Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Metodika 1
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Metodika 1

  • 925 views
Published

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
925
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti INOVACIONET TEKNOLOGJIKE TË SISTEMEVE PRODHUESEMe qëllim të organizimit të resurseve për shfrytzimin e teknologjisë efikase apo asaj nëzhvillim, lypset të studiohet procesi i ekzistimit dhe i vënies në zbatim të plotë tëteknologjisë. Në mbështetje të njohurive të domozdoshme në lëmin e zhvillimit të disateknologjive ku ato ndahen në tri faza : 1. Zbulimi 2. Inovimi 3. Përhapja (difuzimi)Secila nga këto faza kanë specifikat e tyre pavarsisht teknologjisë e që paraqetvështirsi të mëdha, me çka të bëjë me parashikim të zhvillimit të teknologjisë së re, kjoqë më parë kur nuk ka të bëjë me dimenzionet e pastërta tekniko teknologjike, porë mendikimet shumë dimenzionale të shoqërisë komplekse. Këto përfitime paraqiten mume një vonesë të cilat paraqesin kohën e vonuar të ketij sistemi kompleks. o Me cilën teknologji ka të bëjë ky konstatim ? o Çfar klasifikimi të teknologjis mundë të konstatohetKishte përpjekje që shpikjet e deritashme të rëndësishme gjatë zvillimit të civilizimit tësistemohen. Me siguri se aktiviteti i tersishëm i njeriut ka elemente të risisë të cilat sot -1-
  • 2. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametijanë masovikishtë prezente. Gruoin e dytë të shpikjeve teknokogjike është vështirë tëpërcillen nga mesi ku përgatiten. Nëse ka të bëj me shpikjet teknologjike në kuadër tënjë industrie ose fabrike, atëher ato mundë të tregojnë një dinamizim të zhvillimit tëasaj organizate çfarë mundëson orientimin veprues në kuptim të ngritjes të nivelitteknologjik.Lidhjet e ndërlikuara të aktivitetit, asimilimit dhe të eksploatimit të njohurive të rejamund të menagjohen si në fig. 1. Fig.1.Lidhja në mes të prodhimit dhe bilancit financiarNë këto shqyrtime mundë të ndalojmë në shembujt e zbatimit të teknologjisë së re, ecila ka një rëndësi të veqantë. Ndërkaq zbatimi i metodikës së analizës mundësonzbatimin në kuadër të industries apo të fabriks. -2-
  • 3. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti 1. ZBULIMI (SHPIKJA)Me inovacion (shpikje) nënkuptojmë konceptin e parë në materialin e ri të makinës apoprocesit teknologjik. Inovacioni (shpikja) zë fill kryesisht si rezultat i nevojës dhebotkuptimit të njohurive në lëmij të ndryshme gjegjëse. Zbulimet janë rezultat ipërpjekjeve të individëve apo grupeve, pavarësishtë problemit me të cilin ka të bëj, apotë përfshijë zbulimi. Kështu makina me avull është shpikje individuale e zbuluar ngaXhems Ëati, ndërsa zbulimet në fushën e aviacionit si dhe procesi zingjiror i botimit janëzbulime të një sër grupesh inovatorësh.Shpuarjet në natyrë paraqesin interës të posaqëm të shkencave të ndryshme por jo edhegrupeve të tëra, në industri në mënyrë që të sigurohen përpjekjet e organizuara nësigurimin dhe depërtimin e mjaftueshëm të thellësive në natyrë, me qëllim të plotësimit tënevojave të njerzimt si dhe nevojave të shoqërisë së gjerë.Nevoitet zbatimi dhe shqyrtimi i thelbit të çështjes, siq janë: intuita, kreativiteti,abstraksioni, koncepti, ligjshmëria, imitimi. Në skemë mundë të tregohet se për njëshpikje në mënyrë zingjirore është e lidhur intuita, abstraksioni si dhe aftësiaprofesionale etj.Me kreativitet nënkuptohet aftësia për zbulim të diçkahje të re. Kjo mund të realizohetduke vënë në dukje nga kuadri, korniza gjegjëse, ose me ndërrimin e tër të kornizës nëfjalë.Me përcjelljen e historisë së zbulimeve në shkencë, mund të shihet se gjenit janëparaqitur kryesishtë në grupe, psh. në shekullin XVII paraqiten një plejadë të gjeniv e sijanë: Bakoni, Galileu, Kepleri, Dekarti, Newtoni, Lajbnici etj. ku ngjashëm është edhe nëshekullin e XX, ngase kemi një numër të gjenive siç janë: Plank, Einstain, dhe shumëtë tjerë. Këto fenomene nuk mundë të neglizhohen, por shihet se egziston ndikimireciprok i disa, si dhe sjellja e tyre në kushtet e diktuara shoqërore. Duhet cekur dy gjëra: • Mos suksesi është nëna e suksesit • Prezenca e ndikimit i cili nënkuptohet përmes ndërgjegjies së kopjimit. -3-
  • 4. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiKëtë e hasim tek problemi i iritimit i cili ëstë në kundërshtim me kreativitetin. Imitimiështë kreativiteti i diqkaje e cila egziston. Mirpo imitimi fillon së ekzistuari në kuptim tëgjërë të aftësive të memories pa të cilën vështirë të realizohet kreativiteti.Në nivelin e sotëm të zhvillimit të shkencës dhe teknolagjisë, janë zhvilluar mjete te rejateknike për mbledhjen dhe eksperimentimin e vërtetimit të paraqitjes. Këtu shprehimishtështë prezent kompjuteri si forcë intelektuale e shkencëtarve dhe ingjinjerëve. Pavarsishtëmundësive të papritura të cilat i mundëson kompjuteri, proceset e ndërlikuara tëlartëpërmendura jane të lidhura me njeriun.Duke shqyrtuar këtë problematikë, nobelisti Hideki Yukava thekson “bindshëm theksoidhe besoj se imagjinata e guximshme është aq e rëndësishme, sa edhe makinat e mëdhatë cilat në përpjekje për të zbuluar të vërtetën e fshehur në natyrë ia dalin me sukses.Shtrohet pyetja komplekse e organizimeve industriale i orientojnë përgjigjiet e tyre nëkonceptimin e veprimit. Si shembull mirret elektrokoncerni Japonez Matasushitaelektronik të cilin autori e ka vizituar në vitin 1974, kjo organizat në programin e vet ka10.000 prodhime të cilat shiten nën emrin Nacional panasonik në 120 vende të botës .Në këto prodhime janë të angazhuar 64.000 punëtorë, nga të cilët 8500 ingjinjer dheshkencëtar, nga ky numër 110 janë doctor të shkencave. Hulumtimi dhe zhvillimi