Ethiek         Morele         intuïtie             LA Cultuur en diversiteit              Fontys PABO Tilburg             ...
In dit blokuur…•   Heinz dilemma•   Morele intuïtie (Moral instinct)•   Bystander effect•   Trolley Problem
Heinz dilemma (Kohlberg)• Heinz woont in een land waar je je niet kunt verzekeren tegen  ziektekosten. De vrouw van Heinz ...
Vragen1. Wat moet Heinz doen?:   O stelen   O niet stelen2. Vind je het belangrijk dat Heinz er alles aan moet doen om zij...
In volgorde zetten• Heinz moet het medicijn stelen omdat het leven  van zijn vrouw belangrijker is dan het eigendom  van m...
Bij welk stadium?• Jij zou zelf ook willen dat je echtgenoot de pillen  voor je zou stelen.• Heinz mag niet stelen want da...
Stadia Kohlberg1. Onderbouw: Machtsverhoudingen2. Middenbouw: Voor wat hoort wat3. Bovenbouw: Vriendschap en doen   zoals ...
Doden om te leven?• ...Je drijft met 4 vrienden al 5 dagen lang in een  rubber bootje op zee, omdat jullie boot is  gezonk...
W ie red je?• Je kunt in een brandend gebouw de linker gang  nemen en je eigen kind redden, of je kunt  rechtsom gaan en v...
Morele intuïtie
Bystander effect
Wat is ethiek?Ethiek – de regels of principes van goed of fout gedrag
Morele ontwikkelingFasen van ontwikkeling• Jean Piaget• Thomas Lickona en Lawrence Kohlberg• Meegaan is belangrijk (kind m...
Conditioneren• Paard Hans kon rekenen…• Hoe dan?• Hans was geconditioneerd, dwz dat  Hans precies die antwoorden gaf die d...
Moral Minds• Moral Minds (Marc Hauser, 2006) gaat er van uit  dat wij een aangeboren systeem hebben om te  beslissen welke...
Trolley problem    The Trolley Problem
Situatie 1
Denise         Ja: 89%         Nee: 11 %
Situatie 2
Frank        Ja: 11%        Nee:89%
Ned      Ja: 52 %      Nee: 48%
Oscar        Ja: 76%        Nee: 24%
Morele intuïtie• Intentie versus neven effect
Moreel instinct• Wat krijgen kinderen in  Nederland mee als moreel  instinct?
Najjb Amhali
Moreel instinct• “De morele intuïtie wordt in het verborgene  gescherpt, en tenslotte oordeelt ook dit kind met  speels ge...
Morele intuïtie groeit• Kinderen krijgen plaatjes te zien van een  jongetje in 4 situaties. De afspraak wordt  uitgelegd e...
Morele intuïtie• Kinderen voelen bepaalde elementen als  wenselijk, goed of waardevol aan, en  andere als verwerpelijk, sl...
Niet voldoende• Het verwoorden van een emotie is echter  niet voldoende voor een verantwoording  van je handelen. Kritisch...
Reflectie• Ethiek is nu een kritische reflectie op de  morele intuïtie.• Voor ethische reflectie zijn emotionele vermogen ...
Bronnen (oa) •   Aronson, E., Wilson, T.D. & Akert, M. ( 2007 )     Prosocial Behaviour: Why do people help? In J.     Mar...
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Morele intuïtie
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Morele intuïtie

