museum Meermanno, het oudste boekenmuseum ter wereld, biedt met Boek zoekt vrouw, man en bedrijf particulieren en bedrijven de mogelijkheid een boek te adopteren, om zo sluiting te voorkomen.
  • 8.  Stadsherstel Amsterdam wil het ‘Schooltje van Dik Trom’ in Etersheim aan de rand van het IJsselmeer met behulp van crowdfunding restaureren.We zoomen verder in: crowdsourcing & de Koninklijke BibliotheekEr zijn dus heel wat culturele instellingen en projecten die crowdsourcing tamelijk succesvol in weten tezetten. De grote hoeveelheid en verscheidenheid aan initiatieven in binnen- en buitenland doetvermoeden dat er voor (bijna) iedere instelling wel een zinvol doel en geschikte vorm te vinden zal zijnom samen te werken met het publiek.Aan de hand van de zes bovenstaande categorieën bekijken we hieronder waarom & hoe de KB de kennis& tijd van het publiek zou kunnen gebruiken om waarde toe te voegen aan haar activiteiten. Tevensbekijken we welke uitdagingen en aandachtspunten we daarbij tegen zullen komen.1) Corrigeren & transcriberen : het corrigeren en/of transcriberen van beelden of teksten, veelal deresultaten van digitalisering i.c.m. OCROndanks veel onderzoek is de huidige OCR-technologie nog niet in staat gedrukte historische teksten omte zetten in foutloze platte tekst. Zeker wanneer er grote hoeveelheden pagina’s gedigitaliseerd worden, ishet voor de KB, of zelfs digitaliseringspartner Google, in de praktijk onhaalbaar 100% correctemachineleesbare OCR te produceren. Daarnaast geeft de huidige OCR ook fouten in de structuur vanteksten, de software herkent maar ten dele paragraafkopjes, voetnoten, kanttekeningen, muzieknotaties,tabellen etc. op de juiste manier. Bij oude handgeschreven teksten, of gedrukte teksten in een bijzonderlettertype, is de situatie nog lastiger; die zijn voor de meeste mensen niet eens te lezen of te begrijpen,laat staan voor computers.Er zijn een aantal redenen waarom de KB zou moeten streven naar goede OCR:- Doorzoekbaarheid van haar full-text collecties. Niet alleen is het gezochte beter te vinden, maar tevens kan aanverwante informatie beter opgespoord worden. Zoals vorig jaar nog aangetoond door de gebruikersreacties op de lancering van Early Dutch Books Online, heeft vooral de wetenschappelijke doelgroep van de KB een onstilbare honger naar inhoudelijk en structureel strakke OCR.- Dataservices: de KB wil actief haar data via APIs gaan aanbieden aan zakelijke partijen en diensten. Die hebben er profijt van als de data zo goed mogelijk is.De crowd zou daarbij het volgende kunnen doen:- OCR-correctie van KB-digitaliseringsoutput: het herstellen van OCR-fouten in gedigitaliseerde gedrukte tekstcollecties (boeken, kranten, tijdschriften, kamerstukken, nieuwsbulletins etc.). Geschikt voor een brede groep mensen, mits je het leuk & intuïtief maakt.- Transcriptie van manuscripten: het omzetten van handschriften in tekst. Liefst ook in een begrijpelijke hedendaagse versie. Uiteraard slechts voor een geselecteerde groep vrijwilligers, expert-sourcing is hier the weapon of choice.Er wordt op dit terrein nog niet zichtbaar samengewerkt tussen de KB envrijwilligers. Journalist en taalhistoricus Ewoud Sanders: “Er staan bij Nederlandseinstellingen miljoenen pagina’s uit historische kranten, tijdschriften en boekenonline. De oude teksten die gelezen zijn met OCR wemelen vaak van de fouten.Bestaan er al mogelijkheden voor het publiek om hier, al dan niet na registratie, verbeteringen in aan tebrengen? Niet of nauwelijks”Als je de crowd voor je project wilt mobiliseren, moet je tenminste een goed vindbare projectwebsitehebben. Googlen op bv. “ocr crowdsourcing kb national library netherlands” (in diverse samenstellingen)