është iorganizuar në 13 organizata të pavarura hulumtuese dhe në mbi 60 grupe hulumtuesish.Si rezultat i këtij organizimi Matsushita elektrinik ka 29.000 patente, ndërsa njësit epavarura kërkimore në mes vete janë të lidhura ngusht.Fabrika e radioaparateve në kuadër të Macushita elektronik ka të punsuar 1000punëtorë dhe prodhon rreth 300 prodhime të ndryshme, ku çdo sekondë prodhohet njëradipaparat. Nga këto prodhime shiten mbi 70 % në mbi 30 vende të botës.Në pajtim me këto të dhëna vlënë të theksohet ndikimi i traditës dhe kulturës sëpërgjithshme të prodhimtarisë. Në të vërtet shfrytëzimi i traditës siq është ceremonia epirjes së qajit, bëhet aranzhimi i luleve dhe filozofisë Zen - a duke ndihmuarkreativitetin në disa radioaparate.Ky shembull mundë të shërbejë në tërë kompleksitetin e procesit të hulumtimit dhe tëegzistimit të një prodhimi. Veçmas duhet pasur parasysh se ky është një process nëmasën më të mirë të organizimit. -4-
  • 5. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti 2.INOVIMIDerisa shpikja paraqet vetëm konceptin e parë për diq të re, ndërkaq procesi i inovimitështë zbatimi hulumtues në ekonomi. Me procesin e shpikjes bartet rreziku i cili ështëdrejtëpërsëdrejti i lidhur me të panjohurën në procesin e ri të teknologjisë. Për krijimin einovimit duhet imituar në teknologjin e re dhe në faktorin e ri njerzor. Kjo do të thotë senë këtë proces duhen mjete të konsiderueshme, kurse sa i përket fitimit as të mosbisedohet.Në fig.1 tregohet karakteri i ndryshimit të të ardhurave dhe të shpenzimeve(bilancifinanciar) në programin e shpikjeve të një prodhimi, diagrami shënon lidhjen në mes tëshekullit të një prodhimi në varsi të kohës dhe bilancit financiar (njësi moneetare).Lakorja e hyrjes tregon mjetet e nevojshme për një process të zbuluar, kursr lakorja edaljes paraqet mjetet e fituara nga procesi i inovimit për një njësi prodhuse. Në linjën nëlakoren e ndërprerë është dhënë bilanci në mes hyrjes dhe daljes dhe paraqet një llojfitimi i cili është si rezultat i procesit të zbuluar. Ky fitim paraqitet vetëm pas kohës ( t1)e cila paraqet kohën e humbur për këte sistem.3.DIFUZIONIPërhapja e inovimit paraqet një proces të domozdoshëm të valorizimit të inovimit nëkuptim të gjerë teknologjik. Përhapja e inovimit pavarsisht se a ka të bëj me sisteminteknologjik apo shoqëror paraqet problem sociologjik në kuptim më të gjërë. Nëprocesin e përhapjes së inovacionit janë të njohura katër elemente: -5-
  • 6. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti 1. Inovimi 2. Komunikimi 3. Sistemi shoqëror 4. Koha e tërsishmeInovimi si proces tash më është definuar. Komunikimi është proces kompleks si fillimmund të mirret komunikim mes individit i cili njeh risitë e inovimit dhe atë i cili duhet tipranoj ato. Sot sistemi i komunikimit paraqet një sistem të organizimit dhe përfshinënjë tërsi të sistemit komunikues. Për përhapjen ose difuzimin e risive teknologjike, duhettë rivendosen në linjen kryesore të komunikimit dhe një sër linjash të cilat ky sistem imundëson pa i lidhur. Sistemi shoqëror kushtëzon sisemin e komunikimit dhe në tënjejtën kohë krijon klimë të caktuar për përhapjen e inovimit. Struktura e sistemitshoqëror dhe struktura e sistemit komunikativ duhet të jetë në atë mënyrë e organizuar,në mënyrë që të mundësoj përhapjen maksimiale të invimit.Me kuptimin të kohës së tërsishme nënkuprohet koha nga momenti i njohjes me idenë ere e deri te pranimi i saj. Meqë këtu paraqitet periudha e adaptimit nga kur është marrëvendimi për tu vazhduar shfrytëzimi i inovimit.Disa probleme të inovimeveTheksimi i tri karakteristikave të procesit për zbatimin dhe shfrytëzimin e një prodhimitë ri, japin vetëm parqitjen e thjeshtë gjatë pushtimit të materialit të ri të makinës apo tëprocesit prodhues. Sigurisht se inovimi mundë të mirret nën disa koncepte shumëdimenzionale. Lidhja e përbashkët me qëllim të krijimit të tërsis inovimi paraqetproblem të pazgjidhur në një shkallë të tillë të zhvillimit. Prandaj bëhet përkufizimi nëdisa nga problemet themelore të zhvillimit. -6-
  • 7. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiParasegjithash inovimi bartë komponente dinamike në strukturën e industrisë. Kapërpjekje që të përcaktohet ndikimi i zbulimit në rritjen ekonomike të një vendi. Zbatimi ianalizave tregon se ky ndikim variron nga industria në industri. Njëra ndër arsyet ështëse duhet ndarë ndikimin e numrit të zbulimeve teknologjike dhe shkallën e përhapjes nërritjen ekonomike. Për përcaktimin e këtij ndikimi, zbatimi i analizës bëhet përmesstrukturës së fitimit, si në fig. 2 Fig. 2.Ndikimi i procesit të inovimit dhe i tregut në prodhimE gjith hapsira është ndarë në tri pjesë. Sipërfaqja e parë përcakton fitimin të cilin vetprodhimi në vete përmbanë verzionin fillestar (e ashtaquajtura pjesë kuazistatike ). Mezhvillimin e tregut dhe të inovimit teknologjik, kjo sipërfaqe e fitimit fillestardyfishohet. Dy linjat e para për kufizuse tregojnë tendencat e rënjës pas një kohe, kurselakesa për kufizuse e zbulimit teknologjik, tregon karakterin e rritjes monotone. Koha ekufizuar e fillimit të rënjes të këtyre linjave është e ndryshme varsishtë llojeve tëindustrisë. Sot mirret se kjo periudhë përfshinë rreth pesë vjet. Mirpo industria e lojravekap një periudhë mjaft të shkurtër të prodhimit e cila arrinë në 1 -2 vite. Jeta e njëprodhimi përmes procesit të inovimit është e lidhur me fitimin përmes të cilit,realizohet ai, dhe në formë diagnose mundë të tregohet si në fig. 3. -7-
