Your SlideShare is downloading. ×
Òºñºë  ДАРХАН-УУЛ АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГЫН           ТАМГЫН ГАЗАРÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ  ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ      ÁÎÄËÎÃÎ           (200...
Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (2009-2021)-ыã Äàðõàí-Óóë àéìãèéí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçàðòàé Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõ...
Òºñºë                               ÌÎÍÃÎË ÓËÑ                           ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ                     ÈÐÃÝÄÈÉÍ Ò...
ÃÀÐ×ÈÃÎÐØÈË..................................................................................................................
ÎÐØÈË    1. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилж, манай орны эрдэмтэд, улсòºð÷èä, èðãýäèéí ºðãºí îðîëöîîòîéãîîð áîëîâñðóó...
ÍÝÃ. ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ     ÁÀÉÄÀË, ÕªÃÆËÈÉÍ ÄÀÂÓÓ ÁÎËÎÍ ÑÓË ÒÀËÓÓÄ1.1. Дархан-Уул àéìãèéí õºãæëèéí ºíºº...
êоìбинат”, “Төмөрлөгийн үйлдвэр” зэрэг олон үйлдвэрүүдтэй, боловсруулах¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàð íýëýýä õºãæñºí á¿ñ íóòàã þì.  ...
1.2. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí äàâóó áîëîí ñóë òàëóóä          Äàðõàí-Уул аймгийг 2009-2021 онд хөгжүүлэх цогц бодлогод ...
ÕΨÐ. ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ,               ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä2.1. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí àëñûí õàð...
ÃÓÐÀÂ. Õ¯ÍИЙ ХИЙГЭЭД ÍÈÉÃÌÈÉÍ                     ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ      Дархан-Уул àéìãèéí õºгжлийн 1 дýх тýрг¿¿лýх чиглýл...
Ýдийн засгийн өсөлт, хөрөнгө оруулалтын арга хэмжээтэй уялдуулан  ажлын байрыг тууштай нэмэгдүүлж, ажилгүйдлийн түвшинг 2,...
Íийгмийн эмзэг бүлгийн иргэдийг дэд бүтэц, хот, нийтийн аж ахуйн болон  нийтийн    эзэмшлийн       зам   талбай,   ногоон ...
Стратегийн зорилт 2. Нэн ядуу иргэдийн амьжиргааны түвшингдээшлүүлэхэд     чиглэсэн   нийгмийн   халамжийн   үйлчилгээг   ...
-   Төрөөс гэр бүлд нөхөн үржихүйн нэн таатай орчин бүрдүүлэхэд         äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ;     -   Õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã í...
Á¿ñ, àéìàã, ñóìäûí ò¿âøèíä á¿õ øàòíû ñóðãàëòûí ìàòåðèàëëàã áààçûã   áýõæ¿¿ëýí, ñóðãàëòûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ;   Ýð¿¿ë ìýíäè...
Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí 6-14 íàñíû õ¿¿õäèéí õàìðàí ñóðãàëò98.6 õóâüòàé áàéíà. ªíãºðñºí õè÷ýýëèéí æèëä 5603 õ¿¿õýä á...
öîãö    ¿éë   àæèëëàãàà   ÿâóóëñíààð     õ¿¿õäèéí   áèå    áÿëäàð,   îþóí   óõààí,íèéãýìøèõ¿éí õºãæëèéã äýìæèí ñóðãóóëüä á...
Шарын гол суманд уул уурхайн нарийн мэргэжлийн ажилчин бэлтгэхтөрөлжсөн мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвийг шинээр бай...
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ñî¸ë óðëàãèéí áàéãóóëëàãóóäàä öàõèì áîëîíавтоматжуулсан орчин үеийн техник, технологи нэвтрүүлж, ìýðã...
Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèóäûí áàãø íàðûã õºðâºõ ÷àäâàðòàé áîëãîí   õºãæ¿¿ëýõ;   Ñóðãóóëü çàâñàðäàëò áîëîí áè÷èã ¿ñýã ¿ë...
судлалын диспансер"-ийг нэг цэгийн үйлчилгээний хэлбэрээр зохион байгуулжажилласнаар      сүръеэ,   ÁЗДХ    өвчлөл   буурч...
Уламжлалт анагаах ухааны шилдэг аргыг эрүүл мэндийн үйлчилгээнд  нэвтрүүлэх;  Нэн ядуу, эмзэг бүлгийн хүмүүс, тахир дутуу ...
Хоёрдугаар үе шат (2016-2021 он):     Стратегийн зорилт 1. Ýрүүл мэндийн салбарын материаллаг баазыгбэхжүүлж, удирдлага, с...
ĪЪÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ      Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí 2 äàõü, 3 äàõü, 4 äýõ òýðã¿¿ëýõ÷èãëýë¿¿äèéí ...
ýöñèéí   á¿òýýãäýõ¿¿í    ¿éëäâýðëýõ,     õ¿íñíèé    íîãîî,   ñ¿¿,   öàãààí   èäýýáîëîâñðóóëàõ,       áàðèëãûí    ìàòåðèàëû...
Хоёрдугаар үе шат (2016-2021он):      Стратегийн зорилт 1. Ýдийн засгийн өсөлтийг õî¸ðäóãààð ¿å øàòàíäжилд дунджаар 36.6 х...
õóâèàð, óñàí õàíãàìæ 0.2 õóâèàð, ìîä ìîäîí á¿òýýãäýõ¿¿í 14.8 õóâèàð áóóð÷ýý.      Íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëä 12.1 õóâèé...
Îðõîí ñóìàíä öýâýð, áîõèð óñíû íýãäñýí ñèñòåì áàéãóóëàõ, õ¿íñíèé íîãîîáîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð, õ¿ëýìæ, õ¿íñíèé íîãîî, ¿ð, çîî...
θìîë,      íýõìýë,    ñ¿ëæìýë      á¿òýýãäýõ¿¿íèé    ¿éëäâýðëýëèéã        õºãæ¿¿ëæ,    ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ;   Õ...
Áүсчилсэн     хөгжлийн      үзэл    баримтлалд     нийцүүлэн      жижиг,    дунд  үйлдвэрлэлийг дэмжиж, бизнес инкубатор б...
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Bizdata.mn darkhanlasthotolbor
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Bizdata.mn darkhanlasthotolbor

5,065

Published on

1 Comment
1 Like
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total Views
5,065
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
21
Comments
1
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Bizdata.mn darkhanlasthotolbor"

  1. 1. Òºñºë ДАРХАН-УУЛ АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГЫН ТАМГЫН ГАЗАРÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ (2009 – 2021 îí) Äàðõàí õîò, 2009 îí.
  2. 2. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (2009-2021)-ыã Äàðõàí-Óóë àéìãèéí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçàðòàé Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéíÒàìãûí ãàçàð, Øèíæëýõ óõààíû Àêàäåìèéí õàðúÿà ¯íäýñíèé õºãæëèéíõ¿ðýýëýíãèéí áàéãóóëñàí 2008 îíû 10 ä¿ãýýð ñàðûí 20-íû ºäðèéí ¹ÄÓ/¯ÕÕ-08 òîîò ãýðýýíèé äàãóó ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãèéí äýä çàõèðàë,äîêòîð, ïðîôåññîð Ä.Áÿìáàà, ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãèéí ýðäýìòýííàðèéí áè÷ãèéí äàðãà, Ìîíãîë Óëñûí øèíæëýõ óõààíû ãàâúÿàò ç¿òãýëòýí,äîêòîð, ïðîôåññîð Ë.Öýäýíäàìáà, ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãèéí макроэдийн засгийн бодлогын секторын ахлах судлаач, доктор Л.Нямцэрэн,Ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí äýýä ñóðãóóëèéí áàãø, äîêòîð Ï.Ãàíòºìºð, ¯íäýñíèéõºãæëèéí õ¿ðýýëýíãèéí ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæèëòàí ìàãèñòðÁ.Öîãòáààòàð, Á.Ñàéíáèëýã íàðûí ñóäëàà÷äûí áàã, Äàðõàí-Óóë àéìãààñÓëñûí Èõ Õóðàëä ñîíãîãäñîí ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í Ë.Ãàíñ¿õ, Æ.Ñ¿õáààòàð,Ä.Õàÿíõÿðâàà íàðûí îðîëöîîòîéãîîð õàìòðàí áîëîâñðóóëàâ. Ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãûã ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãèéí 2009 îíû 3äóãààð ñàðûí 5-íû ºäðèéí Ýðäìèéí çºâëºëèéí õóðëààð õýëýëö¿¿ëýí ãàðñàíñàíàë, çºâëºìæèéã òóñãàñíû çýðýãöýý Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÈÒÕ-ààðõýëýëö¿¿ëýí áàòëóóëàõûí ºìíº òóñ àéìàãò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàààãåíòëàãуóäûí ò¿âøèíä õýëýëö¿¿ëýí ñàíàë àâ÷ òóñãàõ øààðäëàãàòàé ãýæ¿çñýíий дагуу 2009 оны 4, 9 дүгээр саруудад Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÇÄÒÃ, ÈÒÕ-ûí óäèðдëàãàä òàíèëöóóëæ ñàíàë àâñíы зэрэгцээ Аймгийн ИТХ-ын Байнгынхороодын гишүүд , тухайн салбартай холбоотой хэлтэс, агентлагуудынудирдлага, мэргэжилтнүүдийн оролцсон салбар бүрийн хэлэлцүүлэг,тодруулгуудыг тусгасан болно. Мөн Аймгийн Засаг Даргын Тамгын Газрынхөгжлийн бодлогын хэлтсийн дарга Д.Будхүү болон мэргэжилтнүүдийнсаналыг авав. Мөн Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÈÒÕ-ûí äàðãà Ë.ÿí÷èíãèéí èð¿¿ëñýí ñàíàë,ÇÄÒÃ-ààñ èð¿¿ëñýí 2009-2015 îíä òóñ àéìãèéã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîäíèéãìèéí ñàëáàðààñ îðóóëàõ ñòðàòåãè õºòºëáºð áîëîí Äàðõàí-Óóë àéìãèéíõºäºº àæ àõóéí ñàëáàðûã õºãæë¿¿ëýõ íýãäñýí áîäëîãî, ò¿¿í÷ëýí ÌîíãîëÓëñûí Çàñãèéí ãàçðûí Òýðã¿¿í øàäàð ñàéäûí àëáà, GTZ-èéí Á¿ñ íóòãèéíýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã äýìæèõ õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä áîëîâñðóóëàãäñàí¿éëäâýðæèëòèéí ñóäàëãàà çýðýãò òóñãàгдсан санал, зөвлөмжийг тусгав. 2
