Your SlideShare is downloading. ×
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Duurzaam vastgoed nieuwskrant - juni 2010

636

Published on

Published in: Real Estate
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
636
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. DUURZAAM VASTGOEDNIEUWSKRANTZomereditie juni 2010 - PROVADA-special DE KEUZE VAN DE 73% KANTOORGEBRUIKERS DUURZAME HUURDER VINDT DUURZAME ONDERZOEK LEGT VERSCHILLEN NIEUWBOUW – BESTAANDE BOUW BLOOT HUISVESTING BELANGRIJK Transavia, UPC, TNT en CBW-Mitex kozen recent voor de huur van een zeer duurzaam Ondanks de economische situatie vinden aanzienlijk meer Nederlandse nieuwbouwkantoor. DHV, AT Osborne en Ernst & Young gaven de voorkeur aan het kantoorgebruikers duurzame huisvesting belangrijk dan twee jaar geleden. verduurzamen van bestaande panden. Welke keuze is eigenlijk het beste voor het Bij 73% van de Nederlandse kantoorgebruikers staat duurzaamheid inmiddels milieu? Om deze vraag te beantwoorden verrichte W/E adviseurs in opdracht van hoog op de agenda. Dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van de 38% van“Kijk naar de implementatie van Agentschap NL een onderzoek dat wetenschappelijk de verschillen in milieubelasting mei 2008. Dat blijkt uit onderzoek van Jones Lang LaSalle onder 163 NederlandseDuurzaam Inkopen, nieuwbouw kwantificeert. Twee referentiekantoren van 3.000 respectievelijk 18.000 m2 uit de kantoorgebruikers. 83% van de huurders is bereid om bovenop de huurprijs eendie richting energieneutraal gaat bouwjaren 1980, 1990 en 2000 zijn doorgerekend op vijf scenario’s: huren zonder premie te betalen voor energiebesparing, gezondheid & comfort, lagereen de toenemende leegstand en wijzigingen, lichte renovatie, ingrijpende renovatie, sloop en nieuwbouw en nieuw- servicekosten en een beter imago. 86% is inmiddels ook al aan de slag met hetje beseft: niets doen is geen optie bouw plus leegstand en latere sloop. De focus van de studie lag op de milieuaspecten opstellen van plannen of het uitvoeren van concrete acties voor het verduur-meer. Daarom hebben we in deze energie en materiaal gebruik; financiële en sociale aspecten zijn buiten beschouwing zamen van de huisvesting. Eigenaar-gebruikers lopen hierin voorop.PROVADA-special van de gelaten. Het JLL rapport is te vinden op de website www.JLL.nl onder ‘Onderzoek’.Duurzaam Vastgoed Nieuwskrantveel informatie bijeengebracht De resultaten van de studie tonen aan dat alle varianten die geen groen energielabel Signaalfunctie Rijksgebouwendienst is grootom u te ondersteunen bij het opleveren een beduidend hogere milieubelasting geven. De verschillen zijn meer dan JLL noemt de Rijksgebouwendienst als belangrijk voorbeeld. “De duurzaamverduurzamen van vastgoed.” een factor 2. Voor deze gebouwen is duidelijk: niets doen is geen optie meer. inkoop eis dat te huren accommodaties minimaal label C moeten hebben, is een Opmerkelijk is dat de varianten ingrijpende renovatie en sloop in combinatie met zeer sterk signaal dat in de markt veel heeft losgemaakt. Een klant als de RgdJo Daemen, Manager nieuwbouw elkaar weinig ontlopen in milieubelasting. Andere overwegingen zullen hou je nu eenmaal graag binnenboord of je wilt ze juist graag als nieuwe klantEnergiebesparing Utiliteitsbouw hier de doorslag geven. De studie maakt ook duidelijk dat de combinatie nieuwbouw binnenhalen”, volgens onderzoekers Macke en Langbroek in het FD van 17 mei.Agentschap NL en leegstand relatief slecht scoort. Het onderzoek is begeleid door een klankbordgroep met vertegenwoordigers van IVBN, Rekenstudie CO2-reductiepotentieel NEPROM, Rgd, ING REIM, TNT Real Estate en DTZ Zadelhoff. Het rapport inclusief Agentschap NL en de Rijksgebouwendienst hebben gezamenlijk DHV een reken- managementsamenvatting vindt u op www.duurzaamvastgoedportal.nl. studie laten uitvoeren naar het CO2-reductiepotentieel van het Duurzaam InkoopPROVADA 2010 beleid op de Rgd-voorraad kantoorgebouwen. Dit wordt ook geëxtrapoleerd naar Integrale milieubelasting bij de vijf scenario’s scenario’s waarbij per 2015 label B wordt gevraagd, waarbij de Rgd een derde vanOok dit jaar organiseren Agentschap de voorraad afstoot en waarbij 20% van de markt het overheidsbeleid volgt.NL, Triodos Bank, Dutch Green 1 een pand in ongewijzigde vorm huren; De Duurzaam Inkoop criteria staan op www.agentschapnl.nl/duurzaaminkopen.Building Council en PROVADA weer 2 een pand na lichte renovatie huren 3 een pand na ingrijpende renovatie hurenhet PROVADA Green Forum: drie 4 een nieuwbouwpand huren & slopen bestaande panddagen vol nieuws en debatten overduurzaam vastgoed tijdens dePROVADA 2010. 5 een nieuwbouwpand huren & slopen bestaande pand na leegstand. Schaduwprijs in € per m2 BVO per jaar IVBN FORMULEERT DUUR-De verslagen zijn te vinden opwww.duurzaamgebouwd.nl. Energie Materialen ZAAMHEIDSDOELSTELLINGEN 8,0Alle presentaties, verslagen, filmpjes De IVBN heeft doelstellingen voor het verduurzamen van deen persberichten zijn te vinden op 6,0 bestaande voorraad afgekaart met de leden. Het gaat omwww.provadagreenforum.nl. energiereductie van 25% in 2020 en 3% energiereductie per jaar 4,0 vanaf 2011. Bij het verduurzamen moeten tenminste twee energiesprongen gemaakt worden of moet het gebouw aan het 2,0 C-label voldoen. Volgens Hans Copier, voorzitter van de IVBN Taskforce Duurzaamheid, zijn de eisen die IVBN stelt in sommige 0 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 opzichten strenger dan op dit moment de Rijksgebouwendienst heeft geformuleerd. Bron: PropertyNL februari 2010. Bouwjaar 1980 Bouwjaar 1990 Bouwjaar 2000 ROTTERDAMSE GROENE Aangezien gemeentelijke zwembaden groot- verbruikers zijn van energie en water is ervoor GEBOUWEN gekozen om met deze gebouwgroep als pilot- project te starten. De gemeente gaat hiervoor een De gemeente Rotterdam is in april een openbare EnergiePrestatieContract afsluiten met een aanbesteding gestart om de komende jaren haar Energy Service Company (ESCo). De ESCo is ver- vastgoed te verduurzamen en de CO2-uitstoot antwoordelijk voor de investeringen en voor het sterk te verminderen. In het programma realiseren van de energiebesparing. Rotterdam is Rotterdamse Groene Gebouwen wordt de de eerste gemeente in Nederland die gebruik gemeentelijke vastgoedportefeuille per gebouw- maakt van deze manier van publiek privatewww.duurzaamvastgoedportal.nl groep duurzamer gemaakt door energiebe- samenwerking.ondersteunt u met informatie over sparende maatregelen te treffen. www.rotterdam.nl/groenegebouwenrendement, techniek en wetgeving Agentschap NL PROVADA SPECIAL 1