707

Published on

Morele intuïtie, Fontys Hogeschool Kind & Educatie, Pabo Tilburg, Bernolf Kramer

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
707
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008 Zet de opmerkingen in volgorde van belangrijkheid van 1 tot 4.
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008 Als we spreken van ontwikkelingsfasen, dan bedoelen we daarmee niet: dat één fase beter is dan een andere fase dat dit ook altijd zo het geval is dat ze voorschrijvend zijn, nee, ze zijn beschrijvend. In het navolgende kort de fasen van ontwikkeling (naar Thomas Lickona en Lawrence Kohlberg), hoe met de ontwikkeling mee te gaan en hoe de ontwikkeling te stimuleren. Meegaan is belangrijk (dat wil zeggen het kind min of meer gelijk geven in zijn opvattingen) omdat je een bepaalde ontwikkeling niet kunt forceren: doe je dit wel krijg je een gespletenheid tussen de innerlijke wereld van het kind en hoe het leert zich te gedragen in de buitenwereld. Het sociale gedrag is dan niets iets voor zichzelf (en hoe vaak komt dit voor!). Stimuleren is belangrijk om steeds meer rekening te kunnen houden met anderen en met nieuwe vragen van het leven. Maar: voorzichtig hiermee, voorkom sociaal wenselijk gedrag.
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008 Kluger Hans was een paard waarvan begin 20e eeuw werd beweerd dat het rekenen en diverse andere vaardigheden had geleerd. Zijn eigenaar, Wilhelm von Osten zou hem dit bijgebracht hebben. Het paard reageerde op vragen met knikken, nee schudden en het tikken van getallen met het voorbeen. Omdat er geen duidelijke bewijzen van bedrog waren, besloot een groep wetenschappers onder leiding van psycholoog Carl Stumpf dat de zaak verder onderzocht moest worden. Hiermee werd Stumpfs medewerker Oskar Pfungst belast. Pfungst stelde allereerst vast dat Kluger Hans nog steeds kon rekenen ook als Wilhelm von Osten niet aanwezig was. Er was dus duidelijk geen bedrog in het spel - ook als Pfungst alleen was met Kluger Hans, werden de meeste opgaven foutloos gedaan. Echter, bij verdere onderzoekingen bleek dat er toch iets anders dan rekenvaardigheid gebruikt werd. Pfungst liet bijvoorbeeld het paard getallen zien en vroeg hem om het nummer te tikken. Als Pfungst zelf de getallen ook kon zien, was Kluger Hans vrijwel altijd correct (98%), maar als Pfungst de getallen zelf niet zag, was het paard meestal verkeerd (8% juist). Uit deze en soortgelijke experimenten concludeerde Pfungst dat Hans gebruik maakte van onbewuste hints van zijn eigenaar en mensen uit het publiek, in hun gelaatsuitdrukking en houding. In het bijzonder was het zo, dat een kleine knik met het hoofd (om naar de voeten van het paard te kijken) werd uitgevoerd als het paard moest beginnen te tikken, en het hoofd weer omhoog ging als het benodigde aantal bereikt werd. Als extra bewijs voor zijn hypothese leerde Pfungst zichzelf ook de methoden die Hans gebruikte, en bereikte scores tot 90% correct als hij op de tafel een aantal tikken gaf gelijk aan het geheime getal dat iemand in gedachten had. De vondst van Pfungst had belangrijke implicaties voor het onderzoek op terrein van de dierpsychologie, effecten van psychofarmaka en sociaalpsychologische interventies. Hierbij bestaat altijd het gevaar dat onderzoeker of interviewer onbewust door zijn/haargedrag of lichaamstaal het gedrag van proefpersoon of ondervraagde in een bepaalde richting stuurt. Dit verschijnsel (ook wel samengevat als Kluger Hans effect ) kan met de dubbelblind methode worden ondervangen. Dit is een onderzoeksmethode waarbij de onderzoeker/ondervrager zelf niet op de hoogte is van de juiste oplossing van het probleem, of aard van de behandelingsgmethode.  
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008 De volgende situatie keert steeds terug: er komt een trein op een splitsing aan denderen, en de machinist is onwel geworden. Gaat de trein rechtdoor, dan overrijdt hij vijf spoorarbeiders. Schiet hij de zijtak in, dan doodt hij daar een toevallige passant. Een toeschouwer bij de wissel die het drama ziet aankomen, kan de hendel overhalen om vijf mensen te redden, tegen het verlies van één. Vind u dat toegestaan? Ja! In het Engels heet dat intuïtieve ’Ja’ een gut feeling, en in de neurologie wordt ook meer en meer geopperd dat het lichaam het antwoord geeft: onze buik beveelt dat je in zo’n geval de trein moet omsturen. Phillipa Foot gaf een tweede variant: de trein komt eraan, u staat op een loopbrug met een zwaarlijvige man naast u en als u hem van de brug duwt, vóór de trein, dan remt het gevaarte af en redt u vijf mensen. Toegestaan? „Nee”, zegt de buik. En daar tekent het moreel verstand bij aan dat je niet een ander zo mag gebruiken, ook niet voor een nobel doel. In zijn boek Moral Minds maakt Marc Hauser het vraagstuk lastiger: je kunt de trein op een zijspoor sturen waar een dikke man hem tijdelijk, ten koste van zijn eigen leven, afremt zodat de vijf spoorwerkers zich net op tijd uit de voeten kunnen maken voordat de trein op het hoofdspoor terugkeert. Mag het? Nee? Maar als je de trein naar die zijtak manoeuvreert waar een groot blok beton hem even. Dan wel?
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele Ontwikkeling - Bernolf Kramer 10-10-12 HC Propedeuse studiejaar 2007/2008
  • Morele intuïtie