  3. 3. Òºñºë ÌÎÍÃÎË ÓËÑ ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÈÐÃÝÄÈÉÍ ÒªËªªËªÃ×ÄÈÉÍ ÕÓÐËÛÍ ÒÎÃÒÎÎË2009 îíû ....... ñàðûí ....-íû ºäºð Äóãààð ....... Äàðõàí õîò Àéìãèéí õºãæëèéí öîãö áîäëîãî áàòëàõ òóõàé "Àймгийн хөгжлийн цогц бодлого"-ын тухай хэлэлцээд, Монгол Улсын Засагзахиргаа нутаг дэвсгэрийн нэгж түүний удирдлагын тухай хуулийн 18.1.2 -ийн "Е"дахь заалтыг үндэслэн аймгийн ИТХ-ын .......... дугаар Хуралдаанаас ТОГТООХНЬ: Нэг: Àймгийн хөгжлийн цогц бодлого /2009-2021/-ыг баталсугай. Хоѐр: Àймгийн хөгжлийн цогц бодлогыг хэрэгжүүлэхэд шаардагдаххөрөнгийн эх үүсвэрийг аймгийн жил жилийн төсөв, нийгэм эдийн засгийнхөгжлийн дунд хугацааны бопон жил бүрийн үндсэн чиглэлд тусгах замаархэрэгжилтийг зохион байгуулж, явц үр дүнг жил тутам аймгийн ИргэдийнТөлөөлөгчдийн Хуралд мэдээлж ажиллахыг аймгийн Засаг дарга / Г.Ýрдэнэбат/-ддаалгасугай. ÄÀÐÃÀ ....................................... Ë.ïÍ×ÈÍ 3
  4. 4. ÃÀÐ×ÈÃÎÐØÈË........................................................................................................................................ 5ÍÝÃ. ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË, 6ÕªÃÆËÈÉÍ ÄÀÂÓÓ ÁÎËÎÍ ÑÓË ÒÀËÓÓÄ.................................................................... 1.1. Дархаí-Ууë аéìгèéí хºгæëèéí ºíººгèéí баéдаë......................................................... 6 1.2. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí äàâóó áîëîí ñóë òàëóóä.............................................. 8ÕΨÐ. ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ, 9ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä..................................................................................................... 2.1. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí àëñûí õàðàà.................................................................. 9 2.2. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä.................................................... 9ÃÓÐÀÂ. Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ............................ 10 3.1. Ядуураë, аæèëгүéдëèéг буурууëах бîдëîгî.................................................................... 10 3.2. Õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî.......................................................................................................... 13 3.3. Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí õºãæëèéí áîäëîãî............................................................................. 15 3.4. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî................................................................................... 20ĪЪÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ...................................... 24 4.1. Маêрî эдèéí засгèéí бîдëîгî........................................................................................... 25 4.2. Эдèéí засгèéí бîдèт саëбаруудыí хºгæëèéí бîдëîгî.................................................. 26 4.2.1. Аæ үéëдвэрèéí хºгæëèéí бîдëîгî........................................................................ 26 4.2.2. ¯éëчèëгээíèé саëбарыí хºгæëèéí бîдëîгî......................................................... 32 4.2.3. Хºдºº аæ ахуéí хºгæëèéí бîдëîгî....................................................................... 33 4.2.4. Аяëаë æууëчëаëыí саëбарыí хºгæëèéí бîдëîгî................................................ 49 4.3. Дэд бүтцèéí хºгæëèéí бîдëîгî....................................................................................... 51 4.3.1. Заì, тээврèéí хºгæëèéí áîäëîãî........................................................................... 52 4.3.2. Эрчèì хүчíèé саëбарыí хºгæëèéí бîдëîгî........................................................ 53 4.3.3. Мэдээëэë, харèëцаа хîëбîîíы саëбарыí хºгæëèéí бîдëîгî............................. 54ÒÀÂ. ÕÎÒ ÁÀÉÃÓÓËÀËÒ, ÁÀÐИЛГЫÍ ÑÀËÁÀÐÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ 56ÇÓÐÃÀÀ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ.............................................................................. 62ÄÎËÎÎ. Õ¯ÐÝÕ ÃÎË ¯Ð įÍ, ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ................ 70 7.1. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëñíýýð õ¿ðýõ ãîë ¿ð ä¿í.......................................................... 70 7.2. Öîãö áîäëîãûí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ ìåõàíèçì............................................................ 71 4
  5. 5. ÎÐØÈË 1. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилж, манай орны эрдэмтэд, улсòºð÷èä, èðãýäèéí ºðãºí îðîëöîîòîéãîîð áîëîâñðóóëàí ÓÈÕ-ûí 2008 îíû 12дугаар тогтоолоор батлагдсан “Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтодñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (2007-2021 он)”-ä òóëãóóðëàíДархан-Уул аймгийн хөгжлийн цогц бодлого (2009-2021 îí)-ûã áîëîâñðóóëàâ. 2. “Дархан-Уул аймгийн õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (2009-2021îí)”-д “ÌîíãîëУлсын бүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлал”, “Áүсүүдийн хөгжлийн дундõóãàöààíû ñòðàòåãè (2010 îí õ¿ðòýëх)”, “Монгол Улсын Төвийн бүсийнõºãæëèéí õºòºëáºð (2015 îí õ¿ðòýëх)” болон Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéíáîäëîãûí áóñàä áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí ¿çýë ñàíàà, õýðýãæèëòèéí ÿâö, ¿ð ä¿í,çàëãàìæ ÷àíàð òóñãàëàà îëñîí áîëíî. 3. “Дархан-Уул аймгийн хөгжлийн цогц бодлого (2009-2021îí)”-ä“Дархан-Уул аймгийн хөгжлийн хөтөлбөрийн төсөл, санал”, “Хөдөө аж ахуйнòîãòâîðòîé ºñºëòèéã õàíãàõ õºòºëáºð /1998-2010 он/”, “Газар тариалангийнүйлдвэрлэлийг сэргээн хөгжүүлэх хөтөлбөр”, “Ýрчимжсэн мал аж ахуйнõºãæëèéã äýìæèõ äýä õºòºëáºð /2004-2015 он/”, “Ýрүүл мэндийн салбарынõºãæëèéí õºòºëáºð /2009-2012/”, “Áоловсрол, соѐлын салбарын хөгжлийнхөтөлбөр”, “Дархан” үйлдвэрлэл-òåõíîëîãèéí ïàðêèéí òåõíèê ýäèéí çàñãèéíүндэслэл” болон 2009-2015 îíä òóñ àéìãèéã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîä íèéãìèéíñàëáàðààñ îðóóëàõ ñòðàòåãè õºòºëáºð áîëîí Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºäºº àæàõóéí ñàëáàðûã õºãæë¿¿ëýõ íýãäñýí áîäëîãî, ò¿¿í÷ëýí Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéíãàçðûí Òýðã¿¿í øàäàð ñàéäûí àëáà, GTZ-èéí Á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéíõºãæëèéã äýìæèõ õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä áîëîâñðóóëàãäñàí ¿éëäâýðæèëòèéíñóäàëãàà çýðýã àéìãèéí õýìæýýíèé 30 ãàðóé õºãæëèéí áîäëîãûí áàðèìòáè÷ã¿¿äýä òóñãàãäñàí òóñ àéìãèéí õºãæëèéí áîäëîãûí ÷àíàðòàé ñòðàòåãèéíçîðèëòóóä íýãòãýí òóñãàãäñàí áîëíî. 4. Дархан-Уул аймгийн урт хугацааны хөгжлийн стратегийн зорилтууд,õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã 2009-2015 îí, 2016-2021 îí ãýñýí ¿íäñýí õî¸ð ¿å øàòààð тусгав. 5
  6. 6. ÍÝÃ. ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË, ÕªÃÆËÈÉÍ ÄÀÂÓÓ ÁÎËÎÍ ÑÓË ÒÀËÓÓÄ1.1. Дархан-Уул àéìãèéí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë Дархан-Уул аймаг нь Дархан, Шарын гол, Орхон, Хонгор гэсэн 4 сумтай,24 багтай, 88,2 мянган хүн амтай, 327500 га газар нутагтай. Äàðõàí-Óóëàéìãèéí õ¿í àìûí 82.1 õóâü õîòîä, 17.9 õóâü íü õºäººä àìüäàð÷ áàéíà. Дархан-Уул аймаг 2008 оны байдлаар манай улсын нийт хүн амын 3,3хувь, Төвийн бүсийн хүн амын 20 хувь буюу нийт 88,2 мянган хүн оршин суужбайна. Тус аймаг 25 ìÿíãàí ºðõòýé. Àжилгүйчүүдийн тоо 2008 оны байдлаар1159-д хүрч 2005 оныхоос 37,0 хувиар өсчээ. Àжилгүйдлийн түвшин 3,4 хувьбайгаа нь улсын дунджаас 0,6 пунктээр өндөр байна. Õ¿í àìûí äóíäàæнаслалт Дархан-Уул аймагт 65 áàéíà. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ тус аймагт0.704 áàéíà. Үүнээс үзэхэд иргэдийн амьдралын түвшин дээшлүүлэх, ядуурал,ажилгүйдлийг бууруулах шаардлагатай байна. 2007 îíû áàéäëààð Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÄÍÁ îíû ¿íýýð 80.1 òýðáóì.òºãáàéñàí áîë 2008 îíä 103.3 òýðáóì.òºã áîëæ ºìíºõ îíûíõîîñ 30.0 õóâèàðºñ÷ýý. Äàðõàí-Óóë àéìàã íü Ìîíãîë Óëñûí ÄÍÁ-íèé 1.7 õóâèéã, Òºâèéí á¿ñèéíÄÍÁ-íèé 16.4 õóâèéã òóñ òóñ ¿éëäâýðëýæ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ îíû ¿íýýð 2007 îíä 914.7ìÿí.òºã áàéñàí áîë 2008 îíä 1171.8 ìÿí.òºã áîëæ 28.1 õóâèàð ºñ÷ýý. Ýíý íüóëñûí ä¿íãýýñ 2.0 äàõèí, Óëààíáààòàðààñ 2.4 äàõèí, ªìíºãîâü àéìãààñ 2.0äàõèí, Ñýëýíãý àéìãààñ 1.6 äàõèí áàãà áàéãàà áîë Äîðíîãîâü àéìãààñ 1.7äàõèí èõ áàéíà. Дархан-Уул àéìàã 2008 îíû áàéäëààð óëñûí íèéò õºäºº àæ àõóéíñàëáàðûí 1.6 õóâèéã, àæ ¿éëäâýð áàðèëãûí ñàëáàðûí 1.9 õóâèéã, ¿éë÷èëãýýíèéñàëáàðûí 1.5 õóâèéã ýçëýæ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí òºñâèéí îðëîãî 2008 îíä 3991.1 ñàÿ.òºã áîëæºìíºõ îíûõîîñ 10.6 õóâèàð, òºñâèéí çàðëàãà 4126.3 ñàÿ.òºã áîëæ ºìíºõîíûõîîñ 27.7 õóâèàð ºñ÷ýý. Òóñ àéìàã íü óëñààñ òàòààñ àâäàãã¿é àéìãóóäûíнэг болно. Äàðõàí-Óóë аймаг Монгол Улсын хэмжээнд томоохонд òîîöîãäîõ “Ýðýëöåìåíò” ÕÊ, “Ñèëèêàò” ÕÊ, “Ýðäýñ õºâºí” ÕÊ, “Äàðõàí Íýõèé” ХÊ, “Мах 6