  • 8. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti Fig.3.”jeta”prodhimi dhe procesi zhvëllimor i inovacioneve .Janë dhënë tri nivele në të cilat është arritur një prodhim. Ndërsa deri në nivelin e parëështë ndarë në tre intervale. Intervali njihet me A-B dhe i përgjigjet periudhës kurzhvillimi i prodhimit është shpikur me aktivitet primar me një ndërmarrje. Gjatë lësajperiudhe rrol kryesor kanë inxhinierët dhe shkencëtarët. Kjo fazë përfundon meprogramin e standardizuar.Intervalin B-C e karakterizon ekspanzioni komercial i prodhimit. Me këtë zvoglohen njëpjesë e inovimeve dhe përpjekje kryesore rreshtohen në procesin prudhues në mënyrë qëtë realizohet prodhim sa më i lirë. Zvoglimi i çmimit kushtues me zhvillimin e ekonomiskonkurrente është 67% mbrenda një viti. Në këtë periudhë në të njëjtën kohë, punaudhëheqëse u besohet komercialistëve dhe organizatorëve.Intervali C-D dukshëm zvoglon fitimin, prandaj lypset të kërkohen mundësi të zgjerimittë tregut, duke zbatuar ciklin e ri të inovacioneve në prodhimtari. Për këtë periudhë tëngritjes së ndërmarrjes nevoiten njerëz udhëheqës me përvojë, lidhur me problemin e -8-
  • 9. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametimarketingut. Zgjerimi i tregut mundëson ngritjen në nivelin e dytë II me intervale tënjejta të zhvillimit. Niveli i parë ka të bëj me përhapjen e radiodifuzionit nëpër shtëpifamiljesh. Që të arrihet niveli i dytë ka nevojë të kalohet në radiotelevizion, me ç’rasttregu ka fituar rritje të ndieshme. Dhe për fundë sot zhvillimi dhe përdorimi i shummjeteve të informacionit ka fituar edhe një dimension të ri përfitues. Mendohet nëreklamimin që iu bëhet prodhimeve fig. 3.Problemi i veçant i kompleksit ka të bëj me procesin e ekzistimit të inovimit dhe tëdefinimit të mjedisit, me të cilën projekt duke e rritur nivelin e pushtimit të tregut. Ështëthënë se është shumë vështirë të ipen përgjigjie të sakta në këtë pyetje, varsishtkompleksitetit të sistemit industrial dhe shoqëror. Prandaj sot janë të ballafaquar me tëdhënat se është koha që risit dhe aftësit e reja të zbatohen në zhvillinin e teknologjis sëre, sa më të gjatë 30-40 vjetë. Qështje që ka të bëj me kompleksitetin sistemor, ndërsaperiudha e përhapjes (difuzimit )është më e shkurë, në disa raste është sjellë në disa javëapo muaj, si kohëzgjatja e inovacioneve, prandaj rol të rëndësishëm luan sistemi ikomunikimit. Me analizën, të cilen e ka zbatuar general elektrik me qëllim që tëpërcaktojë se cilët janë faktorët kryesor të cilët ndikojn në realizimin e 75 novacionevekryesore teknologjike në shekullin e 20, me ç’rast është përfituar kjo renditje : 1. Përdorimi i natyrës së njerzve inovues 2. Mundësit e financimit 3. Egzistimi i bazës për financim 4. Niveli i diturisë 5. Faktorët e rastitnga kjo renditje del se procesi i inovimit teknologjik të një organizimi procesor mekatër dimenzione kryesore është i domozdoshëm në shoqëri. Mbështetja në faktorët erastit në fazën e tanishme të zhvillimit të teknologjisë nuk jep mundësi të depërtimitserioz në lamij të ndryshme teknologjike. Katër faktorët e parë janë lëndë e shqyrtimit tëmëtejmë me çrast ndalemi në faktorin e parë si mjaft i rëndësishëm poashtu fillestar.Mbase për të sqaruar natyra e inovomit është me interes që të theksohet një fjalëkarakteristike për shumicën e nobelistëve. Nobelistët në paraqitjet e ligjëratave të tyre -9-
  • 10. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametikanë shprehur sygjerimet e mësimeve të tyre që të përpiqen të paraqesin problemet,ngase rezultatet janë vërtet të tjera. Sygjerimet e tjera të mësuesve të tyre kanë të bëjnëme fillimin e punëve të cilat sjellin zbulimet, nga të cilat janë arritur shpërblimet. Nësekjo çështje përkthehet në gjuhën e inovimeve ose të organizimit i cili merret mezbulime, çështja themelore: a mjafton kjo në mënyrë që të paktën të kemi punë tëreja, nëse jo është industri ose teknologji e re, nëse ja dalim atëher nuk do tërrezikojmë, si shembull mundë të sjellim orientimin teknologjik të industris të cilatjanë zhvilluar mirë për prodhimin e televizorve, të aeroplanëve supersonik, si dhe tëkompjuterëve.Në vitet e 50-ta këto prodhime për treg nuk kanë egzistuar, në mënyrë që në vitet e 60-tavetëm në SHBA janë dhënë, përkatësisht, marrin pjesë me 13 miliard dollarë me mbi900.000 të punësuar. Pos kësaj këto industri patën ndikim të madh në ndryshimin emënyrës së jetesës. Është karakteristik ky konstatim se kjo ka bartë një rrezik pa të cilindo të ishte procesi i pa kuptimt i rezultateve të inovimit. Sigurisht se ndërmarrjet emëdha mundë të marrin barrën e rrezikut vetanak ose pjesërisht me përkrahjen e shtetit.Ndërmarrjet e vogla nuk janë në gjendje që këtë barrë ta bartin vetë. Për to nevoitetndihma dhe përkrahja e domozdoshme e shtetit ose e bashkësis së gjerë. Rreziqetparaqiten në dy drejtime. o I pari ka të bëjë më rrezikun tekniko- teknologjik se investimi është i madh, nuk mundë të rikthehet në dobi, sepse prodhimi apo materiali e ka realizuar përhapjen apo difuzionin e paraparë në treg. o Dhe e dyta, nëse ka të bëj me prodhimin e ri të plotë egziston skema që të shpërndahet tregu apo të humbet procesi.Grupi i dytë i rrezikut lidhet me kundërshtimet e brendëshme të cilat paraqiten në njëorganizat. Kjo zakonishtë ka të bëjë me ndërmarrjet e mëdha në të cilat ekzistojnë kushtetpër financimin e inovacioneve, por organizimi i brendshëm nuk vepron mjaftueshëm nëprocesin inovues teknologjik. Arsyrja për ketë është se, organizimi i këtyre ndërmarrjeveështë nën planifikimin afatgjat i cili duhet të mundësoj minimizimin e humbjeve, ndërsaprocesi inovimit është lidhur me maksimumin e rezultateve të mundëshme.Ilustrimi i kësaj, janë thënë dy shembuj nga historiati i firmës, general elektronik ështëprodhues më i madhë i gypave elektronike. Me zbulimin e tranzistorit, firma ka - 10 -