    1. 1. Ethiek Morele intuïtie LA Cultuur en diversiteit Fontys PABO Tilburg Bernolf Kramer
    2. 2. In dit blokuur…• Heinz dilemma• Morele intuïtie (Moral instinct)• Bystander effect• Trolley Problem
    3. 3. Heinz dilemma (Kohlberg)• Heinz woont in een land waar je je niet kunt verzekeren tegen ziektekosten. De vrouw van Heinz is ernstig ziek. De artsen hebben haar opgegeven, tenzij ze een speciaal medicijn krijgt dat kort geleden is uitgevonden door een apotheker in het land. De apotheker wil rijk worden van zijn vinding en vraagt daarom tien maal de prijs die het hem kost om het medicijn te maken. Heinz heeft het geld niet en probeert daarom overal geld te lenen. Zo krijgt hij de helft van het benodigde geld bij elkaar. Heinz gaat naar de apotheker, vertelt dat zijn vrouw op sterven ligt en vraagt of hij het medicijn voor de helft van de prijs kan kopen. De apotheker weigert, ook als de man aanbiedt het resterende bedrag later te betalen. Heinz zit met een groot probleem, hij heeft al het mogelijke geprobeerd om aan het benodigde geld te komen. De enige manier waarop hij het medicijn kan krijgen is door het te stelen.
    4. 4. Vragen1. Wat moet Heinz doen?: O stelen O niet stelen2. Vind je het belangrijk dat Heinz er alles aan moet doen om zijn zieke vrouw te helpen? O Ja O Nee Waarom vind je dat belangrijk?3. Diefstal is bij wet verboden. Vind je het belangrijk dat mensen zich aan de wet houden? O Ja O Nee Waarom vind je dat (niet) belangrijk?
    5. 5. In volgorde zetten• Heinz moet het medicijn stelen omdat het leven van zijn vrouw belangrijker is dan het eigendom van medicijnen.• Heinz mag niet stelen want dan komt hij in de gevangenis.• De vrouw van Heinz heeft net als ieder ander het recht op leven en dat recht moet gewaarborgd worden in een samenleving.• Heinz moet het medicijn stelen omdat hij van zijn vrouw houdt.
    6. 6. Bij welk stadium?• Jij zou zelf ook willen dat je echtgenoot de pillen voor je zou stelen.• Heinz mag niet stelen want dan komt hij in de gevangenis.• Die apotheker steelt eigenlijk ook, dus mag Heinz het stelen
    7. 7. Stadia Kohlberg1. Onderbouw: Machtsverhoudingen2. Middenbouw: Voor wat hoort wat3. Bovenbouw: Vriendschap en doen zoals je zelf ook behandeld wilt worden
    8. 8. Doden om te leven?• ...Je drijft met 4 vrienden al 5 dagen lang in een rubber bootje op zee, omdat jullie boot is gezonken. Als er een reddingsbootje aankomt merk je dat al je vrienden bewusteloos zijn en dat er maar 3 mensen in de reddingsboot passen. Jullie zitten zo ver op zee dat als jullie later zouden terugkomen om de andere 2 personen te komen halen deze niet meer in leven zullen zijn... Is het voor jou moreel toegelaten om 2 van je vrienden achter te laten op zee om te sterven zodat de rest gered kan worden?
    9. 9. W ie red je?• Je kunt in een brandend gebouw de linker gang nemen en je eigen kind redden, of je kunt rechtsom gaan en vijf, tien, twintig of misschien nog meer andere kinderen sparen. Wat doe je?
    10. 10. Morele intuïtie
    11. 11. Bystander effect
    12. 12. Wat is ethiek?Ethiek – de regels of principes van goed of fout gedrag
    13. 13. Morele ontwikkelingFasen van ontwikkeling• Jean Piaget• Thomas Lickona en Lawrence Kohlberg• Meegaan is belangrijk (kind min of meer gelijk geven in zijn opvattingen)• Doe je dat niet, dan krijg je enkel het sociaalgewenste, maar is het niet iets van het kind zelf