  7. 7. êоìбинат”, “Төмөрлөгийн үйлдвэр” зэрэг олон үйлдвэрүүдтэй, боловсруулах¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàð íýëýýä õºãæñºí á¿ñ íóòàã þì. Àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë 2008 îíä 70.6òýðáóì òºãðºãò õ¿ðñýí íü 2007 îíòîé õàðüöóóëàõàä 13.2 õóâèàð ºññºí áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìàã íü áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðèéí áààç ñóóðüáîëãîõîîð áàéãóóëàãäñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäýðëýëèéí ò¿¿õèé ýäáîëîõ ýëñ, òºðºë á¿ðèéí áàðèëãûí ÷óëóóëãà, òºìðèéí õ¿äýð, í¿¿ðñ, êåðàìçèòøàâðûí îðäîîð áàÿëàã á¿ñ íóòàã þì. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÄÍÁ-íèé 38.5 õóâèéã ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò¿éëäâýðëýæ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìàã íü Ìîíãîëûí ãàçàð òàðèàëàíãèéí òºâ á¿ñýä îðøäîã.Хºäºº àæ àõóéí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ãàçàð òàðèàëàí ãîëëîäîã. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õýìæýýíä 2008 оны áàéäëààð 100 ãàðóé àæ àõóéíýãæ, 12 ìÿíãà ãàðóé ºðõ 37.0 ìÿíãàí ãà îð÷èì ýðãýëòèéí òàëáàéäòàðèàëàíãèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëæ áàéíà. Тус аймаг нь хүн амын мах, маханбүтээгдэхүүний хэрэгцээний 30.0 гаруй, сүү сүүн бүтээгдэхүүний хэрэгцээний90.0 орчим, гурилын 70.0 гаруй хувийг, төмс, хүнсний ногооны хэрэгцээгөөрийн үйлдвэрлэлээр бүрэн хангаж байна. Малын тоо 2008 оны эцсийн байдлаар 345,0 мянгад хүрч 102,6 мянгантөл бойжуулжээ. Дархан-Уул аймаг нь дэд бүтэц сайн хөгжсөн аймаг бөгөөд дулаан,цахилгаан эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэртэй. Төмөр зам болон автозасмал замаар Улаанбаатар болон бусад томоохон хотууд, ОХУ, ÁНХÀУ-òàéõîëáîãäñîí. Өндөр хурдны шилэн кабель, интернет, утсан ба үүрэн телефоныүйлчилгээ бүрэн нэвтэрсэн аймаг юм. Дархан-Уул аймагт орчин үеийн техник технологиор бүрэн тоноглогдсонМобиком, Скайтел, Жи-Мобайл, Юнител компаниудын салбарууд үүрэнтелефон, интернетийн үйлчилгээ явуулж байна. DBS, LKHA телевизүүдээр 24цагийн турш гадаад дотоодын сувгуудын нэвтрүүлгүүдийг үзэх боломжтой. Äýä á¿òöèéí ñàëáàð ñàéí õºãæñºí ¿éëäâýðëýë, ñî¸ë áîëîâñðîë,øèíæëýõ óõààíû òîìîîõîí òºâ òóë ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòûã òàòàõ òààòàéíºõöºë á¿ðäñýí àéìàã þì. 7
  8. 8. 1.2. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí äàâóó áîëîí ñóë òàëóóä Äàðõàí-Уул аймгийг 2009-2021 онд хөгжүүлэх цогц бодлогод хөгжлийндор дурьдсан давуу болон сул талуудыг тооцон үзэв. ¯¿íä:Хөгжлийн давуу талууд:- Õ¿í àìûí áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäàëòûí ò¿âøèí ºíäºð;- Их, дээд сургууль, мýðãýæëèéí ñóðãàëò ¿éëäâýðëýëèéí òºâ¿¿äтэй, áîëîâñðîë, ìýðãýæèë îëãîõ сургалтын áààç ñàéòàé;- Тóðøëàãàòàé àæèëëàõ õ¿÷íèé íººöòýé;- Дэд бүтэц сайн хөгжсөн, òýýâýð, öàõèëãààí äóëààíû нэгдсэн õàíãàìæтай;- ÎÕÓ, ÁÍÕÀÓ-ûí çàõ çýýëòýé òºìºð çàì áîëîí àâòîçàìààð õîëáîãäñîí;- Нèéñëýë хот, төвийн бүс болон Сибиðèéí çàõ çýýëä îéðõîí;- Áарилгын материал, н¿¿ðñ, òºìðèéí õ¿äðèéí íººöòýé, энэ чиглэлийн үйлдвэрүүдийг өргөжүүлэн хөгжүүлэх боломжтой;- Òºìºðëºã, öåìåíò, íýõèé çýðýã ¿éëäâýð¿¿ä òîãòâîðòîé àæèëëàæ áàéãàà;- Õóâèéí õýâøëèéí õ¿íñíèé ¿éëäâýð¿¿ä îëîíòîé;- “Ýрчимжсэн мал аж ахуй, газар тариалангийн бүс нутаг”-ààð çàðëàãäñàí;- Гàçàð òàðèàëàíãèéí àæ àõóéíóóä нь øèíæëýõ óõààíû áààçòàé îéðõîí áàéðëàæ, õàìòðàí àæèëëàäàã;- Äýýä ñîðòûí ¿ðèéí àæ àõóé ýðõëýõ áîëîìæòîé;- Íàðèéí íîîñò õîíü ¿ðæ¿¿ëæ ñàéí ÷àíàðûí àðüñ, íîîñîîð ¿éëäâýð¿¿äèéã õàíãàõ áîëîìæòîé;- Ò¿¿õ, соѐл, байгалийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх боломжтой;Хөгжлийн сул талууд:- Дархан хот улсын зэрэглэлтэй хотын статусгүй байгаа;- Дархан хотын инженерийн байгууламж ихээхэн хуучирсан;- Дархан хотын үйлдвэрлэл үйлчилгээний хөгжлийн хурдаас хот байгуулалтын хурд хоцорч байгаа;- Ñàíõ¿¿æèëòèéí îðîí íóòãèéí áîëîìæ õомс, цаашид олон улсын зээл тусламж, улсын болон орон нутгийн төсвийг нэмэгдүүлэх шаардлагатай;- Òºìðèéí õ¿äýð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð байгуулах шаардлагатай;- Ñîöèаëèçìèéí ¿åä áàðèãäñàí çàðèì òîìîîõîí ¿éëäâýð¿¿ä çîãñîíãè áàéäàëä îðæ àæèëëàõ áîëîìæã¿é áîëñîí;- Óñíû íººö áàãаñàæ áàéãàà;- Àгаарын бохирдол, хөрсний эвдрэл нүүрлэж байгаа. 8
  9. 9. ÕΨÐ. ÄÀÐÕÀÍ-ÓÓË ÀÉÌÃÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ, ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä2.1. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí àëñûí õàðàà Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí 2021 îí õ¿ðòýëõ àëñûí õàðàà íüõ¿íèé õºãæèëä òóëãóóðëàí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ õ¿í àìûíàìüäðàëûí ò¿âøèíã òóóøòàé äýýøë¿¿ëýí, óëìààð äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ÷àäâàðòàé, ºíäºð òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýë òýðã¿¿ëýõ¿¿ðýã á¿õèé Òºâèéí á¿ñèéí õºãæëèéí òóëãóóð àéìàã áîëîõîä îðøèíî.2.2. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã äàðààõ çóðãààíòýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëíý: 1) Àéìàãò мÿíãàíû õºãæëèéí зорилтуудыг хэрэгжүүлж, хүнийг бүх талаар хөгжүүлнэ. 2) Äýëõèéí áîëîí äîòîîäûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé, õóâèéí õýâøèëä òóëãóóðëàñàí ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, аймгийн эдийн засгийг îëîí òàëòàé, ìýäëýãò ñóóðèëñàí áîëãîíî. 3) Çàì òýýâýð, ýð÷èì õ¿÷, ìýäýýëýë õîëáîîíû äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. 4) Õîò, ñóìäûí òºâ¿¿äèéã õºãæ¿¿ëæ õîò, õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàíà. 5) Õîò áàéãóóëàëò, áàðèëãûí ñàëáàðûí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ, Äàðõàí ¿éëäâýðëýë-òåõíîëîãèéí ïàðêèéã ò¿øèãëýí äýëõèéí æèøèãò íèéöñýí õîò, òîñãîäûã áèé áîëãîíî. 6) Óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºä äàñàí çîõèöñîí ÷àäàâõèéã áèé áîëãîí öºëæèëòèéã ñààðóóëæ, ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëíà. 9
  10. 10. ÃÓÐÀÂ. Õ¯ÍИЙ ХИЙГЭЭД ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Дархан-Уул àéìãèéí õºгжлийн 1 дýх тýрг¿¿лýх чиглýлийн õ¿ðýýíäàéìãèéí ядуурал, ажилгүйдлийг тууштай бууруулж, иргэдийн амьдралынчанарыг тасралтгүй дээшлүүлнэ. Гэр бүлийг хөгжүүлж, хүн ам зүйн оновчтойбодлогыг хэрэгжүүлнэ. Хүн амын боловсрол, соѐл, эрүүл мэндийн¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, õ¿ðòýýìæèéã эрс ñàéæðóóëñíààð 2015 îí ãýõýä ìÿíãàíûõºãæëèéí çîðèëòóóäûã бүрэн õýðýãæ¿¿ëíý.3.1. Ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах бодлого Үндэслэл: Дархан-Уул аймгийн ажилгүйчүүдийн тоо 2008 оны байдлаар1159-д хүрч 2005 оныхоос 37,0 хувиар өссөн байна. Àжилгүйчүүдийн 18.6 õóâüíü äýýä áîëîâñðîëòîé, 21.4 õóâü íü òóñãàé äóíä áà òåõíèê ìýðãýæëèéí, 60.0õóâü íü á¿ðýí äóíä áà ò¿¿íýýñ äîîø áîëîâñðîëòîé áàéíà. Àжилгүйдлийн түвшин 3,4 хувь байгаа нь улсын дунджаас 0,6 пунктээрөндөр байна. Үүнээс үзэхэд иргэдийн амьдралын түвшин дээшлүүлэх,ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах шаардлагатай байна. Àймгийн хэмжээнд ажилгүйдэл, ядуурлыг бууруулахад чиглэсэн олонарга хэмжээ авч хэрэгжүүлж байгаа хэдий ч ядуурал дорвитой буурахгүйбайна. Àжилгүйдлийг дагалдан ядуурал өсөж байна. Àéìãèéí õýìæýýíä íèéãìèéí äààòãàëä 469 àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí18843 àæèëëàãñàä, ñàéí äóðûí äààòãàëä 2126 èðãýä, ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëäíèéò õ¿í àìûí 88.1 õóâü íü òóñ òóñ õàìðàãäàæ áàéíà.Нэгдүгээр үе шат (2009-2015 он): Стратегийн зорилт 1. Иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллагуудын идэвхи,ñàíàà÷ëàãûã äýìæèí áèçíåс эрхлэх таатай орчин бүрдүүлснээр àæëûí áàéð,õºдөлмөр эрхлэлтийг нэмэгдүүлж, ажилгүйдэл, ядуурлыг тууштай бууруулна. Дархан-Уул àéìãèéí õºãæëèéí ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãîòîé íÿãò óÿëäóóëàí “Ýдийн засгийн өсөлтийг дэмжих, ядуурлыг бууруулах дунд хугацааны хөтөлбөр” боловсруулан хэрэгжүүлэх; 10
