Your SlideShare is downloading. ×
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Tesviin tuhai-huuli
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Tesviin tuhai-huuli

841

Published on

Сангийн яам

Сангийн яам

Published in: Economy & Finance
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
841
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
17
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Ìîíãîë Óëñûí Ñàíãèéí ÿàì ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË Òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí àæèëòíóóäûí àëáàí àæëûí õýðýãöýýíä çîðèóëàâ. Óëààíáààòàð õîò 2013 îí
  • 2. 2 © «ÝÊÈÌÒλ Õýâëýëèéí ãàçàð. 2013 Õàÿã: Óëààíáààòàð, ×èíãýëòýé ä¿¿ðýã, 1-ð õîðîî. Óòàñ: 976-11-320001, 99188772 Ôàêñ: 976-70113367 Ýìõýòãýæ õýâëýëä áýëòãýñýí: Á.Íÿìàà Ñ.̺íãºíöýöýã Õýâëýëèéí ôîðìàò: À5 Õýâëýëèéí õóóäàñ: 11õõ Õýâëýñýí òîî: 7000ø
  • 3. 3 ÃÀÐ×Èà 1. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü...................... 9 2. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü ........................................... 25 3. Ìîíãîë Óëñûí Íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü............................................ 27 4. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.... 28 5. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü................................ 30 6. Mîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí ñîíãóóëèéí òóõàé õóóëèàñ ............................................................................. 31 7. Òºñâèéí òóõàé õóóëü......................................................... 33 8. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü ......................................................... 130 9. Õóóëü, Óëñûí Èõ Õóðëûí áóñàä øèéäâýðèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ æóðìûí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü............................................. 131 10. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.......................................................... 133 11. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí ÷óóëãàíû õóðàëäààíû äýãèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü........................................................................ 134 12. Òºðèéí àëáàíû òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.......................................................... 135 13. Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.......................... 139 14. Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí õºðºí㺺ð áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýý õóäàëäàí àâàõ òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü......................................... 143
  • 4. 4 15. Òàòâàðûí åðºíõèé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 145 16. Êîíöåññûí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 146 17. Àøèãò ìàëòìàëûí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 149 18. Òºðèéí àóäèòûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 150 19. Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 151 20. Ìîíãîë óëñûí ßàìíû ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 152 21. Çàñãèéí ãàçðûí àãåíòëàãèéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 153 22. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 154 23. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 155 24. Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 156 25. Óñ, ðàøààíû íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 157 26. Àãíóóðûí íººö àøèãëàñíû òºëáºð, àí àìüòàí àãíàõ, áàðèõ çºâøººðëèéí õóðààìæèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 160 27. Îéãîîñ õýðýãëýýíèé ìîä, ò¿ëýý áýëòãýæ àøèãëàñíû òºëáºðèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 161 28. Àðõèâûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 162 29. Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 163
  • 5. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 5 30. Íèéãìèéí õàëàìæèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 164 31. Òºðèéí õÿíàëò øàëãàëòûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 165 32. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã äýìæèõ òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 166 33 Ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 167 34 Ìîíãîë Óëñûí Íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 168 35 Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 169 36 Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéí çàðèì õýñãèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 170 37 Çàõèðãààíû õàðèóöëàãûí òóõàé õóóëèéí çàðèì ç¿éëèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 171 38 “Ìîíãîë ìàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áàòëàõ òóõàé òîãòîîëûí çàðèì çààëò õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé ÓÈÕ-ûí òîãòîîë 172 39 ¯ë õºäëºõ ýä õºðºíãèéí àëáàí òàòâàðûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé 173 40 Ìîíãîë óëñûí àâòîòýýâðèéí áîëîí ººðºº ÿâàã÷ õýðýãñëèéí àëáàí òàòâàðûí õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé 174
  • 6. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 6
  • 7. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 7 ÒªÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜ, Ò¯¯ÍÒÝÉ ÕÎËÁÎÃÄÎÍ ÍÝÌÝËÒ ÁÎËÎÍ ÍÝÌÝËÒ ªªÐ×˪ËÒ ÎÐÑÎÍ ÁÓÑÀÄ ÕÓÓËÈÓÄ
  • 8. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 8
  • 9. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 9 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÒªÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛÍ ÒÓÕÀÉ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí çîðèëò 1.1.Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü íýãäñýí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä ÷èãëýñýí òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã òîãòîîõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, ò¿¿íä õÿíàëò òàâèõàä òºðèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ, ¿¿ðýã, õàðèóöëàãûã òîäîðõîéëîõ, ýðäýñ áàÿëãèéí îðëîãîîð íºõºí ñýðãýýãäýõ áàÿëàã á¿òýýõ, ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã äýìæèõ õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ, ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàë á¿ðä¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí õàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ 2.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü ÌîíãîëÓëñûí¯íäñýíõóóëü,1 ýíýõóóëüáîëîíýäãýýðòýéíèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 3 äóãààð ç¿éë. Õóóëèéí ¿éë÷ëýõ õ¿ðýý 3.1.Ýíý õóóëü íü Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò íýãäñýí òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòûã òîäîðõîéëæ òóñãàõ, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîí òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ, áàòëàõ, 1 Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1992 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  • 10. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 10 òýäãýýðò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ, íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã áàòëàõ, õÿíàëò òàâèõ, ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí ¿éë àæèëëàãààíä õàìààðíà. 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí íýð òîìú¸îíû òîäîðõîéëîëò 4.1.Ýíý õóóëüä õýðýãëýñýí äàðààõ íýð òîìú¸îã äîð äóðäñàí óòãààð îéëãîíî: 4.1.1. “òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà” ãýæ íýãäñýí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä ÷èãëýñýí, òºñâèéí áîãèíî, äóíä, óðò õóãàöààíû áîäëîãî, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã òîäîðõîéëîõîä áàðèìòëàõ, ýíý õóóëèàð òîãòîîñîí çîõèñòîé ¿ç¿¿ëýëòèéí ò¿âøèí, õàðüöàà, õÿçãààðëàëòûã; 4.1.2. “ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëàã” ãýæ òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí îðëîãûí ãóðàâ áà ò¿¿íýýñ äýýø õóâèéã íü á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà òóõàéí òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéã; 4.1.3. “ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî” ãýæ òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí îðëîãûí ãóðàâ áà ò¿¿íýýñ äýýø õóâèéã á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà òóõàéí òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãààñ ýíý õóóëèéí 11.1.3-ò çààñíû äàãóó òîäîðõîéëñîí ¿íèéí ò¿âøèíã áàðèìòëàí òîîöîæ òºñºâò îðóóëàõ îðëîãûí ä¿íã; 4.1.4. “íýãäñýí òºñâèéí ñóóðü îðëîãî” ãýæ ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãîîñ áóñàä îðëîãûí ýõ ¿¿ñâýðèéã; 4.1.5. “íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî” ãýæ ãîëíýðòºðëèéíýðäýñáàÿëãèéíòýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî, íýãäñýí òºñâèéí ñóóðü îðëîãûí íèéëáýðèéã; 4.1.6. “íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöýë” ãýæ íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî, íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí çºð¿¿ã;
  • 11. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 11 4.1.7. ”ýðäýñ áàÿëãèéí áóñ äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í” ãýæ óóë óóðõàéí ñàëáàðààñ áóñàä á¿õ ñàëáàðûí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ä¿íã; 4.1.8. “óëñûí ºð” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí äîòîîä, ãàäààä çýýë, ñàíõ¿¿ãèéí ò¿ðýýñ, Çàñãèéí ãàçðûí ãàðãàñàí áàòàëãàà, ºðèéí áè÷èã, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò áîëîí òýäãýýð ºì÷ äàâàìãàéëñàí õóóëèéí ýòãýýäèéí èðýýä¿éä ýðãýí òºëºõ ¿¿ðýã õ¿ëýýñýí ñàíõ¿¿ãèéí á¿õ òºðëèéí òºëáºðèéí ¿¿ðãèéí ìºíãºí ä¿í, ò¿¿íä íîãäîõ õóãàöàà õýòýðñýí õ¿¿, àëäàíãè, òîðãóóëèéí íèéëáýðèéã; 4.1.9. “äóíä õóãàöàà” ãýæ äàðàà æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü äàðààëñàí õî¸ð æèëèéã õàìàðñàí òºñâèéí ãóðâàí æèëèéã; 4.1.10. “äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýæ òóõàéí òºñâèéí æèëèéí õ¿ëýýãäýæ áàéãàà ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òºëºâ áàéäàë, äóíä õóãàöààíû ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áà òºñâèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëòèéí òºñººëºëä ñóóðèëñàí òºñâèéí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã; 4.1.11. “íýãäñýí òºñºâ” ãýæ Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñâèéí òóõàé2 õóóëèéí 3.2-òçààñíûã Òºñâèéí òóõàé õóóëèéí 21.1-ò çààñíûã. ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÛÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÒÓÑÃÀÉ ØÀÀÐÄËÀÃÀ 5 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì 5.1.Òºñâèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä äàðààõ çàð÷ìûã áàðèìòàëíà: 5.1.1. òºñâèéí áîãèíî, äóíä õóãàöààíû áîäëîãî, ñòðàòåãè çîðèëò, óðò õóãàöààíû ÷èã õàíäëàãûí 2 Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2002 îíû 44 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  • 12. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 12 òºñººëºë, òýäãýýðèéí àãóóëãà, õýðýãæèëò íü èë òîä áàéõ; 5.1.2. òºñâèéí áîäëîãî, ñòðàòåãèéí çîðèëò íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîëîí òàòâàðûí òîãòâîðòîé îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ, èíôëÿöèéã õÿçãààðëàõàä ÷èãëýñýí áàéõ; 5.1.3. òºñâèéíòóñãàéøààðäëàãàäíèéö¿¿ëýíáàòàëñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëýýð òºñâèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ, ò¿¿íä ¿íäýñëýí àëü ÷ øàòíû òºñâèéí ýðõ çàõèðàã÷ íü òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãàñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí ¿ç¿¿ëýëò áîëîí ò¿¿íä íèéö¿¿ëýí áàòàëñàí òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí òºñâèéí òºñ뺺 çîõèîõ; 5.1.4. òºñâèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî îëîí óëñàä íèéòëýã õýðýãëýãääýã àðãà÷ëàë, ìýäýýëëèéí ýõ ñóðâàëæèéã àøèãëàõ çàìààð òºñâèéí òîîöîîíû õàðààò áóñ, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàõ; 5.1.5. ¿íäýñíèé áàÿëãèéã õ¿í àì, íèéãìèéí á¿ëýã áîëîí ºíºº áà õîé÷ ¿åèéíõýíä øóäàðãà, òýíöâýðòýé õóâààðèëàõ; 5.1.6. òºñâèéí õºðºíãèéí õóâààðèëàëò, áàéðøóóëàëò, õýðýãëýý íü ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé, íèéãìèéí à÷ õîëáîãäîëòîé áàéõ. 6 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà 6.1.Òºñºâò äàðààõ òóñãàé øààðäëàãóóä íýãýí çýðýã õàíãàãäñàí áàéíà: 6.1.1. íýãäñýí òºñâèéí îðëîãûã òýíöâýðæ¿¿ëñýí æóðìààð òîîöäîã áàéõ; 6.1.2. íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöýë íü òóõàéí òºñâèéí æèëèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé õî¸ð õóâèàñ èë¿¿ã¿é àëäàãäàëòàé, ýñõ¿ë àøèãòàé áàéõ;
  • 13. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 13 6.1.3. òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí ºñºëòèéí õóâü íü òóõàéí æèëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí áóñ äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëòèéí õóâü, òóõàéí æèëèéí ºìíºõ äàðààëñàí 12 æèëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí áóñ äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëòèéí äóíäæèéí àëü èõýýñ õýòðýõã¿é áàéõ; 6.1.4. óóë óóðõàéí ñàëáàðûí ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé õóóëèéí ýòãýýäèéí ä¿ðìèéí ñàíä õóâü îðóóëàõ çîðèóëàëòòàé áºãººä òóõàéí õóóëèéí ýòãýýäèéí èðýýä¿éí àøãààñ ýðãýí òºëºãäºõ íºõöºëòýé áàéãóóëñàí ãýðýýíèé äàãóó àâñàí Çàñãèéí ãàçðûí çýýë, ýñõ¿ë ãýðýýíèé ýíýõ¿¿ íºõöºëººð ãàðãàñàí Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëãààã õàìààðóóëàõã¿éãýýð òîîöñîí óëñûí ºðèéí ºíººãèéí ¿íý öýíýýð èëýðõèéëñýí ¿ëäýãäýë íü òóõàéí æèëèéí îíû ¿íýýð òîîöñîí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé 40 õóâèàñ õýòðýõã¿é áàéõ. 7 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã áàðèìòëàõ 7.1.Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã äàðààõ ¿éë àæèëëàãààíä áàðèìòàëíà: 7.1.1. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòûã òîäîðõîéëæ òóñãàõ; 7.1.2. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ; 7.1.3. íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã ãàðãàõ, òàéëàãíàõ, áàòëàõ. 7.2.Ýíý õóóëèéí 7.1.1-ä çààñàí òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòûã äºðâºí æèë òóòàìä íýã óäàà ººð÷ëºí òîãòîîíî. 7.3.Òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõäàà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëíý.
