Istorija
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Istorija

on

  • 987 views

 

Statistics

Views

Total Views
987
Views on SlideShare
987
Embed Views
0

Actions

Likes
1
Downloads
7
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Istorija Istorija Document Transcript

  • SEMINARSKI RAD predmet obradjivanja : Franačka država od V do IX veka Jana Staniševski Tijana Abadid Aleksandra Milenkovid Milena Milojkovid
  • Franačka država od V do IX veka 2 * Uvod u nastanak Franačke države Nastanak Franacke drzave bio je od velikog znacaja za kasniji razvoj društvenog i političkog sveta.Kao i vedina ostalih država Franačka donosi mnogo novina i menja koloseke uobičajenog tadašnjeg života. Njena društvena struktura de se razlikovati od svojih predhodnika, kao i sve ostale države Franačku de potresati unutrašnji nemiri, neslaganja i manji raskoli. Razvice se i sistem drustvene organizacije kojom nazivamo feudalnom. Rim, grad-država na Tibru, izgradio je svoju mediteransku imperiju kao savez gradova. Proširujudi svoju vlast nije uništavao druge gradove, ved ih je pretvarao u svoje saradnike. Rimski imperatori su se oslanjali na lokalne snage poveravajudi im znatne upravne funkcije. Širenjem tog remek-dela grčko-rimskog sveta, bukvalno je širena civilizacija tj. državna organizacija čija je osnovna delija civitas (grad). Rimska imperija nije mogla nije mogla se se odbrani, niti da sobom obuhvati nerimljane i negrke varvare. Dolazedi sa svojom organizacijom prvobitne zajednice, varvari de stvoriti države koji de biti temelji moderne Evrope. Imperija u stanju odbrane Od vremena imperatora Hadrijana (117-138) severne granice Rimskog carstva su se ustalile na Dunavu i Rajni. Dioklecijan (284-305) je uvideo veliku promenu spoljnopolitičke situacije, pa je stoga svom savladaru Maksimijanu ostavio na upravu zapadni deo Carstva.
  • Franačka država od V do IX veka 3 * Konstantin (306-337) je na Istoku stvorio nov državni centar, tako što je izgradio staru grčku varošicu Vizantion na Bosforu, i to po planu starog Rima. Nova prestonica de dobiti zvaničan naziv ,,Novi Rim’’ - Carigrad. Carigrad je od svog početka je bio pod uticajem hrišdanstva, tek priznatom religijom. Njegovo stanovništvo je po jeziku i kulturi bilo pretežno grčko. Kada se ovom hrišdansko-grčkom dvojstvu doda još rimsko državno uređenje, dobijaju se 3 elementa koji su obeležili hiljadugodišnju istoriju Istočnog rimskog carstva-Vizantije. Konstantin je video snagu koja je mogla da duhovno ujedini Carstvo i da pruži moralnu potporu carskom apsolutizmu. Vizantijski car de pored funkcije vrhovnog vojnog komandanta, sudije i zakonodavca, preuzeti i funkciju zaštitnika crkve i pravne vere. Na istok pomereno i religiozno ojačano, Rimsko carstvo imalo je da se odupre mnogim opasnostima. Jedna od najvedih je bila seoba naroda 375. godine. Vizigoti su prešli Dunav i naselili se na Balkanskom poluostrvu, u vizantijskoj Trakiji. * Pošto je izgledalo da se Goti ne mogu savladati oružijanom silom, Teodosije I (vlada od 379) pošao je putem sporazuma i pogodbe. Goti su pristali da se, stičudi svojstva federata, povuku preko planine Balkan; Vizigoti su se nastanili na severu Trakije, a Otrogoti u Panoniji. Položaj federata obezbedio je Germanima potpunu autonomiju i visoke plate, uz obavezu da carstvu pružaju vojnu pomod. Na ovaj način Rimsko