  11. 11. Ýдийн засгийн өсөлт, хөрөнгө оруулалтын арга хэмжээтэй уялдуулан ажлын байрыг тууштай нэмэгдүүлж, ажилгүйдлийн түвшинг 2,5-аас дээшгүй байлгах; Õºäºëìºðèéí çàõ зээлийн “Мэдээллийн нэгдсэн сан” бий болгох; Àхмад настан, тахир дутуу, иргэд, хөдөлмөр эрхлэгч хүүхэд зэрэг нийгмийн эмзэг бүлгийн тусгайлсан хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх; Ядуу, бага орлоготой малчин өрхийг малжуулах, ядуу өрхөд аж ахуй эрхлэхэд нь санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх; Áайгаль орчныг хамгаалах, ялангуяа цөлжилттэй тэмцэх, ойн зурвас байгуулах, хөрс, бэлчээрийг хамгаалах ажилд хөдөлмөр эрхлээгүй иргэдийг татан оролцуулах; Ядуурлыг бууруулах зорилгоор хэрэгжүүлж байгаа олон улсын байгууллагын төсөл хөтөлбөрүүдийн үйл ажиллагааг орон нутагт идэвхижүүлж, уялдаа холбоог сайжруулах; Хөдөлмөр эрхлэлтийн сан болон бусад хөтөлбөр, төслүүдийн хүрээнд байнгын, үнэлгээний хувьд цалин өндөртэй ажлын байрыг бий болгох, Стратегийн зорилт 2. Нийгмийн халамж асрамжийн үйлчилгээнийчанарыг дээшлүүлж, хөрөнгийг оновчтой зарцуулж, иргэдийн нийгмийнхамгааллын тогтолцоог боловсронгуй болгоно. Нийгмийн халамжийн үйлчилгээнд хамрагдах хүрээг оновчтой тогтоож, үр ашгийг дээшлүүлэх; “Тогтвортой амьжиргааг дэмжих” төслийн хүрээнд ядуу, эмзэг бүлгийн иргэдэд туслах, банк, санхүүгийн үйлчилгээг сайжруулах; Áүтэн өнчин, тэнэмэл, нэн ядуу өрхийн хүүхдүүдийг байрлуулж хооллон, сургалт явуулж, халамжийн төв байгуулан ажиллуулах; Ядуу иргэд, орон гэргүй хүмүүс гэр хашаа, орон сууц худалдан авах, барих, орон байраа өргөтгөх, засварлах зориулалт бүхий орон сууцны зээлийн үйлчилгээг сайжруулах; Îþóòíû áîëîí õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí õºäºëìºðèéí áèðæ áàéãóóëàõ; 11
  12. 12. Íийгмийн эмзэг бүлгийн иргэдийг дэд бүтэц, хот, нийтийн аж ахуйн болон нийтийн эзэмшлийн зам талбай, ногоон байгууламжийн тохижилт, үйлчилгээний ажлын хэсгийг гэрээгээр гүйцэтгүүлэх тогтолцоонд шилжих; Àхмад настны амралт, сувилалын газар, чийрэгжүүлэлтийн танхимыг ºðãºæ¿¿ëж, тэдэнд үзүүлэх тусламж, хөнгөлөлтийг боловсронгуй болгох; Гэр бүлийн хүчирхийллийн эсрэг зөвөлгөө өгөх төв байгуулж ажиллуулах; Стратегийн зорилт 3. Íèéãìèéí äààòãàëûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðõ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëæ, ñàéí äóðûí äààòãàëä ìàë÷èä, õóâèàðàà áèçíåñэрхлэгчдийг өргөнөөр хамруулж, мэдээллийн технологи нэвтрүүлнэ. Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýëèéí îðëîãî á¿ðä¿¿ëýõ ñóóðèéã íýìýãä¿¿ëýí ñàíãóóäûí ÷àäàâõèéã ñàéæðóóëàõ; Íèéãìèéí äààòãàëûí áàãö õóóëèóä, òýäãýýðò îðñîí íýìýëò ººð÷ëºëò, õóóëèéí ñóðòàë÷èëãàà, ухуулгыг хэрэглэгчдэд цаг хугацаа алдалгүй хүргэх; Нийгмийн даатгалд хамрагдах хүрээг нэмэгдүүлж, тэтгэврийн суурь тогтолцоонд аймгийн хүн амыг бүрэн хамруулах.Хоёрдугаар үе шат (2016-2021он): Стратегийн зорилт 1. Ядуурлыг бууруулахад бүхий л хэвшлийн ажахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн оролцоог сайжруулж ядуурлыг эрсбууруулна. Àжилгүйдлийн түвшинг 2.5 хувь, амьжиргааны баталгаажих түвшингээс доогуур орлоготой иргэдийн тоог 2 дахин бууруулах; Ядуурлыг бууруулах, амьжиргааг дээшлүүлэхэд чиглэсэн төсөл хөтөлбөрийн нэгдсэн мэдээллийн санг бий болгох, уялдаа холбоог сайжруулах; Àмьжиргааны баталгаажих түвшингээс доогуур орлоготой иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг жижиг, дунд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэх, хоршоо, фермерийн аж ахуй байгуулах, байгаль хамгаалах, байгалийг нөхөн сэргээх чиглэлээр бүх талаар дэмжих; “Сумын хөгжлийн сан”-г 50,0 саяас доошгүй төгрөгийн эх үүсвэртэй байгуулснаар ажлын байрыг нэмэгдүүлж, ард иргэдийн амьжиргааны түвшинг дээшлүүлэх. 12
  13. 13. Стратегийн зорилт 2. Нэн ядуу иргэдийн амьжиргааны түвшингдээшлүүлэхэд чиглэсэн нийгмийн халамжийн үйлчилгээг боловсронгуйáîëãîíî. Áүтэн өнчин, тэнэмэл болон нэн ядуу өрхийн хүүхдийг байрлуулж хооллон, сургалт явуулах халамж үйлчилгээний төвүүдийн үйл аæèëëàãààã тогтмолжуулан, тэдгээрийг амьдралын арга ухаанд сургах; “Нийгмийн халамжийн сан”-гийн үйл ажиллагааны үр өгөөжийг дээшлүүлэх; Тахир дутуу иргэдэд үзүүлэх дэмжлэг, үйлчилгээний хүрээ, хүртээмжийг тэдний амьдралын чанар, онцлогийг харгалзан нэмэгдүүлэх; Àхмад настанд үзүүлдэг тусламж, хөнгөлөлтийг сайжруулж, өрхийн тэтгэмжийн төрлийг нэмэгдүүлэх.3.2. Õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî Үндэслэл: Дархан-Уул аймагт 2008 оны байдлаар манай улсын нийтхүн амын 3,3 хувь, Төвийн бүсийн хүн амын 20 хувь буюу нийт 88,2 мянган хүноршин сууж байгаагийн 88,2 хувь нь хотод амьдарч байна. Тус аймаг 25ìÿíãàí ºðõòýé. Төвийн á¿ñèéí 1000 хүнд ногдох төрөлт, нас баралт, цэвэрөсөлтийн хэмжээг тус аймгийн үзүүлэлтүүдтэй харьцуулбал, төвийн бүс нутагттөрөлт 22.8 байхад тус аймагт 22.2, нас баралт 5.9 байхад тус аймагт 6.2,цэвэр өсөлт 16.9 байхад тус аймагт 16.0 байна. Õ¿í àìûí äóíäàæ íàñëàëò óëñûí õýìæýýíä 67.2 байхад Дархан-Уулàéìàãò 65 áàéíà. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéí óëñûí äóíäàæ 0.738 áàéõàäДархан-Уул аймагт 0.704 байна. Цаашид ãýð á¿ëèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã äýýøë¿¿ëýí õ¿¿õýä ýð¿¿ë àþóëã¿éîð÷èíä ºñºæ, ñóð÷ áîëîâñðîõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé.Нэгдүгээр үе шат (2009-2015 он): Ñòàðòåãèéí çîðèëò 1. Õ¿í àìûí æèëèéí äóíäàæ ºñºëòèéã òóóøòàéíýìýãä¿¿ëíý. “Гэр бүл, хүүхдийн цогц хөгжил” аймгийн дэд хөтөлбөр боловсруулж õýðýãæ¿¿ëýõ. ¯¿íä: - Монгол гэр бүлд эрүүл удмын сантай, үр хүүхэд нь эрүүл төрөх, өсөн бойжих, нөхөн үржихүйн нэн таатай орчин бий болгох; 13
  14. 14. - Төрөөс гэр бүлд нөхөн үржихүйн нэн таатай орчин бүрдүүлэхэд äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ; - Õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ хүн ам зүйн бодлогын хүрээнд гэр бүлийн хөгжлийг хангах; - Монгол гэр бүлийн үнэт зүйлс, өв уламжлал, ѐс, зан заншлыг тэтгэн õºãæ¿¿ëýõ; - ßäóóðëûг бууруулах бодлогыг хэрэгжүүлснээр өрхийн эдийн засгийн чадавхийг дээшлүүлэх; - Гэр бүл, хүүхдэд чиглэсэн нийгмийн суурь үйлчилгээний багцыг өргөжүүлэн, энэхүү үйлчилгээний хот, хөдөөгийн ялгааг арилгах; - Гэр бүлд чиглэсэн боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээ хүргэх òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ; - Хүүхдэд үзүүлэх асрамж, халамжийн байгууллагуудын үйлчилгээг ãýð á¿ëèéí íºõöºëä îéðòóóëàí äýëõèéí æèøèãò õ¿ðãýõ; - Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд, иргэдэд үзүүлэх суурь үйлчилгээг гэр бүлийн хөгжилтэй уялдуулан тэдний тэгш эрхийг хангах; - Áага орлоготой болон нийгмийн эмзэг өрхийн îðîí ñóóöíû íºõöëèéã сайжруулахад чиглэсэн бодлого явуулах; - Гэр бүл, хүүхдийн чиглэлээр ажилладаг төрийн болон төрийн бус байгууллагын чадамжийг дээшлүүлэх; - Гэр бүл, хүүхдийн хөгжлийн судалгаа, сургалт, мэдээллийг иж бүрнээр явуулах; - Өсвөр үе эрүүл чийрэг бие бялдартай иргэн өсч бойжиход гэр бүл, иргэдийн оролцоог өргөтгөх; - Ãýð á¿ëèéí áîëîâñðîëûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëýõ. Àéìàã, ñóìäûí õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòºä õ¿í àìûí õ¿÷èí ç¿éëñèéã îíîâ÷òîé òóñãàí õýðýãæ¿¿ëýõ; Залуу гэр бүл, шинээр төрсөн хүүхдийг дэмжих сан байгуулж ажиллуулах; Õ¿í àìûí ýìçýã á¿ëãèéí õºãæëèéã äýìæèõ õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Õ¿íèéã á¿õ òàëààð õºãæ¿¿ëýí, á¿ñèéí õýìæýýíäõ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéí äóíäàæ ¿ç¿¿ëýëòèéã 0.722-ààñ áóóðóóëàõã¿é áàéíà. 14