  • 2. DUURZAAMSTE HOGESCHOOL De Haagse Hogeschool in Delft is met een indrukwekkende energiegebruik kent, maar ook in staat is om een groot deel GreenCalc+ score van 256 de meest duurzame hogeschool van zijn eigen energie te produceren.” De hoge duurzaam- van Nederland. Bovendien is het de eerste onderwijsinstel- heidsscore is opmerkelijk, omdat scholen meestal lastig zijn ling met een Energielabel A++. Architect Syb van Breda: “De te verwarmen en te koelen. “In tegenstelling tot de meeste grootste duurzaamheidslag hebben we gemaakt door een andere gebouwen, lopen er de hele dag grote aantallen extreem compact, goed geïsoleerd en slim ontwerp te mensen in en uit. Daarnaast varieert het gebruik van de maken. Het leverde een gebouw op dat niet alleen een laag ruimtes continu. Dan is een leslokaal leeg, dan is het plotseling gevuld met dertig studenten.” De installaties worden vraaggestuurd geregeld, via het innovatieve gebouwbeheersysteem Octalix. De toepassing van de diverse energiebesparende technieken zorgt voor een energiebesparing van 67% en een reductie van de CO2-uitstoot van 65%. Het geheel aan installaties en het ontwerp leverde de Haagse Hogeschool in 2009 de NET-Trofee op; de prijs die jaarlijks door het ministerie van VROM wordt uitgereikt aan een initiatief dat uitblinkt door zijn energiezuinige aanpak. Het hele artikel is te lezen op www.duurzaamvastgoedportal.nl LEEGSTAND NEEMT TOE Het totale aanbod kantooroppervlakte is 46,5 miljoen m2. Daarvan staat volgens DTZ Zadelhoff 6,7 miljoen m2 leeg. De leegstand neemt toe. 28% staat momenteel langer dan 3 jaar leeg. Dit komt neer op 1,9 miljoen m2. Met een deel van het structurele aanbod is nauwelijks iets te beginnen. Dit zijn vaak objecten FINANCIËLE Tijdelijk extra budget voor MIA In verband met de extra maatregelen van het kabinet voor de bestrijding van de kredietcrisis, is extra budget voor de MIA op de minder goede locaties. Eigenaren moeten inzien dat dit probleem zich niet vanzelf oplost en dat er actie moet worden ondernomen. Bron: DTZ-rapport: Het aanbod veroudert, maart 2010. REGELINGEN Vamil beschikbaar gesteld. Ondernemers kunnen in 2010 gebruik maken van 20 procent extra MIA (tot een maximum van Opname en aanbod VOOR DUURZAME € 500.000 extra steun per onderneming), mits zij vóór de economische crisis financieel gezond waren. Voor meer informatie zie www.agentschapnl.nl/miavamil. (x 1.000 m2 v.v.o.) 8000 UTILITEITSBOUW EIA – Energie Investeringsaftrek 6000 De EIA is een fiscale regeling van de ministeries van Financiën en 4000 Nieuwe Groenregeling Economische Zaken, vergelijkbaar met de MIA regeling. De Nu ook voor grote nieuwbouwkantoren en voor renovatie regeling is bedoeld voor ondernemers die investeren in 2000Op 30 maart is de nieuwe Groenregeling van het ministerie van energiebesparende maatregelen en duurzame energie. De aftrekVROM in werking getreden. Voor zeer ambitieuze nieuwe van de fiscale winst bedraagt maximaal 44% van de investerings- 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009gebouwen is het voordeel in de nieuwe regeling tot drie keer zo kosten. Gemiddeld levert dit een voordeel op van 11% op de Opname Aanbodgroot geworden. Het bedrag dat groen gefinancierd kan worden investering. Op de EIA-lijst staan ondermeer warmtepompen, Bron: DTZ Zadelhoffis opgetrokken van € 400 naar € 600 per m2 bvo. Daarnaast is de WKO in de bodem, grondwarmtewisselaars, HR-pompen,beperking tot 5.000 m2 per project komen te vervallen. Nieuw in PV-systemen, zonnecollectorsystemen, diverse installaties voorde regeling zijn de mogelijkheden voor duurzaam renoveren. verlichting, klimaatbesparingssystemen en WTW-installaties. ONDERZOEK TU DELFT:Het voordeel neemt hierbij toe naarmate er meer energie wordtbespaard. Projecten met een Groenverklaring komen bovendien Sinds 2009 komen ook investeringen voor het verbeteren van het energielabel van een bestaand utiliteitsgebouw voor EIA in HELFT LEEGSTAANDE KANTOREN MOETook in aanmerking voor de Milieu Investeringsaftrek (MIA). aanmerking. Bedrijven die in 2010 investeren in energiebespa- WORDEN HERONTWIKKELDDe eisen voor nieuwbouw en renovatieprojecten zijn te vinden ring kunnen via de Energie-investeringsaftrek (EIA) in totaalop www.agentschapnl.nl/groenbeleggen, of neem contact € 150 miljoen fiscaal terug krijgen. Voor meer informatie zie Volgens promovendus Hilde Remøy van de Technische Universiteit Delft zal naop met het Secretariaat Groen Beleggen, 088-602 2416 of www.agentschapnl.nl/eia. de crisis al gauw de helft van de nu leegstaande kantoorpanden ongebruiktgroenbeleggen@agentschapnl.nl. blijven. In Amsterdam, de grootste kantorenmarkt in Nederland, staat momen- De fiscale regelingen EIA, MIA en Vamil zijn aantrekkelijk voor teel 16,5% van de panden leeg. Landelijk ligt dat percentage op 13%. Een deel zal MIA – Milieu Investeringsaftrek organisaties die inkomsten- of vennootschapsbelasting betalen komende tijd gesloopt moeten worden. Herontwikkeling en herbestemming,De MIA en Vamil (Milieu Investeringsaftrek en Willekeurige en fiscaal eigenaar zijn van de bedrijfsmiddelen waarin zij bijvoorbeeld tot wonen, is volgens Remøy de enige oplossing. Herontwikkelingafschrijving Milieu Investeringen) zijn fiscale regelingen van de hebben geïnvesteerd. Groenfinanciering en EIA of MIA zijn te van het bezit betekent voor de eigenaar meestal een forse verliespost bovenopministeries van VROM en Financiën voor ondernemers die combineren. De combinatie MIA en EIA gaat niet samen. de gemiste inkomsten als gevolg van de leegstand. De eigenaar die moet slopeninvesteren in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen. Een zeer heeft een nog grotere verliespost. Want die houdt alleen de waarde van deduurzaam utiliteitsgebouw, renovatie van een bestaand EOS - Energie Onderzoek Subsidie bouwgrond over. De eigenaren van langdurig leegstaande kantoren, vooralutiliteitsgebouw, maar ook milieu-investeringen zoals een EOS is een programma van het Ministerie van Economische buitenlandse pensioenfondsen en particuliere beleggers, geven langzaam maarvegetatiedak of gevelbegroeiingssysteem, een installatie voor Zaken voor innovatie en onderzoek naar energie-efficiency en zeker hun struisvogelgedrag op’, stelt Remøy. Bron: PropertyNL, april 2010.het gebruik van regenwater, milieuvriendelijke verlichting, low duurzame energie. Afhankelijk van het type project kan bijNOx-branders, waterbesparende toiletten en infiltratiesystemen verschillende EOS-regelingen een beroep worden gedaan opkomen voor de regeling in aanmerking. subsidie. Zie www.agentschapnl.nl/eos. DUURZAME KANS BESTAANDE KANTOREN MIA erkent BREEAM-NL label SDE - Stimulering Duurzame Energieproductie Kan een bestaand kantoorgebouw door een duurzaamheidslag weer aantrek-Met ingang van januari 2010 komen ook utiliteitsgebouwen met De SDE is een subsidieregeling