  • 9. levert slechts een verwijzing op naar de CONCERT tool uit het IMPACT-project. In de KB is hiermee eenpilot gedaan, maar daar is nooit een vervolg aan gegeven.Daarom de volgende suggesties en aandachtspunten:- Maak de tools leuk & intuïtief. Een goede OCR-correctietool werkt logisch en moet zonder veel uitleg kunnen. Bovenden moet hij leuk genoeg zijn voor gebruikers om terug te komen. Het eerder genoemde en prijswinnende Digitalkoot is een goed voorbeeld.- Of integreer OCR-correctie in workflows die klanten toch al gebruiken, zoals inloggen m.b.v. een captcha- Zorg dat de KB-digitaliseringsworkflow ingericht wordt op het verwerken van gecorrigeerde teksten. Niet alleen moeten de aangepaste tekstbestanden verwerkt worden, maar ook bv. de ALTO-files (woordcoördinaten voor highlighting) en zoekindexen moeten makkelijk aangepast kunnen worden. Versiebeheer en kwaliteitscontrole verdienen ook aandacht.2) Contextualiseren: het toevoegen van contextuele kennis aan objecten, bv. door het schrijven vanartikelen.De KB bezit schitterende collecties & objecten. Die probeert ze zo goed mogelijkte contextualiseren door bv. dossiers, webexposities, bladerboeken,collectiebeschrijvingen of Krantenthema’s. Gezien de omvang van de KB-collectiezijn dit per definitie druppels op een gloeiende plaat; er is nog voor honderdenmanjaren context & achtergrondinformatie te schrijven.In de long-tail van het internet zitten genoeg mensen met voldoende expertiseom objecten & (deel)collecties van de KB betrouwbaar te kunnen verrijken. Hetbestaan van relevante lemma’s op Wikipedia - een long-tail site bij uitstek - en devele sites van liefhebbers van “Nederlands geschreven erfgoed” (zomaar watvoorbeelden) sterken dit vermoeden. Daartussen zitten er vast genoeg die ookdaadwerkelijk bereid zijn de KB-dossiers aan te vullen, bladerboeken van meertoelichting te voorzien, of hun eigen verhaal bij bepaalde HistorischeKrantenartikelen te vertellen.Er wordt op dit terrein nog niet zichtbaar samengewerkt tussen de KB en vrijwilligers. Decontextualiserende KB-diensten (dossiers, webexposities, bladerboeken, dichters) of full-text diensten zijnallemaal éénrichtingsverkeer; ze bieden geen enkele mogelijkheid voor liefhebbers om aanvullingen ofopmerkingen achter te laten of zelf nieuwe artikelen aan te maken. Evenmin is er (via Google) een apartecrowdsourcing-site of blog te vinden waarmee bv. liefhebbers van H.H. ter Balkt of fabeldierenopgeroepen en/of in staat gesteld worden de KB-collectie van extra context te voorzien.In mijn eerdere artikel Wikipedia, Wikimedia, GLAMwiki - Wat kan een erfgoedinstelling daarmee? gaf ikal een aantal suggesties hoe de KB kan helpen de contextuele kennis van de crowd te vangen. - Integreer KB-dossiers in bestaande Wikipedia-artikelen en maak waar nodig nieuwe. Beschouw dit als ‘masterversies’ die centraal & gecrowdsourced onderhouden, verrijkt en gecontroleerd worden. Met behulp van de beschikbare Wikipedia-APIs is het kinderspel om ze vervolgens te embedden in de KB-site. - De KB als dienend leider van netwerken van aficionados van Nederlandse cultuur, geschiedenis & samenleving. Het feit dat de KB een externe partij met gevestigde autoriteit is die een coördinerende en faciliterende rol kan spelen binnen deze netwerken, is hierbij een troef. - Daarnaast kan de KB investeren in externe netwerkfacilitators; het British Museum heeft van zijn Wikipedian-in-residence veel profijt gehad bij het beter (door Wiki-vrijwilligers laten) contextualiseren van zijn collectie. - De KB kan investeren in tools die de contextuele wisdom of the crowd kunnen vastleggen. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn, kijk bv. eens hoe Beeld & Geluid dit doet.