  15. 15. Á¿ñ, àéìàã, ñóìäûí ò¿âøèíä á¿õ øàòíû ñóðãàëòûí ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëýí, ñóðãàëòûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ; Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ; Àéìãèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õóðäàñãàæ, ñàëáàðûí á¿òöèéã øèíý÷ëýõ áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí õ¿í àìûí îðëîãûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëýõ.Хоёрдугаар үе шат (2016-2021он): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õ¿í àìûí æèëèéí äóíäàæ ºñºëòèéã óëñûí äóíäàæò¿âøèíä õ¿ðãýíý. Àéìãèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã ò¿ðãýñãýí àæëûí áàéðíû õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ çàìààð ãàäàãø ÷èãëýñýí øèëæèõ õºäºë㺺íèéã áóóðóóëàõ; Òºðºëòèéã äýìæèõ çîðèëãîîð ºðõèéí îðëîãîä íîãäîõ àëáàí òàòâàðò õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëýõ, ºðõèéí õ¿¿õäèéí òîî, íàñíû ÿëãààã õàðãàëçàí òýòãýëýã олгох зэрэг арга хэмжээнд хамрах хүрээг өргөтгөх. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Õ¿íèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðýí àøèãëàõçàìààð àéìãèéí õýìæýýíä õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéí äóíäàæ ¿ç¿¿ëýëòèéã0.720-ààñ áóóðóóëàõã¿é áàéíà. Àéìàã, ñóìäûí ò¿âøèíä õ¿í àìûí îðëîãûã íýìýãä¿¿ëýõ, áîëîâñðîëûí түвшинг дээшлүүлэх, эрүүл мэндийн үйлчилгээг сайжруулах арга хэмжээг тууштай үргэлжлүүлэх; Àëáàí áà àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí òîãòîöîîã áîëîâñðîíãуé áîëãîæ, á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí õ¿ðòýýìæèéã ñàéæðóóëàõ; Íèéò ìàë÷äûã çàéíû ñóðãàëòàä õàìðóóëàõ îíîâ÷òîé àðãà, õýëáýðèéã ñîíãîí íýâòð¿¿ëýõ; ¯éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûí á¿òýö, ºñºëòòýé óÿëäóóëæ ìýðãýæèëòýé àæèëòàí áýëòãýõ òîãòîëöîîã îíîâ÷òîé áîëãîõ.3.3. Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí õºãæëèéí áîäëîãî Үндэслэл: Дархан-Уул аймагт 2008-2009 îíû õè÷ýýëèéí æèëäñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí 17 öýöýðëýãò 3703 õ¿¿õýä öýöýðëýãèéí,õóâèëáàðò ñóðãàëòàä 269 õ¿¿õýä òóñ òóñ õàìðàãäàж áàéíà. Ñóðãóóëèéí ºìíºõõàìðàí ñóðãàëò 62.9 õóâüòàé áàéíà. 15
  16. 16. Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí 6-14 íàñíû õ¿¿õäèéí õàìðàí ñóðãàëò98.6 õóâüòàé áàéíà. ªíãºðñºí õè÷ýýëèéí æèëä 5603 õ¿¿õýä áàãà, ñóóðü, á¿ðýíäóíä áîëîâñðîë ýçýìøèæ 99.1 õóâü íü ñòàíäàðòûí øààðäëàãà õàíãàæýý.Àéìãèéí õýìæýýíä àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí 14 ãýãýýðëèéí òºâ àæèëëàæä¿éöñýí ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéí ñóðãàëòàíä 260 õ¿¿õýä õàìðàãäàí ñóðàëöàæáàéíà. 2007-2008 оны хичээлийн жилд ЕÁС-д суралцагсдын тоог 2008-2009оныхтой харьцуулахад 800 хүүхдээр буюу 3.9 хувиар буурчээ. Ерөнхийáîëîâñðîëûí 26 áîëîí ëèöåé 2 ñóðãóóëèéí áàãà àíãèéí 299 á¿ëýãò 8848, äóíäàíãèéí 249 á¿ëýãò 7653, àõëàõ àíãèéí 110 á¿ëýãò 3312 õ¿¿õýä, íèéò 658 á¿ëýãò19813 õ¿¿õýä ñóðàëöàæ áàéãààãèéí 10016 íü áóþó 50.5 õóâü íü ýìýãòýé õ¿¿õýäáàéíà. Õàãàñ ºí÷èí 2015, á¿òýí ºí÷èí 225 õ¿¿õýä ñóðàëöàæ áàéãàà áºãººä 654õ¿¿õýä äîòóóð áàéðàíä àìüäàð÷ áàéíà. Íýã áàãøèä íîãäîõ ñóðàã÷äûí òîî 29.2áàéãàà íü óëñûí äóíäàæòàé îéðîëöîî áàéíà. 2007-2008 îíû õè÷ýýëèéí æèëä àéìãèéí äýýä ñóðãóóëü, êîëëåæ,ìýðãýæëèéí ñóðãàëò ¿éëäâýðëýëèéí òºâ¿¿äýä 9375 îþóòàí ñóðàëöàæ áàéñàíáîë 2008-2009 îíû õè÷ýýëèéí æèëä 10013 îþóòàí ñóðàëöàæ áàéãààãààñ 3264îþóòàí øèíýýð ýëñýæ, 2099 îþóòàí òºãñºõ àíãèä ñóðàëöàæ áàéíà. ªìíºõæèëòýé õàðüöóóëàõàä íèéò ñóðàëöàãñäûí òîî 638, øèíýýð ýëñýã÷äèéí òîî 255õ¿íýýð íýìýãäëýý. Íèéò ñóðàëöàãñäûí 56.8 õóâü íü ýìýãòýé÷¿¿ä áàéãààãèéíäîòîð äýýä ñóðãóóëü, êîëëåæèä ñóðàëöàãñäûí 60.7 õóâü, ìýðãýæëèéí ñóðãàëò¿éëäâýðëýëèéí òºâ¿¿äýä ñóðàëöàãñäûí 42.6 õóâü íü ýìýãòýé÷¿¿ä áàéíà. Ñî¸ë óðëàãийн 6 байгууллага үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа бөгөөдýäãýýð áàéãóóëëàãàä íèéò 140 ãàðóé àæèëòàí, àëáàí õààã÷ àæèëëàæ, ñî¸ëóðëàãûí ¿éë÷èëãýýã àðä èðãýäýä õ¿ðãýæ áàéíà. Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí áàéãóóëëàãóóäûí ìàòåðèàëëàã áààçûã ñàéæðóóëàõ,ñóðàõ áè÷èã ìàòåðèàëààð õàíãàõ, áàãø áîëîí ñî¸ëûí àæèëòíûã äàâòàí ñóðãàõàæëûã ñàéæðóóëàõ, óäèðäëàãà, çîõèîí áàéãóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ,öàëèí óðàìøóóëëûã íýìýãä¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2009-2015 îí): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýð¿¿ë, àþóëã¿é, ñòàíäàðòûí øààðäëàãà õàíãàñàíîð÷èí á¿ðä¿¿ëæ, áàãà íàñíû õ¿¿õäèéã àñðàõ, õàìãààëàõ, õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ, ñóðãàõ 16
  17. 17. öîãö ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëñíààð õ¿¿õäèéí áèå áÿëäàð, îþóí óõààí,íèéãýìøèõ¿éí õºãæëèéã äýìæèí ñóðãóóëüä áýëòãýíý. Ñóðãóóëèйн өмнөх боловсролын хамран сургалтын хүрээг өргөжүүлэхийн тулд танхимын сургалтаас гадна сургалтуудыг явуулж хамран сургалтыг 73.0 õóâüä õ¿ðãýõ; Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéí õºãæëèéí õýðýãöýýã õàíãàõóéö ÷àíàðòàé áîëîâñðîëûí үйлчилгээг бий болгох; Ñóì á¿ðò ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûã гэрийн нөхцөлд îéðòóóëàõ àðãà õýìæýý àâ÷, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí õàìðàí ñóðãàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëýõ; Ìàë÷äûí õ¿¿õäèéã ñóðãóóëüä áýëòãýõ îíîâ÷òîé õýëáýð áîëîõ ÿâóóëûí áàãøòàé í¿¿äëèéí áîëîí ãýð öýöýðëýã àæèëëóóëàõ; Öýöýðëýãèéí òîãëîîì, íààäãàé, ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿íèé õàíãàëòûã ñàéæðóóëàõ; Öýöýðëýã¿¿äèéí ãàë òîãîîíû öàõèëãààí òîíîã òºõººðºìæèéã èæ á¿ðýí øèíý÷ëýí ýð¿¿ë àõóéí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ; Öýöýðëýãèéí õ¿¿õäèéí õîîëíû òºðºë, àìò, ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ èë÷ëýãèéã ñòàíäàðòûí õýìæýýíä áàéëãàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Äýëõèé íèéòèéí æèøèãò íèéöñýí 12 æèëèéíòîãòîëöîîíä øèëæèæ, ÷àíàðòàé áîëîâñðîë ýçýìøñýí, èðãýíèé àðä÷èëñàííèéãýìä áèå äààí àæèëëàõ, àìüäðàõ ÷àäâàð á¿õèé öààøèä ñóð÷ õºãæèõ,á¿òýýë÷ òýì¿¿ëýëòýé èðãýäèéã áýëòãýõýä øààðäàãäàõ ñóðãàëòûí òààòàé îð÷èíá¿ðä¿¿ëíý. Áàãà, ñóóðü áîëîâñðîëûí õàìðàí ñóðãàëòûã íýìýãä¿¿ëæ, ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ, ñóðàëöàã÷äàä áîëîâñðîëûí ÷àíàðòàé ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëýõ; “Дархан иõ ñóðãóóëь”-èéã áàéãóóëæ баклаварын áîëîâñðîëòîé ìýðãýæèëòí¿¿äèéã áýëòãýõ; Оюуны багтаамж ихтэй өндөр технологи ýçýìø¿¿ëýõ çîðèëãîîð залуучуудыг ºíäºð õºãæèëòýé îðíóóäàä ñóðãàõ; Èõ, äýýä ñóðãóóëüòàé õîðøñîí øèíæèëãýý ñóäàëãààíû òºðºëæñºí áàéãóóëëàãà, ñàëáàð, ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òºâ¿¿ä áàéãóóëæ àæèëëóóëàõûã óðàìøóóëàí äýìæèõ; 17
  18. 18. Шарын гол суманд уул уурхайн нарийн мэргэжлийн ажилчин бэлтгэхтөрөлжсөн мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвийг шинээр байгуулах;Сургууль завсардах явдлыг зогсоож, 2010 он гэхэд 6 íàñòàé õ¿¿õäèéã áàãàáîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðóóëàõ;ÅÁÑ-ийн ñóðàëöàã÷äûí õ¿éñèéí òýãø áóñ áàéäëûã àðèëãàõ;Á¿õ íèéòèéí ìîíãîë õýë, áè÷ãèéí áîëîâñðîëûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëæ, á¿õøàòíû ñóðãóóëüä ýõ õýëýý òºãñ ýçýìøèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ;Àíãëè õýëèéã á¿õ íèéòèéí ãîëëîõ ãàäààä õýë áîëãîõ;Á¿ðýí äóíä áîëîâñðîë ýçýìøèã÷äýä ìýðãýæëèéí áîëîâñðîëûã äàâõàðýçýìø¿¿ëýõ àðãà õýìæýý àâàõ;Òºðèéí áóñ ºì÷èéí ñóðãóóëèéã ñóìäûí òºâä áàéãóóëàí àæèëëóóëàõàä á¿õòàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ;Ñóðàëöàã÷äûí õýðýãöýýíä òóëãóóðëàñàí àìüäðàõ óõààí, ºðõèéí îðëîãîáîëîí áîëîâñðîëûí åðºíõèé ò¿âøèíã äýýøë¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí ñóðãàëòûíõºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëýõ;Ñóðãóóëü á¿ðèéã õÿìä ºðòºãòýé, íàéäâàðòàé àæèëëàãàà á¿õèé èíòåðíåòíîìûí ñàíòàé áîëãîæ, õ¿¿õýä á¿ðò êîìïüþòåð õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ;Ñóìäûí ñóðãóóëèóäûí äîòóóð áàéðíû õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ àðãàõýìæýýã äýñ äàðààòàé õýðýãæ¿¿ëýõ;Ãàäààä îðíû ìýðãýæëèéí òºðºëæñºí áàéãóóëлàãóóä, õàíäèâëàã÷äààñáîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëýõ ÷èãëýëýýð òºñºëõºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëýõèéã á¿õ òàëààð äýìæèõ;Ñóðãàëòàíä ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéã á¿ðýí íýâòð¿¿ëýí, á¿õ ñóðãóóëüöýöýðëýã¿¿äèéã èíòåðíåòýä õîëáîæ, ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òåõíèêõýðýãñëýýð õàíãàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàõ;Áàãø íàðûã 40000 àéëûí îðîí ñóóöíû õºòºëáºðò õàìðóóëàõ, îðîí íóòãèéíòºñ⺺ñ áàãø íàðò çîðèóëàн орон сууц барихад хөрөнгө хуваàðиëàõ,õувиараа орон сууц барихыг дэмжин áàãà õ¿¿òýé, óðò õóãàöààíû çýýëäõàìðóóëàõ;Зулзагын гол хүүхдийн зусланг “Хүүхэд хөгжлийн төв” болгож, материаëлàãáààç, îð÷èí íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ, ÷àäâàðëàã áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàõ;Äàðõàí õîòûí òºâä çàëóó÷óóä ÷ºëººò öàãàà ç¿é çîõèñòîé ºíãºð¿¿ëýõ îð÷èíбий болгох зорилгоор “Залуус хөгжлийн төв”-èéã áàéãóóëàõ. 18