van het ministerie van kelijk in de markt worden? DTZ Zadelhoff, INBO en Deerns ontwikkelden deeen BREEAM-NL certificaat in aanmerking voor de MIA. Bij een Economische Zaken. Op 31 mei is de categorie zon-PV geopend Duurzame Kans voor Bestaande Kantoren. Deze methodiek analyseert hoecertificaat good of beter komt 15% van de investering in voor installaties met een vermogen groter dan 15 kWp en kansrijk een verduurzaming van een gebouw is. Dat gebeurt op basis vanaanmerking voor fiscale aftrek. maximaal 100 kWp. Zie www.agentschapnl.nl/sde. gebouwkenmerken en commerciële criteria, zoals verbetering verhuurbaarheid, imagoverbetering, verbetering uitstraling, verbetering welbevinden, energie- besparing en geldbesparing. Vervolgens wordt het ambitieniveau van de huurder en/of eigenaar vastgesteld. Dit ambitieniveau wordt vertaald naar FINANCIËLE REGELINGEN VOOR DUURZAME WONINGBOUW concrete motieven en doelen. Er wordt een geschikte keuze gemaakt uit maatregelen. Deze zijn gekoppeld aan meetbare duurzaamheidslabels, zoals het Tijdelijk extra EIA budget voor huurwoningen energielabel, GreenCalc-scores of BREEAM-NL. Voor meer informatie: Het kabinet heeft in 2009 besloten de crisisgelden ook ter beschikking te stellen voor het verbeteren van het energielabel van www.duurzamekans.nl huurwoningen. Eigenaren van huurwoningen die in box 1 vallen kunnen gebruik maken van de EIA als zij het energielabel van de huurwoningen met minimaal twee labelstappen verbeteren of als label B is bereikt. Omdat de EIA voor huurwoningen 1 december 2010 stopt, moeten investeringsverplichtingen vóór deze datum zijn aangegaan. Daarna is er nog maximaal drie jaar VROM GAAT NIEUWBOUW KANTOREN de tijd om de investeringen ter realiseren. Wordt er in de woning ook geïnvesteerd in zonneboiler of warmtepomp uit de STERK AFREMMEN subsidieregeling Duurzame Warmte, dan kan dit gecombineerd worden met de EIA aanvraag. Op de site www.agentschapnl.nl/eia staat ook een filmpje over het aanvragen van EIA voor huurwoningen. Het ministerie van VROM wil de nieuwbouw van kantoren in Nederland met kracht gaan afremmen. Daarnaast moeten lege kantoren voor minimaal tien Duurzame Warmte jaar een woonbestemming kunnen krijgen, in plaats van het maximum van vijf Dankzij de regeling Duurzame Warmte is het voor particuliere huizenbezitters of verhuurders van woningen financieel jaar dat nu geldt. Demissionair minister van VROM Huizinga heeft maatregelen aantrekkelijker om over te stappen op duurzame warmte installaties in de eigen woning. Met de huidige energieprijzen worden afgekondigd die vanaf 1 januari 2011 van kracht worden. de aanschaf van een zonneboiler, warmtepomp, lucht/waterwarmtepomp of micro-wkk niet terugverdeind via de besparing op Zowel vastgoedadviseur DTZ Zadelhoff als Jones Lang LaSalle hebben aangege- de energiekosten. Met subsidie kan dat wél. Het subsidiebedrag hangt af van de opbrengst (zonneboiler) of het opgesteld ven dat zij de aanpak van het het ministerie van VROM steunen. vermogen (warmtepomp). Zie www.agentschapnl.nl/duurzamewarmte. Bron: Vastgoedjournaal. Agentschap NL PROVADA SPECIAL 2
  • 3. DUURZAME GEBIEDSONTWIKKELING AGENTSCHAP NL ZET BREED IN OP NEDERLANDBOVENWATER EN DUURZAME GEBIEDSONTWIKKELING DUURZAME VERSTEDELIJKING NederLandBovenWater is een programma van en voor mensen die geraakt zijn doorDuurzame gebiedsontwikkeling, ofwel hoe kunnen functies op aanpak vanuit meerdere ruimtelijke schaalniveaus. In het gebiedsontwikkeling. Het programma - een initiatief van Habiforum en het Nirov –het gebied van mobiliteit, natuurontwikkeling, leefbaarheid, programma duurzame gebiedsontwikkeling (DGO) gaat loopt van 2010 tot medio 2012. Centraal in het programma staan twaalf actueleenergietransitie, sociale stijging en economische groei elkaar Agentschap NL dit jaar samen met het ministerie van VROM en gebiedsontwikkelingspraktijken, waaronder Westflank-Haarlemmermeer, Rijnenburgin de fysieke ruimte versterken, in plaats van belemmeren? spelers in het veld aan de slag om ontwerprichtlijnen voor DGO Utrecht en Watergraafsmeer Amsterdam. Meer dan 120 deelnemers uit het bedrijfsle-Stedelijke gebieden hebben te maken met een opeenstapeling te ontwikkelen, innovatieve koploperprojecten te begeleiden en ven, overheid en het kennisveld leveren een actieve bijdrage in de ontwikkel- envan eisen en tegelijkertijd dienen groei en krimp zich aan. de verworven kennis en ervaring te ontsluiten naar andere reflectiesessies. Agentschap NL is medetrekker van het thema ‘Duurzame gebiedsont-Lokale en sectorale ontwikkelingen vragen om een integrale gebiedsontwikkelingen. wikkeling’. Met haar bijdrage verwacht Agentschap NL een impuls te kunnen geven aan de noodzakelijke transitie naar duurzame verstedelijking. Onlangs wijdde de VROM- raad nog een adviesrapport aan dit onderwerp. EXTRA STIMULANS VOOR ENERGIE- ZUINIGE NIEUWBOUWPROJECTEN MAKE-OVER Begin mei zijn dertien vooruitstrevende nieuwbouwprojecten, 2015, op grotere schaal ervaring op te doen met zeer energie- STATIONSGEBIED UTRECHT door Minister Van Middelkoop voor Wonen, Wijken en zuinige, innovatieve nieuwbouw. De vernieuwingen kunnen In het stationsgebied en het westelijke deel van de binnenstad van Utrecht vindt Integratie, aangewezen als excellent gebied. Bij deze projecten zowel technisch, organisatorisch en/of financieel van aard zijn. ingrijpende herstructurering plaats. Agentschap NL is betrokken bij de zoektocht wordt ervaring opgedaan met zeer energiezuinig bouwen. Een De aanvragen moesten projecten betreffen waarin minimaal naar duurzame oplossingen voor deze gebiedsontwikkeling. Er zijn inmiddels vier onafhankelijke commissie, bestaande uit projectontwikkelaars, een 25% betere energieprestatie dan wettelijk verplicht worden concrete duurzame projecten benoemd: groene daken, ondergronds afvaltransport, bouwers, woningcorporaties, gemeenten en provincies, heeft gerealiseerd. Opvallend was dat veel aanvragen verder gingen photovoltaïsche cellen/panelen op perrondaken en warmte-koude-opslag (WKO). de aanvragen beoordeeld. Er is ondermeer gelet op de mate in hun ambitie om energiezuinig te bouwen. Om (WKO) mogelijk te maken is nagedacht over een innovatieve oplossing, de waarin opgedane kennis en ervaringen kunnen worden zogenaamde ‘biowasmachine’, waarbij ondanks de grondwaterverontreinigingen toegepast in andere nieuwbouwprojecten elders in Nederland. Profiteren van kennis en ervaring toch WKO toepasbaar is. Ook u kunt van de opgedane kennis en ervaring in de Energiezuinige nieuwbouw excellente gebieden met innovatieve werkwijzen en Biowasmachine Achterliggend doel van de regeling excellente gebieden is om, technieken profiteren. NL Energie en Klimaat, Agentschap NL De