  • Franačka država od V do IX veka 4 carstvo je otklonilo opasnost od germanske invazije, ali time je omogudeno varvarizovanje vojske. Iako je pred smrt uspeo da ujedini razjedinjeno Carstvo, Teodosije I ga je 395. godine , na smrtnom odru, ponovo podelio na istočni i zapadni deo. * Vesti o prodiranju Franaka na teritoriju rimske imperije javljaju se sredinom 4. veka. Do kraja veka oni su ved naseljini u severnom delu provincije Galije. Franci se prvo naseljavaju kao federati, a sa propadanjem rimske države organizacije usled najezdi drugih varvara, oni šire svoju teritoriju. Krajem 5. veka, pod Hlodovehom obrazuje državu. Pošto je 486. uspeo da potuče ostatke ostataka zapadnorimske vojske, kao i da savlada otpor suparnika, Hlodoveh iz roda Merovinga se nametnuo Salijskim i Ripuarskim Francima za kralja. Rimska crkva s kojom je Hlodoveh rano stupio u vezu, podsticala je njegova osvajanja Galije na račun Vizigota i Burgunda koji su ispovedali arijanstvo. Posle teško izvojevane pobede nad Alemanima, Hlodoveh je izgubio poverenje u paganske bogove pa je 498. sa oko 3.000 svojih vojnika od biskupa u Remsu primio hrišdansku veru. Hlodovehovi naslednici su proširili teritoriju Franačke države tako da se prostirala sve do Majne i Dunava. * Patrimonijalna monarhija U vremenu Hlodovehove dinastije, dinastije Merovinga, Franačka je pripadala tipu patrimonijalne monarhije.To je takva vrsta države u
  • Franačka država od V do IX veka 5 kojoj vladar raspolaže državnom teritorijom kao svojom očevinom- patrimonijumom, tj. za životom je deli po svojoj volji, a posle smrti nasledjuju ga potomci. Za života je posede delio članovima svoje pratnje, a pored njih i crkvenim velikodostojnicima i samostanima. Varvarsko shvatanje države kao porodičnog doba, u naslednopravnom smislu, svodilo se na to da brada treba da upravljaju državom kao naslednici velike porodice, pod starešinstvom najstarijeg. Država bi se mogla podeliti na udeone kneževine, ali bi se celina sačuvala pod starešinom brata - kralja. Deljenje države sinovima– naslednicima dovodilo je do ratova izmedju brade u kojima su se oni morali oslanjati na aristokratiju. U sukobu izmedju načela nasledstva i načela izbornosti kralja, aristokratija je igrala odlučujudu ulogu. * Majodorm Martel Pošto su aristokratiji podelili najvedi deo svojih poseda, poslednji kraljevi iz dinastije Merovinga ostali su bez ikakve vlasti. Ionako više skloni uživanjima nego državnim poslovima, dobili su naziv ,,lenjih kraljeva’’. U situaciji opadanja kraljevske vlasti sve više je rastao uticaj najvišeg vojnog službenika, upravnika dvora-majordoma. Majordomi su komandovali vojskom i rukovodili ubiranjem dažbina i dodeljivanjem zemlje. Na mestu majordoma u vreme ,,lenjih kraljeva’’ nalazili su se članovi modne porodice Karolinga (Arnulfa) iz istočnog dela Franačke. Oni su uspeli da oko sebe okupe najvedi broj franačkih velikaša. Najistaknutiji od majordoma, Karlo Martel, uspeo je da se nametne celom kraljevstvu. On je morao da ima blagonaklon stav prema aristokratiji, ne samo zbog toga što nije bio kralj, nego još više zbog