  • 11. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametifinancuar për zhvillimin e teknologjis e ka investuar 6.000.000 dollarë përkundërkundërshtimit që iu është bërë firmës, nuk ja ka dalë që të depërtojnë në prodhimin etranzistorëve. Pra praktikisht është parë se në firmën e vjetër nuk kishte mundësi tëpërfshihet zbulimi i ri. Shembulli i dytë ka të bëjë me përpjekjen e prodhimit të gypavekatodike të televizorëve me ngjyra. Në hulumtimin e zbulimeve të televizorëve mengjyra, u investuan 15.000.000 dollar, ku u vendos të ndërpriten këto hulumtime. Mekëtë u mundësuan 75.000.000 milion të tjera që të mos shpenzohen për hulumtimet emëtejme të vëna në rrezik, të cilat e bartin procesin e inovacioneve. Në të njejtën kohëgeneral elektronik dispononte me një organizim të fuqishëm për hulumtimin dheorganizimin e tregut, të cilin e kishte marrë mbi vete zhvillimin e më tejmë të tregut,kurse me firmën tjetër u lidhën kontrata e punës për blerjen e gypave me ngjyra. Me këtërast u evitua rreziku i zhvillimit të general elektronik.Me këtë evituan çfar mundë të ndodhë me organizatat, të cilat bartin rrezikun e zhvillimitpërmes investimeve, parasegjithash i destinuar kur të arrin nivelin e zhvillimit, ngasezvoglohen humbjet dhe nuk sigurohet fitimi, janë të detyruar ti futen rrezikut të inovimit,në mënyrën që përmes teknologjis të kenë realizuar zgjerimin e tregut ( fig. niveli i dytëdhe i lartë ).Kjo, sot është evidente në industrin e çelikut në SHBA, e cila përherë të parë është sanuarme intervenimin financiar të qeverisë. Investimet në industri tjera të cilat me vetëdijehyjnë rrezikut të inovacioneve, dukshëm dhe në mënyrë dinamike të sigurojnë ngritje(fig.2.). si shembull shkollor mundë të shërbej kampioni amerikan fig.4. Firma shitja neto vëllimi i punëve Polariod 13.4 % 7.5 % IBM 17.5 % 12.1 % Xeror 22.5 % 17.8 % Fig. 4. Pasqyra krahasuse të ngritjrs dinamike të tri firmave në periudhëb 20 vjeqareËshtëë kjo një mesatare për periudhën 20 vjeçare. Ç’donjëra nga këto kompani meinovacione në programin prodhues, ka siguruar tregje të reja me çrast është krijuar njëdinamizëm i tillë, sa i përket rritjes së shkallës neto të shitjes dhe vëllimit të punëve tëveprimtarisë në periudhën 20 vjeqare. Nëse lexohet raporti vjetorë i korporatës corp për - 11 -
  • 12. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametivitin 1967, konstatohet se niveli i lartë i rritjes është arritur duke iu falenderuar parrullëstë prodhohet ai prodhim që askush s’do të mundë ta prodhonte dhe në të njejtën kohë tëpunohet për zgjerimin e tregut, me atë që është zbuluar. Kështu vetëm gjatë viteve 1967,janë mbrojtur 114 shpikje të reja, kështuqë tani kjo kompani ka 870 patente. Nga kynumër 757 shpikje kan të bëjnë me lëmin e fotografisë (zhvillimi i filmit me një hap).Duke ju falënderuar një procesi të tillë dinamik të zhvillimit, të shpikjeve dhe tëprodhimit, kushtëzuar me inovacione të reja, është fituar një eksponent i rritjes sëkarakterit të të ardhurave të përgjithshme të kompanisë në fjalë fig. 5. Fig, 5. shitja dhe të ardhurat tjera të firmës polariod. - 12 -
  • 13. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti Fig. 6.Shitja dhe eksporti i firmës DECQë të arrihet një proces komplet i inovacioneve, kjo rritje është përcjellë në të njejtënkarakter të ndryshimeve positive. Kjo firmë e sheh mundësin e mëtutjeshme të rritjes dhetë zgjërimt, me zbatimin në lëmin e kompjuterizmit të dokumenteve dhe të prodhimit tëmakinave kopjuese. Pavarsisht konkurencës së lartë nga prodhuesit egzistues të këtyreprodhimeve, analizat kanë treguar mundësi të hyrjes dhe pushtimit e tregjeve,respektivisht të hapsirave të reja në këtë lami, pothuajse në shumicën e vendëve të botës.Industritë, të cilat përher kanë prezente procesin e inovimit, mundë të zbusin procesin eelemeteve të recensionit, për të arritur rezultate të dukëshme. Kemi dy shembuj ; i pari katë bëjë me prodhimin më të lartë të minikompjuterëve digjital eguipoment. Corporation –DEC në SHBA, dhe i dyti, në prodhimin e njësive për udhëheqjen numerike FUJITSU-FANOG në Japoni. - 13 -
  • 14. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti Fig. 7 . Historia e prodhimit të NU njësiveFirma DEC projekton, prodhon servison kompjuter, profesional dhe pjesë të tjerandimëse, duke shfrytëzuar teknikën digjitale. Këto punime shfrytëzohen për kërkimeshkencore dhe për llogaritjen dhe komunikim , ushtrim , analiz të të dhënave , sisteme përudhëheqje në industri, system për punë të ndarjes së kohës (orareve), për punim të tëdhënave në sistemet shërbyese atyre medicionale, në industri dhe simulim etj. Në fig.6është dhënë diagrami i pasqyrës të shitjes dhe eksportit për periudhën (1970-1974). - 14 -
  • 15. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiVetëm në vitin e fundit 1973 -1974 rritja neto e të ardhurave arrinë në 59 % nëkrahasimin me një vitë më parë fiscal. Për një vitë numri i të punësuarve ëshë rritë nga13.000 në 17.600. janë shitur 12.000 kompjuter. Rritja e shitjes së paisjeve ka të bëjë meblersit, të cilët ngrisin prodhimin e DEC-së në prodhimin autokton final në tëashtaquajturin OEM me zbatimin e projektimit të ri, të memorjeve të tipit PDP -11/35 kapërmirsuar verzionin fillestarë, duke zbritur çmimin prodhues në 30% domethënëprodhohet me çmim të ulët kushtues PDP-8a, miniprocesor dhe mikroprocesor.Firma japoneze FUJITSU në programin e sajë prodhues ndahet në pjesën për prodhimin ekompjuterve (FACOM) dhe në pjesën për prodhimin e njësive për udhëheqjen numerikellogaritore dhe të motorëve lëvizës (FANUC ). Në vitet e 60-ta fanuc kishte bërëpatentimin e motorëve lëvizes, në të cilët mbajti të drejtën plot 10 vjetë. Me