totale, integrale aanpak van de ondergrond (5-50 meter beneden maaiveld) is vooruitlopend op het aanscherpen van de EPC-eisen in 2011 en informeert u op www.excellentegebieden.nl. ‘biowasmachine’ genoemd. Hierbij worden ‘open’ WKO systemen ingezet als saneringstechniek en als duurzame energievoorziening. Het grondwater in het De excellente gebieden Omvang project EPC ambitie stationsgebied wordt jaar in jaar uit rondgepompt, van koude naar warme bellen, Alkmaar - Vroonermeer Noord 600 woningen woningen: 0,4 afhankelijk van het seizoen. Met als gevolg dat het grondwater voortdurend in Almere - Hout Noord 4.320 woningen en 56.500 m2 woningen: 0,4 beweging is. Hierdoor kunnen verontreinigingen binnen het invloedgebied utiliteitsbouw utiliteitsbouw: tussen 0,7 - 1,7 sneller over een groot oppervlak worden verplaatst. De betere menging heeft als Amsterdam Oost-Watergraafsmeer - 455 woningen en 4.975 m2 utiliteitsbouw woningen en utiliteitsbouw: < 0,41 voordeel dat de bacteriën beter hun werk kunnen doen. Naast deze dynamiek Jeruzalem heeft de verhoogde temperatuur (warmtebronnen) een positief effect op Amsterdam Westerpark - De Houthaven 750 woningen en 68.000 m2 utiliteitsbouw woningen: max. EPC van 0,2 natuurlijke afbraakprocessen in de ondergrond. utiliteitsbouw: max. EPC van 0,45 Zo ontstaat een actieve saneringssituatie waarbij WKO grootschalig wordt ingezet Den Haag - Erasmusveld-Leywegzone 4.500 woningen en 47.500 m2 woningen: minimaal 25% onder de norm tot en de bodem op termijn schoner gemaakt wordt. Door de integrale oplossing van utiliteitsbouw energieleverend de ondergrond wordt ca. 20 miljoen op de kosten bespaard. utiliteitsbouw: minimaal 25% onder de norm Achtergrondinformatie vindt u op www.citychlor.eu of www.allesoverwko.nl. Groesbeek - Stekkenberg West 244 woningen woningen: 0,6 in de eerste fase, daarna 0,4 Deventer - Steenbrugge 1132 woningen woningen: t/m 2014 tussen 0,3 en 0,4 daarna < 0,3. Heusden - Geerpark 750 woningen en 1000 m2 utiliteitsbouw woningen en utiliteitsbouw: minimaal 50% onder de norm Koggenland - Distriport 640.000 m2 utiliteitsbouw utiliteitsbouw: uitgangspunt is energie- neutraal Spijkenisse - De Elementen (Dijkzone) 348 woningen en 6.923 m2 utiliteitsbouw woningen en utiliteitsbouw: 25% onder de norm Uden - Velmolen Buiten 67 woningen woningen: variërend van 0,43 tot 0,46 Veere - Grijpskerke 54 woningen en 987m2 utiliteitsbouw woningen: ≤ 0,2 utiliteitsbouw: < 1. Venlo - Villa Flora en Innovatoren 125.665 m2 utiliteitsbouw utiliteitsbouw: 0, 49 (Villa Flora) en < 1 (Innovatoren) TOOLKIT DUURZAME DOE MEE AAN DE COMMUNITY GEBIEDSONTWIKKELING OF PRACTICE LEEFBAARHEID BINNENKORT OP DE MARKT EN MOBILITEIT Hoe komt u tot energieneutrale of zelfs energieleverende gebiedsontwikkeling? Uit ervaring op andere beleidsterreinen is gebleken dat een De Toolkit Duurzame Gebiedsontwikkeling gaat u daarbij helpen. Deze wordt gemaakt Community of Practice (CoP) een effectieve en inspirerende voor en door marktpartijen, in opdracht van Agentschap NL. De éérste tool die is manier is om tot duurzame praktijkoplossingen te komen. uitgewerkt, betreft ‘Energie in de Ruimtelijke Ordening’ en geeft inzicht in een Momenteel vormt Agentschap NL een nieuwe CoP die zich optimale mix van energieconcepten. Het is een rekentool die laat zien wat op korte én richt op het raakvlak tussen bereikbaarheid (infrastructuur, lange termijn de CO2-uitstoot is in relatie tot investeringen, energie-exploitatiekosten mobiliteit) en leefbaarheid in de gebouwde omgeving. en de kosten voor de eindgebruikers. Lees een uitgebreid artikel op Agentschap NL zoekt professionals bij ondermeer gemeenten, www.agentschapnl.nl/gebiedsontwikkeling. provincies en Rijkswaterstaat met een brede oriëntatie en open mind. Discussies en cases worden afgewisseld met concrete ontwikkelvragen onder leiding van ervaren begelei- ders. Qua inhoud wordt ingezoomd op de toegevoegde waarde van integrale duurzame oplossingen en op de vraag hoe kun je door integraal te werken kansen herkennen en waarmaken. De CoP bijeenkomsten vinden plaats op 29 juni, 14 september, 12 oktober en 16 november in de regio Utrecht. De deelnemersbijdrage is € 500 excl. BTW. Voor meer informatie kun u terecht bij Lidwien Reyn, 088 602 2434, lidwien.reyn@agentschapnl.nl Agentschap NL PROVADA SPECIAL 3
  • 4. VOORBEELDPROJECTEN UKP NESK NAAR ENERGIEZUINIGE SCHOLEN EN KANTORENHet ministerie van VROM / WWI heeft via het Unieke KansenProgramma UKP NESK in totaal 5 miljoen euro subsidiebeschikbaar gesteld voor zeer energiezuinige praktijkprojecten.Met deze tender wil het ministerie van VROM de sectorstimuleren in de omslag naar energieneutraalbouwen.Een belangrijk doel van de NESK is om te leren van ervaringen– technisch, procesmatig en financieel – met verdergaandenergiezuinig bouwen. Agentschap NL zorgt voor begeleiding,monitoring, communicatie en publiciteit.Meer informatie over de projecten vindt u opwww.agentschapnl.nl/ukp_nesk en opwww.agentschapnl.nl/energieneutraalbouwen. NIEUWBOUW RENOVATIE SO/VSO SCHOOL OBS WILGENSTAM ODYZEE ROTTERDAM GOES SCHIEBROEK Stichting Emergis Stichting Boor OdyZee, school voor speciaal en Stichting BOOR verduurzaamt OBS voortgezet speciaal onderwijs in De Wilgenstam (PO). De school Kloetinge, is een initiatief van krijgt een isolerende schil, een Gemeente Goes, Stichting Respont klasse A binnenklimaat met WTW, en Emergis/centrum voor geeste- verwarming en koeling via vloer- lijke gezondheidszorg. Een nieuw systeem, een gesloten WKO- schoolgebouw gebouwd volgens installatie met een warmtepomp en het concept van Passief Bouwen en lokale energieopwekking met de vijf eisen van Frisse Scholen. 300 m2 PV-panelen en windenergie. Agentschap NL PROVADA SPECIAL 4