  • Franačka država od V do IX veka 6 toga što mu je plemstvo bilo potrebno za odbranu države od Arabljana koji su do 718. osvojili Vizigotsku državu u Španiji. * Snaga arabljanske vojske ležala je u brzim konjičkim odredima dok su Franci uglavnom oslanjali na pešadiju. Spoljašnja opasnost od Arabljana terala ih je da organizuju konjicu, što se moglo učiniti samo ako bi dovoljan broj slobodnih ljudi bio toliko bogat da nabavi konja i odgovarajude oružije. Da bi stvorio zemljišni fond i raspodelio ga u cilju formiranja konjice, Martel je pribegao sekularizaciji crkvenih poseda i delimičnoj konfiskaciji nevernih velikoposednika. Zemljišni posedi koji je on razdelio bili su vezani obavezom vršenja vojne službe. Nazvani su beneficium (dobročinstvo) Pobeda koju je Karlo Martel izvojevao nad Arabljanima 732. zahvaljujudi prevashodno beneficijarnoj reformi spasla je zapadnu Evropu od muslimanske poplave. Karolinzi i pape Iako faktički kralj, Martel je završio kao majordom. Njegov sin Pipin Mali, na jednoj skupštini Franaka bio je proglašen za kralja. Nešto kasnije, 754. godine u tom svojstvu bio je posveden od pape, poglavara hrišdanskog Zapada. Pred papom, koji mu je došao u posetu, Pipin je kleknuo, poveo mu konja i obedao zaštitu od neprijatelja. Time je uspostavljena sudbinska veza izmedju karolizma i papstva. Pipinov sin Karlo (768-814) nazvan Veliki, brzo je raskrstio sa Langobardima, zauzeo glavni grad Paviju, njihovog kralja oterao u samostan, a sam se proglasio kraljem Franaka i Langobarda. Duže vreme je pokušavao da pokori i pokrsti Sase. U tome se ispoljavalo
  • Franačka država od V do IX veka 7 Karlovo shvatanje hrišdanskog kraljevstva koje je ujedno zaštitnik crkve. Podčinjavanjem bavarskog vojvode i pobedom nad Avarima, Karlo je zaokružio svoja osvajanja. On nije više bio običan kralj ved gospodar svih Germana. To je za papu bio dovoljan uslov da ga na Božid 800. kruniše za cara, u crkvi sv. Petra u Rimu. Jedino zakonito carstvo je do tada bila Vizantija, naslednica stare Rimske imperije. Ona je Karlovo uzdizanje za cara posmatrala kao uzurpaciju. Karlovo krunisanje je dovelo do toga da se u hrišdanskoj vaseljeni ustanove dva carstva, jedno na istoku, drugo na zapadu. Pošto je bez vizantiskog priznanja Karlova carevina bila vanpravna tvorevina, tražena su rešenja u praviničkim domišljanjima sve dok 812. godine u Ahenu nije pronadjeno političko. Ahenskim mirom, vizantijski car priznao je Karla Velikoga za ravnopravnog cara na zapadu. Karlo Veliki kao i njegovi prethodnici, nije se oslobodio varvarskog shvatanje države kao porodičnog poseda. I on bi podelio carstvo sinovima da ga nije nadživeo samo jedan. Karlov jedini naslednik Ludvig Pobožni, - nazvan tako zbog sklonosti crkvenom životu- za cilj svoje vladavine uzeo je očuvanje jedinstva carstva. U tu svrhu odredio je red nasledjivanja prestola po kome je najstarijeg sina Lotara postavio za cara podredjujudi mu mladju bradu. To je imalo za posledicu žestoke ratove, u kojima je i sam Ludvig Pobožni privremeno ostajao bez prestola. Posle njegove smrti ratovi su nastavljeni izmedju sinova koji su ga nadživeli: Lotara, Ludviga Nemačkog i Karla Delavog. Mladja brada su sklopila savez protiv Lotara koji je, po očevom naslednom redu, tražio potpunu vlast za sebe. Savez sklopljen tzv. strazburškim zakletvama, 842., najstariji je pokazatelj da se Franačka raspala na zapadnu i istočnu polovinu, starofrancusku i staronemačku.
