Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
524
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
15
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. F kerngebied N adviesontwerplab Nagele
  • 2. het huidige Voorhofparkeren op de Voorhof-2-
  • 3. kerngebied inhoudsopgave 4 inleiding 6 Nagele, historische plankaart 7 Nagele, huidige situatie 8 knelpunten 10 kansen 12 toekomstige situatie 15 programmatische invulling van de Voorhof 16 scenario 1 18 scenario 2 20 conclusie scenario’s 21 overzicht van de projecten 22 project 21 inrichting van het Voorhof 28 project 22 bebouwing op het Voorhof 34 project 23 bebouwing op de loswal 36 de winkelstrook 38 project 24 Zuiderwinkels 42 project 25 Noorderwinkels 46 project 26 aanlegplek bootjes en vaarroutes F. kerngebied maakt onderdeel uit van een aantal themakaternen en een Masterplankaart opgezet door het Ontwerplab Nagele, in opdracht van Gemeente Noordoostpolder en woningbouwvereniging Mercatus. Deze katernen met projecten en randvoorwaarden voor projecten vormen een handvat voor toekomstige ontwikkelingen van het dorp Nagele, een monument van de moderne tijd. andere katernen zijn: A. Het Nieuwe Nagele B. Spelregels voor Het Nieuwe Nagele C. Dorpsentrees D. Park Nagele E. Dorpsweide F. Kerngebied G. Wonen en werken in het bedrijvenpark H. Verkeer en parkeren I. Injecties J. Gerstehof + Lucernehof K. Vlashof + Klaverhof L. Koolzaadhof M. Karwijhof -3-
  • 4. inleidingWat is het kerngebied? De loswalHet kerngebied is de centrale zone in het De loswal vormt aan de oostzijde een beëindiging van dorp waar historisch gezien de winkels en de het centrale dorpsplein. Deze loswal is ooit bedoeld dorpsontmoetingsruimte ‘t Schokkererf lagen. De om schepen te laden en te lossen. Op dit moment winkelstroken vormt een “transparante” scheiding wordt deze loswal gebruikt om vrachtwagens te stallen tussen het woongedeelte van het dorp en de voor de nacht. Er is een nieuwe truckstop gepland aan doorgaande weg. Het centrale dorpsplein legt juist de de oostzijde van het bedrijventerrein van Nagele. De verbinding tussen de verschillende gebieden van het huidige parkeerfunctie is dan niet meer nodig.dorp en daarbuiten. Aan de oostkant van de Ploegstraat Zuiderwinkelsheeft zich in de loop der jaren het bedrijventrerrein steeds meer ontwikkeld. Bij de loswal raakt het Deze strook bestaat uit vijf woonwinkelgebouwtjes, bedrijventerrein aan het kerngebied. ontworpen door de architect Bakema, in analogie met de Rotterdamse lijnbaan. De gebouwen liggen in een het kerngebied bestaat uit de volgende onderdelen: dambordpartoon van bebouwing en open plekken rond een centrale zone. Momenteel is een van deze Het centrale dorpsplein met daarop het voormalige gebouwtjes in gebruik als supermarkt en niet meer Schokkererf in originele staat. De overige staan gedeeltelijk leeg, Dit plein ligt centraal in het dorp en wordt begrensd er is een kapper en er wonen mensen. De overige door de dorpsweide aan de oostzijde, de loswal aan gebouwtjes zijn in redelijke mate nog in originele de westzijde, de Nagelervaart aan de noordzijde met staat.daarachter de Noorderwinkels en de Zuiderwinkels aan de zuidzijde. Het voormalige Schokkererf is Noorderwinkelsverbouwd tot feestcentrum en wordt amper gebruikt. De Noorderwinkelstrook heeft een grover Het gebouw is in slechte staat. dambordpatroon dan de Zuiderwinkels, wat niet goed ervaarbaar is en niet goed functioneert, de originele bebouwing is aangetast en in verre staat van verval. Er staan een aantal nieuwe gebouwtjes die nogal uit de toon vallen. Noorderwinkels akkerstraatloswal centrale dorpspleineggestraat Voorhof Zuiderwinkels ploegstraat-4-
  • 5. het voormalige Schokkererf de loswalZuiderwinkels Noorderwinkelsinformatiebord op het Voorhof vanuaf de dorpsweide kijkend over het Voorhof -5-
  • 6. Nagele, historische plankaartdefinitief ontwerp 1954, Aldo van Eyck-6-
  • 7. Nagele, huidige situatie -7-
  • 8. knelpuntenInventarisatie van de knelpunten 8. ontbrekende bomen en niet de juiste boomsoortHet kerngebied is verrommeld en functioneert niet 9. bomenrij ontbreektmeer goed. De structuur van het gebied als geheel 10. supermarkt blokkeert de centrale loopzoneis onhelder. Dit doordat bijvoorbeeld de supermarkt 11. anonieme blinde wandin de centrale loopzone is gebouwd en daardoor 12. verrommeling van de openbare ruimtede as frustreert, de Noorderwinkels zijn te groot in 13. door aanbouw weinig ruimte tot de wegstructuur waardoor de basisopzet niet goed zichtbaar 14. niet bebouwde gebieden zijn ongedefinieerdis. Ook de infrastructuur is te versnipperd, waardoor 15. anoniem en versleten gebouwde openbare ruimte niet meer als geheel ervaarbaar 16. plein en inrichting onduidelijkis. Hieronder een opsomming van knelpunten, die we 17. onduidelijke infrastructuur (auto, bus, fiets, hebben geïnventariseerd, hier in willekeurige volgorde voetganger)weergegeven: 18. onduidelijke bosjes, hegjes 19. woonwagens in zichtlijn naar de polder1. as loopt dood op schutting2. lege ruimte te groot Hiërarchie in de knelpunten3. te dunne bomenrij en niet de juiste soort Het kerngebied zou het centrale gebied van het dorp 4. nieuwbouw, past niet goed in het dorp moeten vormen. Om een richting te bepalen in de 5. aansluiting privé-openbaar laat te wensen over volgorde van ingrepen hebben is hier een hiërarchie 6. privéterrein te afgesloten (anders dan andere aangebracht in de verschillende onderdelen van de bebouwing) plannen als een leidraad voor de strategie van de 7. voorplein museum sluit niet goed aan op de ingrepen. omringende bebouwing 1 3 2 4 19 tussengebied zuiderwinkels is nu een parkeerplek geworden i.p.v. levendige tussenzone 15 16 6 5 18 10 11 7 17 14 14 8 13 12 9 as Noorderwinkels-8-