rritjen eprodhimit të makinave për sistemin llogaritor. Kështu fanuc rriti asortimentin dhe serit tënjësive NU. Në fig.7 është dhënë historia e prodhimit të NU- njësive për konceptin esistemit të drejtëpërdrejtë të llogaritur, me robot industrial për udheheqjen e lendëveudhëheqëse nga makina në makinë. Në fabrikë u krijua motoja ; të ngritet besushmëria,të ulen shpenzimet. Kjo moto u gjend e shkruar në çdo hyrje a portë të fabrikës. Aktiviteti Shpenzimet Inovimi dhe zhvillimi i shpikjeve 5 – 10 % Projektimi i prodhimit 10 – 20 % Paisjet për prodhimin prodhues 40 – 60 % Fillimi i prodhimit 5 – 15 % Dalja në treg 10 – 25 % Fig. 8. shpërndarja e shpenzimeve për procesin e inovimeveËshtë më interesante të shihet se çfar shpërndarje të shpenzimeve është bërë për procesine suksesshëm të inovacioneve. Në fig,8 janë dhënë shpenzimet sipas fazave të realizimit - 15 -
  • 16. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametitë prodhimeve të reja. Nga kjo shihet se vëllimi i deponimit është më i madhë kur kalohetnë proceisn e përparimit të prodhimit të ri(40-60 %). Situatë e ngjashme është edhe nëdinamikën e përfshirjes të kuadrit në procësin e inovacioneve, fig. 9 .Pasiqë është kryer definimi programor, u rritë mjaft numri i eksporteve të cilët u përfshinnë projektet e reja me qëllim të përcaktimit dhë zhvillimit. Tipi i projektit kushtëzonstrukturën e nevojshme të kuadrove. Kjo përpjekje që vëllimi i inovacioneve të shprehetnë disa të dhëna u tregua e suksesëshme. Ndonse numri i komponentëve mbrenda një vitinuk jep një pasqyrë të plotë të inovacioneve edhe pse kjo mundë të jetë njëra prejindikatorëve. Hemi Kord ishte një shpikës edhe pse ai nuk kishte asnjë patent.Ai kishte mësuar një numër të elementëve për rritje të lartë të industries së automobilëvesiq janë; prodhimtaria masovike, tregtia masovike dhe fitimi në prodhimin eautomobilave. Fig. 9. Dinamika e përtrirjes së kuadrove në procesin e inovimit - 16 -
  • 17. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiKompleksi problemor lidhur me procesin teknologjik të inovacioneve sot mësohet dheushtërohet me intenzitet, në mënyrë që të zbulohet ligjshmëria dhe ekuilibri i ngritjes tësistemit ekonomik të vendit.Duke u mbështetur në pretendimet tona, që të zhvillojmë bazën teknologjike, dheinovimet teknologjike që paraqesin dinamikën e domozdoshme, e cila duhet të zotëroj nënivelet të ndërmarrjes, industrisë si dhe në përgjithësi në ekonomi të vendit. Në lidhje mekëtë duhet shtypur mundësin e zhvillimit dhe të organizimit të procesit mekanik tëinovacioneve, në mënyrë që kjo komponentë e çmueshme të siguroj rritjen dhezhvillimin racional, duke ngritur sistemin e prodhimit në vendë.Shembujtë karakteristik të shpikjeve (inovimeve)Me qëllim të krijimit të bazës themelore mbi procesin e inovimeve mbi prodhimetteknologjike është perudha e analizës sinkronizuse të inovacioneve të deritanishme.Selektimi i mardhënjeve duhet të i nënshtrohet principeve të caktuara, varësishtëanalizave të cilat dëshirohen të zbatohen. Kështu është e mundur të konfirmoheteinovacioni në nivel të një ndërmarrje apo të një sektori, vendit apo në tër bazën. Lypsetqë në mënyrë sistematike tu përmbahet hulumtimeve dhe teknikës, në këtë drejtimnivelesh. Për shkak të vetë metodologjis dhe rëndësis së këtyre shqyrtimeve vlenë tëprodhohen 20 inovacione teknologjike të nivelit të katërt (me rëndësi të përgjithshme përnjerzimin).Përcjelljet e inovacioneve të ndara janë bërë në disa linja. E para ka të bëjë me matjen eshkallës së afërme të përhapjes dhe zhvillimit të shpikjeve teknologjike.Si njësi është marrë koha e cila përbëhet nga; 1. Periudha e kërkimit dhe e hulumtimit themelor, ku krijohet dija për prodhimin ose procesin (nga krijimi i idesë origjinale). 2. Periudha e inkubacionit – kjo periudhë fillon nga momenti kur bëhet e qartë se, shpikja mundë të aplikohet në zgjedhjen teknike, deri te momenti i zbatimit komercial. 3. Zhvillimi komercial fillon nga momenti kur të vërtetohet mundësia e zbatimit teknologjik të inovacionit deri te bartja dhe zhvillimi i procesit komercial të prodhimit. - 17 -
  • 18. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiRritja komerciale e difuzionit ose përhapjes drejtë blerësit dhe industries. Kjo pjesë eciklit ndikon në rritjen dhe zhvillimin e ekonomis. Prore është vështirë të përcaktohenkufijtë e sakt, si dhe zgjatja e intervalit për disa periudha. Megjithatë, merren sivetëpërsëritëse kur kanë ndodhur ndonjë ngjarje e cila karakterizon ndonjë fazë tëzhvillimit të shpikjeve. Vështirsia tjetër është se disa shpikje, kanë ndodhur në të njejtënkohë në dy ose më shumë vende, apo ndërmarrje në vend. Kështuqë, është vështirë tëarrihet objektiviteti historik, gjatë analizës të zgjidhjes, pra të përcaktimit teknologjik tëinovacionit. Komenti i prestigjit për të cilin garojnë disa kombe, edhe më shumë evështirsojnë dëshirën e përcaktimit objektiv të një shpikje të tijë. Mirpo, ne nuk kemi përqëllim që të japim pasqyrën historike të shpikjeve të përzgjedhura teknologjike, por tëtregojmë sipërfaqsishtë se për çfar intervale kohësh, ka të bëjë me disa etapa në rastin epërcaktimit të shkallës së zhvillimit dhe përmbajtjes të zbulimeve, pra çpikjeve inovativeteknologjike.Tipi i tregut në të cilin inovacioni zbatohet, gjithashtu paraqet një element me rëndësi përkrahasime. Kështu kemi dy grupe të inovacioneve. 1. Inovacioni i cili dedikohet shpenzuesit dhe 2. Inovacioni i cili i dedikohet industeisë.Inovacioni që i dedikohet shpenëzuesit duhet patur kujdes në kërkesën e tijë të dëshiruar ,ndërsa madhësia e tregut ndikon në çmim. Inovacionet në industri janë të lidhura meshpenzime të ulëta, kualiteti më i mirë i cilësis ia shtojnë shitjen.Mjetet për zhvillimin ndahen në dy grupe; 1. Shtetrore 1. Individuale.Inovacionet janë të lidhura me tipin e industrisë, pra me llojin e sajë, e cila ështëstandarte; • Primare – industria egzistuese • Sekondare – industria e re - 18 -