  • Franačka država od V do IX veka 8 * Verdenska podela Rat trojice brade oko nasledstva krune završen je Verdenskim ugovorom 843, kojim je carstvo podeljeno na tri dela. Zemlje istočno od Rajne pripale su Ludvigu Nemačkom; zapadne (francuske) zemlje pripadale su Karlu Delavom; uzak višejezični izmedju njih, od severnog mora do Rima pripao je Lotaru. Lotar je imao problema zbog jezičkog i etničkog najedinstva. Nad sva tri dela nadvila se jedna opasnost- Normani, koji su stizali na sve obale pristupačne njihovim brzim ladjama. U istočnofranačkom područiju počekom X veka severno- germansko pleme Sasa izbija u prvi državni plan zahvaljujudi sačuvanoj plemenskoj koheziji. Pod saskim vojvodom Henrikom I započede ponovo ujedinjenje, ali više ne u Franačku Karla Velikog, ved u novu državu koja se naziva Nemačka država. * Društvena struktura u Franačkoj Izmedju Franaka postojale su izvesne socijalne razlike. Nad slojem slobodnih seljaka uzdizala se aristokratija. Sa osvajanjima i primanjem hrišdanstva u socijalnoj strukturi kod Franaka javljaju se dva nova elementa: galorimsko stanovništvo i sveštenstvo. Na osvojenoj teritoriji Franci su zatekli romanizovane Gale i Rimljane koji su imali visok stepen pravne kulture; govorili su i pisali latinskim jezikom i bili u velikoj meri hristijanizovani. Sa dobijanjem zemljišnih poseda i privilegija, sveštenstvo obrazuje sloj crkvene aristokratije.
  • Franačka država od V do IX veka 9 Franci starosedeocima nisu oduzimali zemlju. Osvojena područija smatraju svojim u tom smislu da im pripada deo proizvoda od zemljoradnika. Stoga su seljaci na osvojenom području bili dužni da obradjuju zemlju i deo prihoda da daju novim gospodarima. Osvojene zemlje nisu oduzimane i nanovo naseljavane, nego su za uživaoce jednog dela proizvoda sa osvojenih zemalja bili imenovani pojedini Franci, ili je to bio sam kralj. * Iznos vergelda Razlika izmedju starosedelaca i osvajača donekle je zadržana. Ona se izražavala u različitoj visini vergelda (odbrambeni novac), koji je predstavljao naknadu za povredu integriteta ličnosti. Različiti pravni položaj Franaka i Galorimljana objašnjava se na dva načina. Po jednoj teoriji razlika u visini vergelda proizlazi iz odnosa pobedjenih i pobednika, a po drugoj iz različite namene vergelda u slučaju ubistva Franaka ili Galorimljana. Dolazi do sledede društvene strukture Franačke: 1)slobodno stanovništvo (vojna aristokratija,sveštenstvo, i slobodno seljaštvo) 2)poluzavisno- liti,kraljevski kmetovi, rimski koloni… 3) zavisno (robovi) Liti su bili germanskog porekla ili su vodili poreklo od pokorenog naroda. Imali su poslovnu i procesnu sposobnost (mogli su sami da sklapaju ugovore i vode parnice), pladali su lični porez i bili obavezni na dažbine u naturi u korist svog gospodara. Sličan je položaj kraljevskih kmetova i rimskih kolona.