  • 9. 1. de structuur van het kerngebied 3. bijzondere bebouwing op het Voorhof• centrale dorpsplein met bijbehorende • het voormalige Schokkererf restaureren of verkeers ituatie aanpakken als kern van de s (gedeeltelijk) vervangen door nieuwbouw. Op herontwikkeling. deze plek moet een bijzonder gebouw komen met • de centrale as herstellen (met name supermarkt een levendige functie. frustreert de huidige as) Hierdoor krijgt met 4. aanpakken zuidelijke winkels name de zuidelijke winkels weer levensvatbare • bebouwing restaureren openbare ruimte. • kavel van de supermarkt binnen de historische 2. inrichting Voorhof maat opbouwen met historisch gebouw of met • duidelijke, eenduidige pleininrichting tot op de aansprekende nieuwbouw. loswal. • open tussengebieden opnieuw inrichten.• positie herkenbaar publiek gebouw (beslissing 5. aanpakken noordelijke winkels behoud of sloop Schokkererf) • slopen en vervangen door passende nieuwbouw• de groenstructuur (bomen) als omkadering 6. aanpassen infrastructuur van de entrees van van het plein herstellen. Tevens de bomenrijen het dorp. aanleggen als verbinding van het plein • Er zijn nu veel verschillende rij- en fietsstroken, de met de omliggende openbare ruimte: het infrastructuur neemt teveel ruimte in waardoor bedrijventerrein en het museumplein. het geheel versnipperd aandoet. 7. aansluiting met aangrenzende delen • beëindiging as aan de zuid- en noordzijde • ontbrekende bomenrij op de dorpsweide aanvullen as Zuiderwinkels loopt dood op de supermarkt het Voorhof, onduidelijk plein, met vooral veel parkerenversleten bebouwing in de Noorderwinkels centrale bebouwing op Voorhof is in slechte staat - 9 -
  • 10. kansenVisitekaartjeNagele binnenrijdend is het Voorhof met zijn bebouwing de markering dat je in het centrum van het dorp bent aangekomen. Dit plein is het uithangbord en het visitekaartje van het dorp. Het is de eerste indruk die het dorp op een nieuwkomer maakt. Daarnaast is ook het Voorhof een centrale plek voor het dorp. Doordat het nieuwe MFC een plek heeft gevonden op de dorpsweide is de functie die dit plein voor de bewoners zou kunnen vervullen niet direct duidelijk, er zal tijdens de ontwikkeling hiervan aandacht moeten worden besteed.Unieke kans, een nieuw hart voor NageleDe zichtbare ligging van dit plein geeft ook een kans om in één keer een nieuwe impuls te geven aan het imago van het dorp. Deze kans krijg je maar één keer. Een nieuw of gerestaureerd gebouw staat er weer minstens 50 jaar. Als je dit goed doet, heeft dit gebouw, zelfs los van zijn functie, een positieve uitstraling op het dorp voor zeker 50 jaar. Aansprekende architectuur op het VoorhofOmdat deze plek zo prominent is en het visitekaartje voor het dorp vormt is het is van belang dat op het Voorhof een gebouw komt met aansprekende architectuur, dat kan een gebouw zijn met de kwaliteiten van het oorspronkelijke Schokkererf, gerestaureerd of opnieuw geïnterpreteerd of een heel nieuw kwalitatief hoogwaardig gebouw. Het is van belang dat dit een gebouw wordt met een publieke functie.Stedenbouwkundig waarde van het pleinStedenbouwkundig vormt het Voorhof, als plein, een belangrijk scharnierpunt tussen binnen en buiten het dorp, en tussen het woongebied en het bedrijventerrein. Kortom een belangrijke plek met historisch Nageleveel betekenis.In historische plannen is deze centrale ligging heel duidelijk te zien. In het huidige dorp zijn deze kwalteiten ondergesneeuwd, het is belangrijk die weer naar boven te halen. In deze historische plannen wordt ‘nieuw’ Nageledit centrale plein over de Ploegstraat naar de loswal doorgetrokken. (zie project 21 het Voorhof) Het plein is op deze manier nooit uitgevoerd. Op deze manier wordt een verbinding gelegd tussen het woongedeelte van het dorp en het bedrijventerrein. - 10 -
  • 11. Relatie met het bedrijventerrein SupermarktDe voorstellen voor het dorp Nagele hebben steeds Een supermarkt in het dorp zien wij als een vitaal twee belangrijke perspectieven, het perspectief van gegeven. Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat deze de hedendaagse bewoner, die comfortabel wil kunnen supermarkt voldoende ruimte krijgt. Een combinatie wonen en werken en het perspectief van het historisch, met andere detailhandel vergroot de aantrekking cultureel erfgoed. hiervan. De meeste boodschappen worden met de Door een duidelijke verdeling in een historisch auto gedaan, ook door mensen vanuit het dorp. Dus Nagele en ‘nieuw’ Nagele, wordt aan beide aspecten bereikbaarheid, zowel van binnen als buiten het dorp ruimte gegeven. Daar waar in historisch Nagele het is belangrijk, evenals voldoende parkeergelegenheid. culturele erfgoed een zwaarwegende rol speelt in beslissingen m.b.t. ingrepen zijn in ‘nieuw’ Nagele De wens van de eigenaar en de ontwikkelaar is een volop mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen. supermarkt