  • 19. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti Kohëzgjatja në $ NR Lloji i inovacionit Ndikimimi primar Lloji i tregut INOVACIONI Fillimi i udhëheqjes komerciale 6 Dalja likuide 10 vite Zhvillimipërgjithsh inkubacioni Zhvillimi komercial TEKNOLOGJIK ëm zhzhzhvill1 Alumin 1886 1211 Industrial 1 indus 31 6 672 Automjete 1891 17955 Shpenzus 1 indus 23 4 273 Transporti ajrorë 1903 2310 industrial 1 indus 6 8 144 Katran sintetik 1907 19131 Shpenzus 1 Qeve. 49 3 525 Radiostacione 1913 689 Shpenzus 1 indus 17 9 266 Gypa elektronik 1914 1042 Shpenzus 1 indus 7 6 137 Ushqim I ngrirë 1916 4381 Shpenzus 2 indus 74 9 838 Vitamina 1926 91 Shpenzus 1 indus 13 11 249 Gomë sintetike 1929 1730 Shpenzus 2 Qeve. 20 11 3110 Tv stacione 1933 807 Shpenzus 2 indus 22 12 3411 Lesh sintetik 1936 470 Shpenzus 1 indus 6 3 912 Titanium 1936 2683 Shpenzus 2 Qeve. 26 14 4013 Antibiotic 1939 21 industrial 2 Qeve. 11 1 1214 Kompjuter 1944 1400 industrial 2 Qeve. 15 6 2115 Gjysëmpërques 1948 1650 industrial 2 Qeve. 7 3 1016 Drejtues numeric 1948 84 Shpenzus 2 Qeve. 18 7 2617 Lëkur sintetike 1950 54 Shpenzus 2 Qeve. 12 14 1618 Gjenerator atomik 1954 34 Shpenzus 2 Qeve. 11 3 1419 Ushqim I thatë 1955 52 industrial 2 Qeve. 4 6 1020 Qarqe integruse 1958 E panjohur Shpenzus 2 indus 2 3 5 Emesme 14 7 26 Fig. 10. pasqyra e 20 inovacioneve teknologjike - 19 -
  • 20. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiDuke i patur parasysh vërejtjet e theksuara në tabelën 10 ku është dhënë pasqyra e 20inovacioneve teknologjike me paraqitjen e specifikimit [8], me këtë është fituar periudhae mesme e inkubacionit të 19 vjetëve, si dhe zhvillimi komercial për 7 vite. Kjo do tëthotë se për këto inovacione teknologjike vlera e mesme e zhvillimit të përgjithshëmështë 26 vjetë. Data e udhëheqjes komerciale fitohet kur në filliim ttë udhëheqjeskomerciale udhëhiqet dhe jep kohën e zhvillimit komercial. Nëse këto tregus kohororganizohen sipas shembullit 11 mundë të përcaktohen tendëncat e caktuara kohore. Zgjatja e kohës së mesme ( vitet) Periudha e Zhvillimi komercialPeriudha kohore Zhvillimi i përgjithshëm inkubacionit1890-1910 30 7 371920-1944 16 8 241945-1964 9 5 14Zbatimet e llojevetëtregjeveshpenzues 13 7 20industrialFondet zhvëllimoreIndustria 24 7 31Qeveria 12 7 19Lloji i inovacionevePrimare 19 6 25Sekondare 18 8 26tab.11 Pasqyra e shkurtër e kohzgjatjes së inovacioneve karakteristike me tabelën 10periudha e përgjithshme prej 76 vjetësh është ndarë në intervale kohore intervali i funditkohor tregon shprehimisht procesin e përshpejtuar të inovacioneve me faktorin mbi 2.5.Lloji i tregut tregon se lypset periudh më e gjatë për zbatimin e inovacioneve në industrise sa përmbushjen e nevojave në treg.Gjithashtu burimi i mjetreve për zhvillim tregon se shpenzimet e mjeteve qeveritarepërshpejton procesin e inovacioneve. Për shtatë prodhimet e përzgjedhura në mënyr - 20 -
  • 21. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametitabelare është treguar koha e nevojshme e zgjatjes së zhvillimit dhe bartja zhvëllimore qëshihet në tabelën 12. në tabelën 9 shihet haptazi shkalla e zhvillimit të përshpejtuar tëprodhimeve i treguar nëpërmjet të zvoglimit të kohës të udhëhequr dhe të zhvilluarpërkundër të dhënave të shkalllës së ngritjes të prodhimeve të ndërlikkuara.Për përcjelljen e parashikimeve të zhvillimit të një inovacioi teknologjik duhet të krijohetsistematizimi i përvojave të deritashme kështu janë përzgjedhur disa teknologjikarakteristike me ç’rast është ditur për rrugën e zdhvillimit. Fig. 12. zhvillimi dhe udhëheqja e procesit si dhe shkalla e progresit teknikKohëzgjatja e përgjithshme teknologjike apo e prodhimeve është ndarë në katër etapakarakteristike:kërkimet , inkubacioni zhvëllimor komercial dhe rritja komerciale. Qëllimithemelor i këryre shembujve është bërë me metodën e analizës të inovaciaoneveteknologjike, me qëllim të lehtësimit të procesit të parashikimit të prodhimtaris tëmëtejme. Meqë ky sistematizim është për nevojat e SHBA –së ky material ka njërëndësi përkufizuse [10] shembulli i parë ka të bëjë me metalet e lehta ; alumini,magnezi, dhe titani. Alumini është metali m ëi përhapur kurse magnesi arrinë në vendine tretë pas hekurit.Alumini gjenë zbatim dhe përdorim të gjerë. Kapaciteti i prodhiimit të aluminit më tëmadh shtrihet dhe zgjerohet përdorimi i tijë, për të gjitha etapat janë dhënë disa të dhëna - 21 -
  • 22. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametikarakteristike të cilat paraqesin kthesë në zhvillimet e mëtutjeshme. Kurse sa i përketmagnezit është interesant se arritja e tijë e rëndësishme komerciale është një dukuri e rekështuqë në SHBA vëllimi i prodhimt është rritur për 10 herë.Falë vetive titani mendohet si metal i së ardhmes. Edhe pse njihet gati 200 vjet më parë,shtimi komercial është duke u zhvilluar vetëm viteve të 60, janë duke u bër përpjekje përzbulimin dhe përdorimin e tijë në industrin e aviacionit , industrisë së raketave dhe nëindustrin petrokimike. Është ndërtuar një tip i aeroplanve ku parashikohet shfrytëzimi ititanit për aeroplanët supersonik. Emir Periudha Viti Përshkrimi i aktivitetit 1 2 3 4 Al Hulumtimet 1825 Wohler përfiton aluminin - 22 -