  • 14. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 14 7.4.Ýíý õóóëüä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã áàðèìòëàõã¿éãýýð äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ áîëîí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýõã¿éãýýð òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõûã õîðèãëîíî. 8 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð ò¿äãýëç¿¿ëýõ òîõèîëäîë 8.1.Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã äàðààõ òîõèîëäîëä ò¿ð õóãàöààãààð ò¿äãýëç¿¿ëæ áîëíî: 8.1.1. òóõàéí æèëèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëò íü ºìíºõ æèëòýé õàðüöóóëàõàä “0”, ýñõ¿ë ò¿¿íýýñ áàãà, õàñàõ õóâüòàé áîë; 8.1.2. ãàìøãèéí àþóëûí õîð óðøèã, îíöãîé íºõöºëèéí ¿ð äàãàâðûã àðèëãàõàä òºñ⺺ñ íýìæ øààðäàãäàõ ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýý íü òóõàéí æèëèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òàâàí õóâü áà ò¿¿íýýñ äýýø õýìæýýíä õ¿ðýõýýð áîë. ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛà ÕÀÍÃÀÕ ÒÀËÀÀÐÕÈ ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ 9 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí Èõ Õóðëûí á¿ðýí ýðõ 9.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä Óëñûí Èõ Õóðàë äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 9.1.1. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã ýíý õóóëèéí 11.1.3-ò çààñíû äàãóó òîîöñîí ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéã òóñãàæ òîäîðõîéëñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí õýìæýý, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëæ õóóëü÷ëàí áàòëàõ; 9.1.2. æèëèéí òºñºâ áàòëàõ, ò¿¿íä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõàä ýíý õóóëèéí 11.1.3-ò çààñíû äàãóó òîîöñîí ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéã òóñãàæ òîäîðõîéëñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí
  • 15. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 15 îðëîãûí õýìæýý, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýõ; 9.1.3. ýíý õóóëèéí 8 äóãààð ç¿éëä çààñíûã ¿íäýñëýëòýé ãýæ ¿çâýë òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð õóãàöààãààð ò¿äãýëç¿¿ëýõ øèéäâýðèéã ãàðãàæ, òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ; 9.1.4. ýíý õóóëèéí 10.1.6-ä çààñàí õºòºëáºðèéã õýëýëöýí áàòëàõ, ò¿¿íèé õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ. 10 äóãààð ç¿éë. Çàñãèéí ãàçðûí á¿ðýí ýðõ 10.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä Çàñãèéí ãàçàð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 10.1.1. ýíý õóóëèéí 6.1.2-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâèàð, æèëýýð òîîöîæ Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òóñãàõ; 10.1.2. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðóóëæ, Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.3. òºñâèéí òºñºë áîëîí áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ ñàíàë áîëîâñðóóëàõäàà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýõ; 10.1.4. òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä òàéëàãíàõäàà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëòèéã õàíãàñàí ýñýõ òóõàé òàéëáàðûã õàìòàä íü õ¿ðã¿¿ëýõ; 10.1.5. ýíý õóóëèéí 8.1-ä çààñàí àëü íýã òîõèîëäîë áèé áîëñîí áîë òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð ò¿äãýëç¿¿ëýõ òóõàé ñàíàë,
  • 16. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 16 ò¿¿íòýé õîëáîãäóóëàí òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëèéí òºñëèéã òàíèëöóóëãà, òîîöîî, ¿íäýñëýëèéí õàìò Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.6. ýíý õóóëèéí 8.1-ä çààñàí òîõèîëäîë àðèëñíû äàðàà ãóðâàí ñàðûí äîòîð òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð ò¿äãýëç¿¿ëñýí øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿é áîëãóóëàõ ñàíàëàà ýíý äàãóó õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýíèé õºòºëáºðèéí õàìò Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.7. òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí æóðìûã áàòàëæ, íèéòýä ìýäýýëýõ. 11 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí á¿ðýí ýðõ 11.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 11.1.1. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà, Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òóñãàãäñàí òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòîò ¿ç¿¿ëýëòèéã áàðèìòëàí áîëîâñðóóëæ, õîëáîãäîõ òîîöîî, ä¿í øèíæèëãýýíèé õàìò Çàñãèéí ãàçàðò ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 11.1.2. òºñâèéí òºñºë áîëîí áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ ñàíàë áîëîâñðóóëàõäàà òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã áàðèìòëàõ; 11.1.3. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä áîëîí æèëèéí òºñâèéí òºñºëä òóñãàõ ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí ¿íèéã äàðààõü àðãà÷ëàëààð òîäîðõîéëæ áàéõ:
  • 17. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 17 11.1.3.à.òóõàéí òºñâèéí æèëèéí äàðààõ æèëèéí òºñâèéí òºñºëä áàðèìòëàõ, ò¿¿íèé äàðààãèéí õî¸ð, ãóðàâ äàõü æèëèéí òºñâèéí òºñººëºëä òóñãàõ ãîëíýðòºðëèéíýðäýñáàÿëãèéíòýíöâýðæ¿¿ëñýí ¿íèéã Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàíãààñ ãàðãàñàí ò¿¿õèé ýäèéí ¿íèéí ñòàòèñòèêò òóñãàñàí òóõàéí òºñâèéí æèëèéí ºìíºõ äàðààëñàí õàðãàëçàõ 12, 11, 10 æèëèéí äóíäàæ ¿íý, ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéí òºñººëëèéã ìýäýýëäýã îëîí óëñàä íýð õ¿íä á¿õèé, Çàñãèéí ãàçðààñ òîäîðõîéëñîí ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãààñ òóõàéí æèëèéí ãóðàâäóãààð ñàðä àíõ çàðëàñàí ºäðèéí òóõàéí òºñâèéí æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü ãóðâàí æèëèéí äóíäàæ ¿íèéí òºñººëëèéã äóíäàæëàí òóñ òóñ òîîöîõ; 11.1.3.á. ýíý õóóëèéí 11.1.3.à-ä çààñàí ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí ¿íèéí òîîöîîíä àëòíû òóõàéí òºñâèéí æèëèéí ºìíºõ äàðààëñàí õàðãàëçàõ æèë¿¿äèéí äóíäàæ ¿íèéã òóñãàõäàà ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéí òºñººëëèéã ìýäýýëäýã îëîí óëñàä íýð õ¿íä á¿õèé, Çàñãèéí ãàçðààñ òîäîðõîéëñîí ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãààñ ãàðãàñàí ñòàòèñòèêò òóñãàñàí ¿íèéí äóíäæààð òîîöîõ; 11.1.4. òºñâèéí ã¿éöýòãýë íü äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã õýðõýí õàíãàñàí áàéäàëä ä¿í øèíæèëãýý õèéõ; 11.1.5. ýíý õóóëèéí 10.1.6-ä çààñàí õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ.
  • 18. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 18 ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÓÑÃÀÉ ØÀÀÐÄËÀÃÛà ÄÓÍÄ ÕÓÃÀÖÀÀÍÛ ÒªÑÂÈÉÍ Õ¯ÐÝÝÍÈÉ ÌÝÄÝÃÄÝËÄ ÁÀÐÈÌÒËÀÕ 12 äóãààð ç¿éë. Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë 12.1.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä äàðààõ ¿ç¿¿ëýëòèéã òóñãàíà: 12.1.1. äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîäèò ºñºëòèéí õýìæýý; 12.1.2. õýðýãëýýíèé ¿íèéí ºñºëòèéí ò¿âøèí; 12.1.3. íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí õýìæýý; 12.1.4. íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí äýýä õýìæýý; 12.1.5. íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí ºñºëòèéí õýìæýý; 12.1.6. íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöýë; 12.1.7. íýãäñýí òºñâèéí õºðºíãèéí çàðäëûí õýìæýý; 12.1.8. óëñûí ºðèéí íèéò õýìæýý; 12.1.9. Íèéãìèéí õàëàìæèéí òóõàé3 õóóëüä çààñíû äàãóó òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàðäëûí íèéò õýìæýý. 12.2.Ýíý õóóëèéí 12.1.3-12.1.9-ä çààñàí ¿ç¿¿ëýëòèéã òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí ¿íýìëýõ¿é õýìæýý áîëîí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâèàð òîîöíî. 12.3.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë íü äàðààõ àãóóëãàòàé áàéíà: 12.3.1. òºñâèéí áîäëîãî, çîðèëòûã ýíý õóóëèéí 5 äóãààð ç¿éëä çààñàí òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, 6 äóãààð ç¿éëä çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä 3 Íèéãìèéí õàëàìæèéí òóõàé õóóëü- “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2006 îíû 4 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  • 19. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 19 íèéö¿¿ëæ äóíä õóãàöààãààð òîäîðõîéëñîí áàéäàë; 12.3.2. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëæ òóñãàñàí òºñâèéí áîäëîãûí çîðèëòûã õàíãàõ àðãà õýìæýý; 12.3.3. ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé áàéäàëä òºñâèéí áîäëîãûí íºëººëëèéí òàëààð õèéñýí ä¿í øèíæèëãýý; 12.3.4. ºìíºõ õî¸ð æèëèéí ã¿éöýòãýë, òóõàéí æèëèéí òºñºâëºëò, äàðààãèéí æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü äàðààëñàí õî¸ð æèëèéí òºëºâ áàéäëûã õàìðóóëàí òîîöñîí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í, õýðýãëýýíèé ¿íèéí ò¿âøèí, ìºíãºíèé áîäëîãûí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò, àæèë ýðõëýëò áîëîí àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèí, òºëáºðèéí òýíöýë, ãàäààä õóäàëäààíû óðñãàë òýíöëèéí òàëààðõè ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä; 12.3.5. ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëºâ áàéäàë, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõîä õýðýãëýñýí àðãà÷ëàë, òîîöîîíû ¿íäýñëýë; 12.3.6. òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãîîð òîîöñîí íýãäñýí òºñâèéí òýíöýë, óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëò, òºñâèéí íèéò îðëîãî, çàðëàãûã áàãòààñàí òºñâèéí ãîë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, òýäãýýðèéí òºëºâëºãººã ã¿éöýòãýë, ¿ð ä¿íòýé íü õàðüöóóëñàí áàéäàë; 12.3.7. òºñâèéí áîëçîøã¿é ºð òºëáºð, ò¿¿íèé òàëààðõè øèíæèëãýý; 12.3.8. ºìíºõ 2 æèëèéí ã¿éöýòãýë, òóõàéí æèëèéí òºñºâëºëò, äàðààãèéí æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü äàðààëñàí õî¸ð æèëèéí òºëºâ áàéäëûã
  • 20. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 20 õàìðóóëàí òîîöñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí òºëºâëºãºº áîëîí ò¿¿íèé ã¿éöýòãýë, òºñâèéí íèéò çàðëàãûí õýìæýý, ò¿¿íèé ºñºëò, òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õýìæýý, òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöëèéí çîðèëòîò ¿ç¿¿ëýëò, ò¿¿íèé ã¿éöýòãýë, óëñûí ºðèéí íèéò ¿ëäýãäýë, àâ÷ àøèãëàõ çýýë, ºðèéí áè÷èã ãàðãàëòûí òàëààðõè íýãäñýí òºñâèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä; 12.3.9. òºñâèéí òºëºâëºëòèéí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöñýí áàéäàë, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëýýð òàâèãäñàí çîðèëò, àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí áàéäàë. 13 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ 13.1.Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã Òºðèéí àóäèòûí òóõàé4 õóóëüä çààñíû äàãóó çîõèöóóëíà. 14ä¿ãýýðç¿éë.Òºñâèéíòóñãàéøààðäëàãûíõýðýãæèëòèéã òàéëàãíàõ 14.1.Çàñãèéí ãàçàð òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðõýí õàíãàñàí òóõàé ä¿ãíýëò, òàéëàíã áýëòãýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíä òóñãàæ, Óëñûí Èõ Õóðàëä òàéëàãíàíà. 14.2.Ýíý õóóëèéí 14.1-ä çààñàí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíä òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãà àóäèò õèéõäýý òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðõýí õýðýãæ¿¿ëñýí áàéäàëä ä¿ãíýëò ãàðãàíà. 15 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òºñºëä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõàä ¿íýëãýý õèéëãýæ, ä¿ãíýëò ãàðãóóëàõ 15.1.Óëñûí Èõ Õóðàë íü äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîí æèëèéí òºñºâò, ýñõ¿ë Çàñãèéí ãàçðààñ Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëñýí ýäãýýð áàðèìò áè÷ãèéí òºñºëä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ, øèíý õºòºëáºð íýìæ òóñãàõ òîõèîëäîëä óã 4 Òºðèéí àóäèòûí òóõàé õóóëü-Òºðèéí ìýäýýëýë ýìõòãýëèéí 2003 îíû 2 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 21. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 21 àñóóäàë íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëºâ áàéäàëä áîëîí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã áàðèìòëàõàä õýðõýí íºëººëºõ òàëààð Çàñãèéí ãàçðààð ¿íýëãýý õèéëãýæ, ä¿ãíýëò ãàðãóóëæ áîëíî. ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛà ÕÀÍÃÀÕ 16 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí 16.1.Òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöñýí íýãäñýí òºñâèéí äóíä, óðò õóãàöààíû òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãî á¿õèé Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíòàé áàéíà. 16.2.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºí㺠íü äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òàâàí õóâèàñ äîîøã¿é áàéíà. 16.3.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã á¿ðä¿¿ëýõ, çàðöóóëàõ, õÿíàëò òàâèõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé5 õóóëèàð çîõèöóóëíà. ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÑÀÍÕ¯¯ÃÈÉÍ ÕÓÐÈÌÒËÀËÛÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÀ 17 äóãààð ç¿éë. Ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàë, ò¿¿íèé õºðºí㺠îðóóëàëò 17.1.