van ca. 1000-1400 m2 incl. kleine winkeltjes Door duidelijk een verbinding te leggen met het en/of de snackbar. Het is wenselijk een supermarkt bedrijventerrein liggen in de eerste zone hiervan kansen van deze grootte te realiseren om levensvatbaarheid voor hoogwaardige bedrijven. Bijkomend voordeel te kunnen waarborgen.is dat commerciële functies die niet goed meer in de historische kern passen hier een plek kunnen vinden. Deze maat supermarkt past qua volume niet meer Zie hiervoor verder deel G, wonen en werken in het in de winkelstrook van het dorp. Er zijn verschillende bedrijvenpark. mogelijkheden om de supermarkt te huisvesten, die in de hierna vermelde scenario’s aan bod zullen komen. Bebouwing op de loswalde loswal is de begrenzing van het centrale dorpsplein Zuiderwinkelsaan de westzijde. Op de loswal is plek voor nieuw De zuiderwinkels zijn een prachtig voorbeeld van een gebouw als beëindiging hiervan. Dit zou de supermarkt winkelstraat met etalages langs de centrale loopzone. kunnen zijn met woningen hierop, een woongebouw Ook de maat en schaal van het gebied zijn prettig. Het of combinatiegebouw. Dit vormt dan tevens de impuls is de moeite waarde dit gebied in zijn oorspronkelijke voor de eerste zone van het bedrijventerrein. opzet terug te brengen en de kwaliteiten van de bebouwing en de tussenruimtes uit te buiten. In Herprofilering Ploegstraat t.p.v. dorpsplein deze strook is bij uitstek ruimte voor kunstenaars, Wat nodig zal zijn is het versmallen van het profiel van er is geen dure nieuwbouw nodig op deze plek en de Ploegstraat in het dorp, waardoor verkeer geneigd het dambordpatroon leent zich ervoor om door zal zijn langzamer te rijden en voorzieningen te treffen kunstenaars te worden gebruikt als expositie ruimte. In om deze verlangzaming te ondersteunen. Op het plein een later stadium zijn ook kleine horecavoorzieningen ben je in het centrum van het dorp. of kleine winkeltjes hier denkbaar.Nationale of internationale functie NoorderwinkelsAls cultureel erfgoed is Nagele van internationale De Noorderwinkelstrook is grotendeels vervallen en betekenis. Hierdoor leent het dorp zich ook om heeft door zijn grovere dambordpatroon nooit de een functie te huisvesten van bovenregionale of kwaliteiten gehad die het Zuiderwinkelgebied wel internationale betekenis. (Dit zou een centrum zijn heeft. Op deze plek zien wij een kans voor nieuwbouw, voor onderzoek naar kleine kernen, een dependance woningen voor ouderen in een wat duurder segment, die van het NAI of een andere culturele of sociale functie) zelf geen tuin meer willen of kunnen onderhouden.Omdat het Voorhof zo prominent ligt in het dorp leent deze zich voor deze functie. Maar ook op de dorpsweide of de plek van de huidige supermarkt zou hiervoor deze kunnen huisvesten. - 11 -
  • 12. toekomstige situatieEen aantal kenmerkende elementen spelen een rolin het toekomstige kerngebied en op de toekomstige Voorhof. Deze elementen komen voort uit een analyse van de plannen die in het verleden zijn gemaakt en de huidige situatie van dit centrale gebied. 1. herstel van de bomenrijen in het landschap, met een onderbreking 2. een pleinruimte in het centrum vormt de oversteek naar het 3. op de pleinruimte staan een cen- traal gebouw, een eye-catcher en t.p.v. het Voorhof. Deze benadrukt be rijventerrein. d scharnier tussen het dorp en het het centrum van het dorp. bedrijventerrein.- 12 -
  • 13. 4. de pleinruimte wordt omkaderd 5. De pleinruimte heeft als een van de weinige plekken in het dorp 6. Over het kerngebied loopt een centrale loopzone die de noorder- een venster op de polder en zuiderwinkelstrook verbindt. De bebouwing ligt daar in een dambordpatroon omheen. Hier- door zijn diagonale doorzichten steeds mogelijk - 13 -
  • 14. - 14 -
  • 15. programmatische invulling van de VoorhofVoor de programmering van de Voorhof en het gebied eromheen zijn een aantal mogelijkheden. De keuzes die gemaakt moeten gaan worden hebben consequenties voor andere beslissingen. In de scenario’s op de volgende bladzijden hebben we deze samenhang in beeld gebracht. Uitgangspunt voor de hierna volgende scenario’s is dat het centrale dorpsplein weer een centrale ontmoetingsplek wordt in het hart in het centrum. Dit plein wordt opnieuw wordt vormgegeven en tot aan de loswal afgemaakt zoals in de historische plannen. De profilering en inrichting van de Ploegstraat/Akkerstraat wordt dusdanig dat verkeer voldoende vertraagt om geen hinder op te leveren voor dit plein.Het heeft, ook gezien de beoogde monumentenstatus van Nagele en sfeer van het dorp, de uitdrukkelijke voorkeur het Schokkererf te behouden. Of ten minste delen hiervan op te nemen in nieuwbouw. In geval van, al dan niet volledige nieuwbouw, is dat voor beide scenario’s alleen mogelijk met hoge architectonische kwaliteit.Het vormgeven van de bebouwing op dit plein is een volgende stap. Elementen die van belang zijn in de scenario’s zijn:- de nieuwe positie van de supermarkt- de nieuwe bebouwing op de loswal- et al dan niet restaureren van het voormalige h Schokkererf- en positie voor een nieuw te bouwen publieke of e culturele functie- arkeren t.b.v. de verschillende functies p- bebouwing op de loswal - 15 -