  • Franačka država od V do IX veka 10 * Robovi ( slavus) Zavisno stanovništvo činili su robovi. Njihov polozaj je sličan najgorem položaju kmetova. Robovi su se sticali u ratu i trgovinom, ali njihov broj je smanjivao pod uticajem crkve koja je podsticala njihovo oslobadjanje i tražila da se zabrani porobljavanje hrišdana. U vreme Karolinga u Galiji su primetni samo ostaci ropstva. Ipak, trgovina robljem je bila značajna aktivnost. Franačka državna struktura nije svuda bila ista i vremenom se menjala. U istočnom delu Franačke preovladavala je plemenska organizacija, odnosno slobodno stanovništvo. Širenjem na jug, Franačka je delimično nasledila rimsku strukturu stanovništva. Franačka je inače bila država sa slabim gradskim elementom. Franci su gradove pravili od drveta. Krajem IX veka sva šarolikost društvenih slojeva u Franačkoj svedena je na 3 društvena reda: oratores, bellatores, laboratores – oni koji se mole, oni koji ratuju i oni koji rade. Društvena struktura je postala feudalna. * Crkvena državna organizacija Centralne organe vlasti u Franačkoj činili su kralj sa činovnicima, plemidki sabori i narodna skupština. Kraljevska vlast se tokom 4 veka trajanja Franačke države menjala; u karolinškom periodu je poprimila crte apsolutnog monarha. Osoblje koje je kralju stalno stajalo na raspolaganju sačinjavalo je dvor. Najvažniji njegov deo bila je kraljevska garda. U ratu, njoj je na čelu stajao sam kralj, a do VII veka majordom.
  • Franačka država od V do IX veka 11 Među kraljevim činovnicima značajan je referendar, čuvar kraljevskog pečata. Njemu je bilo podređeno petnaestak pisara koji su spremili povelje i slična dokumenta. Značajno mesto na dvoru zauzimali su grof dvora čija se uloga sastojala u vođenju Kraljevskog suda, rizničar, martal koji upravlja konjušnicam, peharnik, mačonoša, upravnik dvorskog ceremonijala. Skupština svih Franaka tj. svih muškaraca sposobnih za rat, sastojala se, kao i u preddržavnom dobu, svakog proleda u martu. Bio je to skup nazvan Campus Martius na kome se odlučivalo o ratnim pohodima, zakonima, izborima, ali i sudilo. Narodne skupštine su donosile odluke aklamacijom, a kasnije su se pretvorile u smotru vojske. O značaju skupština u Franačkoj postoje 2 gledišta. Po jednom, u periodu Merovinga skupština je značajna, a u periodu Karolinga od organa koji je odlučivao pretvorila se u smotru vojske. Po drugom gledištu, Narodna skupština osim u početku, nije bila više od vojne smotre. Pored Narodne skupštine postojao je sabor plemida-opšti sabor. Plemidki sabori raspravljali su i svim pitanjima koji se tiču države i državne uprave, a u vreme slabih kraljeva bili su značajno ograničenje kraljevske vlasti. * Lokalna uprava Najvede teritorijalno-upravne jedinice su vojvodstva, na čijem čelu je vojvoda-vojni zapovednik. Plemenske vojvode imaju svoje narodne skupštine, svoje plemstvo-velikaše, niže službenike. Karlo Veliki ukinuo je vojvodstva jer ih je smatrao štetnim po jedinstvo vojske. U cilju zaštite carskih granica osnovao je granične marke. Manje jedinice od
  • Franačka država od V do IX veka 12 vojvodsta bile su grofovije, na koje je podeljena cela Franačka. Bile su različite veličine, različitih nadležnosti i imena. U romanskim delovima- južno od Loarenose naziv provincia, regio a u germanskim pagus. Grof bio je komandant svih vojnika grofovije osim kraljevskih bazala, a u romanskim krajevima obavljao je upravne i sudske poslove. Najniže jedinice državne organizacije, bile su centene kojih je u grofoviji bilo od 3 do 8. One su uglavnom imale sudsku nadležnost. Oni su se 6 do 9 puta godišnje sastajali na skupštinu koja se zvala mallus. Na njoj je biran predskednik i centenar. Svi izabrani su morali poznavati obačaje i biti ljudi od ugleda. Sudili su sve sporove i krivična dela koja nisu uzeta u nadležnost kraljevog suda. Vremenom, usled klasnog raslojavanja pojedni modnici ne samo da ne priznaju presudu malusa, nego stranka nema mogudnosti da izvrši svoju presudu. Sudstvo je bilo jednospeno organizovano pa je presuda svakog suda pravosnažna. Kraljev sud je bio vanredan sud, osim za predmete koji su se ticali samog kralja i lica pod njegovom zaštitom; za ostale kraljev sud je bio sasvim nedostupan. * Izvori prava u Franačkoj državi Franačko pravo je predstavljalo jednu mešavinu nekoliko pravnih sistema, mešavinu koja je odražavala način stvaranja i razvitka Franačke države. Germanska plemena koja su stvorila Franačku državu, ili ušla u njen sastav, donela su sa sobom svoje običaje. Pokoreno stanovništvo živelo je pod normama rimskog prava. Hrišdanska crkva je, opet, imala svoje pravo. Franačko pravilo činili su slededi elementi : 1) Zbirke plemenskog običajnog prava – varvarski zakoni. 2) Zbornici rimskog prava 3) Pravo koje su stvarali kraljevi.