  • 5. NIEUWBOUW NIEUWBOUW NIEUWBOUW NIEUWBOUWTNT GREEN OFFICE HOOFDKANTOOR TWEEDE HUIS VILLA FLORAHOOFDDORP CBW-MITEX GORINCHEM VENLO Triodos / ZEIST Ballast Nedam IPM Gemeente Venlo OVG Green Office bv Kropman Ballast Nedam IPM wil een eigen Villa Flora wordt eerst hoofd-Triodos en OVG bouwen een nieuw CBW-Mitex ontwikkelt een nieuw energieneutraal en innovatief gebouw voor de binnenexpo vanhoofdkantoor voor TNT, met hoofdkantoor. Kropman Installaties kantoor bouwen, een boegbeeld Floriade 2012, later beeldbepalendambitie GreenCalc > 1000 punten en garandeert dat dit energieneutraal van duurzaamheid, met ambitie kantoor op Venlo GreenPark.LEED Platinum. Architect Paul de wordt, via een energieprestatie- en Breeam Excellent. Het pand wordt Architect Kristinsson en adviseurRuijter ontwierp een compact onderhoudscontract met bonus- een showcase van duurzame Volantis hebben in opdracht vangebouw met veel daglicht en malusregeling voor 15 jaar. Octalix energie technieken: warmte-koude Regio Venlo technieken van deatrium. Energieconcept via WKO en levert een innovatief energie- opslag, warmtepomp, verlichting, energieleverende kas en C2C-bio-WKK. Realisatie en beheer in managementsysteem met Energie- energiedak, PV en windmolens. principes toegepast.innovatieve contractvorm. zuil met MyWorkplace. Architect Rau past C2C-materialen toe.NIEUWBOUW NIEUWBOUW NIEUWBOUW NIEUWBOUWVO COMENIUS LYCEUM MFC BREDE SCHOOL BASISSCHOOL IN HART VMBO HUYGENSAMSTERDAM WESTERGEEST VAN OIJEN COLLEGE EN DE Merosch TRIEMEN OIJEN POLSSTOKDe Amarantis Onderwijsgroep wil Gemeente Eco-Maat Project HEERHUGOWAARDeen energieneutraal Comenius Kollumerland Energieneutrale school in het Hart GemeenteLyceum neerzetten met een De gemeente wil een energie- van Oijen in de gemeente Lith. Heerhugowaardgezonde leer- en werkomgeving. neutraal Multifunctioneel Centrum Samenwerking van zes partijen met Energieneutrale school in stations-Dit wordt gerealiseerd door goede bouwen, ingepast in het Friese veel expertise. De kracht zit in de gebied zal huisvesting bieden aanafstemming van technieken. landschap. Corporatie Woon- koppeling van technieken, zoals twee scholen. Dankzij PPS con-Een dubo-auditor zal de integrale Friesland treedt op als ontwikkelaar optimaal geïsoleerde en luchtdichte structie is expertise en inventiviteitduurzaamheid en prestaties en gaat het MFC exploiteren en schil, biogas-WKK , zonnepanelen, van marktpartijen optimaal benut.waarborgen. beheren. De duurzaamheid is drie collectieve warmtepompen, Ook lokaal energiebedrijf is uitgewerkt volgens de Breeam LTV. Het biogas komt van een nabij betrokken. Veel aandacht voor methodiek. gelegen mestvergister. kwaliteitscontrole en inregeling installaties. Agentschap NL PROVADA SPECIAL 5
  • 6. Actueel De financiële meerwaarde van duurzaam vastgoedDe vastgoedbranche is één van de sectoren waar op het gebied van duurzaamheid veel winst te behalen is. Door duurzaamte ontwikkelen en te bouwen en door bestaande bouw te verduurzamen ontstaat er een aanbod van vastgoed met eenlangere levensduur, lagere energiekosten, minder CO2-uitstoot en vaak meer betrokken huurders of kopers. Deze combina-tie maakt dat er naast meerwaarde op het gebied van duurzaamheid, ook financiële meerwaarde zit aan duurzaam vast-goed. Betrokken huurders en lagere energiekosten zorgen voor een stabiele bezettingsgraad en op de middellange termijneen goede positie op de vastgoedmarkt. Met de strenger wordende bouw- en energienormen zal de vraag naar duurzame enenergiezuinigere panden alleen maar toenemen.Triodos Bank is een bank die actief is op het gebied van duurzaam vastgoed. De bank ontwikkelt, financiert en belegt induurzame vastgoedprojecten en panden die duurzaam verbeterd kunnen worden. Triodos Bank kijkt daarbij verder dan Kantoorvilla in Baarnalleen het aanbod van nieuwe gebouwen en richt zich ook op bestaande bouw en (rijks)monumenten. Monumenten zijn van Een mooi voorbeeld van een verduurzaamd project is het rijksmonument Villazichzelf per definitie al duurzaam. Niet alleen vanwege de lange levensduur van het gebruikte materiaal, maar ook vanuit Rusthoek in Baarn. Triodos Vastgoedfonds kocht het pand aan als beleggings-cultureel oogpunt; cultureel erfgoed blijft op deze manier behouden voor de toekomst. Deze benadering past binnen de object. Deze kantoorvilla kreeg na de duurzame renovatie een GroenverklaringTriodos Toets voor Duurzaam Vastgoed waarbij panden getoetst worden aan de hand van de 4 P’s People, Planet, Profit en van het ministerie van VROM en kon daardoor tegen een lagere rente groenProject. Op al deze parameters moet een vastgoedobject of -project goed scoren of moet er verbetering mogelijk zijn. gefinancierd worden door Triodos Groenfonds. Samen met huurder AT Osborne werd gekeken hoe economische en duurzame ontwikkeling hand in hand konden gaan bij de verduurzaming van dit gebouw. Het resultaat van de verduurzaming van het rijksmonument in Baarn is een Triodos Bank is als financier betrokken bij verschillende Triodos Vastgoedfonds is het enige beursgenoteerde succes. Op alle vier de P’s van de Triodos Toets voor Duurzaam Vastgoed is een vastgoedprojecten met maatschappelijke meerwaarde. duurzame vastgoedfonds van Nederland. Het fonds aanzienlijke verbetering gerealiseerd. En minstens zo belangrijk is dat Triodos De financieringsstructuur sluit naadloos aan bij het belegt in de meest innovatieve duurzame kantoren van Vastgoedfonds als eigenaar, Triodos Bank en Triodos Groenfonds als financier- vastgoed. De dienstverlening van Triodos Bank is Nederland. Het betreft nieuwbouw en bestaande bouw ders en AT Osborne als huurder allen terugkijken op een goede samenwerking gericht op (particuliere) vastgoedbeleggers, landgoed waarin gewerkt is met duurzame materialen. Bovendien aan een prachtig project. eigenaren maar ook partijen die sociale woningen hebben deze gebouwen een laag energieverbruik, verhuren, bouwen, renoveren en/of herbestemmen, liggen zij op goed bereikbare locaties en hebben zij een People Result before zoals woningcorporaties. Daarnaast verstrekken we optimaal binnenklimaat voor de gebruikers. Het fonds 10.0 Result after 8.0 Ambition financieringen aan organisaties en particulieren die zich heeft speciale interesse voor monumenten, waar 6.0 richten op het behoud en exploitatie van (rijks) natuur- en cultuurbehoud met een gedegen rendement 4.0 monumenten. Met Triodos Groenfonds bieden we gecombineerd kunnen worden. 2.0 aantrekkelijke financieringen aan projecten die in bezit Contactpersoon: Guus Berkhout, tel. 030 693 65 33 Project 0.0 Planet zijn van een Groenverklaring. Tevens vragen wij een Groenverklaring aan voor projecten die hiervoor in aanmerking komen. Contactpersoon: Jurrien Appers, tel. 030 694 26 16 Profit Actueel DUURZAAM- Dutch Green Building Council: duurzaamheid meetbaar maken HEID IN Duurzame Innovator Pitch Tijdens de PROVADA 2010 beleeft de Duurzame Innovator Pitch zijn tweede Dutch Green Building Council (DGBC) reikte op 15 april 2010 tijdens de vakbeurs Building Holland de eerste twee BREEAM-NL Nieuwbouw ontwerp- RETAIL editie. Opnieuw presenteren jonge, startende, innovatieve ondernemers hun certificaten uit. De ontvangers waren het TransPort kantoorgebouw van De Nederlandse winkelvastgoed- duurzame ideeën voor de vastgoedmarkt op deze beurs. Vijftien innovaties Schiphol Real Estate (Very Good, 3 sterren) en een door de Belgische inves- markt is verantwoordelijk voor 18% staan tentoongesteld op de Green Market. De uiteindelijke winnaar ontvangt teerder WDP ontwikkeld logistiek platform in Tilburg (Good, 2 sterren). van het energiegebruik in de totale 10.000 euro aan prijzengeld, een full colour advertentie in het DGBC- De