  • 10. - De artikelen in een webexpositie als Het ideale boek. Honderd jaar private press in Nederland, 1910-2010 zijn ook uitstekend in blog-vorm te publiceren. Hiermee verhoog je niet alleen de zichtbaarheid (blogs staan immers vaak hoog in de Google-resultaten), maar stel je mensen ook in staat in de comments aanvullende context bij te dragen.3) Complementeren : op zoek gaan naar objecten om een collectie aan te vullen.Hoewel de fysieke KB-collectie omvangrijk is, is hij niet compleet. Ik hoorde vorig jaar dat er naarschatting zo’n 1 miljoenen boeken uit/over/in het Nederland(s) zijn die de KB, bewust of onbewust, niet inhaar magazijnen heeft staan. Gezien haar depotfunctie zou de KB de onbewuste hiaten moeten trachtente dichten. Hierbij kan de hulp van vrijwilligers ingeschakeld worden.Het actief betrekken van de crowd om de KB-collectie aan te vullengebeurt tot op heden nog niet manifest; de KB vertelt hoe uitgevers,(overheids-) instanties, stichtingen, verenigingen en particulieren dieactief publiceren, uitgaven kunnen deponeren. Er wordt echter geeninformatie verstrekt of (en hoe) mensen, die een in de KB-collectieontbrekend boek in de kast hebben staan, deze kunnen schenken. OokGooglen op “koninklijke bibliotheek schenken” (o.i.d.) levert maarweinig aanknopingspunten op hoe (en of) Jan met de pet gaten in decollectie kan vullen.De KB kan actief op zoek gaan naar ontbrekende boeken bv. door hiaat-lijsten te publiceren onder hetmotto “KB zoekt boek”. Ewoud Sanders geeft de tip om scans als beloning voor een donatie te gebruiken:“Ik vind dat dit boek zeker ook in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek thuishoort en ik zou het zowillen schenken, maar ik wil het zelf ook makkelijk kunnen blijven raadplegen. Is daar een oplossing voor?Natuurlijk – een heel voor de hand liggende zelfs. Ik schenk mijn papieren exemplaar aan de KB en in ruildaarvoor krijg ik een nette scan retour”4) Classificeren : het verzamelen en corrigeren van beschrijvende metadata bij objecten uit de collectie.De KB-catalogi werken o.b.v. formele, door een kleine groep professionals bepaalde en gecontroleerdetrefwoordenlijsten. Deze sluiten niet persé aan bij wat gebruikers handig, logisch en hedendaags vinden.Flickr gebruikt met veel succes een bottum-up folksonomy om foto’s beter vindbaar te maken. Hoewelminder formeel en gestructureerd, geeft het in veel gevallen een even goede of zelfs betere, rijkere,bruikbaardere, multi-dimensionalere beschrijvingen van het object. De kans op een succesvolle zoekactiestijgt wanneer je gebruik kan maken van de verzamelde tags van de community, in aanvulling op deformele, van boven opgelegde taxonomie. Gebruikers van de KB-catalogi zijn vaak studenten,wetenschappers of professionals. De potentiële taggers zijn dus in zekere zin elkaars peers, wat er aanbijdraagt dat de user generated metadata bruikbaar is en blijft voor deze doelgroepen. Op basis van hunsocial tags is het bv. ook makkelijker om links te leggen naar websites, blogposts, films, evenementen ofonline discussies.Er bestaan op dit moment bij mijn weten geen mogelijkheden voor gebruikersvan KB-diensten om zelf objecten te taggen. Zelf fouten corrigeren of de KB-catalogusbeheerders tippen over vermoede fouten behoort ook niet tot demogelijkheden. Ewoud Sanders signaleert dit in algemenere zin ook: “Wieintensief gebruikmaakt van digitale bibliografieën komt daarin doorlopendfoutjes tegen. Bestaat er een eenvoudige mogelijkheid om zo’n fout tecorrigeren? Nee, nog steeds niet.”Waarom de KB tot op heden dergelijke functionaliteit niet aanbiedt, zal tendele te maken hebben met de angst om de controle over de kwaliteit van demetadata te verliezen. Deze angst is echter onterecht, gebruikerstags zijn immers altijd in aanvulling op,niet in plaats van formele classificaties. Je kunt gebruikers dus altijd de keuze bieden géén gebruik temaken van deze tags. Bovendien kunnen ze prima in een apart systeem worden opgeslagen, gescheiden