  • 23. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti umini Inkubacioni 1845 Woler përfiton sasi të mjaftueshme të aluminit 1854 Përforcohet baza për procesin e përfitimit komercial 1882 Zbulohet gjeneratori për prodhim të mjaftueshëm të rrymes elektrike Zhvillimi 1886 Sistemi i shpërndarjes së rrymës elektrike Komercial 1888 Pitzburg ,firma për prodhimin e aluminit Shtimi 1892 Fillon përdorimi intenziv i aluminit Komercial 1965 Procesi i përfitimit të lëgurave të aluminit Magnezi hulumtimi 1808 Davy përfiton magnezin 1828 Buss përfiton magnezin e pastërt Inkubacioni 1883 Faraday përfiton magnezin e pastër 1857 Dejville me përdorim të sodës nxjerr magnezin Zhvillimi 1886 Fisher zhvillon mëtutje metodën e elektrolizës Komercial 1909 Zbulohet lëgura e parë në mënyr komerciale Shtimi 1918 Nga firma DOW CHEMICAL fillon prodhimi industrial Komercial 1924 i magnezit me 2500 t në vitë 1966 Kapaciteti i shfrytzimit të thëngjillit rritet për 10 herë Titani Kërkimet 1789 Gregori zbulon titanin Inkubacioni 1910 Hunteri bëri izolimin e titanit Zhvillimi 1936 Krolli zhvillon procesin teknologjik Komercial 1946 Në SHBA prodhohet titani në fabrikë Shtimi 1950 Metal corp në SHBA fillon prodhimin e titanit 1962 Titani fillon të përdoret në industrin e aviacionit Komercial 1964 Prodhimi I aeroplanit A 11 nga titani Fig. 13.procesi i inovimeve të metaleve - 23 -
  • 24. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiNë figurën 14 është dhënë pasqyra e vëllimit të shfrytëzimit të këtyre tri metodave. Nëordiant është dhënë sasisa e treguar përmes çmimit, por duket se pjesmarrja e alluminitështë dominante, kurse përdorimi i magnezit dhe titanit përher është më e varfër. Nëfigurën 14 diagrami i viteve të aluminit, magnezit, titanit të përdorura në SHBA. Fig. 14. Diagrami i jetës së aluminit , magnezit dhe titanitShembulli i dytë ka të bëjë me zhvillimin e grupeve elektronike , të gjysëmpërquesveintegraleve (fig. 15 ).Për gypat elektronik është karakteristik zhvillimi komercial. Përpunimi komercial igrupeve elektronike fillon në vitin 1920 kur fillon ekspanzioni i prodhimeve tëradioaparateve. Njëzet vjet pas fillon zhvillimi i radarve me çrast bëhet zgjerimi izbatimit të gypave elektronik. Ekspanzioni i dytë ka të bëj me fillimin e prodhimit tëaparateve televizive (1947 ) atëher kur zbatimi dhe përdorimi i gypave elektronikzgjerohet me zbatimin dhe përdorimin e gypave katodik (katodave ). Gjysëmpërquesit izbuluan në t ë njëjtën kohë, por ishin nën presionin e zhvillimit të gypave elektronik, e qëkishte për pasoj ndërprerjen dhjetvjeqare të hulumtimit në këtë drejtim. - 24 -
  • 25. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti 1 2 3 4 Gypat elektronik 1880 Gibel ekspermenton me sfera xhami që ruajn elektricitetin 1883 Edisoni shpik efektin e rrjes së rrymës elektrike Hukumtimet 1904 Flamingo patentoi diodën Inkubacioni 1906 U prodhua triada 1912 Foresti dhe amstrongu demostrojn përdorimin e triodës Shtimi komercial 1915 Përdorimi i vakumit tek gypat elektronik Zhvillimi 1912 Fillon prodhimi komercial i gypave me vakum 1941 Zhvillimi i radarve komercial 1947 Prodhimi i televizorve Stabilimente me Hulumtimet 1885 Zbulohet point kontakti 1931 Krijim i teoris mbi gjysëmprodhimet 1941 Diodat e siliciumit dhe germaniumit 1942 Zhvillohet komutatori i siliciumit Inkubacioni 1946 Zhvillohen fotoqelit e siliciumit 1947 Përforcohet teknologjia e gjysëmpërquesve Zh. Komercial 1948 U zhvillua tranzistori Shtimi 1951 Filloi prodhimi komercial i tranzistorve 1954 Grovn junction fillon prodhimin e tranzistorve komercial 1955 Prodhimi i tranzistorve 1964 Prodhimi i tranzistorve gjysëmpërques integruara Hulumtimet 1916 Teoria e pare për fenomenet e filmave të hollë 1948 Prodhimi i tranzistorve Inkubacioni 1955 Vendoset programi për hulumtim të qarqeve të integruara 1957 Teoria e qarqeve të integruara Zh. Komercial 1958 U zhvilluan stabilimente të thjeshta të qarqeve int. 1958 Qarqet e integruara u futën në kompjuter Çarqe të Shtimi 1961 Stabilimentet e para të qarqeve të integruara 1963 Teknologjia e përsosur e qarqeve te integruara komercial 1964 Zvoglimi i çmimit nga 90$ në 14 për ½ e vitit Fig. 15. Procesi inovues të gypave elektronik , gjysëmpërçuesve dhe të çarqeve integrueseRadari bëri kthese në lidhje me vazhdimin e kërkimrve të gjysëmpërquesve elektronik eqë kishte për pasojë ndërprerjen dhjetvjetshe të hulumtimeve në këtë drejtim. Në 15 vitete fundit u hap rritja komerciale e stabilimenteve me gypa gjysëmpërques. - 25 -
  • 26. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiTeknologjitë e reja në këto lëmi mbetën qarqet e integruara. Shekulli i plotë nga fillimi ihulumtimeve deri më sot përfshin diç më shum se 50 vjetë, sidomos në vitet e fundit ungrit me shpejtësi zbatimi i tyre (patentit dhe shpikjeve) për çarsyr solli lirimin e fuqisëpunëtore për ma tepër se pesë herë. Pra përsosja e teknologjisë dukshëm ndikon nëzëvendësimin e fuqisë punëtore. Në tabelën nr. 15 inovacionet e procesit të gypaveelektronik , gjysëmpërquesve dhe të qarqeve integruese. Fig. 16. Diagrami i jetgjatsis së gypave elektronik, gjysëmpërqusve dhe qarqeve të integruaraRritja e vëllimit prodhues për teknologjin e hekurit në fig. [16] sigurisht duhet të priturrritje të më tutjeshme të prodhimtaris të gjysëmpërquesve dhe qarqeve integruese, koha estagnimit elektronik shif fig. [16] diagrami i rrjetës së gypave elektronik, gjysëmpërqusvedhe qarqeve integruese. Në mënyr sistematizuse tregohet zhvillimi i kësaj teknologjiepadyshim tregon se çfarë është ngritja teknologjike me kalimin nga gypat elektronik nëqarqet e integurara përkatsisht në qarqet integruese në masë te konsiderushme siç janë , - 26 -