    14. 14. Conditioneren• Paard Hans kon rekenen…• Hoe dan?• Hans was geconditioneerd, dwz dat Hans precies die antwoorden gaf die de vrager wilde horen, het sociaalgewenste gedrag.• Vergelijk: een kind geeft een antwoord en je zegt: “bijna goed” of “hoe kan het ook”. Het kind weet dan dat het antwoord onjuist is.
    15. 15. Moral Minds• Moral Minds (Marc Hauser, 2006) gaat er van uit dat wij een aangeboren systeem hebben om te beslissen welke acties toegestaan, verboden of verplicht zijn.• Moreel instict gaat er echter ook van uit dat de inhoud cultureel wordt overgedragen.
    16. 16. Trolley problem The Trolley Problem
    17. 17. Situatie 1
    18. 18. Denise Ja: 89% Nee: 11 %
    19. 19. Situatie 2
    20. 20. Frank Ja: 11% Nee:89%
    21. 21. Ned Ja: 52 % Nee: 48%
    22. 22. Oscar Ja: 76% Nee: 24%
    23. 23. Morele intuïtie• Intentie versus neven effect
    24. 24. Moreel instinct• Wat krijgen kinderen in Nederland mee als moreel instinct?
    25. 25. Najjb Amhali
    26. 26. Moreel instinct• “De morele intuïtie wordt in het verborgene gescherpt, en tenslotte oordeelt ook dit kind met speels gemak en in een mum van tijd over tal van dilemma’s waar het verstand ogenschijnlijk nauwelijks bij wordt geraadpleegd.”• Jonathan Haidt (2007): Niet alles wordt beredeneerd. Soms heb je niet meteen argumenten.
    27. 27. Morele intuïtie groeit• Kinderen krijgen plaatjes te zien van een jongetje in 4 situaties. De afspraak wordt uitgelegd en alle kinderen zijn in staat te onderscheiden in welke hij ‘stout’ is.• Wij ontwikkelen normbesef en de cultuur vult dat in.
    28. 28. Morele intuïtie• Kinderen voelen bepaalde elementen als wenselijk, goed of waardevol aan, en andere als verwerpelijk, slecht of mensonwaardig. Intuïtief maken ze een afweging van goed en kwaad.• In de morele intuïtie staan ervaringen en emoties immers voorop.
    29. 29. Niet voldoende• Het verwoorden van een emotie is echter niet voldoende voor een verantwoording van je handelen. Kritische reflectie is ook noodzakelijk.• Vermijden dat emoties een morele afweging belemmeren of vertroebelen.
    30. 30. Reflectie• Ethiek is nu een kritische reflectie op de morele intuïtie.• Voor ethische reflectie zijn emotionele vermogen nodig om inzicht te verkrijgen in een probleem en om een verantwoorde keuze te kunnen maken.• Emoties en intuïties kunnen je op het spoor zetten van wat er moreel gezien aan de hand is.
    31. 31. Bronnen (oa) • Aronson, E., Wilson, T.D. & Akert, M. ( 2007 ) Prosocial Behaviour: Why do people help? In J. Marshall ( Eds. ). Social Psychology ( pp. 343- 373 ). New Jersey: Pearson • Beemen, L. van. (2006). Ontwikkelingspsychologie. Groningen: Wolters Noordhoff. • Boerman, R. en Ebskamp, J. (2001). Een waardevolle leraar. Baarn: HBuitgevers. • Dohle, M. (1999). Opvoeden tot moreel besef. Heeswijk-Dinther: Uitgeverij Esstede. • Hauser, M. (2006). Moral Minds. New York: HarperCollins Publishers. • Kroon, T/ (2009). De morele intuïtie van kinderen. Amsterdam: Uitgeverij SWP. • Lickona, T. en Ytsma, W. (2000). Als kinderen je een zorg zijn. Over opvoeding in waarden en normen. Baarn: HB uitgevers.
    1. A particular slide catching your eye?

      Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

    ×