  • 16. scenario 1behoud van het schokkererf, supermarkt met woningen op de loswal.Uitgangspunt in dit scenario is dat het Schokkererf Tweede fasewordt gerestaureerd en een publieke of culturele In de tweede fase, als een publieke of culturele functie functie krijgt. Dit scenario is haalbaar als er een zich aandient, zijn er 3 verschillende opties:partij het Schokkererf aankoopt die dit gebouw als Voor alle 3 de opties geldt dat het van belang is dat cultuurhistorisch erfgoed behandelt. dit een architectonisch hoogwaardig gebouw wordt met een aansprekende architectuur.Eerste fase 1. in het voormalige Schokkererf, dat hiervoor In de eerste fase wordt de supermarkt verplaatst naar een nieuwe aan- of bijbouw realiseert op het een nieuw gebouw op de loswal aan de westzijde Voorhof. van het nieuwe plein. Op dit gebouw is plaats voor 2. in de voormalige supermarkt aan de meerder woningen. Het voormalige Schokkererf krijgt Zuiderwinkels, die binnen het historische kavel een tijdelijke functie en zal worden gerestaureerd. Voor wordt opgetrokken.deze tijdelijke functie valt te denken aan; restauratie in 3. op de dorpsweidehet kader van een educatief project ofwel ateliers voor kunstenaars of academiestudenten. De horecafunctie Tevens wordt er bij dit scenario vanuitgegaan dat wordt hersteld. Het gebouw van de supermarkt wordt het voormalige Schokkererf een rol blijft spelen in weer binnen de historische kavel opgetrokken en krijgt relatie tot deze publieke of culturele functie i.c.m. een een nieuwe functie. horecafunctie. supermarkt overige functie publieke of culturele functie verplaatsing supermarktscenario 1 eerste fase optie 1 optie 2 optie 3 publieke of culturele functie zoekgebied publiek of culturele functiescenario 1 tweede fase- 16 -
  • 17. Overwegingen van dit scenario zijn:• De supermarkt past qua volume goed op deze plek, buiten de historische dorpskern. Deze plek is goed bereikbaar van binnen en buiten het dorp en heeft tevens een prominente ligging aan het nieuw te realiseren plein.• het nieuw te realiseren plein krijgt een levendige functie aan de westzijde• de supermarkt vormt een impuls voor de eerste zone van het bedrijventerrein• het verplaatsten van de supermarkt naar buiten de historische kern maakt dat het oversteken over de Ploegstraat over het noodzakelijk is voor bezoekers vanuit het dorp• de levendigheid die een supermarkt genereert wordt verplaatst naar de andere kant van het dorp. - 17 -
  • 18. scenario 2supermarkt op het Voorhof, woongebouw of combinatiegebouw op de loswalUitgangspunt van dit scenario is dat er een nieuw Dit gebouw vormt tevens een verbinding naar de supermarktgebouw komt op het Voorhof. nieuwe ontwikkelingen in de eerste zone van het bedrijventerrein.Eerste faseIn de eerste fase komt een nieuw supermarktgebouw Tweede faseop het Voorhof. Het is waarschijnlijk dat hiervoor In de tweede fase, als een publieke of cultureel functie het bestaande Schokkererf gedeeltelijk zal worden zich aandient, zijn er 2 verschillende opties:gesloopt en dat enkele onderdelen hierin worden Voor beide de opties geldt dat het van belang is dat dit opgenomen. Het gebouw wat hier gebouwd wordt is een architectonisch hoogwaardig gebouw wordt met een bijzonder architectonisch gebouw met iconische een aansprekende architectuur.waarde voor het dorp. 1. in de voormalige supermarkt aan de Zuiderwinkels, die binnen het historische kavel Als beëindiging van het plein aan de oostzijde van wordt opgetrokken.de ploegstraat wordt een nieuw woongebouw of 2. op de dorpsweidecombinatiegebouw gerealiseerd. Dit gebouw staat met z’n meest prominente gevel aan het nieuw te realiseren dorpsplein. Op deze manier wordt het plein afgemaakt aan de westzijde. supermarkt overige functie verplaatsing supermarktscenario 1 eerste fase optie 1 optie 2 publieke of culturele functie zoekgebied publiek of culturele functiescenario 1 tweede fase- 18 -
  • 19. Overwegingen bij dit scenario zijn: • levendige functie op het Voorhof, het centrale dorpsplein • supermarkt blijft binnen de huidige dorpskern • Schokkererf kan niet in z’n huidige vorm bewaard blijven. • de architectonische kwaliteit die het gebouw op het Voorhof nodig heeft is bij een supermarkt niet vanzelfsprekend. • parkeren op het Voorhof doet afbreuk aan de ruimtelijkheid en eenheid van het plein. - 19 -
  • 20. conclusie scenario’sScenario 1Dit scenario heeft de voorkeur omdat hierbij de meest heldere verdeling in het dorp ontstaat tussen historisch en ‘nieuw’ Nagele. De verbinding tussen ‘nieuw’ Nagele en het huidige dorp wordt gelegd door een vitale functie in combinatie met andere kleine commerciële functies, aan deze zijde van het plein te leggen. De supermarkt is een impuls voor de verder ontwikkeling van de eerste zone van het bedrijventerrein, m.n. in de eerste zone. Een verdere clustering van commerciële functies is hier in de toekomst mogelijk. In dit scenario is vanzelfsprekend plek voor een gerestaureerd Schokkererf. En bovenal is het het belangrijk dat de Voorhof niet verandert in een parkeerterrein maar in een open centraal dorpsplein, waarop plek is voor feesten, markten, manifestaties en dergelijke.Scenario 2Deze optie is een tweede mogelijkheid als scenario 1 niet haalbaar of wenselijk blijkt. In dit scenario komt de supermarkt op het Voorhof. In dit scenario is het minder eenvoudig om het huidige Schokkererf of delen daarvan op te nemen in nieuwbouw. Voorwaarde voor het slagen van deze optie is dat dit gebouw dan van hoogwaardige architectonische kwaliteit is en een nieuw visitekaartje gaat vormen voor het dorp. Dit gebouw zou ontworpen moet worden door een Bakema of van Eyck van deze tijd. Groot nadeel van deze variant is dat het Voorhof een parkeerplaats is en aan kwaliteit als dorpsplein inboet. En bovenal is het het belangrijk dat de Voorhof niet verandert in een parkeerterrein maar in een open centraal dorpsplein,waarop plek is voor feesten, markten, manifestaties en dergelijke.- 20 -