beoordelingsmethodiek BREEAM-NL Nieuwbouw werd vorig jaar utiliteitsbouw. Hier zijn grote magazine, één jaar gratis lidmaatschap en maatwerkondersteuning bij de september gelanceerd als het eerste – voor de Nederlandse markt geldende besparingen mogelijk. Een compli- verdere ontwikkeling van zijn idee. Daarnaast lift de winnaar mee op de met – duurzaamheidskeurmerk voor nieuwbouw dat internationaal meetelt. cerende factor is het grote aantal de prijs gegenereerde publiciteit. Binnen BREEAM wordt niet alleen gekeken naar het energieverbruik van een betrokken partijen met wisselende pand, maar ook naar landgebruik, ecologie, het bouwproces, watergebruik, belangen. De retail- en vastgoed- afval, vervuiling, transport, materialen, gezondheid en comfort. sector hebben hun krachten De Dutch Green Building Council ontstond in 2008 als een door de vastgoed- gebundeld. In maart 2010 is het en bouwbranche geïnspireerd initiatief vanwege de toenemende vraag naar Platform ‘Koplopers Duurzaamheid toetsing van duurzame ontwikkeling in het vakgebied. in Retail’ van start gegaan. De initiatiefnemers zijn: Agentschap BREEAM NL Bestaande bouw NL, Dutch Green Building Council, DGBC werkt momenteel hard aan de realisatie van BREEAM-NL voor IVBN, NEPROM, NeVaP en NRW. Bestaande Bouw en gebruik. Het keurmerk beoordeelt de gebouweigen- Op de PROVADA worden de eerste schappen én het beheer en gebruik ervan. De beoordelingsmethode helpt resultaten gepresenteerd. eigenaars van bestaande gebouwen de operationele kosten terug te brengen en de ecologische prestaties te verbeteren. Dit verhoogt de marktwaarde en garandeert een blijvend goede positie in het totale Nederlandse aanbod aan gebouwen. ZES MARKTPARTIJEN IN Naast de negen categorieën uit BREEAM-NL nieuwbouw, krijgt deze methode DUURZAAM WINKEL- ook een indeling in drie stappen, variërend van self assessment tot volledig certificeringtraject. Stap 2 wordt een internationale benchmark via de INITIATIEF AM database van de International Sustainability Alliance (ISA). Corio, SCM Europe, Grontmij Vastgoedmanagement, CBW-MITEX Duurzaamheidskeurmerk Gebiedsontwikkeling en BAM Advies & Engineering Ondertussen werkt de DGBC ook nog aan een duurzaamheidkeurmerk voor hebben zich aangesloten bij het gebiedsontwikkeling. Er is een mooie lijst van pilots samengesteld met initiatief van gebieds- en vastgoed- aansprekende projecten als Venlo Greenpark, VU/Kenniskwartier aan de ontwikkelaar AM om de Toolkit Amsterdamse Zuidas, het Rotterdam Central District, Schiphol Oost en Park Duurzaam Winkelvastgoed te 20|20 in Haarlemmermeer. In totaal nemen er maar liefst 23 pilotprojecten ontwikkelen. De Toolkit heeft als deel aan de eerste inputronde. doel de duurzaamheid van winkel- centra structureel te verbeteren. Meer informatie vindt u op: www.dgbc.nl of www.breeam.nl Agentschap NL PROVADA SPECIAL 6
  • 7. Tools voor asset managers met de Schoon Licht Scan. Deze berekent subsidiebedrag voor een consortium van National Contact Point, bij EG-Liaison, NIEUWS! Handige tools voor gebouweigenaren en asset managers om de energie-efficiency en binnenmilieukwaliteit van gebouwen voor u de mogelijke energiebesparing, uw investering en de terugverdientijd. Zie www.slimmeenergie.nl. tenminste drie partners uit drie verschil- lende EU landen ligt rond een miljoen euro. Projectvoorstellen dienen aan te Kathrin Braun, 088 602 5250, of www.egl.nl. te verbeteren en duurzaamheid te stimu- sluiten bij het werkprogramma van de leren, kunt u snel vinden op onze web- LED-verlichting Europese Commissie voor 2010. CENTRAL POST Voorbeeldprojecten sites www.duurzaamvastgoedportal.nl Dat LED-verlichting een grote toekomst Dit is te vinden op de website van IEE. ECONOMISCHE AANJAGEREnergieneutrale en zeer energiezuinige en www.slimmeenergie.nl. Een selectie: tegemoet gaat, daar zijn de deskundigen De call (subsidieronde) is open gegaanprojecten uit de projectendatabase van • Stappenplan verduurzaming kantoren het wel over eens. Maar in welke gevallen op 23 maart en sluit op 24 juni 2010. LSI project investment heeft het oudeAgentschap NL zijn nu te raadplegen via • Energiebesparingsverkenner doet u er verstandig aan om nu al over te Meer informatie bij het National Contact postsorteerbedrijf in Rotterdaminternet. De komende tijd zullen er steeds Utiliteitsbouw stappen op LED? In opdracht van Point bij EG-Liaison, Kathrin Braun, verbouwd tot een modern multi-meer projecten verschijnen. U vindt de • EPA-U Maatwerkadvies Agentschap NL stelde het onderzoeks- 088 602 5250, of www.egl.nl. tenant gebouw: een zeer duurzaamvoorbeeldprojecten voor utiliteitsbouw, • EPCheck bureau LED Expert een handzame Of bij de website van de EU monument met label A en GreenCalcwoningbouw en gebiedsontwikkeling op • Installatie Performance Scan brochure op over LED-verlichting voor http://ec.europa.eu/energy/intelligent. score 252. Het gebouw is begin 2010www.duurzaamvastgoedportal.nl. • Schoon Licht Scan huishoudens en utiliteitsgebouwen. opgeleverd en voor 80% verhuurd • Leidraad Prestatie Contracten Zie www.agentschapnl.nl/schoonlicht. KP7 aan ondermeer ProRail, TNT, Achmea Vernieuwd energielabel • Maatregelendatabase voor kantoren, KP7 is het 7e kaderprogramma van de en Stichting Jeugdzorg Rotterdam.Vanaf 1 januari 2010 is het vernieuwde zorg- en onderwijsgebouwen Duurzaamheidsscan CFP EU voor onderzoek en technologische Ook gaat LSI zelf een deel gebruiken.energielabel voor gebouwen beschikbaar. Corporate Facility Partners heeft een ontwikkeling. Het loopt zeven jaar, van LSI heeft daarnaast het initiatiefDiverse nieuwe duurzame technieken Energiebesparingsverkenner CO2-scan ontwikkeld voor bestaande 2007 tot en met 2013. Het programma genomen voor de herontwikkelingtellen nu mee bij de bepaling van het Utiliteitsbouw EBVU panden. De scan maakt het energiege- heeft een totaal budget van meer dan van de WeenaBoulevard.energielabel, zoals decentrale ventilatie, Speciaal voor gebouwbeheerders en bruik, de CO2-reductie en besparingen 50 miljard EUR. KP7 is een belangrijk LSI-directeur Luc Smits: “Wij zienmicro-WKK en bodemisolatie van de facilitair managers heeft Agentschap NL zichtbaar. Lees het interview met Huub instrument om te beantwoorden aan de duurzaamheid in de context vankruipruimte. De waardering van bestaande de Energiebesparingsverkenner Utiliteits- Boissevain en Bram Adema op Europese behoeften voor banen en maatschappelijke ontwikkelingen.technieken zoals zonneboilers is daarnaast bouw laten ontwikkelen. De EBVU geeft www.circle-of-blame.nl. concurrentievermogen en om de leidende Voor ons betekent dat – en dat doenverbeterd. Zie www.energielabelgebouw.nl. snel inzicht in het energieverbruik van positie in de wereldwijde