Ýíý õóóëèéí 16.2-ò çààñàí Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºíãèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé 10 õóâèàñ äàâñàí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí õºðºí㺺ð äîòîîä áîëîí ãàäààä çàõ çýýëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí îíîâ÷òîé õýìæýýã Ìîíãîëáàíêíû Åðºíõèéëºã÷, ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí áîëîí ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé õàìòàðñàí øèéäâýðýýð æèë á¿ð òîãòîîíî. /Ýíý çààëòàä 2012 îíû 08 äóãààð ñàðûí 17-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðóóëñàí/ 17.2.Ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñàí õýìæýýã òîãòîîõäîî èíôëÿöèéí ºñºëòèéã íýã îðîíòîé òîîíä õÿçãààðëàõ, òºãðºãèéí õàíøèéí îãöîì õýëáýëçëýýñ ñýðãèéëýõ, ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîëîí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã àëäàãäóóëàõã¿é áàéõ 5 Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëü - “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2006 îíû 27 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 22. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 22 çîðèëòòîé óÿëäóóëíà. 17.3.Çàñãèéí ãàçàð äîòîîä çàõ çýýëäõèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñíû äàãóó òîãòîîñîí õýìæýýíä áàãòààæ òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíêíû áóöààí õóäàëäàí àâàõ íºõöºëòýé ãàðãàñàí óðò õóãàöààò ¿íýò öààñûã õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó õóäàëäàí àâíà. 17.4.Òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíê ýíý õóóëèéí 17.3-ò çààñàí ¿íýò öààñûã áîðëóóëæ, òàòàí òºâëºð¿¿ëñýí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí ýõ ¿¿ñâýðýýð çºâõºí õºãæëèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí äàðààõü òºñºë, àðãà õýìæýýã äóíä, óðò õóãàöààíû çýýëýýð ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ áîëíî: 17.4.1. òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý, ãàçðûí òîñ áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð, ýð÷èì õ¿÷íèé öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ áàéãóóëàõ; 17.4.2. îëîí óëñûí áîëîí Åâðîïûí õîëáîîíû ñòàíäàðòûí øààðäëàãà õàíãàñàí ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ. 17.5.Òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíê ýíý õóóëèéí 17.4.1, 17.4.2-ò çààñàí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýã ñîíãîí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõäýý Áàíêíû òóõàé,6 Áàíê, ýðõ á¿õèé õóóëèéí ýòãýýäèéí ìºíãºí õàäãàëàìæ, òºëáºð òîîöîî, çýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû òóõàé7 õóóëèéã áàðèìòàëíà. /Ýíý õýñãèéã 2011 îíû 02 äóãààð ñàðûí 10-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí/. 17.6.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñíû äàãóó òîãòîîñîí ãàäààä çàõ çýýëä õèéõ ñàíõ¿¿ãèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã Ìîíãîëáàíêààð ãýðýýíèé äàãóó ã¿éöýòã¿¿ëíý. 17.7.Ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñàí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí õºðºíãèéã ýíý õóóëèéí 17.3-ò çààñíààñ ººð çîðèóëàëòààð çàðöóóëàõ, ýíý õóóëèéí 17.6-ä çààñíààñ ººð õýëáýðýýð ñàíõ¿¿ãèéí õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõèéã õîðèãëîíî. ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà 6 Áàíêíû òóõàé õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë”ýìõòãýëèéí 2010 îíû 7 äóãààðò íèéòëýãäñýí. 7 Áàíê, ýðõ á¿õèé õóóëèéí ýòãýýäèéí ìºíãºí õàäãàëàìæ, òºëáºð òîîöîî, çýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë”ýìõòãýëèéí 1996 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  • 23. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 23 ÁÓÑÀÄ 18 äóãààð ç¿éë. Õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ¿íäýñëýë 18.1.Ýíý õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëèéã çºð÷ñºí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä õóóëüä çààñíû äàãóó õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 18.2.Çàñãèéí ãàçðààñ ºðãºí ìýä¿¿ëñýí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë, òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí òºñºë íü òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãààã¿é òîõèîëäîëä òºñâèéí òºñëèéã áóöààíà. 18.3. Íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë íü òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã ýíý õóóëèéí 8.1-ä çààñíààñ áóñàä øàëòãààíààð õàíãààã¿é íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí ãóðàâäóãààð ç¿éëèéí 4-ò çààñíû äàãóó Çàñãèéí ãàçðûã îãöðóóëàõ òóõàé ñàíàë ãàðãàõ ¿íäýñëýë áîëíî. 18.4. Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë, æèëèéí òºñºâ áàòëàõ, òýäãýýðò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõäàà òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãààã¿é íü Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Ãó÷èí ãóðàâäóãààð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñãèéí 1-ä çààñíû äàãóó õîðèã òàâèõ á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõ ¿íäýñëýë áîëíî. 19 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéã äàãàæ ìºðäºõ æóðàì 19.1.Ýíý õóóëèéí 6.1.2, 6.1.3-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã 2013 îíû òºñâèéí æèëýýñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. 19.2.Ýíý õóóëèéí 6.1.4-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã 2014 îíû òºñâèéí æèëýýñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. 19.3.Ýíý õóóëèéí 6.1.4-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õºãæëèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýðèéí áîäèò õýðýãöýý, ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîë á¿õèé àøèãò ìàëòìàëûí îðäûí àøèãëàëòààñ òºñºâò îðóóëàõ îðëîãî, òýäãýýð îðä àøèãëàëòûí óðüä÷èëãàà òºëáºðèéí áîëîìæ, ºìíºõ æèë¿¿äýä àâ÷ àøèãëàñàí ãàäààä çýýëèéí ýðãýí òºëºëòèéí õóâààðüòàé óÿëäóóëæ, ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð óëñûí íèéò ºðèéí ºíººãèéí öýâýð ¿íý
  • 24. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 24 öýíýýð èëýðõèéëñýí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâü õýìæýýã 2011 îíû òºñâèéí æèëä 50 õóâèàñ, 2012 îíû òºñâèéí æèëä 60 õóâèàñ, 2013 îíû òºñâèéí æèëä 50 õóâèàñ, 2014 îíû òºñâèéí æèëýýñ ýõëýí 40 õóâèàñ òóñ òóñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéíà. 19.4.Ýíý õóóëèéí 19.3-ò çààñíû äàãóó ºíººãèéí öýâýð ¿íý öýíýýð èëýðõèéëñýí óëñûí íèéò ºðèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâü õýìæýýíèé 40 õóâèàñ äàâñàí õýñýãò Çàñãèéí ãàçàð çºâõºí ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñàí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàë áèé áîëãîõ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýíý õóóëèéí 17.4.1, 17.4.2-ò çààñàí õºãæëèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí çîðèóëàëòààð òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíêèíä çýýëèéí áàòàëãàà ãàðãàíà. 19.5.Ýíý õóóëèéí 16.2-ò çààñàí íºõöºëèéã 2018 îíû òºñâèéí æèëýýñ ºìíº õàíãàíà. 19.6.Óëñûí Èõ Õóðëûí íýãäñýí õóðàëäààíä îðîëöñîí ãèø¿¿äèéí ãóðàâíû õî¸ðîîñ äîîøã¿é õóâèéí ñàíàëààð ýíý õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëæ áîëíî. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  • 25. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 25 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÓÑÃÀÉ ÑÀÍÃÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëüä äîð äóðäñàí àãóóëãàòàé äàðààõü ç¿éë, çààëò íýìñ¿ãýé: 1/5 äóãààð ç¿éëèéí 5.4.28 äàõü çààëò: “5.4.28.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí.” 2/6 äóãààð ç¿éëèéí 6.2.8 äàõü çààëò: “6.2.8.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí.” 3/ 91 ä¿ãýýð ç¿éë: “91 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí 91 .1.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí íü òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã ìºðäºæ, íýãäñýí òºñâèéí äóíä, óðò õóãàöààíû òýíöâýðòýé, òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ, òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí ãîðèìûã õýðýãæ¿¿ëýõýä ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãñëèéí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. 91 .2.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíã äàðààõü ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: 91 .2.1. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé8 õóóëüä çààñàí íºõöºëººð òîäîðõîéëñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãîîñ äàâñàí òºñâèéí îðëîãî; 91 .2.2. òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöëèéí àøèã; 91 .2.3. Çàñãèéí ãàçðûí íººö ñàíãèéí áîëîí Ýðñäýëèéí ñàíãèéíòóõàéíòºñâèéíæèëèéíçàðöóóëàãäààã¿é ÷ºëººò ýõ ¿¿ñâýð; 8 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 30 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 26. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 26 91 .2.4. Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãààíààñ îëñîí îðëîãî; 91 .2.5. áóñàä îðëîãî. 91 .3.Ýíý õóóëèéí 91 .1-ä çààñàí ñàíãèéí õºðºí㺺ñ äîð äóðäñàí ñàíõ¿¿æèëò õèéõ çîðèóëàëòààð óëñûí òºñºâò øèëæ¿¿ëæ áîëíî: 91 .3.1. òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí òºëºâëºãºº, òºñâèéí îðëîãûí ã¿éöýòãýëèéí çºð¿¿; 91 .3.2. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 8 äóãààð ç¿éëä çààñàí òîõèîëäëûí óëìààñ ¿¿ññýí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí íýìýëò ýõ ¿¿ñâýð. 91 .4.Ýíý õóóëèéí 91 .3.1-ä çààñàí çºð¿¿ã íºõºí çàðöóóëàëò õèéõ øèéäâýðèéã Çàñãèéí ãàçàð ãàðãàí õýðýãæ¿¿ëæ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëä òóñãàíà. 91 .5.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºí㺠íü ýíý õóóëèéí 91 .3.1-ä çààñàí òºñâèéí àëäàãäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýä õ¿ðýëöýõã¿é òîõèîëäîëä óã àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèóëàëòààð Çàñãèéí ãàçàð Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 6.1.4-ò çààñàí óëñûí ºðèéí õÿçãààðò áàãòààí çýýë àâ÷ áîëíî. 91 .6.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºíãèéã Ìîíãîëáàíêèí äàõü òºðèéí ñàíãèéí òóñãàé äàíñàíä áàéðøóóëíà. 91 .7.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºíãèéã ýíý õóóëèéí 91 .3-ò çààñàí çîðèóëàëòààð ñàíõ¿¿æèëò õèéõýä áàéíãà õºðâºõ ÷àäâàðòàé áàéëãàõ, ýðñäýëýýñ õàìãààëàõ, îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä ¿ð àøèãòàé õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõýä ÷èãëýñýí ñàíõ¿¿ãèéí íººöèéí óäèðäëàãûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýíòºðèéíçàõèðãààíûòºâáàéãóóëëàãà,Ìîíãîëáàíêõîîðîíä áàéãóóëñàí ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð Ìîíãîëáàíê õýðýãæ¿¿ëíý.” 2 äóãààð ç¿éë. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëèéí õóóëèéí 2 äóãààð ç¿éëèéí 2.1 äýõ õýñãèéí “õóóëü òîãòîîìæ íü” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé,” ãýæ íýìñ¿ãýé. 3 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  • 27. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 27 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÍÝÃÄÑÝÍ ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëèéí 2 äóãààð ç¿éëèéí 2.1 äýõ õýñãèéí “ýíý õóóëü áîëîí” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé,” ãýæ, 13 äóãààð ç¿éëèéí 13.1, 13.3 äàõü õýñãèéí “Çàñãèéí ãàçðûí íººö õºðºíãº,” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí,” ãýæ òóñ òóñ íýìñ¿ãýé. 2 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  • 28. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 28 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÒªÑÂÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÀ, ÑÀÍÕ¯¯ÆÈËÒÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ, ªªÐ×˪ËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëèéí 7.1.2 äàõü õýñãèéí “Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºð” ãýñíèé ºìíº “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5, 6 äóãààð ç¿éëèéã áàðèìòëàí,” ãýæ, 8 äóãààð ç¿éëèéí 8.1.2 äàõü çààëòûí“óëñûí òºñâèéí òºñëèéã” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5,6 äóãààð ç¿éëèéã áàðèìòëàí áîëîâñðóóëæ” ãýæ, 9 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 9.1.4 äýõ çààëòûí “Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò” ãýñíèé ºìíº “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5,6 äóãààð ç¿éëä áîëîí” ãýæ, 37 äóãààð ç¿éëèéí 37.1 äýõ õýñãèéí “òºñâèéí ã¿éöýòãýë” ãýñíèé äàðàà“, ò¿¿íèé äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä õýðõýí íèéöñýí òàëààðõè ä¿í øèíæèëãýý“ ãýæ òóñ òóñ íýìñ¿ãýé. 2 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëèéí 6.1.2 äàõü çààëòûã äîð äóðäñàíàà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñóãàé: ”6.1.2.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5, 6 äóãààð ç¿éëä çààñíûã áàðèìòëàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã õýëýëöýí áàòëàõ;” 3 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí “òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýñíèéã òîõèîëäîë á¿ðò íü “äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýæ ººð÷èëñ¿ãýé.