  19. 19. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ñî¸ë óðëàãèéí áàéãóóëëàãóóäàä öàõèì áîëîíавтоматжуулсан орчин үеийн техник, технологи нэвтрүүлж, ìýðãýæèëòýéáîëîâñîí õ¿÷íýýð á¿ðýí õàíãàõ, ò¿¿õ ñî¸ëûí äóðñãàëò ãàçðóóäад àÿëàëæóóë÷ëàë õºãæ¿¿ëýõ, ñî¸ëûí ºâèéã ñóäëàí ñóðòàë÷ëàõ, ¿íäýñíèé óëàìæëàëòáîëîí îð÷èí ¿åèéí ñîíãîäîã óðëàãèéí á¿õ òºð뺺ð õ¿í àìûí îþóíû áîëîíñî¸ëûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàíà. Ñî¸ë óðëàãèéí áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë÷èëãýýнèé íýð òºðëèéã îëøðóóëàí, ÷àíàð, õ¿ðòýýìæèéã ñàéæðóóëæ, òýäãýýðèéí àæèëòíóóäûí íèéãìèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýн ажиллах материаллаг орчны стандартыг хангах; Àймгийн соѐл урлагийг 2009-2021 îí õ¿ðòýë õºãæ¿¿ëýõ ìàñòåð òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëýõ; Суманд соѐлын төв, аймгийн төвд мэргэжлийн урлаг-соѐлын õîñîëñîí ¿éë÷èëãýýтэй байгууллагууд ажиллуулах замаар ñî¸ëûí ¿éë÷èëãýýний оновчтой тогтолцоог бүрдүүлэх; Уãñààòíû ç¿é, ¿íäýñòýí ÿñòíû ñî¸ëûг õàäãàëæ õàìãààëàõ òºâèéã аймгийн төвд бàéãóóëàõ; Ñóìäûí íîìûí ñàí, ìóçåé, ñî¸ëûí òºâ¿¿äèéí áàéðíû õàíãàìæ, ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëýí ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëæ, õ¿í àìä ìýäýýëýë õ¿ðãýõ òºâ áîëãîí àæèëëóóëàõ; Àймгийн төв номын санг “Номын өргөө” болгон зохион байгуулах; Àéìãèéí ñî¸ë óðëàãèéí áàéãóóëëàãóóäûí ìåíåæìåíòèéã øèíý÷ëýõ; “Залуучууд” театрын материаллаг баазыг өргөтгөх, чадварлаг боловсон õ¿÷íýýð õàíãàõ, ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ.Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021 îí): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Àéìãèéí áîëîâñðîëûí òîãòîëöîî, ñóðãàëòûí õýâøèíæèéã õºãæñºí îðíóóäûí íèéòëýã æèøèãò õ¿ðãýíý. Á¿õ íèéòýä áîëîâñðîë ýçýìø¿¿ëýõ ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëýõ; Сургууль, цэцэрлэгийг цогцолбор бүтэцтэйгээр ажиллуулж, бага, дунд сургуулийн тогтолцоог буй болгосноор мэргэжлийн чиг баримжаатай ахлах ñóðãóóëèóä áàéãóóëàõ; 19
  20. 20. Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèóäûí áàãø íàðûã õºðâºõ ÷àäâàðòàé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ; Ñóðãóóëü çàâñàðäàëò áîëîí áè÷èã ¿ñýã ¿ë ìýäýõ ÿâäëûã á¿ðýí àðèëãàõ; Áàãø, áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí óäèðäàõ àæèëòíû óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ, íèéãìèéí õàìãààëëûã ñàéæðóóëàõ; Óóë óóðõàé, áèîòåõíîëîãè, ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèйн ÷èãëýëýýð àâúÿàñòàé çàëóó÷óóäûã ñîíãîí øàëãàðóóëæ, ýíý ÷èãëýëýýð õºãæëèéí ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðñýí îðíóóäàä òºðèéí çàðäëààð ñóðãàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ñî¸ë óðëàãèéí áàéãóóëëàãóóäûí áèåý äààíàæèëëàõ îíîâ÷òîé òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýí, ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ, ÷àíàðûãäýýøë¿¿ëíý. Óðëàãèéí àâüÿàñòàí, óð÷óóä, óðàí á¿òýýë÷äèéã òîäðóóëæ äýìæèõ; Íîìûí ñàí, àðõèâûí ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä íèéö¿¿ëýí ñàéæðóóëàõ; Түүх соѐлын дурсгалт зүйлийг хамгаалах, тохижуулах.3.4. Эрүүл мэндийн хөгжлийн бодлого Үндэслэл: Дархан-Уул аймагт 2008 оны байдлаар нэгдсэн эмнэлэг 1,сумын эмнэлэг 3, өрхийн эмнэлэг 5 байгаагийн зэрэгцээ хувийн хэвшлийнэмнэлэг, эмийн сангууд аймгийн хүн амд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээүзүүлж байна. 2008 оны байдлаар их эмч 173, дунд мэргэжилтэн 412 ажиллаж байгаабөгөөд 10000 хүн амд 18 их эмч, 46 дунд мэргэжилтэн ногдож байна. Сумынэмнэлэгүүд их эмчээр бүрэн хангагджээ. Òóñ àéìàãò 0-1 насны нялхасын эндэгдэл 10,7 промиль /улсынх 19,6/, 0-5насны хүүхдийн эндэгдэл 15,2 промиль /улсынх 23,6/, эхийн эндэгдэл 56,6промиль буюу 1 тохиолдол /улсынх 48,8 промиль/, ор хоног ашиглалт 86,8 хувь,дундаж ор хоног 8,4 байна. 0-3 сартай жирэмсний хяналт 85,9 хувь /улсынх 83,5хувь/, халдварт өвчин 112,4 промиль /улсынх 118,8 промиль/. Үүнээс гепатит31,4 промиль /улсынх 26,3/, сүръеэ 26,6 промиль /улсынх 13,1/ , тэмбүү 19,9промиль /улсынх 11,9/, заг хүйтэн 10,2 промиль /улсынх 16,1/, цусан суулга 1,8промиль /улсынх 7,0/, салхин цэцэг 3,6 промиль /улсынх 6,6/ тус тус байна. "ДОХ/ÁЗДХ-ын сайн дурын зөвөлгөө, шинжилгээ өгөх төв", "Уушигны эмгэг 20
  21. 21. судлалын диспансер"-ийг нэг цэгийн үйлчилгээний хэлбэрээр зохион байгуулжажилласнаар сүръеэ, ÁЗДХ өвчлөл буурч, иргэдэд үзүүлэх тусламжүйлчилгээний чанар сайжирчээ. Àéìãèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãóóäûí ¿ç¿¿ëæ áóé ¿éë÷èëãýý,эмчилгээ-оношлогооны чанар, тоног төхөөрмжийн хангамж хүрэлцээ сайжирчбайгаа хэдий ч санхүүгийн чадавхи хязгаарлагдмал, сум болон өрхийнýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð õ¿ðòýýìæ æèãä áóñ áàéíà. Цаашид эрүүл ìýíäèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìä òýãø õ¿ðòýýìæòýé,÷àíàðòàé ¿ç¿¿ëýí ºâ÷ëºë, ýíäýãäëèéã òóóøòàé áóóðóóëæ, орчин үеийндэвшилтэт техник, технологи нэвтрүүлэн эмчилгээ оношлогооны чанарыгсайжруулан, хүн ам урт наслах нөхцлийг бүрдүүлэх шаардлагатàé.Нэгдүгээр үе шат (2009-2015 он): Стратегийн зорилт 1. Хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах орчин үеийнтогтолцоог цогц байдлаар бүрдүүлнэ. Àймгийн хүн амын өвчлөлийн байдлыг тогтоох судалгаа явуулж, эрүүл мэндийн байдлыг хянан тандаж мэдээлэх, ард иргэдийг жилд нэг удаа үнэ төлбөргүй үзлэг, шинжилгээнд бүрэн хамруулах тогтолцоо бүрдүүлэх; Ýрүүл мэндийн байгууллагуудыг нэгдсэн цахим сүлжээнд оруулан нэгдсэн мэдээллийн цахим сантай болгож, алсын зайн оношлогоо, эмчилгээг өргөжүүлэх; Ýмнэлгийн тусламж үйлчилгээний стандартыг багцын үйлчилгээний дагуу тусламж үйлчилгээний нэр төрлийг олшруулах, чанарыг сайжруулах; Ýрүүл аймаг, сум, баг болох санаачлагыг хөхиүлэн дэмжиж, иргэний нийгмийн байгууллага, хувь хүн, хамт олны оролцоог нэмэгдүүлэх; Олон улсын хөл хориот өвчнөөс аймгийн хүн амыг хамгаалахад чиглэсэн лаборатори, оношлогоо эмчилгээний явуулын багийн чадамжийг сайжруулах; Àнхан шатны тусламж үйлчилгээг боловсронгуй болгож чанар хүртээмжийг нэмэгдүүлэх; Яаралтай тусламж үйлчилгээг багаар ажиллах системд шилжүүлж, зориулалтын машин, тоног төхөөрөмжөөр хангах; Сувилахуйн тусламж үйлчилгээг чанарын шинэ түвшинд хүргэж боловсронгуй болгох; 21
  22. 22. Уламжлалт анагаах ухааны шилдэг аргыг эрүүл мэндийн үйлчилгээнд нэвтрүүлэх; Нэн ядуу, эмзэг бүлгийн хүмүүс, тахир дутуу иргэдэд үзүүлэх эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг үнэ төлбөргүй үзүүлэх боломжийг нэмэгдүүлэх; Àймгийн хүн амын дархлаажуулалтыг сайжруулах арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэх; Малчдад нүүдлийн өрхийн эмнэлгээр үйлчлэх тогтолцоог бүрдүүлэх; Ýмийн хэрэглээний чанарын шинэчлэлийг хэрэгжүүлэх замаар эмийн зохистой хэрэглээг төлөвшүүлэх; Áүх нийтийн биеийн тамир, спортыг хөгжүүлэх дэд хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх; Ýрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг тууштай сайжруулах замаар 2015 он гэхэд хүн амын дундаж наслалтыг 68-д хүргэх. Стратегийн зорилт 2. Ýрүүл мэндийн байгууллагын материаллаг бааз,боловсон хүчний хангамжийг сайжруулна. Àймгийн эрүүл мэндийн салбарын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх; Төвийн бүсийн оношлогоо эмчилгээний төв байгуулах; Àнагаах ухааны коллежийг Төвийн бүсийн сургалтын төв болгон өргөтгөх; Ýрүүл мэндийн салбарт ажиллагсдын нийгмийн баталгааг сайжруулах, урамшууллын тогтолцоог боловсронгуй болгох; Ýмч мэргэжилтнүүдийн ѐс зүй, харилцаа соѐлыг дээшлүүлэх, эмчилгээ үйлчилгээний стандартыг боловсруулан хэрэгжүүлэх; Өрх, сумын эмнэлгийн болон эхчүүдийн амрах байруудыг засварлан тохижуулах, шинээр барих; Өрх, сумын эмнэлгийн оношлогоо, эмчилгээний багаж тоног төхөөрөмжийг сайжруулж, нэмэгдүүлэх; Шарын гол сумын Мэргэжлээс шалтгаалах өвчний сувилалыг бүх талаар дэмжин өргөтгөж, өндөр настанд үйлчилдэг сувилал болгох; 22