kennisecono- we al meer dan tien jaar – het opnieuw een gebouw, energiebesparingsopties en IEE 2010 open tot 24 juni mie te vergroten. Het geld wordt voor het in de markt brengen van grote kans- Interactieve website geeft kosten- en milieubesparingen. Daarnaast Het tweede Intelligent Energy Europe grootste gedeelte gespendeerd aan arme gebouwen en daarmee opnieuw energiecijfers op maat geeft de EBVU een indicatie van het programma (IEE-II) is hét instrument van subsidies voor onderzoeksactoren binnen meerwaarde en impuls geven aanDe interactieve website Energiecijfers.nl huidige energielabel en het mogelijke de EU om niet-technologische projecten Europa en daarbuiten, om onderzoek, omliggende wijk en leefomgeving.levert een schat aan informatie over label na het nemen van de voorgestelde op energiegebied te ondersteunen. Dit technologische ontwikkeling en Onze focus ligt daarmee op binnen-energieprijzen, energielabels en andere maatregelen. Zie www.slimmeenergie.nl programma wil het aandeel duurzame demonstratieprojecten te cofinancieren. stedelijke ontwikkeling en heront-aspecten van energiegebruik in de energie vergroten door niet-technische De activiteiten gefinancierd door KP7 wikkeling. Het Central Post fungeertgebouwde omgeving. Energiecijfers.nl Schoon Licht Scan barrières op te heffen, de toegang tot de moeten een Europese toegevoegde na jarenlange leegstand nu als econo-biedt de mogelijkheid om zelf een grafiek In utiliteitsgebouwen gaat ongeveer 22% markt te verbeteren en de bewustwording waarde hebben, en de uitvoering moet mische aanjager voor Rotterdamof tabel samen te stellen waardoor het van de energie op aan verlichting. Dat kan te bevorderen. Het budget voor 2010 is gebeuren door een consortium van Centrum”. Zie ook www.lsi.eu.gegevensaanbod altijd aansluit bij uw gemakkelijk 30 tot 60% minder. Of dat vastgesteld op 56 miljoen euro voor deelnemers uit verschillende Europese Het hele artikel is te lezen opspecifieke wensen. ook in uw kantoor, school of bedrijfshal projecten. Tot 75% van de subsidiabele landen. Voor meer informatie: www.duurzaamvastgoedportal.nlZie www.energiecijfers.nl. het geval is kunt u eenvoudig verkennen kosten wordt vergoed. Een gemiddeld http://ec.europa.eu, of raadpleeg het NeVaP Handboek Vastgoedmanagement Tijdens de PROVADA 2010 is het Handboek Vastgoed- FACILITAIR MANAGER HEEFT DHV KANTOOR VAN LABEL G management gelanceerd. Maarten Vermeulen (Protego DOORSLAGGEVENDE ROL BIJ NAAR A Real Estate Investors) en Mariëlle Wieman (NeVaP) hebben samen met 24 senior vastgoedprofessionals dit bijna 500 paginas tellende studieboek geschreven voor studenten SUCCESVOL ENERGIEZUINIG Het 40 jaar oude hoofdkantoor van DHV in Amersfoort wordt ingrijpend gerenoveerd en maakt een labelsprong vastgoed(management) aan HBO en universiteit. Daarnaast is het boek een naslagwerk voor vastgoedprofessionals. BOUWEN van energielabel G naar A. Voor de oude gevel is een transparante gevel geplaatst. Deze combineert betere Het Handboek Vastgoedmanagement besteedt veel Minder energieverbruik en meer werk- inbrengen en een vertaling naar de daglichttoetreding met zongestuurde lichtwering. aandacht aan duurzaamheid. Het boek is een initiatief van comfort zijn mooie beloftes die met praktijk maken. En dus al vroeg in het NeVaP (Nederlands Vastgoedmanagement Platform) en duurzaam bouwen in het verschiet liggen. bouwproces, bij de planfase een wordt uitgegeven door Noordhoff Uitgevers. Maar alertheid blijkt geboden. In alle belangrijke rol opeisen: dit blijkt de bouwfases vallen beslissingen die van sleutel tot succes. Alleen zo is de invloed zijn op het realiseren van deze energiezuinige kantooromgeving écht Handboek groene ambities.Een goed binnenklimaat afgestemd op de eindgebruiker. Vastgoedmanagement in kantoren is essentieel voor goede werkprestaties en een laag ziekteverzuim. Lees het volledige artikel in Facilitair Maar dragen de doelstellingen op het Management Magazine van maart jl., gebied van energiebesparing daar ook met interviews met Rick Wolleswinkel, aan bij, of zijn ze soms zelfs strijdig met directeur van Octalix, Gert Harm ten een gunstig binnenklimaat? Volgens het Bolscher, manager bij DWA, en Victor praktijkonderzoek van Agentschap NL, de Vries, projectleider bij de gemeente uitgevoerd in twintig kantoorgebouwen, Goes. Redactie: gaan een energiezuinig gebouw en een Het volledig onderzoek ‘Energie- Maarten Vermeulen Mariëlle Wieman goed binnenklimaat wel degelijk samen. efficiëntie en een goed binnenklimaat: Eerste druk De facilitair manager kan kennis over de een succesvolle combinatie?’ vindt u gebruikers en het beheer van het gebouw op de site www.slimme-energie.nl. 8-4-10 14:06 AGENTSCHAP NL STIMULEERT DUURZAAM VASTGOED LEIDRAAD PRESTATIECONTRACTEN 2.0 Agentschap NL voert het energiebesparings- Agentschap NL biedt: NU BESCHIKBAAR programma van het ministerie van VROM / • instrumenten en kennis die hun effectiviteit Wonen, wijken en integratie voor de gebouwde in de praktijk bewezen hebben In 2009 heeft SenterNovem een leidraad laten ontwikkelen als onder- omgeving uit. Wij ondersteunen koplopers die • overzicht van fiscale regelingen en subsidies steuning bij het opstellen van prestatiecontracten voor technisch beheer de Circle of Blame doorbreken en energieneu- • makelen en schakelen: ondersteuning op en onderhoud van gebouwen. Deze leidraad heeft geleid tot veel traal vastgoed bouwen of bestaande kantoor- maat, inzet van ons netwerk positieve reacties uit de markt. Zo maken ondermeer Octalix, winnaar gebouwen sterk verduurzamen. Ons doel is het • extra publiciteit via publicaties, artikelen, van de Innovator Pitch 2009, en het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam stimuleren en opschalen van nieuwe duurzame beurzen en congressen. (OBR) gebruik van de leidraad. Agentschap NL heeft meerdere verzoeken technieken. Onze adviseurs duurzaam vastgoed zijn: voor aanvullingen ontvangen. Daarop is besloten om een verdiepings- Hans Korbee, Selina Roskam, Albert Hulshoff, slag te maken: versie 2.0. In leidraad 2.0 vindt u ondermeer tools voor: Irma Thijssen, telefoon 088 - 602 2451. • monitoring • definiëren van KPI’s • gebruikersgedrag in relatie tot gebouwprestaties • storingsanalyse • model-prestatiecontract Leidraad 2.0 is samengesteld door adviesbureau Corporate Facility Partners, op basis van interviews met Octalix, Kropman Installatietechniek, OBR, TNT en Triodos Bank. Leidraad 2.0 is te Hans Korbee Selina Roskam Albert Hulshoff Irma Thijssen downloaden via www.duurzaamvastgoedportal.nl. Agentschap NL PROVADA SPECIAL 7