  • 29. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 29 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí 25 äóãààð ç¿éëèéí 25.2 äàõü õýñãèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñóãàé. 5 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  • 30. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 30 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2011 îíû 12 ñàðûí 15 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×ÈÉÍ ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí õóóëüä äîð äóðäñàí àãóóëãàòàé 231 ä¿ãýýð ç¿éë íýìñ¿ãýé: “231 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò òàâèãäàõ øààðäëàãà 231 .1.Ñîíãóóëüä íýð äýâøèã÷èéí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò òóõàéí íýð äýâøèã÷èéã äýâø¿¿ëñýí óëñ òºðèéí íàì, óëñ òºðèéí íàìóóäûí ñîíãóóëèéí ýâñëèéí Óëñûí Èõ Õóðëûí áîëîí àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí ñîíãóóëüä îðîëöñîí ìºðèéí õºòºëáºðò òóñãàãäààã¿é, óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æèëò øààðäàãäàõ àëèâàà çîðèëòûã òóñãàõã¿é áàéíà. 231 .2.Ñîíãóóëüä íýð äýâøèã÷ íü ñîíãóóëü çîõèîí áàéãóóëàõ õóãàöààíä ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðòºº òóñãàãäààã¿é àëèâàà çîðèëò, àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð àìëàõ, ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëàõûã õîðèãëîíî. 231 .3.Ýíý õóóëèéí 231 .1, 231 .2-ò çààñíûã çºð÷ñºí íü Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íýð äýâøèã÷èéã á¿ðòãýõã¿é áàéõ, á¿ðòãýëýýñ õàñàõ ¿íäýñëýë áîëíî.” 2 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã 2011 îíû 12 äóãààð ñàðûí 15-íû ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  • 31. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 31 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÀÑ ÄÎËÄÓÃÀÀÐ ÁYËÝà ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÌªÐÈÉÍ ÕªÒªËÁªÐ, ÑÓÐÒÀË×ÈËÃÀÀ 34 ä¿ãýýð ç¿éë.Ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºð 34.1.Íàì, ýâñýë áîëîí áèå äààí íýð äýâøèã÷ íü ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðòýé áàéíà. 34.2.Íàì, ýâñëýýñ íýð äýâøèã÷ íü òóõàéí íàì, ýâñëèéí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðººñ ººð áèå äààñàí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðòýé áàéõûã õîðèãëîíî. 34.3.Ýíý õóóëèéí 34.1-ä çààñàí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò ìºíãº, ýä õºðºíãº, ýä õºðºíãºòýé õîëáîãäñîí ýðõ îëãîõ, óóë óóðõàé, ãàçðûí òîñ, ýðäýñ áàÿëãèéí áîëîí áóñàä ñàëáàðûí îðëîãîîñ èðãýäýä àëèâàà õèøèã, õóâü, òýäãýýðòýé àäèëòãàõ áóñàä ç¿éë õ¿ðòýýõ, ýñõ¿ë çýýëèéí áîëîí áóñàä ºð òºëáºðèéã õ¿÷èíã¿éä òîîöîõ, õºðâ¿¿ëýõ, ò¿¿í÷ëýí ¿íý òºëáºðã¿é, ýñõ¿ë õÿìäðàëòàé ¿íýýð ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ, ýñõ¿ë àæëûí áàéðàíä çóó÷ëàõ, àæèëä îðóóëàõ çýðýã àìëàëò àâàõààð òóñãàõûã õîðèãëîíî. 34.4.Íàì, ýâñëèéí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò ñàíõ¿¿ãèéí òîäîðõîé ýõ ¿¿ñâýð øààðäñàí àðãà õýìæýý òóñãàãäñàí òîõèîëäîëä ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ çàðäëûí ä¿í íü Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä9 çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöñýí áàéíà. 34.5.Íàì, ýâñýë ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðºº Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöýæ áàéãàà ýñýõ òàëààð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãààð ä¿ãíýëò ãàðãóóëíà. 34.6.Ñîíãóóëüä îëîíõè ñóóäàë àâñàí íàì, ýâñëèéí ñîíãóóëèéí 9 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 30 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 32. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 32 ìºðèéí õºòºëáºð íü òóõàéí ñîíãóóëèéí ¿ð ä¿íä áàéãóóëàãäñàí Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàéãóóëàõ Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðèéí ¿íäýñ áîëíî. 34.7.Íàì, ýâñýë áîëîí áèå äààí íýð äýâøèã÷ íü ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí òàëààðõ òîîöîî, ñóäàëãààã õºíäëºíãèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãààð õÿíóóëñàí áàéíà. 34.8.Ýíý õóóëèéí 34.2, 34.3-ò çààñíûã çºð÷ñºí íü òóõàéí íýð äýâøèã÷èéã íýðèéí æàãñààëòààñ õàñàõ, íàì, ýâñëèéã ñîíãóóëüä îðîëöîõîîð á¿ðòãýñýí òóõàé øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿éä òîîöîõ ¿íäýñëýë áîëîõ áºãººä óã øèéäâýðèéã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íèéòýä ìýäýýëíý.
  • 33. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 33 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2011 îíû 12 ñàðûí 23 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ /Øèíý÷èëñýí íàéðóóëãà/ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí çîðèëò 1.1.Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü òºñºâ, ò¿¿íèé çàð÷èì, òîãòîëöîî, á¿ðýëäýõ¿¿í, àíãèëëûã òîãòîîæ, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, òºñâèéí õàðèëöààíä îðîëöîã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã, õàðèóöëàãûã òîäîðõîéëæ, òºñºâ áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, çàðöóóëàõ, á¿ðòãýõ, òàéëàãíàõ, õÿíàëò òàâèõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ 2.1.Òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü,10 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü,11 ýíý õóóëü áîëîí ýäãýýð õóóëüòàé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 3 äóãààð ç¿éë. Õóóëèéí ¿éë÷ëýõ õ¿ðýý 3.1.Ýíý õóóëü íü òºñâèéí áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé àëáàí òóøààëòàí, Çàñãèéí ãàçðûí áîëîí îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàí, òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð õýðýãæ¿¿ëäýã áîëîí õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºñºâò îðëîãî òºâëºð¿¿ëýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýäýã òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäýä 10 Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1992 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí. 11 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü - “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 30 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 34. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 34 õàìààðíà. 3.2.Ýíý õóóëüä çààñàí õºòºëáºðèéí òºëºâëºëò, ¿ð ä¿íãèéí ãýðýý, ò¿¿íèé ã¿éöýòãýë, òàéëàãíàëòàé õîëáîãäñîí çîõèöóóëàëò íü õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí ã¿éöýòãýõ àæèë ýðõëýõ ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí ã¿éöýòãýõ àæèëä õàìààðàõã¿é. 3.3.Ýíý õóóëüä çààñàí èë òîä áàéäàëòàé õîëáîãäñîí çîõèöóóëàëò íü õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºðèéí íóóöàä õàìààðàõ òºñºâò áîëîí ýíý õóóëèéí 3.2-ò çààñàí ã¿éöýòãýõ àæèëä õàìààðàõã¿é. 3.4.Òºñâèéí õàðèëöààã çºâõºí ýíý õóóëèàð çîõèöóóëàõ áºãººä îðîí íóòàã, ñàëáàðûí ¿éë àæèëëàãààíä ñàíõ¿¿æèëòèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí õýìæýýã õóóëü÷ëàí òîãòîîõ, ò¿¿íèéã õóâààðèëàõ àëèâàà õàðèëöàà ¿¿íä íýãýí àäèë õàìààðíà. 4 ä¿ãýýð ç¿éë.Õóóëèéí íýð òîìü¸îíû òîäîðõîéëîëò 4.1.Ýíý õóóëüä õýðýãëýñýí äàðààõ íýð òîìü¸îã äîð äóðäñàí óòãààð îéëãîíî: 4.1.1. “òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëä çààñíûã; 4.1.2. “äóíä õóãàöàà” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.9-ä çààñíûã; 4.1.3. “äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.10-ò çààñíûã; 4.1.4. “òºñâèéí òºñºë” ãýæ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ¿íäýñëýí, õóóëüä çààñàí øààðäëàãûí äàãóó òºñâèéí øàòëàë á¿ðýýð òºñâèéí àíãèëàë àøèãëàí Çàñãèéí ãàçðààñ Óëñûí Èõ Õóðàëä, ò¿¿í÷ëýí á¿õ øàòíû Çàñàã äàðãààñ òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëñýí òºñâèéí ñàíàëûã; 4.1.5. “òºñºâ” ãýæ òºðèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä
  • 35. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 35 øààðäàãäàõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîõ çîðèëãîîð òºðèéí ìýäýëä õóðèìòëóóëàí õóâààðèëæ, çàðöóóëàõ õºðºíãº, îðëîãî, çàðëàãà, ºð, òºëáºð, ñàíõ¿¿ãèéí àìëàëò áîëîí ¿¿ðýã, òýäãýýðòýé õîëáîãäñîí ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãàà, õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýý, ò¿¿íä øààðäàãäàõ îðö, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí íèéëáýð öîãöûã; 4.1.6. “óëñûí òºñºâ” ãýæ Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí, Çàñãèéí ãàçàð áîëîí óëñûí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí á¿ðä¿¿ëæ, õóâààðèëàí çàðöóóëàõ òºñâèéã; 4.1.7. “ñóóðü ò¿âøèíä ¿íäýñëýñýí òºñºâ” ãýæ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òààìàãëàëä íèéö¿¿ëæ, òóõàéí òºñºâ õýðýãæèõ æèëä õóóëü òîãòîîìæ, ýñõ¿ë òºðèéí áîäëîãîä ººð÷ëºëò îðîõã¿é áàéõààð òîîöñîí òºñâèéí òîîöîîã; 4.1.8. “æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð” ãýæ òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òóõàéí æèëèéí òºñºâ áîëîâñðóóëàõàä áàðèìòëàõ îðëîãûí äîîä õýìæýý, çàðëàãûí äýýä õýìæýýã; 4.1.9. “òºñâèéí îðëîãî” ãýæ õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí áîëîí îðîí íóòãèéí òºñºâ á¿ðä¿¿ëýõ îðëîãî, òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûã; 4.1.10. “òºñâèéí çàðëàãà” ãýæ òºñºâ çàõèðàã÷èéí ¿éë àæèëëàãàà, õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð áàòëàãäñàí òºñ⺺ñ õóâààðèëàí, çàðöóóëàõ õºðºíãèéã; 4.1.11. “òºñâèéí òýíöýë” ãýæ òóõàéí òºñâèéí æèëèéí òºñâèéí íèéò îðëîãî, çàðëàãûí çºð¿¿ã;
  • 36. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 36 4.1.12. “òºñâèéí àøèã” ãýæ òºñâèéí çàðëàãààñ äàâñàí îðëîãûã; 4.1.13. “òºñâèéí àëäàãäàë” ãýæ òºñâèéí îðëîãîîñ äàâñàí çàðëàãûã; 4.1.14. ”îðëîãî” ãýæ òóõàéí ýòãýýäèéí äîòîîä ã¿éëãýýíýýñ áóñàä ãàäíààñ õ¿ëýýí àâàõ á¿õ òºðëèéí ã¿éëãýýã; 4.1.15. ”çàðëàãà” ãýæ òóõàéí ýòãýýäèéí äîòîîä ã¿éëãýýíýýñ áóñàä ãàäàãø ÷èãëýñýí á¿õ òºðëèéí ã¿éëãýýã; 4.1.16. “õºòºëáºð” ãýæ òºñºâ õóâààðèëàõ çîðèëãîîð ¿ð ä¿íã íü òîîöîæ, òàéëàãíàæ áîëîõóéö ººð õîîðîíäîî óÿëäàà á¿õèé òºðèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õàíãàõàä ÷èãëýñýí áàãö àðãà õýìæýýã; 4.1.17. “àðãà õýìæýý” ãýæ õºòºëáºðèéí á¿ðýëäýõ¿¿íä áàãòàõ, òîî õýìæýý, öàã õóãàöàà, ÷àíàðûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýýð òîäîðõîéëîãäîõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã; 4.1.18. “îðö” ãýæ òóõàéí àæèë, ¿éë÷èëãýýã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ ýä õºðºí㺠áîëîí ýäèéí áóñ õºðºíãèéã; 4.1.19. “ýäèéí çàñãèéí òîìñãîñîí àíãèëàë” ãýæ ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûí õýä õýäýí ç¿éëèéã íýãòãýí á¿ëýãëýñíèéã; 4.1.20. “ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëàë” ãýæ ýäèéí çàñãèéí àíãèëëûí àíõäàã÷ ç¿éëèéã; 4.1.21. “ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã” ãýæ òºñâèéí àëäàãäëûã íºõºõ çîðèëãîîð îëãîõ õºðºíãèéã; 4.1.22. “îðëîãûí øèëæ¿¿ëýã” ãýæ îðîí íóòãèéí òºñâèéã äýìæèõ çîðèëãîîð äýýä øàòíû òºñâèéí îðëîãîîñ îðîí íóòãèéí òºñºâò òîîöîæ îëãîõ õºðºíãèéã;
  • 37. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 37 4.1.23. “òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëýã” ãýæ ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîð òóñãàéëàí òîãòîîñîí çîðèóëàëò, íºõöºë, øààðäëàãûí äàãóó àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâò óëñûí òºñ⺺ñ îëãîõ õºðºíãèéã; 4.1.24. ”õºðºí㺠îðóóëàëò” ãýæ òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ, òóõàéí øàòíû òºñºâò õàìààðàõ õóóëèéí ýòãýýäèéí ºì÷ëºëä øèëæèõ õºðºíãèéí çàðëàãûã; 4.1.25. “òàòâàðûí çàðëàãà” ãýæ òàòâàðûí õóóëèàð òóõàéí æèëä òàòâàð òºëºã÷èä îëãîõ òàòâàðûí õºíãºëºëò, ÷ºëººëºëòèéã; 4.1.26. “òºñâèéí òîäîòãîë” ãýæ òóõàéí æèëèéí òºñâèéã áàòàëñàí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí øèéäâýðò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõûã; 4.1.27. “îðîí íóòãèéí òºñºâ” ãýæ àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààñ áàòàëñàí, òóõàéí øàòíû òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí á¿ðä¿¿ëæ, õóâààðèëàí çàðöóóëàõ òºñâèéã; 4.1.28. “îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàí” ãýæ îðîí íóòãèéí õºãæëèéã äýìæèõ, á¿ñ íóòãèéí òýíöâýðòýé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñ⺺ñ îðîí íóòãèéí òºñºâò îëãîõîîð äàõèí õóâààðèëàëò õèéõ õºðºíãèéã; 4.1.29. “îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü îðëîãî” ãýæ òóõàéí øàòíû òºñºâò îðîõ òàòâàðûã äîîä õóâü, õýìæýýãýýð òîîöñîí îðëîãî áîëîí òàòâàðûí áóñ îðëîãûí íèéëáýðèéã; 4.1.30. “îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãà” ãýæ ýíý õóóëèéí 58.1.1, 58.2.1, 58.3.1, 58.4.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðýãòýé õîëáîãäîõ óðñãàë áîëîí õºðºíãèéí çàðëàãà, ýíý õóóëèéí 58.1.4, 58.1.14, 58.2.4, 58.2.13, 58.3.2, 58.3.5, 58.4.2, 58.4.6-ä çààñàí