  • 27. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti • kompleksiteti i treguar përmes numrit të komponenteve • Njësis vëllimore për operacionin flip – flop • Shpejtësia e punës në k. h z • Njësia shpenzuse e energjis • Qmimi njësus • Tregusit relative të ndërprerjeve (prishjeve)Në mënyr tabelare është dhënë pasqyra krahasuse fig 17 , kështuqë rritja e kompleksitetitështë l:1000 ; vëllimi 100 : 2 ⋅10 −2 ; shpejtësisa L:2500 , Çmimi 2 : 10 −2 dhe −4ndërprerja (Pushimet ) 1 : 10 . LSI 1969 0.02 25000 1969 0.04 2$ 0.0001 rrjetëFunksionimi i qarqeve < 1000 E katërta - 27 -
  • 28. Karakteristikat Një gypore Transistor Qarqe të integruara Gjeneratat E para E dyta E treta Viti i paraqitjes 1952 1958 1963 METODIKA E KONSTRUKTIMIT Komponentet themelore Gyp Diod tranzistori Qarqe të integruara- 28 - Eve sipas punesKompleksi i element- Një component Një komponent 8 -100 Vëllimi i pakos 100 5 0.25 kHzShpejtsia e punës në 10 1955 1000 ( 1962) 10000 (1967) Fig. 17 . katër gjenerata të zhvillimit të teknologjis elektronike Shpenzimet e energjis 8 1 0.10 Çmimi për paket 30$ 25$ 5$ prerjesTeoria relative e ndër- 1 0.01 0.001 Ing. M. Ameti
  • 29. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ameti Makina llogaritse e Lajbnicit dhe Paskalit në shek. XVII Fig. 18. Tri etapa të zhvillimit të makinave llogaritseMe qëllim që të përshpejtohet llogaritja, njeriu qysh 2600 vjet para erës së re në Kinëvendoseshin shkopij në sipërfaqen e drurit me numra. Në njërën pjesë të fundme tëshkopit vendoseshin 5 numra e kurse në tjetrën dy të ndara mes tyre. Kjo shpikje quhej - 29 -
  • 30. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametiabacus, dhe mundë të thuhet se kjo shpikje është kalkulator i parë me të cilin njerzit nëlindje bënin llogaritjet. Vetëm në shek. XVII Paskali dhe Lajbnici me njërin ngakalkulatorët e tijë (kalkulatori me dhëmbëzor)por që nuk gjetën zbatimin e tyrekomercial. Paskalil njërin nga kalkulatorët e tij i dërgoi në bootën më të lartë sunduesembretit suedez Kristinit. Vetëm gjatë viteve të 60-ta të shekullit 20-të u zhvilluankompjuterët e fuqishëm elektronik. Në 150 vitet e fundit u përsosën lloj lloj makinashpër llogaritje. Në mes dy luftrave botrore u përsos makina e parë llogaritse elektronikeduke u përfshirë me gypa elektronik. Prej vitit 1965 u zhvillua tri gjenerata llogaritsishelektronik , duke u përfshirë gypat elektronik, qarqet integrrale 1 2 3 3 Kompjuter llogarits 1822 janë bër disa përpjekje derisa u sollën 1925 makinar – tabulator Hulumtimet 1928 kartelat e shpuara 1929 u zhvillua një numër i madh i makinave për llogaritje inkubacioni 1945 rritet shpejtsia e makinave llogaritse zhvillimi 1946 llogaritsi i parë me gypa elektronik komercial rritja 1952 makina e parë llogaritare elektronike komerciale komerciale UNIVAC 1956 kompjuteri me memorje magnetike 1965 kompjuterët me qarqe të integruara komerciale Fig.19 Procesi inovues i kompjuterveSipas analizës OECD 1969 vlera instaluese e kompjuterve në botë arrinë në 30 miliarddollarë. Ndërsa në vitin 1975 është bërë një rritje për tri herë më e madhe deri ne 95miliard dollarë. Në fig 21 është treguar me lakoren shtimi i vëllimit të përpunimitelektronik të të dhënave. - 30 -
  • 31. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. AmetiGjeneratat Teknologjia Organizimi dhe struktura e kompjuterve Një program dhe rendi i radhës të njësive të I Llampat sistemeve (humbje e madhe e kohës) Përpunim grupor i sistemit programor të II Gjysëmpërquesit përpunimit automatic të të dhënave Ka të bëj me ndarjen e kohës të multiprogramit III Qarqet integruese puna në koh reale Mënyra e përpunimit kompjuterik, shkallë e lartë IV Në zhvillim të ndarjes së procesit llogaritar me shfrytëzim të procesit operacional Fig. 20. Gjeneratat e kompjuterve dhe karakteristikat e tyre Fig. 21 Diagrami i rrjetës të të dhënave të përpunuar në mënyr elektronike si dhe udhëheqja numerikePjesa tjetër e cila zhvillohet dhe më pak se 250 vjet e fundit është e lidhur me udhëheqjennumetike llogaritare në disa procese fig. 22. makinat e para me udhëheqje numerike u - 31 -
  • 32. METODIKA E KONSTRUKTIMIT Ing. M. Ametizhvilla në proceset e indstris së tekstilit endje , thurje si dhe në qepje të tekstileve. Mirponë periudhën mes dy luftrave botrore e sidomos pas luftës së dytë botrore njëra ndërorjentimet kryesore të zhvillimit u zbatua në udhëheqjen e makinave llogaritare, nëmakinat vegla.Në 20 vitet e fundit karakteri eksponencial i rritjes së makinave të veglave me udhëheqjenumerike, kështuqë në fillim të viteve të 70 –ta në botë kishte 40 000 njësi. Në fig. nr. 21është dhëne vlera e sistemit numerik.1 2 3 4 numerik 1725 Falkon në Francë patenton makinën për thurje të Hulumtimet tekstilit 1804 Jakuardi në Francë zbulon makinën për qëndisje 1916 Scheyer zbulon makinën për prerjen e tekstilit 1930 Udhëheqja e makinave me kartela të perferuara Dirigjimi Inkubacioni 1946 U bën përpjekje për përsosjen e makinave dhe veglave 1948 Hulumtim i mundësive të shfrytëzimit të dirigjimit Zhvillimi numerik të makinave komercial 1949-51 Zhvillimi i prototipeve të makinave me dirigjim numerik 1952 Prototipi i par i NU makinave 1954 Gidine Leëis zhvillon sistemin e dirigjimit numerik 1955 Makina e par me dirigjim numeric komerciale Rritja 1957 Makina e parë numerike e vendosur në fabrikë komerciale 1960 5% të hapsirës në ekspozit në SHBA zën makinat me dirigjim numeric 1965 Përdorim i gjerë i makinave numerike Fig.22.Procesi i inovimeve të makinave me dirigjim numerikProcesi i inovimit të udhëheqjes numerike, numri i makinave me udhëheqje numerike(këtu përfitohen të gjitha llojet për zbatimin dhe përdorimin të gjërave të shumë lëmejve )tregon karakterin e zbatimit linear. Ndikimet e caktuara në rritjen e sistemit numerik tëdirigjimit ka ndikuar në shtimin e vëllimit të prodhimit të kompjuterve dhe çmimeve të - 32 -