  • 21. overzicht van de projecten - 21 -
  • 22. project 21inrichting van het VoorhofNieuw hart voor NageleHet Voorhof is een centrale pleinruimte van het dorp. Daarnaast vormt het de belangrijkste openbare ruimte bij de binnenkomst van het dorp. Het plein markeert het dorpscentrum. Het legt de verbinding tussen het gedeelte van de woonhofjes en het be rijventerrein den daarnaast ook de verbinding tussen binnen en 1953 Stam / Bodegravenbuiten het dorp. Verbinding met het bedrijventerreinHet bedrijventerrein is in de loop der jaren steeds belangrijker geworden voor het dorp. Daardoor is ook deze verbinding steeds belangrijker geworden. Het huidig plein is onduidelijk en versnipperd. De Ploegstraat is vormgegeven als een doorgaande weg. Op dit moment is de ruimte waar de verbinding zou moeten zijn eerder een scheiding tussen het woongedeelte van het dorp en het bedrijventerrein en de sportvelden aan de andere kant van deze weg.Eenheid in het dorpOm de eenheid in het dorp te creëren is het nodig 1953 Van Eyck / Van Ginkelom een centraal dorpsplein te realiseren dat beide dorpsdelen met elkaar verbind. Op deze manier wordt het ook een dorps’centrum’, een nieuw hart van het dorp waaromheen nieuwe ontwikkelingen een plek hebben.Het plein over de wegDe belangrijkste ingreep die hiervoor nodig is is het letterlijk doortrekken van het plein over de weg heen. Dit is een thema wat ook in de plannen van de ‘8 en de opbouw’ steeds weer terugkwam. In de plattegronden, die hiernaast zijn afgebeeld zijn varianties op dit thema terug te vinden. In deze plannen, behalve in het plan van 1953 is steeds te zien hoe het plein zich uitstrekt 1954 Van Eyck (koffiekaart)tot aan het begin van de loswal. In de plannen van 1954 en 1956 is duidelijk te zien dat het plein zich opent naar de weg en aan de zijde van de dorpsweide een afsluiting in de vorm van een bomenrij heeft. In het plan van 1953 is te zien hoe het plein aan de overzijde van de Ploegstraat wordt afgemaakt door een aantal rijen bomen te plaatsen. Deze kwaliteit van de verbindende, centrale ruimte van het dorp zien wij als het belangrijkste ‘nieuwe’ element in de openbare ruimte van het dorp. 1956 CIAM Dubrovnik (grille)- 22 -
  • 23. 1956 CIAM Dubrovnik (grille) - 23 -
  • 24. project 21inrichting van het VoorhofOm dit te bewerkstelligen zijn een aantal ingrepennodig:• het plein wordt in een materiaal uitgevoerd, zodat bij binnenkomst deze pleinruimte ervaarbaar is.• het profiel van de Ploegstraat/Akkerstraat wordt aangepast, zodat al vanaf de kruising met de Noorderpoort, 30 km wordt gereden. Zo nodig wordt een voetgangersstoplicht geplaatst.• een dubbele rij bomen langs het plein in het verlengde van de Eggestraat.• De uitvoering van het plein zal op een zorgvuldige en consistente manier dienen te gebeuren. Dit is te ondervangen door een goed doordacht ontwerp waarbij alle te plaatsen elementen worden meegenomen, zoals paaltjes, bushokjes, straatmeubulair, fietsnietjes, eventuele kiosk, etc.• op het plein komen bijzondere bushokjes, bij voorkeur naar ontwerp van de jaren ‘50 of een ander aansprekend ontwerp (zie het ontwerp van Gerrit Rietveld op de volgende pg.)• Het plein wordt aan de loswalzijde beëindigd met een gebouw. (hier komt bij voorkeur de supermarkt met daarop woningen, maar dit zou ook een andere functie kunnen zijn)• stoplichten waardoor voetgangers veilig kunnen oversteken t.p.v. de dubbele bomenrij. • heldere verbinding met het museumplein door de dubbele bomenrij en route. Elementen in het schetsontwerp 1. het voormalige Schokkererf 12 2. bushalte 3. bankjes onder de bomen 4. nietjes voor fietsen 6 5. supermarkt met daarop woningen of ander 5 10 combinatiegebouw met toegangkelijke gevel aan de pleinzijde. 6. losplek voor vrachtwagens in geval van supermarkt 10 7. voetgangers oversteekplaats 8. stoplicht 9. parkeerplaatsen 10. dubbele bomenrij, waartussen kan worden over- gestoken. 11. kunstwerk aan het einde van de dubbele bomenrij op het veld voor het museum 12. steiger met aanlegplekken voor bootjes- 24 -
  • 25. 8 2 4 2 3 3 3 3 4 7 110 8 8 10 10 8 8 9 schetsontwerp voor het centrale dorpsplein van Nagele, uitgaande van scenario 1 - 25 -
  • 26. impressies voor de Voorhofinrichting bomenrijen zorgvuldig uitgezocht meubilair eenduidige bestrating- 26 -
  • 27. plek voor evenementenfietsnietjes zorgvuldig ontworpen bushokje (voorbeeld van Rietveld) plein onder de bomen met zitplekken - 27 -