  • Franačka država od V do IX veka 13 Varvarski zakoni primenjivani su po personalnom principu. Za svakoga je važilo pravo plemena, odnosno grupe, kojoj je pripadao bez obzira na to gde je, na primer, učinjeno krivično delo. Salijski zakon je bila najkarakterističnija zbirka običanog prava. Najmanje se primeduje uticaj rimskog prava. Običajnopravi karakter Salijskog zakona ponajbolje dočarava značajna pravila uloga rodjaka, ostaci kolektivne zemljišne svojine i nepostojanje pomena o prodaji zemlje. Posle Salijskog nastao je Ripuarski zakon. Kapitularijama su uglavnom uredjivani novonastali odnosi koji su vezani za državu. Bilo ih je dve vrste : 1)capitularia legibus addenda 2) capitularia per se scribenda. Prve su značile dopunu pojedinih plemenskih zakona, pa su morale da budu prihvadene na skupštini odredjenog plemena. Druge su bile samostalne, tj. nisu imale sadržinske veze sa plemenskim zakonima. Kapitularijama je regulisana različita materija. Izvori kanonskog prava bili su : 1) Novi zavet; dok je Stari zavet imao ograničenu primenu 2) učenje i odluke dvanaest apostola 3) propisi rimskog prava.
  • Franačka država od V do IX veka 14 * Zaključak lekcije Feudalizam je nastao iz odnosa lične zavisnosti koje diktiraju nesigurne prilike prvih stoleca srednjeg veka. O tome Mark Blok - najvedi istoričar feudalizma,koji de korene ove drustvene organizacije potražiti u Franačkoj kaze '' U svim vremenima postojala je težnja da ljudi sebi traže zaštitnika ili pak sklonost da nekog zasticuju. Ali iz toga su se radjale originalne pravne ustanove gotovo samo u onim civilizacijama gde su drugi drustveni okviri popustili. Takav je slučaj bio i u Galiji posle propasti Rimskog carstva. Zamislimo zaista društvo u merovinsko doba. Ni država ni rod nisu više pružali dovoljnu zaštitu. Seoska zajednica je imala snage samo za unutrasnji nadzor. Gradska zajednica je jedva uopšte postojala. Svuda je slabiji osecao potrebu da se skloni pod okrilje jačeg...'' Ja kazem da su pojmovi slabosti i snage uvek relativni, u mnogo slucajeva se desavalo da jedan isti čovek u isto vreme postojao zavisan od nekog jačeg od sebe a zaštitnik slabijih i nižih od sebe. Razradjivanjem Franacke počeo je da se izgradjuje širok sistem ličnih odnosa. Sta je uopste značaj feudalizma na kraju? Pa konkretan značaj feudalizma rekla bih da se ogledao u njegovoj negaciji barvarske države. On je sa sobom doneo aristokratiju stručnjaka - feudalno plemstvo za svoj poziv daleko osposobljenije od onog varvarskog. Korišdena literatura : Školski udzbenik iz istorije za drugu godinu; Pravna istorija sveta (dr Marko Pavlovid)