  23. 23. Хоёрдугаар үе шат (2016-2021 он): Стратегийн зорилт 1. Ýрүүл мэндийн салбарын материаллаг баазыгбэхжүүлж, удирдлага, санхүүжилтийн нэгдмэл тогтолцоог хөгжүүлнэ. Мэдээллийн технологийн ололт амжилтыг эмнэлгийн тусламж үйлчилгээнд нэвтрүүлэх чиглэлээр тодорхой төслүүдийг хэрэгжүүлэх; Хувийн эмнэлгийн байгууллагуудыг дэмжин хөгжүүлэх; Àймгийн төвд биеийн тамирын дээд сургууль, сумдын төвд бялдаржуулах төв байгуулан ажиллуулах; Àймгийн төвд ахмад настанд зориулсан нөхөн сэргээх, асран сувилах газрыг байгуулж ажиллуулах; Тахир дутуу иргэдэд үзүүлэх эмнэлгийн тусламж үйлчилгээг өргөтгөж материаллаг баазыг нь бэхжүүлэх; Хүн амыг зайлшгүй шаардлагатай эм, эмнэлгийн хэрэгслэлээр жигд, хүртээмжтэй тасралтгүй хангах; Нэгдсэн эмнэлэг болон сумдын эмнэлгийн байрыг иж бүрэн засварлах, шинээр барих. 23
  24. 24. ĪЪÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéí 2 äàõü, 3 äàõü, 4 äýõ òýðã¿¿ëýõ÷èãëýë¿¿äèéí õ¿ðýýíä 2009-2015 îíä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí¿íäýñ ñóóðèéã òàâüæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 4.5 сая төгрөг áóþó 3.8 мянганàì. äîëëàðò õ¿ðãýíý. 2016-2021 îíä íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 9 сая òºãðºã áóþó7.6 мянган àì. äîëëàðò õ¿ðãýæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí, ººðºº ººðèé㺺 òýòãýõýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîíî. Үндэслэл: 2007 îíû áàéäëààð Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÄÍÁ îíû ¿íýýð 80.1òýðáóì.òºã áàéñàí áîë 2008 îíä 103.3 òýðáóì.òºã áîëæ ºìíºõ îíûíõîîñ 30.0õóâèàð ºñ÷ýý. Äàðõàí-Óóë àéìàã íü Ìîíãîë Óëñûí ÄÍÁ-èé 1.7 õóâèéã, Òºâèéíá¿ñèéí ÄÍÁ-èé 16.4 õóâèéã òóñ òóñ ¿éëäâýðëýæ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ îíû ¿íýýð 2007 îíä 914.7ìÿí.òºã áàéñàí áîë 2008 îíä 1171.8 ìÿí.òºã áîëæ 28.1 õóâèàð ºñ÷ýý. Ýíý íüóëñûí ä¿íãýýñ 2.0 äàõèí, Óëààíáààòàðààñ 2.4 äàõèí, ªìíºãîâü àéìãààñ 2.0äàõèí, Ñýëýíãý àéìãààñ 1.6 äàõèí áàãà áàéãàà áîë Äîðíîãîâü àéìãààñ 1.7äàõèí èõ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÄÍÁ-ä ñàëáàðóóäûí ýçëýõ õóâèéã àâ÷ ¿çâýë, 2005îíû áàéäëààð õºäºº àæ àõóé 14.9 õóâèéã, àæ ¿éëäâýð, áàðèëãà 51.7 õóâèéã,¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàð 33.4 õóâèéã òóñ òóñ ýçëýæ áàéñàí áîë 2008 îíä õºäºº àæàõóé 17.4, àæ ¿éëäâýð, áàðèëãà 44.1, ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàð 38.5 õóâèéã тус тусýçëýж áàéíà. Òóñ àéìàã 2008 îíû áàéäëààð óëñûí íèéò õºäºº àæ àõóéíñàëáàðûí 1.6 õóâèéã, àæ ¿éëäâýð áàðèëãûí ñàëáàðûí 1.9 õóâèéã, ¿éë÷èëãýýíèéñàëáàðûí 1.5 õóâèéã ýçëýæ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí ÄÍÁ-èé ñàëáàðûí á¿òöèéã óëñûí áîëîí Òºâèéí á¿ñ,áóñàä àéìãóóäòàé õàðüöóóëáàë эдийн засгийн салбарын бүтцэд хөдөө ажàõóéí ñàëáàð áàãà õóâèéã ýçëýæ áàéíà. Òóñ àéìàãò àæ ¿éëäâýð, áàðèëãûíñàëáàð äàâàìãàéëæ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí òºñâèéí îðëîãî 2008 îíä 3991.1 ñàÿ.òºã áîëæºìíºõ îíûõîîñ 10.6 õóâèàð, òºñâèéí çàðëàãà 4126.3 ñàÿ.òºã áîëæ ºìíºõîíûõîîñ 27.7 õóâèàð ºñ÷ýý. Òóñ àéìàã íü óëñààñ òàòààñ àâäàãã¿é àéìãóóäûííýã þì. Цаашид “Дархан” үйлдвэрлэл технологийн паркийг байгуулж àøèãòìàëòìàë îëáîðëîõ, áîëîâñðóóëàõ, ìàëûí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëæ 24
  25. 25. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ, õ¿íñíèé íîãîî, ñ¿¿, öàãààí èäýýáîëîâñðóóëàõ, áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë, ýëåêòðîíèêèéí¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ çàìààð àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðò ºíäºð ºñºëòèéã áèéáîëãîõ, áýë÷ýýðèéí ìàë àæ àõóéãààñ ýð÷èìæñýí ôåðìåðèéí àæ àõóé,óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã áàðèìòëàõøààðäëàãàòàé.4.1. Макро эдийн засгийн бодлогоНэгдүгээр үе шат (2009-2015 он): Стратегийн зорилт 1. Òóñ àéìãèéí ýäèéí çàñãèéã õºãæëèéí ýõíèé ¿åøàòàíä æèëä äóíäæààð 9.1 õóâèàð ºñãºæ, ñàëáàðûí á¿òöèéã ýð÷èìòý麺ð÷èëñíººð àéìãèéí ÄÍÁ-èé 43.3 õóâèéã àæ ¿éëäâýð áàðèëãûí ñàëáàðò, 23.7õóâèéã ÕÀÀ-í ñàëáàðò, 33.0 õóâèéã ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò òóñ òóñ ¿éëäâýðëýíý. “Дархан” үйлдвэрлэл, технологийн паркийг байгуулан ажиллуулах; Үйлдвэрлэл, худалдааны чөлөөт бүс байгуулах; Àøèãò ìàëòìàëûí òîìîîõîí îðäóóäûã ò¿øèãëýí óóë óóðõàéí îëáîðëîõ, боловсруулах үйлдвэрүүдийг байгуулан ажиллуулах; Түүхий эдийн арвин нөөцөд тулгуурлан барилгын материалын үйлдвэрүүдийг байгуулан ажиллуулах; Áэлчээрийн болон эрчимжсэн мал аж ахуйг хослуулан õºãæ¿¿ëæ, ìàë àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã òóóøòàé íýìýãä¿¿ëýõ; Àялал жуулчлалыг хөгжүүлж, эдийн засгийн өсөлтөд нөлөө үзүүлэхүйц салбар болгох; Çàì òýýâýð, ýð÷èì õ¿÷, ìýäýýëýë õîëáîîíû äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëæ ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý õºãæèõ, äîòîîä, ãàäààä çàõ çýýëä á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ; Àймгийн төсвийн удирдлага, санхүүжилтийг боловсронгуй болгох; Àймгийн хөгжлийн цогц бодлогыг дэмжих сан байгуулж ажиллуулах; ¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä ìýäëýã, îð÷èí ¿åèéí ìåíåæìåíò, ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëýõ; Àймгийн сум бүрт жижиг, дунд үйлдвэрийг дэмжих ”Сумын хөгжлийн сан” байгуулах. 25
  26. 26. Хоёрдугаар үе шат (2016-2021он): Стратегийн зорилт 1. Ýдийн засгийн өсөлтийг õî¸ðäóãààð ¿å øàòàíäжилд дунджаар 36.6 хувьд хүргэж, аймгийн ДНÁ-èé 43.2 õóâèéã àæ ¿éëäâýðáàðèëãûí ñàëáàðò, 22.9 õóâèéã ÕÀÀ-í ñàëáàðò, 34.0 õóâèéã ¿éë÷èëãýýíèéñàëáàðò òóñ òóñ ¿éëäâýðëýíý. ¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíä îð÷èí ¿åèéí ìýäëýã, ìåíåæìåíò, ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëýõ; ªíäºð òåõíîëîãèä òóëãóóðëàñàí, ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé, ýêîëîãèéí öýâýð бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг эрчимтэй хөгжүүлэх; Уул уурхайн салбарт эрдэс баялагийг боловсруулах үйлдвэрлэлийг эрчимтэй хөгжүүлэх; Áарилгын материалын үйлдвэрлэлийг төрөлжүүлэн хөгжүүлж, барилгын ìàòåðèàëûã дотоод, гадаадын çàõ çýýëä íèéë¿¿ëýõ; Àялал жуулчлалыг эрчимтэй хөгжүүлж, аймгийн эдийн засагт нөлөөлөхүйц салбарын нэг болгох.4.2. Эдийн засгийн бодит салбаруудын хөгжлийн бодлого4.2.1. Аж үйлдвэрийн хөгжлийн бодлого Үндэслэл: Äàðõàí-Óóë аймаг Монгол Улсын хэмжээнд томоохондòîîöîãäîõ “Ýðýë öåìåíò” ÕÊ, “Ñèëèêàò” ÕÊ, “Ýðäýñ õºâºí” ÕÊ, “Äàðõàí Íýõèé”ХÊ, “Мах коìбинат”, “Төмөрлөгийн үйлдвэр” зэрэг олон үйлдвэрүүдтэй,áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàð íýëýýä õºãæñºí á¿ñ íóòàã þì. Àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë 2008 îíä 70.6òýðáóì òºãðºãò õ¿ðñýí íü 2007 îíòîé õàðüöóóëàõàä 13.2 õóâèàð ºññºí áàéíà.Òóñ ñàëáàðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé 70 õóâü íü òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðò, 11.1 õóâü íüäóëààí öàõèëãààíû ¿éëäâýðëýëä, 4.6 õóâü íü àøèãò ìàëòìàë îëáîðëîëòûíñàëáàðò ¿éëäâýðëýãäýæ áàéíà. 2008 îíû аæ ¿éëäâýðèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã ñàëáàðààð нь2007 îíòîé õàðüöóóëáàë òºìºðëºãèéí ¿éëäâýð 9.4 õóâèàð, äóëààí öàõèëãààíû¿éëäâýðëýë 2.4 õóâèàð, õ¿íñ, óíäàà ¿éëäâýðëýëò 50.8 õóâèàð, õóâöàñ¿éëäâýðëýëò 13.5 õóâèàð, õèìèéí á¿òýýãäýõ¿¿í 1.8 äàõèí, íèéòëýõ áîëîíõýâëýõ ¿éë àæèëëàãàà 2.5 äàõèí, áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë 39 äàõèíòóñ òóñ ºñ÷, í¿¿ðñ îëáîðëîëò 0.1 õóâèàð, áóñàä àøèãò ìàëòìàë îëáîðëîëò 41.8 26