  • 28. project 22gebouw op het VoorhofHet Voorhof vormt het centrale hart van Nagele, Beoogde ontwikkeling en gebruik Voorhofen vormt de schakel tussen de dorpskern en de Door de ontstaansgeschiedenis van Nagele is het buitenwereld. Dit is het enige punt waar vanuit het een interessante bestemming voor kunstliefhebbers, dorp een een blik op de weidse polder mogelijk is. architecten en stedenbouwkundigen. Om Nagele aantrekkelijk te houden voor cultuurliefhebbers Op dit plein staat het Schokkererf, het voormalige café- zouden de culturele mogelijkheden van Nagele moeten restaurant dat het visitekaartje van het dorp was. Hier worden uitgebreid. Tevens kan dit nieuwe bewoners stopten bussen onderweg naar Amsterdam vanuit naar het dorp trekken, zoals kunstenaars bij wie de het noorden des lands voor een kopje koffie. Mede kleine schaal van het monumentale dorp en de ruimte doordat het jarenlang gebruikt is als dorpshuis heeft van de polder aanspreken.het gebouw grote betekenis voor de dorpsbewoners.Het gebouw is in verval geraakt en heeft zijn functie Op de plek van het Schokkererf zou een cultureel verloren; de laatste jaren is het (inmiddels omgedoopt instituut deze rol kunnen vervullen. Een instelling tot Dellaram) sporadisch gebruikt voor feesten voor die buitenregionale en wellicht internationale mensen van buiten Nagele. aantrekkingskracht heeft zou deze rol kunnen vervullen. Het voormalig Schokkererf is hier de uitgelezen plek Het Schokkererf is gerealiseerd naar een ontwerp voor, op de plaats waar het monument Nagele wordt van de architect J. Dunnebier uit 1957. Het gebouw betreden.bestaat uit een (toneel)zaal met zadeldak, gevormd door karakteristieke betonspanten, en een haaks Gedacht moet worden aan een onderzoeksinstelling hierop gelegen laagbouwdeel. Hierin zit een eenlaags of een museum, dat bijvoorbeeld gewijd is aan het woning met aan de achterzijde een schuur en garage Nieuwe Bouwen of Aldo van Eyck. In Nagele past en met een binnenhof dat overging in het terras van een instituut dat onderzoek doet naar ontwikkeling het cafe-restaurant. Kenmerkend voor het gebouw zijn van kleine dorpskernen (vergelijkbaar met het de alzijdigheid en de verschillende bouwhoogtes die in International New Town Institute in Almere). In dit de haakvorm zijn opgenomen. Het gebouw heeft een centrum kunnen lezingen worden gehouden, is een open karakter aan het plein en de waterkant, door de studie- en documentatiecentrum en eventueel een grote glaspuien en de luifel met terras. verblijfsmogelijkheid.Schokkererf, toen en nu- 28 -
  • 29. oorspronkelijke plattegrond Schokkererf (1957)interieur Schokkererf, toen en nu - 29 -
  • 30. Gebruiksmogelijkheden Schokkererf en nieuwbouwVoor een nieuwe culturele instelling in Nagele is nieuw architectonisch hoogstaand gebouw mogelijk, maar hergebruik van het Schokkererf moet zeker worden overwogen.Het oorspronkelijke gebouw van ca. 400 m2 (exclusief binnentuin) zou dienst kunnen doen voor een instelling van beperkte omvang, hiervoor is in de tekening een suggestie gedaan. Periodiek kan een kunstenaar worden uitgenodigd in het gebouw te verblijven en te werken.Het gebouw kan worden uitgebreid door vervanging van het oostelijke bouwdeel. Als markant gebouw op het Voorhof kan hier hoger gebouwd worden dan elders in het dorp. Het zou mogelijk zijn hier een gebouw van ca. 1200 m2 te realiseren.Spelregels voor nieuwbouw worden in het themakatern B beschreven. Belangrijk is dat de voetgangersas door de zuiderwinkels als zichtlijn moet blijven doorlopen. uitbreidingsmogelijkheid Schokkererf- 30 -
  • 31. binnentuin met evt. publiek toegankelijk buitenexposities opslag besloten (in huidige uitbouw: documentatiecentrum + leeszaal + expositie) artist-in-residence keuken + opslagpresentaties+ lezingen toiletten ++ exposities garderobe flexibele wand / projectiescherm receptie + kantoor terras entree bar + lunchroom gebruiksmogelijkheid oorspronkelijk Schokkererfimpressie uitbreidingsmogelijkheid - 31 -
  • 32. inspriratiebeelden voor mogelijke nieuwbouw op de VoorhofRene van Zuuk, Roosendaal Sejima, Zollverein- 32 -
  • 33. Theo van Doesburg, Maison d’Artiste Christian de Portzamparc, Louvain la Neuve - 33 -
  • 34. project 23bebouwing op de loswalDe loswal is het gedeelte van het bedrijventerrein dat direct aansluit op het centrale pleinruimte van het dorp.Zoals genoemd in de inleiding komt de huidige functie van de loswal als vrachtwagenparkeerplaats te vervallen. Dit betekent dat hier een prominente plek aan het centrale dorpsplein vrij komt.Dit is een ideale plek voor een commerciële functie op de begane grond. Dit gebouw maakt een beëindiging aan het plein aan de oostzijde en is de eerste inleiding tot een upgrading van de eerste strook van het bedrijventerrein.Hiernaast is een schema en impressie getekend van een supermakt met daarop woningen. Mocht de supermarkt niet op deze locatie terecht komen dan is een ander combinatiegebouw goed denkbaar. Een supermarkt kan hier heel goed in combinatie met kleinere horeca en/of detailhandel.Belangrijk voor een gebouw op deze plek is een architectuur die aansluit op het huidige Nagele, eenarchitectuur met vlakken en volumes. En dat dit gebouw een duidelijk voorkant heeft aan het plein en een aantrekkelijke gevel aan de Eggestraat.implressie gebouw op de loswal- 34 -
  • 35. dakaanzicht volumestudie 1 5 6 7 2 8 binnentuin 3 9 terras 4 10eerste verdieping volumestudie schema van de begane grond shop in shop magazijn supermarkt horecabegane grond volumestudie - 35 -