  • 38. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 38 ÷èã ¿¿ðýãòýé õîëáîãäîõ óðñãàë çàðëàãûí íèéëáýðèéã; 4.1.31. “îðîí íóòãèéí òºñâèéí ¿íäñýí òýíöëèéí àëäàãäàë” ãýæ îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü îðëîãîîñ äàâñàí îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãûã; 4.1.32. “Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ” ãýæ Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëèéí12 äàãóó á¿ðä¿¿ëæ, çàðöóóëàõ, òóõàéí æèëä Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí òºñâèéã; 4.1.33. ”Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ” ãýæ Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëèéí13 äàãóó á¿ðä¿¿ëæ, çàðöóóëàõ, òóõàéí æèëä Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí òºñâèéã; 4.1.34. ”òºñâèéí áàéãóóëëàãà” ãýæ áàòëàãäñàí òºñâèéí äàãóó òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã õýðýãæ¿¿ëäýã, Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëèéí14 7.1.3-ò çààñíû äàãóó ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä á¿ðòã¿¿ëñýí òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, àøãèéí òºëºº áóñ õóóëèéí ýòãýýäèéã; 4.1.35. “òºñâèéí çàõèðàã÷” ãýæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã; 4.1.36. “òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷” ãýæ ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàãäñàí òºñâèéã õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó õóâààðèëàõ, õÿíàëò òàâèõ, çàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 12 Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1994 îíû 8 äóãààðò íèéòëýãäñýí. 13 Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2009 îíû 45 äóãààðò íèéòëýãäñýí. 14 Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2003 îíû 22 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 39. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 39 4.1.37. “òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷” ãýæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ààñ õóâààðèëñàí ÷èã ¿¿ðãèéí òºñâèéã òºëºâëºõ, òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èä õóâààðèëàõ, õÿíàëò òàâèõ, õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó çàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 4.1.38. “òºñâèéíøóóäçàõèðàã÷”ãýæòºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ààñ õóâààðèëñàí ÷èã ¿¿ðãèéí òºñâèéã òºëºâëºõ, õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó çàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 4.1.39. ”òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ã¿éöýòãýã÷” ãýæ òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ãýðýýíèé äàãóó ã¿éöýòãýæ, òóõàéí àæèë, ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, òîî õýìæýý, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí òàëààðõ õàðèóöëàãûã áèå äààí õ¿ëýýõ ýòãýýäèéã; 4.1.40. “òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãàà” ãýæ òºñºâ, ìºíãºí õºðºíãº, ºð òºëáºðèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, òºëáºð òîîöîîã ã¿éöýòãýõ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõûã; 4.1.41. ”òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñ” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí íýãäñýí çîõèöóóëàëò á¿õèé òºñâèéí åðºíõèé äàíñ áîëîí Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñºâò õàìààðàõ á¿õ òºñâèéí çàõèðàã÷èéí Ìîíãîëáàíêèíä áàéðøèõ ìºíãºí õºðºíãèéí õàðèëöàõ äàíñûã; 4.1.42. ”òºñâèéí åðºíõèé äàíñ” ãýæ òóõàéí øàòíû òºñâèéí ìºíãºí ã¿éëãýýã íýãòãýí á¿ðòãýõ õàðèëöàõ äàíñûã; 4.1.43. “çàðöóóëàëòûí ýðõ” ãýæ áàòëàãäñàí òºñâèéí õ¿ðýýíä òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ñàð, óëèðàëä çàðöóóëàõ òºñâèéí äýýä õÿçãààðûã;
  • 40. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 40 4.1.44. “Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí óäèðäëàãà” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû ñàíõ¿¿ãèéí çàðäàë, ýðñäýëèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ ñòðàòåãè áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã; 4.1.45. ”ºð” ãýæ ºðèéí õýðýãñëýýð äàìæóóëàí òóõàéí ýòãýýäýýñ áóñàä ýòãýýäèéí ºìíº èðýýä¿éä ýðãýí òºëºõ òºëáºðèéí ¿¿ðãèéã; 4.1.46. “ºðèéí õýðýãñýë” ãýæ á¿õ òºðëèéí çýýë, ¿íýò öààñ áîëîí ºð ¿¿ñãýõ àëèâàà ãýðýý, õýëöëèéã; 4.1.47. “óëñûí ºð” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.8-ä çààñíûã; 4.1.48. “áîëçîøã¿é ºð òºëáºð” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí ãàðãàñàí áàòàëãààã õàíãàõ, ýñõ¿ë ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, óëñ òºð, íèéãýì, ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð òºðººñ õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãûí àðãà õýìæýýòýé õîëáîãäîí òºñºâò ¿¿ñ÷ áîëçîøã¿é ýðñäýëèéã ìºíãºí ä¿íãýýð òîîöîæ èëýðõèéëñíèéã; 4.1.49. “äîòîîä àóäèò” ãýæ òºñâèéí õºðºíãèéã ç¿é çîõèñòîé, ¿ð àøèãòàé çàðöóóëàõ, ýðñäýëèéí óäèðäëàãààð õàíãàõàä ÷èãëýñýí òºñâèéí äîòîîä õÿíàëòûí ¿éë àæèëëàãààã; 4.1.50. “ýðãýëòèéí ñàí” ãýæ ¿éë àæèëëàãàà íü íýãýýñ äýýø òºñâèéí æèë äàìæèí áàéíãà õýðýãæèõ, ººðèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã õóóëüä çààñàí ¿éë àæèëëàãààíä çàðöóóëæ, ò¿¿íýýñ îðîõ îðëîãî, ýñõ¿ë çàðöóóëñàí õºðºíãèéí ýðãýí òºëºëòèéã òóõàéí ¿éë àæèëëàãààã äàõèí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèóëàëòòàé òºñâèéí òóñãàé äàíñûã.
  • 41. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 41 ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, Ò¯¯ÍÈÉà ÕÝÐÝÃƯ¯ËÝÕ 5 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí çàð÷èì 5.1.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõàä äàðààõ çàð÷ìûã áàðèìòàëíà: 5.1.1. òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.2. òºñâèéí èæ á¿ðýí, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.3. ñàíõ¿¿, òºñâèéí çîõèñòîé óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 5.1.4. èë òîä áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.5. õàðèóöëàãàòàé áàéõ. 6 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí çàð÷ìûã õýðýãæ¿¿ëýõ 6.1.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõàä ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí çàð÷ìûã ìºðäëºã áîëãîæ, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé. 6.2.Ýíý õóóëèéí 5.1.1-ä çààñàí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.2.1. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãàõ; 6.2.2. æèë á¿ðèéí òºñâèéí çàðëàãûã îðëîãî áîëîí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ áóñàä ýõ ¿¿ñâýðýýð íü á¿ðýí íºõäºã áàéõààð òºëºâëºí áàòàëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 6.2.3. óðüä÷èëàí òîîöîîëîõ áîëîìæã¿é íºõöºë áàéäëûí óëìààñ òºñâèéí îðëîãî áóóðàõ, ýñõ¿ë çàðëàãà íýìýãäñýíýýð òºñâèéí àëäàãäàë íýìýãäýõýýð áîë òºñâèéí çàðëàãûã áóóðóóëàõ, ýñõ¿ë îðëîãûí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ çàìààð òóõàéí æèëèéí òºñºâò òîäîòãîë õèéæ, òºñâèéã òýíöâýðæ¿¿ëýõ;
  • 42. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 42 6.2.4. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷, Óëñûí Èõ Õóðàë, íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà, Çàñãèéí ãàçàð, Çàñàã äàðãûí àëèâàà øèéäâýð íü òºñºâò ¿ç¿¿ëýõ íºëººëëèéí òàëààðõ ä¿ãíýëòýä ¿íäýñëýñýí áàéõ; 6.2.5. òºñâèéí æèëèéí äóíäóóð îðëîãî áóóðóóëàõ, çàðëàãà íýìýãä¿¿ëýõ ¿ð äàãàâàðòàé áîäëîãûí àëèâààøèéäâýðãàðãàñàíáîëò¿¿íèéãäàðààãèéí òºñâèéí æèëýýñ õýðýãæ¿¿ëäýã áàéõ. 6.3.Ýíý õóóëèéí 5.1.2-ò çààñàí òºñâèéí èæ á¿ðýí, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.3.1. òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãà, õºðºíãº, ºð òºëáºðèéí ã¿éëãýýã áóóðóóëàõ áè÷èëò õèéõã¿éãýýð íèéò ä¿íãýýð íü òºëºâëºæ, òàéëàãíàõ; 6.3.2. ñàíõ¿¿ãèéí àëèâàà ¿éë àæèëëàãààã íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëîí óëñûí áîëîí ¿íäýñíèé ñòàíäàðòûí äàãóó, öàã õóãàöààíä íü, ¿íýí çºâ, ¿íäýñíèé ìºíãºí òýìäýãòýýð èëýðõèéëýí á¿ðòãýæ, òàéëàãíàõ; 6.3.3. òºñâèéí îðëîãîîð áàòàëãààæñàí Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëãàà, çýýë, á¿õ òºðëèéí ñàíõ¿¿ãèéí ¿¿ðýãòýé õîëáîãäñîí ãýðýý, õýëöýë, ¿éë àæèëëàãààã òºñºâò òóñãàõ; 6.3.4. òºñâèéí æèëèéí ÿâöàä øèíýýð áèé áîëñîí àëèâààîðëîãî,ýõ¿¿ñâýð,çýýë,õàíäèâ,òóñëàìæ, òýäãýýðýýð ñàíõ¿¿æ¿¿ëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàðëàãà íü òºñâèéí á¿ðýëäýõ¿¿í áàéõ. 6.4.Ýíý õóóëèéí 5.1.3-ò çààñàí ñàíõ¿¿, òºñâèéí çîõèñòîé óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.4.1. òºñâèéã ¿ð àøèãòàé, õýìíýëòòýé áàéõààð òºëºâëºæ, çàðöóóëàõ; 6.4.2. òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõã¿é õºòºëáºð, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõã¿é áàéõ;
  • 43. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 43 6.4.3. èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãààð ã¿éöýòã¿¿ëýõ áîëîìæòîé õºòºëáºð, àðãà õýìæýýã òýäãýýðýýð ã¿éöýòã¿¿ëýõ ÷èãëýë áàðèìòëàõ; 6.4.4. õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë áàðàà íèéë¿¿ëýõ, àæèë ã¿éöýòãýõ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ ýòãýýäèéã ÷ºëººò ºðñºë人í, íýýëòòýé ñîíãîí øàëãàðóóëàëòûí àðãààð ñîíãîõ; 6.4.5. òºñâèéí çàõèðàã÷ òºñâèéí îðëîãûã áàðüöààëàõ, ò¿¿ãýýð áàòàëãàà ãàðãàõã¿é áàéõ; 6.4.6. õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë òºñâèéí îðëîãûã àëüíýãýòãýýä,ýñõ¿ë¿éëàæèëëàãààíäòóñãàéëàí îíîîõã¿é áàéõ; 6.4.7. òºðººñ õýðýãæ¿¿ëýõ àëèâàà ¿éë àæèëëàãàà, õºòºëáºð, àðãà õýìæýý, òàòâàð íîãäóóëàëò, ýñõ¿ë õºíãºëºëò, áàòàëãàà, çýýë, ºð òºëáºð, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãàà, áîëçîøã¿é ºð òºëáºð, òýäãýýðèéí ¿ð ä¿í íü ºíºº áîëîí èðýýä¿é ¿åèéí õîîðîíä òýãø áóñ áàéäàë ¿¿ñãýõã¿é áàéõ; 6.4.8. òºñâèéã çîõèñòîé óäèðäàæ àâëàãà, ºð òºëáºð ¿¿ñãýõã¿é áàéõ. 6.5.Ýíý õóóëèéí 5.1.4-ò çààñàí òºñâèéí èë òîä áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.5.1. òºñºâ õýëýëöýõ, áàòëàõ ¿éë àæèëëàãààã íèéòýä íýýëòòýé áàéëãàæ, òºñâèéí òºëºâëºãºº, ã¿éöýòãýë, òàéëàãíàëûí òàëààð òîãòîîñîí õóãàöààíä íèéòýä îéëãîìæòîé, õ¿ðòýýìæòýé áàéäëààð ìýäýýëýõ; 6.5.2. òºñâèéã òºëºâëºõ, á¿ðä¿¿ëýõ, õóâààðèëàõ, òàéëàãíàõ ¿éë àæèëëàãààíä îëîí íèéòèéí îðîëöîîã õàíãàõ; 6.5.3. òºñâèéí ã¿éöýòãýë, çàðöóóëàëò íü áàòëàãäñàí òºëºâëºãººíèé äàãóó õýðýãæèæ áàéãàà ýñýõýä îëîí íèéò õÿíàëò òàâèõ áîëîìæîîð õàíãàõ;
  • 44. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 44 6.5.4. òºðººñ ¿ç¿¿ëæ áàéãàà àëèâàà àæèë, ¿éë÷èëãýý, õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà àðãà õýìæýý, òýäãýýðèéí õ¿ðýýíä õóäàëäàí àâ÷ áàéãàà áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíä îëîí íèéò õÿíàëò òàâèõ áîëîìæîîð õàíãàõ; 6.5.5. õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýíèé à÷ õîëáîãäëûí ýðýìáý, õýðýãæ¿¿ëýõ äàðààëàë, àðãà çàìûã òîäîðõîéëîõ øèéäâýðò îëîí íèéòèéí ñàíàëûã õàðãàëçàí ¿çýõ; 6.5.6. òºñâèéí àñóóäëààð èðãýä, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãààñ ãàðãàñàí ñàíàë, ä¿ãíýëòèéã ýðõ á¿õèé ýòãýýä íü øèéäâýðòýý õýðõýí òóñãàñàí òóõàé, òºñâèéí ¿éë àæèëëàãààí äàõü îëîí íèéòèéí îðîëöîîã õàíãàæ àæèëëàñàí ä¿íã òýäýíä òóõàé á¿ð ìýäýýëæ áàéõ. 6.6.Ýíý õóóëèéí 5.1.5-ä çààñàí õàðèóöëàãàòàé áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.6.1. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íèéã òîìèëñîí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòíû ºìíº, ýñõ¿ë äýýä øàòíûõàà òºñâèéí çàõèðàã÷èéí ºìíº òºñâèéí òàëààð õàðèóöëàãà õ¿ëýýäýã áàéõ; 6.6.2. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí àñóóäëàà ººðèéí õàðüÿàëàãäàõ äýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷ààð äàìæóóëàí øèéäâýðë¿¿ëäýã áàéõ; 6.6.3. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ººðèéí ýðõ, ¿¿ðãýý äîîä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èä øèëæ¿¿ëæ áîëîõ áîëîâ÷ ýíý íü ò¿¿íèéã õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é áàéõ; 6.6.4. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí æèëèéí äóíäóóð ýíý õóóëèàð îëãîãäñîí á¿ðýí ýðõèéíõýý õ¿ðýýíä òóõàéí æèëèéí òºñºâòºº ººð÷ëºëò îðóóëæ, çîõèöóóëàëò õèéñýí áîë ã¿éöýòãýëèéã íü àíõíû áàòëàãäñàí çîðèëò, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íòýé õàðüöóóëæ òàéëàãíàäàã áàéõ;
  • 45. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 45 6.6.5. îðîí íóòãèéí òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõýýð ýíý õóóëüä çààñàí ÷èã ¿¿ðãýýñ áóñàä ÷èã ¿¿ðãèéã ººð õóóëü òîãòîîìæîîð òîãòîîñîí áîë òóõàéí ÷èã ¿¿ðãèéã ñàíõ¿¿æèëòèéíõ íü õàìò øèéäâýðëýí, øèëæ¿¿ëäýã áàéõ; 6.6.6. òóõàéí øàòíû òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð õóóëèàð òîãòîîñîí ÷èã ¿¿ðãèéã çºâõºí òóõàéí øàòíû òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòýýð õýðýãæ¿¿ëýõ. 7 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí æèë 7.1.Òºñâèéí æèë íü òóõàéí îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé ºäºð ýõýëæ, òóõàéí îíû 12 äóãààð ñàðûí 31-íèé ºäºð äóóñãàâàð áîëíî. 7.2.Òºñâèéí æèë íü ñàð, óëèðàë, õàãàñ æèë, á¿òýí æèë ãýñýí ¿åä õóâààãäàíà. 7.3.Òºñâèéã íýã æèëýýð áàòàëæ, òàéëàãíàõ áºãººä áàòëàãäñàí òºñâèéã ñàð, óëèðëààð õóâààðèëàí, õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëíà. 7.4.Òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðýýð, ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíã óëèðàë, õàãàñ æèë, á¿òýí æèëýýð áýëòãýæ, òàéëàãíàíà. 7.5.Áàòëàãäñàí òºñâèéã õýðýãæ¿¿ëýõ áýëòãýë àæëûã òóõàéí æèëèéí òºñâèéã ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí ºäðººñ ýõëýí çîõèîí áàéãóóëæ áîëíî. 7.6.Òºñâèéí æèë ýõëýõýä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òóõàéí òºñâèéí æèëèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã çàðöóóëàõ ýðõ íü íýýãäýíý. 7.7.Ýíý õóóëèéí 43 äóãààð ç¿éëä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí æèë äóóñàõàä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñºâ çàðöóóëàõ ýðõ íü äóóñãàâàð áîëîõ áºãººä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí çàðöóóëàãäààã¿é ¿ëäýãäëèéã òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé äàíñàíä òàòàí òºâëºð¿¿ëíý. 7.8.Ñàëáàðûí ¿éë àæèëëàãààíû îíöëîãîîñ õàìààð÷ òºñâèéí õýðýãæèëòèéí õóãàöàà íü òºñâèéí æèëýýñ çºð¿¿òýé áîë òºñâèéí òºëºâëºëòèéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé áàòàëñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó çîõèöóóëíà.