  • 11. van de formele metadata. Als de KB er dan ook nog voor zorgt dat het toevoegen van tags doorgebruikers leuk, speels en intuïtief gemaakt wordt, bv. d.m.v. gameplay, is ze al een heel eind op weg. Degeplande aanschaf van WorldcatLocal, met daarin de mogelijkheid voor usertagging, lijkt een eerstegoede stap.5) Co-cureren : het benutten van de kennis van niet-professionele curatoren bij het samenstellen van(web)tentoonstellingen. Ik zal me hierbij beperken tot co-curatie van webtentoonstellingen.De huidige webexposities geven de rijkdom van de KB-collecties weeraan de hand van door professionals geselecteerde en beschreventopstukken. De “kijk van de beroepscurator” geeft onvermijdelijkeééndimensionaliteit aan deze tentoonstellingen; er is immers geengelegenheid voor de consumenten om vooraf of gedurende deexpositie invloed uit te oefenen op de samenstelling, samenhang,ordening, contextualisering (zie punt 2) en presentatie van deobjecten. Tevens ontbreekt de mogelijkheid om tijdens je bezoekdingen die je mooi vindt, te delen binnen je sociale netwerk. Hierdoorwordt potentieel nieuw publiek minder snel bereikt.Onder het motto “de expertise buiten de muren is groter dan diedaarbinnen” zijn er in de long-tail van het web vrijwel zeker genoegmensen met voldoende inzet & kennis te vinden die in samenwerkingmet de KB online tentoonstellingen willen maken. Denk bv. aan middelbare scholen (“de keuze van hetOelbert Gymnasium”). Ze kunnen een alternatieve en frisse kijk op de collecties werpen, met veelonverwachts fraais tot gevolg. Daarbij kunnen deze gastcuratoren, net als Wikipedians-in-residence,ingezet worden als KB-ambassadeurs om bruggen naar nieuw publiek te slaan.Er zijn uiteraard verschillende graden van vrijheid en samenwerking mogelijk. Je kunt het hele proces,van selectie, ordening, contextualisatie, presentatie en evaluatie aan vrijwilligers overlaten, waarbij de KBslechts het ruwe basismateriaal en minimale ondersteuning levert. Maar je kunt ook bv. alleen de selectievan objecten aan de crowd overlaten, waarbij de KB al dan niet een bepaald thema, geografische gebied,gebeurtenis of tijdsvak als randvoorwaarde stelt.6) Crowdfunding: het bijeen krijgen van (meestal) geld ter ondersteuning van activiteiten vooruitbreiding, behoud, ontsluiting of verrijking van de collectie.In tijden van slinkende overheidssubsidies kan dit voor de KB een interessante manier zijn extrainkomsten te verwerven. In eerste instantie niet zozeer voor structurele uitgaven, maar wel om bv. net alshet Louvre, een aanvullend bedrag bijeen te brengen om dat ene ontbrekende unieke manuscript tekunnen aanschaffen.Naast het directe effect (geld) kan crowdfunding indirecte voordelen voor de KB opleveren. Crowdfundingis een middel om een publiek voor langere termijn aan je te binden. Donateurs fungeren alsambassadeurs, vertellen hun vrienden over hun goede daad en kunnen nieuwe potentiële geldschietersbuiten het al bestaande netwerk van de KB enthousiasmeren. Crowdfunding kan m.a.w. het KB-netwerkvergroten en versterken; hoe meer Vrienden van de KB, hoe meer vreugd, in de vorm vannaamsbekendheid, betrokkenheid, potentiële toekomstige donateurs etc.Verder kan crowdfunding, door de daarbij horende directe vorm vancommunicatie met de donateurs, veel financiële flexibiliteit opleveren. Terwijltraditionele subsidieverstrekkers de KB zullen afrekenen tegen een van tevoren afgesproken eindresultaat, kan daar bij crowdfunding makkelijker vanafgeweken worden. Donateurs oefenen immers weinig tot geen invloed uit opde inhoud. Als er genoeg vertrouwen is dat de KB het bijeengebrachte geld (binnen bepaalderandvoorwaarden) goed besteedt, kan zij zich een zekere mate van vrijheid in de aanwendingveroorloven.
  • 12. De KB maakt op beperkte schaal al gebruik van crowdfunding 1.0. Voor de aanschaf van uitzonderlijkestukken doet de KB een beroep op haar Vriendenvereniging. Zo hebben de Vrienden in de loop der jarende KB steeds gesteund bij de verwerving van speciale stukken. Buiten deze vriendenpagina zijn er echterheel weinig sites of crowdfunding-platformen (lees: ik kan ze via Google niet vinden) waarop de KB niet-Vrienden zichtbaar & actief oproept bij te dragen aan het behoud van het Nederlands erfgoed.Tot slot….Klik voor vergroting (PDF) Over de auteur: Olaf Janssen (1973) is als projectleider verbonden aan de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Daarvoor was hij projectleider bij Europeana en een van de oprichters van The European Library. In zijn vrije tijd traint hij voor de triathlon en is amateur- chef-kok. Contact: olaf.janssen@kb.nl - @ookgezellig