  • 36. de winkelstrookKwaliteiten winkelstrook De twee grotere bouwblokken van het noordelijke De winkelstrook wordt gevormd door een doorlopend deel doen afbreuk aan de ruimtelijke kwaliteiten, die plein van zuid naar noord, waarop losse gebouwen met de vijf kleinere blokken in het zuidelijk deel veel zijn geplaatst. Het doorlopende maaiveld wordt bij de duidelijker naar voren komen. Ook is er een groot entree van Nagele onderbroken door de poldervaart verschil tussen de huidige staat van de panden in het en het Voorhof, waarop het Schokkererf als het noordelijk en het zuidelijk deel van de winkelstrook. centrale punt is gelegen. De winkelstrook is exclusief voor de voetganger, auto’s parkeren aan de randen. In Deze factoren zorgen ervoor dat we ervoor kiezen het het midden van strook loopt een centrale as, die de noordelijke deel ingrijpender aan te pakken dan het verbinding tussen zuid en noord nogmaals versterkt. zuidelijke deel. Dit wordt beschreven in de projecten In eerdere ontwerpen van de winkelstrook was ook voor de Noorder- en Zuiderwinkels.een voetgangersbrug opgenomen over de poldervaart; De opbouw van dit gebied vormt de leidraad voor de deze is nooit gerealiseerd, waardoor de as vooral als ruimtelijke aanpak van deze twee gebieden.zichtlijn wordt ervaren. In de winkelstrook zijn de panden om en om aan weerszijden van de as geplaatst, als in een dambord patroon. Hierdoor wordt geen dichte wand gevormd, maar krijgt de bebouwing een open karakter. De winkelstrook vormt hierdoor nog duidelijker een verbindend element tussen het dorp en de buitenwereld. Vanaf de hoofdweg kijk je tussen de gebouwen door naar de dorpsweide, het interieur van Nagele. Vanaf de voetgangersroute wordt de open ruimte constant afgewisseld met bebouwing en heb je steeds een ander zicht op het dorp. De winkelpanden richten zich op het centrale voetgangerspad, wat benadrukt wordt door de uitstekende vitrineramen. Elk winkelpand is gecombineerd met een woning, die zich oriënteert op de buitenzijde van de winkelstrook.Het idee om winkels langs een voetpad te plaatsen is afkomstig van J. Bakema en vertoont grote overeenkomsten met de Lijnbaan in Rotterdam, waar ook een wandelroute tussen de winkels en langs de etalages loopt. De uitvoering van dit idee is in het zuidelijk deel kleinschaliger uitgewerkt dan in het noordelijke deel. - 36 -
  • 37. 1. doorlopende ruimte 2. onderbreking door Voorhof en vaart 3. centrale as versterkt verbinding tussen noord en zuid4. dambordpatroon van bebouwing 5. oriëntatie bebouwing: wineksl ger- icht op centrale as, woningen gericht naar buiten - 37 -
  • 38. project 24ZuiderwinkelsIn de Zuiderwinkels zijn de woningen steeds gekoppeld aan een winkel of werkplaats. De combinatie tussen wonen en werken zorgt ervoor dat dit een dynamisch gebied kan blijven, waarbij moet worden gezocht naar manieren om de lege bedrijfsruimtes opnieuw gevuld te krijgen.Indien Nagele zich profileert op het culturele vlak zou het een aantrekkelijke vestigingsplek voor kunstenaars kunnen worden. De Zuiderwinkels zijn de aangewezen locatie voor kunstenaarsateliers en galeries. Deze programmatische invulling zou met de schaal en opzet van de Zuiderwinkels goed tot zijn recht komen. Er zijn twee denkrichtingen voor de ontwikkeling van de Zuiderwinkels: behoud door renovatie, of nieuwbouw waarbij wordt uitgegaan van dezelfde kwaliteiten als op de voorgaande bladzijden zijn omschreven. bebouwing Zuiderwinkels met voormalig Schokkererf Zuiderwinkels toen en nu- 38 -
  • 39. Zuiderwinkels met originele plattegronden (stippelde lijnen zijn latere uitbreidingen op het volume) - 39 -
  • 40. Herontwikkeling bestaande panden NieuwbouwDe panden van de Zuiderwinkels zijn in redelijk Behoud van de Zuiderwinkels moet worden goede staat; er is vooral achterstallig onderhoud. nagestreefd: het cluster van panden heeft grote Buitenmuren hebben vochtproblemen, waardoor de architectuur historische waarde en kunnen ook nu op witte verf afbladdert. Deze panden kunnen middels een een goede manier gebruikt worden.grondige renovatie hersteld worden naar hedendaagse Echter, het gebruiksoppervlak van de woningen en standaarden. de werkruimten zijn naar hedendaagse begrippen Het pand van de huidige supermarkt is het meest beperkt. Mocht er uiteindelijk worden worden gekozen ingrijpend verbouwd: er is uitgebreid in twee richtingen, om de huidige bebouwing van de Zuiderwinkels te waarbij de centrale voetgangers as geblokkeerd vervangen, dan moet bij nieuwbouw de omschreven wordt. Dit is funest voor de overige vier winkelpanden, kwaliteiten als uitgangspunt dienen.omdat hierdoor de verbinding met het Voorhof wordt verbroken. Dit pand moet óf worden teruggebracht in Om het gebruiksoppervlak te kunnen vergroten kan zijn oorspronkelijke afmetingen, óf worden vervangen. de grootte van de blokjes van het dambord patroon Op deze plek zou ook een hedendaagse invulling goed worden aangepast. In plaats van 5 blokjes zouden vier passen, met een (culturele) functie die aansluit bij het nieuwe blokken kunnen worden gerealiseerd. Omdat Schokkererf en Museum Nagele. de winkelstrook de entree van Nagele markeert, lijkt het ons hier toelaatbaar 3 lagen te bouwen in plaats Op korte termijn kan een invulling voor de panden van 2.worden gevonden in de creatieve en educatieve sector: lokale handwerkers kunnen gevraagd worden hier een De programmatische opzet van de Zuiderwinkels atelier te gebruiken, waar scholen middels educatieve moet worden behouden door wonen en werken te programma’s van kunnen profiteren. combineren. Kunstenaars zouden kunnen werken in Als nieuwe functie zouden één of meerdere blokjes grote werkruimtes op de begane grond. Op de begane in de Zuiderwinkels kunnen worden gebruikt door grond en de verdiepingen wordt gewoond, met uitzicht verschillende zorginstellingen. De apotheek, de op de dorpsweide vanaf het dakterras.wijkverpleging, de huisarts, de fysiotherapeut en andere zorgfuncties kunnen ruimtes delen, waardoor deze efficiënt gebruikt kunnen worden. De Zuiderwinkels kunnen op den duur gaan functioneren als één groot gezondheidscentrum. referentiebeeld voor kinderen op bezoek bij de pottenbakker nieuwe bebouwing op plek supermarkt- 40 -