  • 46. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 46 8 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí öàãëàáàð 8.1.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.1.1 ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû äîòîð Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.1.2. Çàñãèéí ãàçàð äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.1.3. Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð õýëýëöýæ, áàòëàõ; 8.1.4. Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã áàòàëñíààñ õîéø àæëûí äîëîîí ºäðèéí äîòîð õýâëýí íèéòëýõ. 8.2.Óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.2.1. õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé äîòîð áîëîâñðóóëæ, Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; /Ýíý çààëòàä 2012 îíû 08 äóãààð ñàðûí 17- íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðóóëñàí/ 8.2.2. Çàñãèéí ãàçàð ýíý õóóëèéí 8.2.1-ä çààñàí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýí õÿíàæ, Óëñûí Èõ Õóðàëä æèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð ºðãºí ìýä¿¿ëýõ;
  • 47. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 47 8.2.3. Óëñûí Èõ Õóðàë óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí õàâðûí ÷óóëãàíààð õýëýëöýí áàòëàõ. 8.3.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ñóóðèëñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà. 8.3.1. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ñóóðèëñàí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí ñàíàëàà ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä æèë á¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 10-íû äîòîð õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.3.2. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí ñàíàëûã íýãòãýí áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 20-íû äîòîð Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.3.3. Çàñãèéí ãàçàð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð áàòëàõ; 8.3.4. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëñàí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã òºñâèéí óäèðäàìæèéí õàìò æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 5-íû äîòîð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ. 8.4.Òóõàéí æèëèéí óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñâèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.4.1. òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãääàã òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü æèëèéí òºñâèéí òºñ뺺 æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð
  • 48. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 48 õàðüÿàëàõ òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.2. òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãääàãã¿é òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ æèë á¿ðèéí 8 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð æèëèéí òºñâèéí òºñ뺺 õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.3. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ æèëèéí òºñâèéí ñàíàëàà æèë á¿ðèéí 8 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.4. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà ýíý õóóëèéí 8.4.3-ò çààñàí æèëèéí òºñâèéí ñàíàëûã íýãòãýí áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 9 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû äîòîð Çàñãèéí ãàçàðò ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.4.5. Çàñãèéí ãàçàð æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 10 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.4.6. Çàñãèéí ãàçàð æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëñíýýñ õîéø àæëûí ãóðâàí ºäðèéí äîòîð íèéòýä ìýäýýëýõ; 8.4.7. òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãà æèëèéí òºñâèéí òºñëèéí òàëààðõ ä¿ãíýëòèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä æèë á¿ðèéí 10 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.8. Óëñûí Èõ Õóðàë æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 11 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû äîòîð áàòëàõ. 8.5.Àéìàã, íèéñëýëèéí æèëèéí òºñâèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà:
  • 49. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 49 8.5.1. àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 11 ä¿ãýýð ñàðûí 25-íû äîòîð òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.5.2. àéìàã, íèéñëýëèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 05-íû äîòîð áàòëàõ; 8.5.3. ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 10-íû äîòîð òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.5.4. ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 20-íû äîòîð áàòëàõ; 8.5.5. àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã 12 äóãààð ñàðûí 31-íèé äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ. 8.6.Óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.6.1. òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðúÿàëàãääàãã¿é òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ òºñâèéí õóâààðèéí ñàíàëàà æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 15- íû äîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.6.2. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òºñâèéí õóâààðèéí ñàíàëàà æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ;
  • 50. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 50 8.6.3. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí æèëèéí òºñâèéí õóâààðèéã æèë á¿ðèéí 01 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé äîòîð áàòëàõ. 8.7.Àéìàã, íèéñëýëèéí æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.7.1. àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð áàòëàõ; 8.7.2. àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí áàòëàãäñàí õóâààðèéã æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 31-íèé äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ. 8.8.Óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ, àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà. 8.8.1. òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 02-íû äîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.8.2. òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ òóñãàé ñàí, òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 04-íèé äîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.8.3. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 06-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.8.4. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýí òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 08-íû äîòîð íýãòãýí ãàðãàõ;
  • 51. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 51 8.8.5. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýí òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 15-íû äîòîð íèéòýä õýâëýí ìýäýýëýõ. 8.9.Óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ, îðîí íóòãèéí òºñâèéí óëèðàë, õàãàñ, á¿òýí æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëíà: 8.9.1. òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ óëèðëûí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã äàðàà óëèðëûí ýõíèé ñàðûí 15-íû äîòîð ãàðãàæ õàðüÿàëàãäàõ äýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èä, æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã äàðàà îíû 01 ä¿ãýýð ñàðûí 25-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã 02 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð õàðüÿàëàãäàõ äýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.9.2. òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ õàãàñ æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ãàðãàæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä, æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû 3 äóãààð ñàðûí 05-íû ºäðèéí äîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 3 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí äîòîð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.9.3. ñóì, ä¿¿ðãèéíòºðèéí ñàí íü òóõàéí øàòíû òºñâèéí õàãàñ æèëèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ãàðãàæ äýýä øàòíû òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä, æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû 3 äóãààð ñàðûí 05-íû äîòîð òºðèéí
  • 52. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 52 àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 3 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð äýýä øàòíû òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ áà àóäèò õèéñýí òàéëàíã íèéòýä ìýäýýëýõ; 8.9.4. àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé äîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã 4 ä¿ãýýð ñàðûí 20-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ áà àóäèò õèéñýí òàéëàíã íèéòýä ìýäýýëýõ; 8.9.5. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ õàãàñ æèëèéí òºñâèéíã¿éöýòãýë,ñàíõ¿¿ãèéííýãòãýñýíòàéëàíã æèë á¿ðèéí 8 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä, æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 05-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 25-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.9.6. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ õàãàñ æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 8 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ãàðãàõ; 8.9.7. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû äîòîð ãàðãàæ, òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ áà òºðèéí àóäèòûíòºâ áàéãóóëëàãà 5 äóãààð ñàðûí 05-íû äîòîð àóäèò õèéæ, ñàíàë ä¿ãíýëò ãàðãàõ;
  • 53. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 53 8.9.8. Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýä æèëèéí ýöñèéí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãàà äàðàà æèëèéí 02 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã 3 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áîëîí Òºðèéí ºì÷èéí õîðîîíä õ¿ðã¿¿ëýõ. 8.10.Íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëíà: 8.10.1. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 10-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.10.2. òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíä íýã ñàðûí äîòîð àóäèò õèéæ, Çàñãèéí ãàçàð, Óëñûí Èõ Õóðàëä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.10.3. Çàñãèéí ãàçàð ýíý õóóëèéí 8.10.2-ò çààñàí àóäèòûí ä¿ãíýëò ãàðñíààñ õîéø àæëûí äîëîîí ºäðèéí äîòîð íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã àóäèòûí ä¿ãíýëòèéí õàìò Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.10.4. Óëñûí Èõ Õóðàë íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíã õàâðûí ÷óóëãàíààð õýëýëöýí, óëñûí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã áàòëàõ; 8.10.5. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéí ã¿éöýòãýë áîëîí àóäèò õèéñýí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíãíèéòýä õýâëýí ìýäýýëýõ.