  27. 27. õóâèàð, óñàí õàíãàìæ 0.2 õóâèàð, ìîä ìîäîí á¿òýýãäýõ¿¿í 14.8 õóâèàð áóóð÷ýý. Íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëä 12.1 õóâèéã óñàí õàíãàìæ, äóëààí,öàõèëãààíû ¿éëäâýðëýë, 4.6 õóâèéã óóë óóðõàé, 83.3 õóâèéã áîëîâñðóóëàõ¿éëäâýðëýë òóñ òóñ ýçëýæ áàéíà. Íýð òºð뺺ð íü àâ÷ ¿çâýë òàëõ, íàðèéí áîîâ,ñ¿¿ ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í, õèàì, ãóðèë, àðõè, áýëäýö, öóâèìàë, àæëûí õóâöàñ, íîìõýâëýë ¿éëäâýðëýë ºñºæ, äóëààí öàõèëãààí, í¿¿ðñ, óíäàà, íýõèé äýýë, ºìä,öàìö, àëò îëáîðëîëò, òîîñãî ¿éëäâýðëýë áóóðñàí áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìàãò àæèëëàæ áàéãàà ¿éëäâýð, àæ àõóéã îðîí íóòãèéíáàéðøëààð àâ÷ ¿çâýë Äàðõàí ñóìàíä öåìåíò, òºìºð, òºìºð õèéö, õèìèéí¿éëäâýð, õàÿãäàë áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð, øàõìàë ò¿ëø, áàðèëãûí ìîäîí õèéö,áàðèëãà óãñðàëò, ìîä ìîäîí ýäëýë, î¸äîë, ñ¿ëæìýë ýäëýë, õýâëýõ ¿éëäâýð,àðüñ øèð, ýñãèé ýäëýë, íàðèéí íîîñîí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëò, óíäàà, æ¿¿ñ,óñ, àðõè, ïèâî, óðãàìëûí òîñ, æèìñ, íîãîî áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýë, ìàõ,ìàõàí áîëîí ñ¿¿, ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í, òàëõ, íàðèéí áîîâ, õýð÷ñýí ãóðèë,òýæýýëèéí ¿éëäâýð, ãàõàé, òàõèà, øóâóóíû àæ àõóé, Îðõîí ñóìàíä õ¿íñíèéáîëîí íººøèëñºí õ¿íñíèé íîãîî, çºãèéí áàë, ëàâ, æèëèé ¿éëäâýðëýë,ýð÷èìñýí ìàë àæ àõóé, ñ¿¿ áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð, Õîíãîð ñóìàíä ¿ð òàðèà,òºìñ, õ¿íñíèé íîãîî, ìàõ, ñ¿¿, íîîñíû ýð÷èìæñýí àæ àõóé, Øàðûí ãîë ñóìàíäí¿¿ðñ îëáîðëîëò, òîîñãî, òàëõ, íàðèéí áîîâ, çºãèéí áàë, ëàâ, æèëèé¿éëäâýðëýë, îéí àæ àõóé òóñ òóñ õºãæèæ áàéíà. Õàðèí îéðûí èðýýä¿éä ñýðãýýí çàñâàðëàõ ¿éëäâýðëýëèéí íººö áà çàõçýýëèéí áîëîìæèéã àâ÷ ¿çâýë Äàðõàí ñóìàíä òºìºðëºã, áàðèëãûí ìàòåðèàë,öåìåíò, àðüñ øèð, íýõèé áîëîâñðóóëàõ áîëîí î¸ìîë á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýë,ãóðèë, õ¿íñ, óðãàìëûí òîñ, õàÿãäàë áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð áîëîí ìàõ, ñ¿¿íèéýð÷èìæñýí àæ àõóé, Îðõîí ñóìàíä òºìñ, õ¿íñíèé íîãîî, çºãèé, ìàõ, ñ¿¿íèéýð÷èìæñýí àæ àõóé, Õîíãîð ñóìàíä ¿ð òàðèà, òºìñ, õ¿íñíèé íîãîî, ìàõ, ñ¿¿,íîîñíû ýð÷èìæñýí àæ àõóé, Øàðûí ãîë ñóìàíä Øàðûí ãîëûí í¿¿ðñíèéóóðõàé, çºãèéí àæ àõóé, òîîñãî, áëîêíû ¿éëäâýð çýðãèéã ºðãºòãºæ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëýõ áîëîìæòîé þì. Äàðõàí-Óóë àéìàãò èðýýä¿éä øèíýýð áàéãóóëàõ ¿éëäâýð¿¿äèéí íººö,çàõ çýýëèéí áîëîìæèéã àâ÷ ¿çâýë Äàðõàí ñóìàíä òºìðèéí îðä àøèãëàõ,æèæèã òºìºð õèéöèéí ¿éëäâýð, õóóðàé ñ¿¿íèé ¿éëäâýð, ñ¿¿ öóãëóóëàõ öýã¿¿ä,õ¿ëýìæèéí àæ àõóé, òýæýýëèéí ¿éëäâýð, ñ¿¿, ìàõíû ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé,õàÿãäàë áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð, ¿éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëàõ, 27
  28. 28. Îðõîí ñóìàíä öýâýð, áîõèð óñíû íýãäñýí ñèñòåì áàéãóóëàõ, õ¿íñíèé íîãîîáîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð, õ¿ëýìæ, õ¿íñíèé íîãîî, ¿ð, çîîðèéí àæ àõóéíóóä áîëîíõ¿íñíèé íîãîîíû àãðîòåõíèêèéí ïàðê áàéãóóëàõ, øóóäàéíû ¿éëäâýð, òàëõ,íàðèéí áîîâíû öåõ áàéãóóëàõ, Õîíãîð ñóìàíä íåôüò áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð,øèëìýë ñîðòûí ¿ðèéí àæ àõóé, ¿òðýì, çîîðèéí àæ àõóé, òýæýýëèéí æèæèã,äóíä ¿éëäâýð, óñàëãààòàé òàðèàëàí, òýæýýëèéí óðãàìàë òàðèàëàëò, ñ¿¿öóãëóóëàõ õºðãºëòèéí öýã¿¿äèéã áàéãóóëàõ, Øàðûí ãîë ñóìàíä çàìàñêíû¿éëäâýð, êåðàìçèò øàâàð àøèãëàí òîîñãî, áëîê, õàâòàí ¿éëäâýðëýõ áîëîí ñ¿¿áîëîâñðóóëàõ öåõ, õ¿ëýìæèéí àæ àõóé áàéãóóëàõ, îéí ¿ðæ¿¿ëãèéã íýìýãä¿¿ëýõçýðýã íü Äàðõàí-Óóë àéìãèéí õºãæëèéã äóíä áîëîí óðò õóãàöààíä ò¿ðãýñãýõáîëîìæòîé þì. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí àæ ¿éëäâýðèéí á¿òýýãäýõ¿¿í áîðëóóëàëòûí îðëîãî2008 îíû áàéäëààð 70.9 òýðáóì.òºã áîëñîí íü ºìíºõ îíîîñîî 24.0 õóâèàðºñ÷ýý. Ýíý íü Òºâèéí á¿ñèéí àæ ¿éëäâýðèéí á¿òýýãäýõ¿¿í áîðëóóëàëòûí 26.8õóâü, óëñûí 2.4 õóâèéã òóñ òóñ ýçëýæ áàéíà.4.2.1.1. Боловсруулах аж үйлдвэрийн хөгжлийн бодлогоНэгдүгээр үе шат (2009-2015 он): Стратегийн зорилт 1. Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí¿éëäâýðëýëèéã ýíý ¿å øàòàíä æèëä äóíäæààð 38.5 хувьд хүргэж, àæ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí ÄÍÁ-èé 54.4 õóâèéã ¿éëäâýðëýæ, ýêñïîðòûíбаримжаатай боловсруулах үйлдвэрлэлийн үндэс суурийг тавина. “Дархан” үйлдвэрлэл технологийн паркийг хөгжүүлэх; Àялал жуулчлалыг дагасан үйлдвэрлэл, үйлчилгээг бүх чиглэлээр хөгжүүлэх; “Нэг суурин-нэг бүтээгдэхүүн” хөдөлгөөнийг эрчимжүүлэх; ªíäºð òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëæ äýëõèéí çàõ çýýëèéí ýðýëòýä íèéöñýí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýäýã áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí øèíý ñàëáàðóóäûã õºãæ¿¿ëýõ; Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé, îþóíû áàãòààìæ á¿õèé, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé, áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ; Ñ¿¿, öºöãèéí òîñ, ãóðèë, ãóðèëàí á¿òýýãäýõ¿¿í, ìàõàí á¿òýýãäýõ¿¿í, õ¿íñíèé íîãîîíû êîíñåðâíû ¿éëäâýð áàéãóóëàõ; 28
  29. 29. θìîë, íýõìýë, ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ; Õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä òóëãóóðëàí ºíäºð òåõíîëîãè á¿õèé õ¿íñíèé æèæèã, äóíä ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîä õýðýãöýýãýý õàíãàõ; Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð, ýð¿¿ë àõóéí àþóëã¿é áàéäàëä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ, ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã õºãæñºí îðíóóäûí æèøèãò õ¿ðãýõ; Ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí èìïîðò îðëîõ õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëýõ; Íîîñ, íîîëóóð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéã ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä ÷èãë¿¿ëæ õºãæ¿¿ëýõ; ªºðèéí îðîíä ¿éëäâýðëýõ áîëîìæ á¿õèé õ¿íñ áîëîí ºðãºí õýðýãëýýíèé áàðààíû ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëæ èìïîðòîîñ õýò õàðààò áàéäëûã áàãàñãàõ; Хар төмөрлөгийн ¿éëäâýðò öóâèìàë áîëîâñðóóëàí ò¿ãýýìýë çîðèóëàëòòàé õèéö õýñýã, ìàë àæ àõóé, ãàçàð òàðèàëàí, áàðèëãà, õºíãºí õ¿íñ, ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðò ºðãºí õýðýãëýäýã áàãà îâðûí ìàøèí, òîíîã òºõººðºìæ, áàãàæ õýðýãñýë, òýäãýýðèéí õèéö õýñãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ; Ðàäèî, ýëåêòðîíèêèéí òåõíèê õýðýãñëèéí ýä àíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ; Áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é, øèíý äýâøèëòýò òåõíèê, òåõíîëîãè á¿õèé “Ямааны ноолуур, тэмээний ноос, хонины нарийн ноос боловсруулах цогцолбор”, “Àрьс ширний үйлдвэрлэлийн цогцолбор”, “Модны үйлдвэрлэлийн цогцолбор”-ûã áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ. Стратегийн зорилт 2. Жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд үзүүлдэгтөрийн үйлчилгээг чирэгдэлгүй, түргэн шуурхай болгоно. Жижиг, дунд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэх хүсэлтэй иргэдийг шаардлагатай мэдээ, мэдээллээр хангах, тэдэнд техник, технологийн сонголт хийхэд нь туслах, төсөл боловсруулах, шалгаруулах явцад нь зөвөлгөө өгөх, үйлчилгээ үзүүлэх үүрэг бүхий төвүүдийг зохион байгуулж ажиллуулах; 29
  30. 30. Áүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлалд нийцүүлэн жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг дэмжиж, бизнес инкубатор байгуулж ажиллуулах; Жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих сангийн үйл ажиллагааг өргөжүүлэх.Хоёрдугаар үе шат (2016-2021он): Стратегийн зорилт 1. Áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã ýíý ¿åøàòàíä æèëä äóíäæààð 10.8 õóâèàð ºñãºæ, àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí ÄÍÁ-èé14.4 õóâèéã ¿éëäâýðëýæ, экспортын баримжаатай боловсруулах үйлдвэрлэлийгýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý. Ýкспортын баримжаатай, оюуны шингэц бүхий өрсөлдөх чадвартай, бага оврын бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх; Õèìèéí ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëæ, í¿¿ðñèéã èæ á¿ðýí áîëîâñðóóëàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèí, òºðºë á¿ðèéí ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ, ýêñïîðòëîõ; Ýëåêòðîíèê, áàãà îâðûí ìàøèíû ¿éëäâýðëýëèéí çàðèì øèíý ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ; Ìàë, óðãàìëûí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéã áèîòåõíîëîãè, ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð áîëîâñðóóëàõ, õ¿í, ìàëûí ºâ÷èí ýìãýãèéã îíîøëîõ ÷àäàâõè áèé áîëãîæ, óëìààð òýäãýýðýýñ ñýðãèéëýõ ýì, áýëäìýë ¿éëäâýðëýæ, ýêñïîðтëîõ.4.2.1.2. Геологи, уул уурхай, эрдэс баялаг, хүнд үйлдвэрийн хөгжлийнáîäëîãî Үндэслэл: Äàðõàí-Óóë àéìàã íü áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðèéíáààç ñóóðü áîëãîõîîð áàéãóóëëàãäñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäýðëýëèéíò¿¿õèé ýä áîëîõ ýëñ, òºðºë á¿ðèéí áàðèëãûí ÷óëóóëãà, òºìðèéí õ¿äýð, í¿¿ðñ,êåðàìçèò øàâðûí îðäîîð áàÿëàã á¿ñ íóòàã þì. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä æèæèã, äóíä¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý ýð÷èìòýé õºãæèæ áàéãààãààñ ãàäíà áàéãàëèéíáàÿëàãòàà ò¿øèãëýñýí áàðèëãûí ìàòåðèàëын үйлдвэрлэл дахин сэргэж байна.Нэгдүгээр үе шат (2009-2015 он): Стратегийн зорилт 1. Геологи, уул уурхай, эрдэс баялаг, хүндүйлдвэрийн салбарын ДНÁ-èéã ýíý ¿å øàòàíä æèëä äóíäæààð 9.6 õóâèàð 30

×