  • 41. 1. 2. 3. 4. 5.bebouwingsstudie van de Zuiderwinkels1. huidige situatie2. eigendomssituatie van percelen: gekleurde vlakken zijn particulier eigendom, het overige is eigendom van de gemeente3. herstel van oorspronkelijke situatie: blokje met huidige supermarkt teruggebracht tot originele afmetingen4. mogelijke nieuwbouw in 5 blokken (grondvlak maximaal 300 m2 per blok)5. mogelijke nieuwbouw in 4 blokken (grondvlak maximaal 500 m2 per blok) - 41 -
  • 42. project 25NoorderwinkelsDe Noorderwinkels zijn grotendeels in verre staat van nemen. Hiermee zouden de ruimtelijke kwaliteiten verval. Anders dan in de Zuiderwinkels heeft het patroon van de winkelstrook verloren gaan. Deze zijn ook met nieuwe woningen te realiseren, door woongebouwen van open en gesloten ruimtes hier weinig kwaliteit, door de grotere maat van het dambordpatroon. Dit is in een groen veld te plaatsen. Dit kan dienen als een de reden dat hier zonder meer uit kan worden gegaan gemeenschappelijke tuin, waardoor de bewoners van nieuwbouw. niet zelf hun tuin hoeven te onderhouden. Door privé terrassen op vlonders in het groene veld aan te leggen Omdat de winkelruimtes hier hun functie hebben krijgt men toch een eigen buitenruimte.verloren, ligt het niet voor de hand hier nieuwe winkel- of bedrijfruimten te maken. Daarentegen is er wel behoefte aan nieuwe woningen, met name seniorenwoningen en woningen in het luxere segment. Er ligt hier een kans om binnen de dorpskern aan deze wens te voldoen.In de bebouwingsstudie is te zien hoe de Noorderwinkels kunnen worden ingevuld. Ondanks het idee om een woonprogramma te realiseren, in aansluiting op de naastgelegen woonblokken, is het beter hier de structuur van strokenbouw niet over te nieuwe bebouwing Noorderwinkels met voormalig Schokkererf huidige situatie Noorderwinkels- 42 -
  • 43. 1. 2. 3. 4. 5. 6.bebouwingsstudie van de Noorderwinkels1. huidige situatie2. eigendomssituatie van percelen: gekleurde vlakken zijn particulier eigendom, het overige is eigendom van de gemeente3. nieuwbouw in aansluiting op naastgelegen woonblokken; hierbij gaan de oorspronkelijke ruimtelijke kwaliteiten verloren4. nieuwbouw in aansluiting op naastgelegen woonblokken; hierbij gaan de oorspronkelijke ruimtelijke kwaliteiten verloren5. mogelijke nieuwbouw in 4 blokken6. referentie-project: Het Funen, Amstredam (woonblokken op een doorlopende groene ondergrond) - 43 -
  • 44. De woningen in de blokken beslaan op de begane grond één laag. Via een centraal trappenhuis zijn de woningen op de eerste verdieping van buitenaf bereikbaar. Deze woningen hebben ieder een eigen dakterras, en een extra kamer op de tweede verdieping, die als werkruimte of gastenverblijf kan worden gebruikt. Vanuit deze woningen heeft men een mooi zicht op de dorpsweide. Op deze manier kunnen hier 24 woningen worden gerealiseerd.Door in drie lagen te bouwen wordt de betekenis van de Noorder- en Zuiderwinkels als markering van de dorpsentree benadrukt. In de Noorderwinkels wordt de derde laag in lijn met de naastgelegen woonblokken geplaatst, om hiermee een subtiele aansluiting te vinden. In de Zuiderwinkels hebben de blokken een meer solitair karakter door de derde laag als torentjes op de blokken te plaatsen. De aansluiting op de Zuiderwinkels wordt behouden door de centrale zichtlijn open te houden. Deze kan worden geaccentueerd door ter plaatse van de as een voetgangersbrug te plaatsen. impressie Zuiderwinkels en Noorderwinkels vanuit de lucht Noorderwinkels gezien vanuit het Voorhof- 44 -
  • 45. begane grond eerste verdieping tweede verdieping Noorderwinkels gezien vanuit het noorden Noorderwinkels vanaf de Ring - 45 -
  • 46. project 26aanlegplek bootjes en vaarroutesAan de loswal kan een steiger worden gebouwd, langs de zuidkant van de verbreding van de vaart naast de nieuwe bebouwing op de loswal.Op deze plek kunnen bootjes aanleggen. Dit kan voor pleziervaart zijn of een watertaxi naar Urk. Vanuit Urk is het mogelijk om door te varen naar Schokkerhaven. Dit is een mooie kans om aan de noordkant van de nieuwe bebouwing aan de loswal een levendige strook te maken waar ondernemers, die een functie op het water willen ontwikkelen of toeristen, gebruik van kunnen maken. Ook kanoën naar Urk is een mogelijkheid.impressie watertaxi- 46 -
  • 47. Akkerstraat Nagelervaart Eggestraat aanlegplek watertaxiroute naar Schokland - 47 -
  • 48. colofondeze uitgave is gemaakt door Ontwerplab Nagele in opdracht van Gemeente Noordoostpolder en woningbouwvereniging Mercatus, Emmeloord d.d. 30 juni 2010