  • 54. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 54 ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÀ, ÀËÁÀÍ ÒÓØÀÀËÒÍÛ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ 9 ä¿ãýýð ç¿éë.Óëñûí Èõ Õóðëûí á¿ðýí ýðõ 9.1.Óëñûí Èõ Õóðàë òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 9.1.1. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 9.1.1-ä çààñíû äàãóó äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã áàòëàõ; 9.1.2. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëæ óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë, óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ, òýäãýýðèéí òîäîòãîëûã õýëýëöýæ, áàòëàõ; 9.1.3. íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã õýëýëöýí, óëñûí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã áàòëàõ; 9.1.4. òºñâèéí õºðºíãèéí çàðöóóëàëò, ¿ð ä¿íä õÿíàëò òàâèõ; 9.1.5. Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñ ãàðãàõ çºâøººðºë îëãîõ. 10 äóãààð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçðûí á¿ðýí ýðõ 10.1.Çàñãèéí ãàçàð òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 10.1.1. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.2. Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä áàãòààí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðýýð æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð áàòëàõ; 10.1.3. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºð, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéöñýí óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ
  • 55. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 55 ¿íäñýí ÷èãëýë, æèëèéí òºñâèéí òºñºë, òºñâèéí òîäîòãîëûí òºñëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.4. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðèéí õóäàëäàí àâàõ áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíèé òºëºâëºãººã áàòëàõ; 10.1.5. óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºð áàòëàõ; 10.1.6. òºñâèéí òºñºë íü ýíý õóóëèéí 27 äóãààð ç¿éëä çààñàí øààðäëàãûã õàíãàæ áàéãàà ýñýõèéã õÿíàõ; 10.1.7. òºñâèéí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ; 10.1.8. íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä òàéëàãíàõ; 10.1.9. Óëñûí Èõ Õóðëûí çºâøººðñíººð Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñ ãàðãàõ; 10.1.10. Óëñûí Èõ Õóðëûí øèéäâýðýýð áàéãóóëàõààð õóóëüä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí áàéãóóëëàãûã øèíýýð áàéãóóëàõ, ººð÷ëºí áàéãóóëàõ, òàòàí áóóëãàõ; 10.1.11. òºñâèéí õºðºíãèéã ¿ð àøèãòàé çàõèðàí çàðöóóëæ, óëñûí òºñâèéí áàéãóóëëàãààñ íèéë¿¿ëýõàðãàõýìæýýíèé÷àíàðûíøààðäëàãûã õàíãóóëàõ; 10.1.12. Çàñãèéí ãàçðûí çýýë áîëîí óëñûí ºðèéí óäèðäëàãà, ò¿¿íèé ñòðàòåãèéã òîäîðõîéëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 10.1.13. óëñûíõºðºíãºîðóóëàëòààðõýðýãæ¿¿ëýõòºñëèéã áîëîâñðóóëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ, õÿíàëò òàâèõ æóðìûã áàòëàõ; 10.1.14. òóõàéí æèëèéí òºñâèéí õóóëèàð áàòëàãäñàí õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýýíèé æàãñààëòàä øèíý àðãà õýìæýý íýìæ
  • 56. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 56 òóñãàõã¿éãýýð, òýäãýýðèéí ã¿éöýòãýëèéí ÿâö áàéäàëòàé óÿëäóóëàí, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí áàãöûí ä¿íä áàãòààí õºðºíãèéí çîõèöóóëàëò õèéõ. 10.2.Òºñºâ, ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí òºëºâëºëòèéã ñàéæðóóëàõ, ò¿¿íèé òàéëàãíàëò, èë òîä áàéäëûã õàíãàõ, îëîí íèéòèéí õÿíàëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîòîé òàòâàð òºëºã÷äèéí òºëººëºë á¿õèé òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, ìýðãýæëèéí õîëáîîä áîëîí ñàëáàðûí ýðäýìòäýýñ á¿ðäñýí 9 ãèø¿¿íèé á¿ðýëäýõ¿¿íòýé îðîí òîîíû áóñ òºñºâ, ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñíèé çºâëºëèéã Åðºíõèé ñàéäûí äýðãýä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. 10.3.Ýíý õóóëèéí 10.2-ò çààñàí ¿íäýñíèé çºâëºë íü òºñâèéí òºñºë áîëîí óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã õýëýëöýæ, ñàíàë, ä¿ãíýëòýý Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëíý. 10.4.Ýíý õóóëèéí 10.2-ò çààñàí ¿íäýñíèé çºâëºëèéí ä¿ðìèéã Çàñãèéí ãàçàð áàòàëíà. 11 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 11.1.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òºñâèéí óäèðäëàãûí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 11.1.1. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë, òºñâèéí òºñºë, òºñâèéí òîäîòãîëûí òºñºë áîëîí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààíààð õýëýëö¿¿ëýõ; 11.1.2. ñàíõ¿¿, òºñâèéí óäèðäëàãûí àñóóäëàà𠺺ðèéí ýðõ õýìæýýíèé õ¿ðýýíä çààâàð, æóðàì áàòëàí ãàðãàõ; 11.1.3. òºñâèéí çàðëàãûí íîðì, íîðìàòèâ áîëîí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí á¿òöèéí áîëîí îðîí òîîíû æèøèã, õÿçãààðûã òîãòîîõ; 11.1.4. òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà, òºëºâëºëò,
  • 57. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 57 çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ ñàíàë áîëîâñðóóëàí, ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààð øèéäâýðë¿¿ëýõ; 11.1.5. òºñâèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûã áàòëàõ; 11.1.6. Çàñãèéí ãàçðààñ ýðõ îëãîñíîîð çîõèõ õóóëü òîãòîîìæèä çààñíû äàãóó Çàñãèéí ãàçðûí íýðèéí ºìíººñ ºð ¿¿ñãýõ, ºðèéí áàòàëãàà ãàðãàõ, ºð ¿¿ñãýõ çºâøººðëèéã ýíý õóóëèéí 62.6.2-ò çààñíû äàãóó îëãîõ; 11.1.7. òºñºâ, òàòâàðûí õàðèëöààã çîõèöóóëàõ õóóëèéí òºñºë íü òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãòýé íèéöýæ áàéãàà ýñýõ òàëààð ä¿ãíýëò ãàðãàõ; 11.1.8. çýýë, òóñëàìæèéí ñàíõ¿¿æèëò, ¿éë÷èëãýý, á¿ðòãýëèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõëýõ; /Ýíý çààëòûã 2012 îíû 10 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ 11.1.9. ºðèéí óäèðäëàãà, ò¿¿íèé ñòðàòåãèéã áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 11.1.10. òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã óäèðäëàãààð õàíãàõ; 11.1.11. òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí äîòîîä àóäèò, õÿíàëò øàëãàëòûã çîõèîí áàéãóóëæ, óäèðäëàãààð õàíãàõ; 11.1.12. òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã íýãäñýí óäèðäëàãààð õàíãàõ; 11.1.13. ýíý õóóëèéí 8.6.3-ò çààñàí òºñâèéí õóâààðèéã áàòëàí ìºðä¿¿ëýõ, ò¿¿íä ººð÷ëºëò îðóóëàõ; 11.1.14. òºñâèéí àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîð ãàðãàñàí Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû íºõöºëèéã òîãòîîõ, òóõàéí æèëèéí òºñâèéí áîëîí òºñâèéí íýìýëò, ººð÷ëºëòòýé íü õàìò áàòëóóëàõ; /Ýíý çààëòûã 2012 îíû 10 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/
  • 58. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 58 11.1.15. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, òºñâèéí áàéãóóëëàãà, áóñàä ýòãýýäýä óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã áàòëàãäñàí òºñâèéí äàãóó îëãîõ; 11.1.16. òºðèéí ºì÷èéí ýä õºðºí㺠àøèãëàñíû òºëáºðèéí õýìæýýã òîãòîîõ; 11.1.17. îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ æóðàì áàòëàõ; 11.1.18. Çàñàã äàðãûí íººö õºðºíãèéí çîðèóëàëò, çàðöóóëàëòûí íèéòëýã æóðìûã òîãòîîõ; 11.1.19. ýíý õóóëüä çààñàí á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ìýäýýëëèéã òºñâèéí áàéãóóëëàãà, áóñàä ýòãýýäýýñ ãàðãóóëàí àâàõ. 111 ä¿ãýýð ç¿éë. Ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 111 .1.Ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òºñâèéí óäèðäëàãûí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 111 .1.1. õºðºí㺠îðóóëàëòûí çîðèëãîîð ãàðãàñàí Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû íºõöºëèéã òîãòîîõ, óã ¿íýò öààñíû òºëáºðèéí õóâààðèéã òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íòýé çºâøèëöºí øèéäâýðëýõ; 111 .1.2. çýýë, òóñëàìæèéí íýãäñýí áîäëîãî, çîõèöóóëàëòûí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ. /Ýíý ç¿éëèéã 2012 îíû 10 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 12 äóãààð ç¿éë. Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí á¿ðýí ýðõ 12.1.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéí óäèðäëàãûí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý:
  • 59. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 59 12.1.1. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñºë, ò¿¿íä òóñãàõ ýäèéí çàñàã, òºñâèéí òààìàãëàëûã áîëîâñðóóëàõ; 12.1.2. óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñâèéí òºñºë, òýäãýýðèéí òîäîòãîëûí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ; 12.1.3. Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä áàãòààí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðýýð æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð áîëîâñðóóëàõ; 12.1.4. æèëèéí òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ óäèðäàìæèéã òºñâèéí öàãëàáðûã áàðèìòëàí áýëòãýæ, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 12.1.5. òºñâèéí òîäîòãîë õèéõ òóõàé Çàñãèéí ãàçðûí ñàíàëûã áîëîâñðóóëàõ; 12.1.6. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ; 12.1.7. íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí ãàðãàõ; 12.1.8. Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãäñýí òàéëàíã îëîí óëñûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ñòàíäàðòûí äàãóó ãàðãàõ; 12.1.9. îëîí óëñûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ñòàíäàðòûí äàãóó Ìîíãîë Óëñûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ñòàíäàðòûã áîëîâñðóóëæ, õýðýãæèëòèéã õàíãàõ; 12.1.10. òºñâèéí àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîð ãàðãàñàí Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû íºõöºëèéã ººð÷ëºõ, çýýë òºëºõ ñàíàë áîëîâñðóóëàõ; /Ýíý çààëòûã 2012 îíû 10 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ 12.1.11. áàíêèíä äàíñ íýýõ çºâøººðëèéã òºñâèéí áàéãóóëëàãàä îëãîõ;
  • 60. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 60 12.1.12. òºëºã人ã¿é óëñûí ºðèéí ¿ëäýãäýë, äóíä õóãàöààíû ºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé òààìàãëàëûã õàãàñ æèë òóòàì ãàðãàæ íèéòýä õýâëýí íèéòëýõ; 12.1.13. òºâ òºðèéí ñàíãèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëæ, òºñâèéí õºðºíãº, íººöèéí ñàíã áàéðøóóëàõ; 12.1.14. ýäèéí çàñàã, òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë ýðõýëñýí àëáàäûã ìýðãýæèë, àðãà ç¿éí óäèðäëàãààð õàíãàõ; 12.1.15. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí õàðüÿà òºñâèéí áàéãóóëëàãûí õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýíèé ã¿éöýòãýë áîëîí óëñûí òºñâèéí õºðºí㺺ð îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãààñ õóäàëäàí àâàõ àðãà õýìæýýíèé ã¿éöýòãýëèéí ÿâöàä õÿíàëò òàâèõ; 12.1.16. òºñâèéí äîòîîä àóäèò, õÿíàëò øàëãàëòûí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ; 12.1.17. òºñâèéí îðëîãûí á¿ðäýëòòýé óÿëäóóëàí ìºíãºí õºðºíãèéí çîõèöóóëàëòûí õ¿ðýýíä ñàíõ¿¿æèëòèéí áîëîí çàðöóóëàëòûí ýðõèéã áóóðóóëàõ; 12.1.18. ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí áîäëîãûí øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûã ýðõëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé áèå äààñàí òºâèéã áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ àñóóäëûã ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä îðóóëæ øèéäâýðë¿¿ëýõ; 12.1.19. òºñâèéí òºëºâëºëò, òºñâèéí ã¿éöýòãýë, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, òàéëàãíàëòûí ìýäýýëëèéí íýãäñýí òîãòîëöîîã óäèðäàõ; 12.1.20. ýíý õóóëüä çààñàí á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ìýäýýëëèéã òºñâèéí áàéãóóëëàãà, áóñàä ýòãýýäýýñ ãàðãóóëæ àâàõ. 13äóãààðç¿éë.Õºãæëèéíáîäëîãî,òºëºâëºëòèéíàñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí á¿ðýí ýðõ /Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2012 îíû 08 äóãààð ñàðûí 17-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðóóëñàí/
  • 61. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 61 13.1.Õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéí òºëºâëºëòèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: /Ýíý õýñýãò 2012 îíû 08 äóãààð ñàðûí 17-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðóóëñàí/ 13.1.1. óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñºë áîëîâñðóóëæ, Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 13.1.2. óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ. 13.1.3. õºðºí㺠îðóóëàëòûí çîðèëãîîð ãàðãàñàí Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû áîëîí çýýëèéí íºõöºëèéã ººð÷ëºõ ñàíàë áîëîâñðóóëàõ, óã ¿íýò öààñíûòºëáºðèéí õóâààðèéã òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íòýé çºâøèëöºí øèéäâýðëýõ. /Ýíý çààëòûã 2012 îíû 10 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 14 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 14.1.Äàðààõ àëáàí òóøààëòàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áàéíà: 14.1.1. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí òºñâèéí; 14.1.2. Óëñûí Èõ Õóðëûí äàðãà Óëñûí Èõ Õóðëûí òºñâèéí; 14.1.3. Óëñûí Èõ Õóðàëä àæëàà øóóä õàðèóöàí òàéëàãíàäàã áàéãóóëëàãûí äàðãà òóõàéí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.4. Åðºíõèé ñàéä ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.5. Òýðã¿¿í Øàäàð ñàéä ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; /Ýíý çààëòûã 2012 îíû 03 äóãààð ñàðûí 07-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí/
  • 62. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 62 14.1.6. Øàäàð ñàéä ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.7. Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã ýðõëýõ ãàçðûí äàðãà Åðºíõèé ñàéäûí òºñºâ, Øàäàð ñàéäûí àæëûí àëáàíû òºñºâ, Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã ýðõëýõ ãàçðûí òºñºâ áîëîí ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áóñàä áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; /Ýíý çààëòàä 2012 îíû 03 äóãààð ñàðûí 07-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 14.1.8. Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í õîëáîãäîõ òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí áîëîí ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áóñàä áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.9. ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí äàðãà ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí òºñâèéí; 14.1.10. Óëñûí äýýä ø¿¿õèéí Åðºíõèé ø¿¿ã÷ òóõàéí ø¿¿õèéí òºñâèéí; 14.1.11. Ø¿¿õèéí åðºíõèé çºâëºëèéí äàðãà íü Ø¿¿õèéí åðºíõèé çºâëºëèéí àæëûí àëáà, àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ñóì äóíäûí, ä¿¿ðãèéí áîëîí äàãíàñàí ø¿¿õèéí òºñâèéí; 14.1.12. Óëñûí åðºíõèé ïðîêóðîð ïðîêóðîðûí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.13. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºëèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà òóñ çºâëºëèéí; 14.1.14. Àâëèãàòàé òýìöýõ ãàçðûí äàðãà òóõàéí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.15. àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí äàðãà òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí òºñâèéí; 14.1.16. àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä àæëàà õàðèóöàí òàéëàãíàäàã áàéãóóëëàãûí äàðãà òóõàéí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí;
  • 63. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 63 14.1.17. àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû îðîí íóòãèéí ýíý õóóëèéí 14.1.15, 14.1.16-ä çààñíààñ áóñàä òºñâèéí. 14.2.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òºñâèéí óäèðäëàãûí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 14.2.1. æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí òºñâèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ; 14.2.2. ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã áîäèòîé òîäîðõîéëîõ; 14.2.3. ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä òºñâèéã ¿ð àøèãòàé óäèðäàõ, ã¿éöýòãýëèéã õàíãàõ; 14.2.4. ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä òóõàéí òºñºâ õýðýãæèõæèëáîëîíäóíäõóãàöààíäõýðýãæ¿¿ëýõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýýã æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí ñàíõ¿¿æèëòèéí á¿õ òºðëèéí ýõ ¿¿ñâýðòýé íü óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëàõ; 14.2.5. ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé àãåíòëàã, òºñâèéí áàéãóóëëàãûí õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã õàíãàõ; 14.2.6. õºòºëáºðèéí ¿ð ä¿í, òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíã ãàðãàí, Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààíä òàíèëöóóëàõ; 14.2.7. ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé àãåíòëàã, òºñâèéí áóñàä áàéãóóëëàãà, Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàí, ãàäààäûí çýýë, òóñëàìæààð õýðýãæñýí òºñëèéí òàéëàí á¿õèé õàãàñ æèëèéí áîëîí æèëèéí ýöñèéí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã íýãòãýí, ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ;
  • 64. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 64 14.2.8. õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýýíèé õýðýãæèëòèéã òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ÿâöàä õÿíàæ, ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä óëèðàë á¿ð òàéëàãíàõ; 14.2.9. õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýý õýðýãæèæ äóóññàíû äàðàà õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð ä¿íãèéí òàëààðõ òàéëàíãñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 14.2.10. ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä äîòîîä àóäèòûí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ. 14.3.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí ç¿é çîõèñòîé, ¿ð àøèãòàé áàéäàë, ¿ð ä¿íãèéí ã¿éöýòãýëèéã õàíãàæ, ººðò õàìààðàõ òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí áèåëýëòèéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë, Çàñãèéí ãàçàð, Óëñûí Èõ Õóðëûí ºìíº á¿ðýí õàðèóöíà. 14.4.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü òºñºâ õóâààðèëàõ, çàðöóóëàõòàé õîëáîãäñîí á¿ðýí ýðõýý òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, ýñõ¿ë õàðüÿàëàõòºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èä øèëæ¿¿ëæ áîëîõ áºãººä èéíõ¿¿ øèëæ¿¿ëñýí íü ò¿¿íèéã õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é. 14.5.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íä õàìààðàõ òºñâèéí àñóóäëûã õàðèóöàí ã¿éöýòãýõ ñàíõ¿¿ãèéí íýãæ, íÿãòëàí áîäîã÷, àæèëòàíòàé áàéíà. 15 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 15.1.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí óäèðäëàãà äîð òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã õàðüÿàëàõ ýðõ á¿õèé òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷òàé áàéæ áîëíî. 15.2.Ýíý õóóëèéí 39.1-ä çààñàí ãýðýýãýýð òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëýã õ¿ëýýí àâñàí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà áàéíà.