  • 8. VASTGOEDFONDSEN ZWIJGEN OVER CO2-DOELSTELLINGENVastgoedfondsen geven onvoldoende inzicht in hun inspannin- uitstoot, terwijl de gebouwde omgeving verantwoordelijk isgen om energie te besparen en CO2-uitstoot terug te dringen. In voor 40% van de totale CO2-uitstoot in Nederland", verteltvergelijking met andere sectoren bieden vastgoedfondsen Giuseppe van der Helm, directeur van VBDO. Daarnaast gaven deweinig informatie over hun duurzame bedrijfsvoering in publiek vastgoedfondsen aan verduurzaming van hun portefeuille nietbeschikbare documenten. Zo blijkt uit een onderzoek onder de alleen te kunnen oppakken. “Een aantal fondsen gaf aan zich intien grootste vastgoedfondsen door de Vereniging van Beleggers een spagaat te bevinden tussen huurder en belegger. Huurdersvoor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) in opdracht van willen zo min mogelijk betalen en beleggers willen een zo hoogAgentschap NL. “Het is opvallend dat vastgoedfondsen weinig mogelijk rendement", legt Van der Helm uit." Het rapport vantot geen aandacht besteden aan energiebesparing en CO2- januari 2010 is te vinden op www.duurzaamvastgoedportal.nl. EEN GEBOUW DAT LEEFT C2C PRINCIPES TOEGEPAST BIJ NIOO-KNAW GEBOUW IN WAGENINGEN In de loop van 2010 zullen twee van de drie vestigingen van Op het terrein zal ook op compleet nieuwe manieren BOUWFONDS KOPLOPER het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO KNAW) verhuizen naar een nieuwe locatie in Wageningen. In het duurzame energie worden ingezet. Denk daarbij bijvoor- beeld aan zeer diepe warmteopslag in de ondergrond – IN VERDUURZAMING glasrijke gebouw, ontworpen door Claus & Kaan Architecten, komen laboratoria en kantoren voor 160 mensen en daarnaast kassen, onderzoeksvelden en waarschijnlijk goed voor 70% besparing op verwarming en koeling – en het omzetten van eigen afval en uitwerpselen in energie en voedingsstoffen. NIOO directeur Louise Vet: KANTOORPANDEN proefvijvers. Bij het ontwerp is zo veel mogelijk uit gegaan “Wij proberen met ons gebouw niet de omgeving zo min Bouwfonds Real Estate Investment Management (REIM) en Honeywell hebben van de cradle to cradle filosofie: getracht wordt zoveel mogelijk te belasten, maar eerder zo veel mogelijk aan in mei een intentieverklaring getekend voor de verduurzaming van een mogelijk kringlopen (energie, water, voedingsstoffen) onze omgeving bij te dragen. Zo zullen we op verschillende kantoorpand voor de Rijksgebouwendienst, van energielabel G naar D. gesloten te krijgen. De ambitie is om het slimst lerende manieren de biodiversiteit in de omgeving bevorderen.” Hierbij is Honeywell verantwoordelijk voor de engineering en de begeleiding. duurzame onderzoekslaboratorium van Nederland te Zie: www.nioo.knaw.nl/content/dossier-nieuwbouw-nioo. Het bedrijf garandeert daarnaast een toekomstige energiebesparing. worden, met bijvoorbeeld toepassing van de allernieuwste (en nog niet volledig uitontwikkelde) technieken op het Energielabel C of D gebied van energieopwekking, duurzaam energiegebruik, De Rijksgebouwendienst huurt het pand aan de Haagse Neuhuyskade 40 van één materiaalkeuze en CO2 uitstoot. van de fondsen van Bouwfonds REIM. Sinds 1 januari koopt en huurt de Rijks- overheid alleen gebouwen die binnen twee jaar met twee labelstappen verduur- zaamd zijn, of minstens label C hebben. De doelstellingen van Bouwfonds REIM sluiten daar op aan. ‘Ons streven is om gebouwen in onze fondsen binnen vijf jaar op energielabel D te hebben en gebouwen aan te kopen met minimaal label C’, vertelt Anthony Gijsbers, directeur van Bouwfonds Real Estate Services. ESCO: Energy Service Company Het project Neuhuyskade is een nieuwe stap in verduurzaming van bestaande kantoorgebouwen. Bouwfonds REIM schakelt namelijk een Energy Service Company (ESCO) in: Honeywell Building Solutions, uitvoerder van gebouwbeheer- systemen. Honeywell zorgt voor de benodigde technische kennis, ontwerpt en begeleidt de verduurzamingsmaatregelen en is verantwoordelijk voor de administratie. Het bedrijf garandeert de energiebesparing van 25 procent binnen de verwachte terugverdientijd van de installatiekosten. In de Verenigde Staten, Engeland en Duitsland zijn ESCO´s al ingeburgerd in de vastgoedmarkt. www.duurzaamvastgoedportal.nl ondersteunt u met informatie over DE TEMPEL KRIJGT MET rendement, WARMBOUWEN LABEL A techniek en wetgeving Het monumentale kantoorpand de Tempel in Den Haag wordt gerenoveerd volgens het concept van WarmBouwen. Architectonische details van het interieur blijven zo behouden. Bij WarmBouwen wordt een gebouw gezien alsDit is een publicatie van: een systeem dat functioneert in evenwicht met zijn omgeving. Er wordt gebruik gemaakt van natuurlijkeAgentschap NL materialen en de schil is selectief doorlaatbaar en kan naastNL Energie en Klimaat warmte, kou, CO2 en zuurstof ook het vocht reguleren.Croeselaan 15 Door de renovatie zal de Tempel het eerste rijksmonumentPostbus 8242 | 3503 RE Utrecht in Nederland worden met energielabel A. Op deze locatie is BOUWFONDS REIM VREEST TWEEDELINGwww.agentschapnl.nl/utiliteitsbouw warmteopslag gevonden in de Haagse Beek die onder het gebouw stroomt. De afdeling Archeologie van de gemeente KANTORENMARKT OP BASIS VAN© Agentschap NL |Juni 2010 Den Haag gaat de Tempel huren. DUURZAAMHEIDPublicatie-nr. 2KPUB1022 Zie ook www.duurzaamgebouwd.nl. Assetmanager Bouwfonds REIM ziet een structurele tweedeling ontstaan in deHoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Nederlandse kantorenmarkt. Vooral het niet-duurzame deel van die markt zalAgentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele de komende jaren in toenemende mate onaantrekkelijk worden voor beleggers.fouten. Bouwfonds ziet daarentegen de periode 2010-2011 wél als een goed instap- moment voor beleggingen in het duurzame of te verduurzamen deel van deAgentschap NL is een agentschap van het ministerie van Nederlandse kantorenmarkt. De asset manager hanteert hierbij een ruimEconomische Zaken. Agentschap NL voert beleid uit voor duurzaamheidbegrip, dat verder gaat dan het energieverbruik en de CO2-diverse ministeries als het gaat om duurzaamheid, innovatie uitstoot. Hierbij wordt ook rekening gehouden met structurele duurzaamheids-en internationaal. Agentschap NL is hét aanspreekpunt voor apecten als bereikbaarheid, kwaliteit van een locatie en flexibiliteit van hetbedrijven, kennisinstellingen en overheden. Voor informatie gebruik. Over kantoren die niet voldoen aan deze duurzaamheidcriteria isen advies, financiering, netwerken en wet- en regelgeving. Bouwfonds REIM niet positief gestemd. De rendementsverschillen tussen duurzame panden en niet-duurzame panden zullen toenemen.De divisie NL Energie en Klimaat versterkt de samenleving door Bron: Vastgoedmarkt.nl.te werken aan de energie- en klimaatoplossingen van detoekomst. Agentschap NL PROVADA SPECIAL 8

×