  • 65. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 65 15.3.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, ò¿¿íä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîíî. 15.4.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 15.4.1. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí ýíý õóóëèéí 14.2.2, 14.2.3, 14.2.5, 14.2.8–ä çààñàí áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéí ýíý õóóëèéí 16.5-ä çààñàí á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõ; 15.4.2. ýíý õóóëèéí 14.2.8-ä çààñàí òàéëàíã íýãòãýí õàðüÿà òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ. 16 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 16.1.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà íü ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãààã ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãààð õàíãàæ, àæëûí ¿ð ä¿íã õàðèóöàõ ¿¿ðýã á¿õèé òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷òàé áàéíà. 16.2.Óëñûí Èõ Õóðàëä àæëàà øóóä õàðèóöàí òàéëàãíàäàã áàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã õàðüÿàëàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òîãòîîíî. 16.3.Àéìàã, íèéñëýëèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä àæëàà õàðèóöàí òàéëàãíàäàã áàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã õàðüÿàëàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òîãòîîíî. 16.4.Äàðààõ àëáàí òóøààëòàí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ áàéíà: 16.4.1. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí Òàìãûí ãàçðûí äýä äàðãà Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí áîëîí ò¿¿íèé Òàìãûí ãàçðûí òºñâèéí; 16.4.2. Óëñûí Èõ Õóðëûí Òàìãûí ãàçðûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Óëñûí Èõ Õóðëûí òºñâèéí; 16.4.3. Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã ýðõëýõ ãàçðûí òýðã¿¿í äýä äàðãà Åðºíõèé ñàéäûí òºñâèéí, Øàäàð ñàéäûí àæëûí àëáàíû, Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã
  • 66. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 66 ýðõëýõ ãàçðûí òºñâèéí; /Ýíý çààëòàä 2012 îíû 03 äóãààð ñàðûí 07-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 16.4.4. òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí Òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà òóñ áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 16.4.5. àãåíòëàãèéí äàðãà òóñ àãåíòëàãèéí òºñâèéí; 16.4.6. ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí àæëûí àëáàíû äàðãà ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí òºñâèéí; 16.4.7. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºëèéí àæëûí àëáàíû äàðãà òóñ çºâëºëèéí òºñâèéí; 16.4.8. Óëñûí äýýä ø¿¿õèéí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà Óëñûí äýýä ø¿¿õèéí òºñâèéí; 16.4.9. Ø¿¿õèéí åðºíõèé çºâëºëèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Ø¿¿õèéí åðºíõèé çºâëºëèéí àæëûí àëáàíû òºñâèéí; 16.4.10. Àâëèãàòàé òýìöýõ ãàçðûí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà òóñ áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 16.4.11. àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ñóì äóíäûí, ä¿¿ðãèéí áîëîí äàãíàñàí ø¿¿õèéí òàìãûí õýëòñèéí äàðãà òóõàéí øàòíû ø¿¿õèéí òºñâèéí; 16.4.12. Óëñûí åðºíõèé ïðîêóðîðûí ãàçðûí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà Óëñûí åðºíõèé ïðîêóðîðûí ãàçðûí òºñâèéí; 16.4.13. àéìàã, íèéñëýëèéí ïðîêóðîðûí ãàçðûí Òàìãûí õýëòñèéí äàðãà òóõàéí øàòíû ïðîêóðîðûí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 16.4.14. àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí Òýðã¿¿ëýã÷äèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí òºñâèéí; 16.4.15. àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà òóõàéí øàòíû Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçðûí òºñâèéí;
  • 67. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 67 16.4.16. Çàñãèéí ãàçðûí øóãàìààð àâ÷ áàéãàà õºíãºëºëòòýé çýýë áîëîí áóöàëòã¿é òóñëàìæèéí õºðºí㺺ð õýðýãæèæ áàéãàà òºñëèéí íýãæèéí äàðãà òóõàéí òºñëèéí òºñâèéí; 16.4.17. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí çàõèðàã÷ òóõàéí ñàíãèéí òºñâèéí; 16.4.18. òºñâèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí äàðãà (çàõèðàë, ýðõëýã÷) òóõàéí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí. 16.5.Òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 16.5.1. òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ºäºð òóòìûí ¿éë àæèëëàãààã óäèðäàõ; 16.5.2. áàòëàãäñàí òºñºâ, õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷òàé áàéãóóëñàí ãýðýýíèé õ¿ðýýíä òºñâèéí õºðºíãèéã óäèðäàõ, çàðöóóëàëòàä íü õÿíàëò òàâèõ; 16.5.3. áàòëàãäñàí öàëèíãèéí ñàí, îðîí òîîíû õÿçãààðò áàãòààí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí îðîí òîî, àæèëëàã÷äûí öàëèí õºëñèéã òîãòîîõ; 16.5.4. òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íã äýýøë¿¿ëýõ; 16.5.5. áàòëàãäñàí òºñâèéã çîðèóëàëòûí äàãóó çàðöóóëàõ; 16.5.6. äîòîîä àóäèòûí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ; 16.5.7. áàéãóóëëàãûí ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýý,òàéëàí, ¿ð ä¿íãèéí ãýðýýíèé áèåëýëòèéã ¿íýí çºâ ãàðãàõ, òîãòîîñîí õóãàöààíä òàéëàãíàõ; 16.5.8. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãààñ øààðäñàí ìýäýýëëèéã õóãàöààíä íü ãàðãàæ ºãºõ.
  • 68. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 68 17 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãà 17.1.Îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà, õàíäèâëàã÷ îðíîîñ Çàñãèéí ãàçðûí øóãàìààð Ìîíãîë Óëñàä îëãîæ áàéãàà çýýë, òóñëàìæààð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñëèéí íýãæ íü òºñâèéí áàéãóóëëàãà áàéíà. 17.2.Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëüä çààñíû äàãóó òºñâèéí áàéãóóëëàãûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà á¿ðòãýíý. 17.3.Òºñâèéí çàõèðàã÷èéí íýã óäààãèéí øèíæ ÷àíàðòàé, áàéíãûí áóñ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ íýãæ íü ò¿¿íèéã øóóä õàðüÿàëàõ òºñâèéí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãäàæ, òºñâèéí õàðèëöààíä îðîëöîíî. 18 äóãààð ç¿éë. Òóñãàé ñàí 18.1.Òºðèéí çàðèì ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òóñãàé ñàíãààð äàìæóóëàí ã¿éöýòãýæ áîëíî. 18.2.Òóñãàé ñàí íü Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàí, îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàí ãýñýí òºðºëòýé áàéíà. 18.3.Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíã áàéãóóëàõ, ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èì, õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã, óã ñàíãèéí îðëîãî, ò¿¿íèé çàðöóóëàëòûí òàëààðõ õàðèëöààã õóóëèàð çîõèöóóëíà. 18.4.Îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàíã áàéãóóëàõ, ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èì, õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã, óã ñàíãèéí îðëîãî, ò¿¿íèé çàðöóóëàëòûí òàëààðõ õàðèëöààã ýíý õóóëèàð çîõèöóóëíà. 18.5.Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàí íü óëñûí òºñâèéí, îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàí íü îðîí íóòãèéí òºñâèéí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áàéíà. 18.6.Ýíý õóóëèéí 4.1.50-ä çààñàí ýðãýëòèéí ñàíãèéí ¿ëäýãäëèéã òºñºâò òàòàí òºâëºð¿¿ëýõ àñóóäëûã òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òóõàé õóóëèàð øèéäâýðëýíý. 18.7.Ýðãýëòèéí ñàí áàéãóóëàõ, ýðãýëòèéí ñàíãèéí îðëîãî, çîðèóëàëò, çàðöóóëàëò, òàéëàãíàëòòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëèàð çîõèöóóëíà.
  • 69. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 69 19 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èéã òîìèëîõ, ÷ºëººëºõ 19.1.Á¿õ øàòíû òºñºâ íü òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷òîé áàéíà. 19.2.Ýíý õóóëèéí 14.1.3, 14.1.7, 14.1.8, 14.1.11, 14.1.12, 14.1.16-ä çààñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷òîé áàéíà. 19.3.Ýíý õóóëèéí 19.1, 19.2-ò çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, øóóä çàõèðàã÷ íü òºñâèéí àõëàõ íÿãòëàí áîäîã÷, íÿãòëàí áîäîã÷òîé áàéíà. 19.4.Ýíý õóóëèéí 14.1.3, 14.1.7, 14.1.8, 14.1.11, 14.1.12-ò çààñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òóõàéí òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí Òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàòàé çºâøèëöºí òîìèëæ, ÷ºëººëíº. 19.5.Ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èéã àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷òàé, àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàòàé çºâøèëöºí òîìèëæ, ÷ºëººëíº. 19.6.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü òºñâèéí àõëàõ íÿãòëàí áîäîã÷èéã äàðààõ áàéäëààð çºâøèëöºí òîìèëæ, ÷ºëººëíº: 19.6.1. óëñûíòºñºâ,Íèéãìèéíäààòãàëûíñàíãèéíòºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí Òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàòàé; 19.6.2. ýíý õóóëèéí 39 ä¿ãýýð ç¿éëä çààñàí ãýðýýãýýð îðîí íóòàãò øèëæ¿¿ëñýí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí
  • 70. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 70 çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí áàéãóóëëàãûí àõëàõ íÿãòëàí áîäîã÷èéã àéìàã, íèéñëýëèéí òºðèéí ñàíãèéí õýëòñèéí äàðãàòàé; 19.6.3. àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ áàéãóóëëàãûí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéã, ñóìûí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ áàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéã àéìàã, íèéñëýëèéí òºðèéí ñàíãèéí õýëòñèéí äàðãàòàé òóñ òóñ; 19.6.4. ä¿¿ðãèéí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ áàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéã ä¿¿ðãèéí òºðèéí ñàíãèéí õýëòñèéí äàðãàòàé. 19.7.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà, òºðèéí ºì÷èò áîëîí òºðèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé àæ àõóéí íýãæèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èä òàâèãäàõ øààðäëàãà, øàëãóóð æóðìûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òîãòîîíî. 20 äóãààð ç¿éë. Ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí òîãòîëöîî 20.1.Á¿õ øàòíû òºñºâ áîëîâñðóóëàõ, òºñâèéí ã¿éöýòãýë, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, òàéëàãíàëòûã òºñâèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñ¿ëæýýãýýð äàìæóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. 20.2.Ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí òîãòîëöîîí äàõü ìýäýýëýë íü õîëáîãäîõ øèéäâýð, ýðõ ç¿éí àêò, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí áàðèìòààð áàòàëãààæñàí áàéíà. 20.3.Õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí òºñâèéí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ¿íýí çºâ ìýäýýëëèéã öàã õóãàöààíä íü îðóóëàõ, ìýäýýëëèéí ¿íäñýí áàðèìòûã á¿ðä¿¿ëýõ, á¿ðòãýõ, õàäãàëàõ, õàìãààëàõ ¿¿ðýãòýé.
  • 71. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 71 ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ Á¯ÒÝÖ 21 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí øàòëàë 21.1.Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñºâ íü óëñûí òºñºâ, îðîí íóòãèéí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñ⺺ñ á¿ðäýíý. 21.2.Îðîí íóòãèéí òºñºâ íü àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñ⺺ñ á¿ðäýíý. 21.3.Àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí äýýä øàòíû òºñºâ íü óëñûí òºñºâ, ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí äýýä øàòíû òºñºâ íü àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâ áàéíà. 21.4.Òºñâèéí øàòëàë á¿ðä íîãäîõ îðëîãî, òóõàéí øàòíû òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã õóóëèàð òîãòîîíî. 22 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí àíãèëàë 22.1.Òºñâèéã òîãòîîñîí àíãèëëûí äàãóó òºëºâëºæ, ã¿éöýòãýëèéã õýðýãæ¿¿ëæ, á¿ðòãýí, òàéëàãíàíà. 22.2.Òºñâèéã äîð äóðäñàíû äàãóó àíãèëíà: 22.2.1. òºñâèéí øàòëàëààð; 22.2.2. òºñâèéí çàõèðàã÷ààð; 22.2.3. ýäèéí çàñãèéí àíãèëëààð; 22.2.4. õºòºëáºðººð; 22.2.5. àðãà õýìæýýãýýð; 22.2.6. ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýðýýð. 22.3.Ýíý õóóëèéí 22.2-ò çààñàí àíãèëàë íü òºñâèéí àíõäàã÷ àíãèëàë áàéíà. 22.4.Øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çâýë ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéí áóñàä àíãèëàë áîëîí òºñâèéí àíãèëëûí äóãààðëàëò (êîä)-ûí ò¿âøèíã òîãòîîæ áîëíî. 22.5.Òºñâèéí àíãèëëûí ç¿éëä ñàíààòàéãààð áóðóó ìýäýýëýë
  • 72. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 72 îðóóëæ òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí õýìæýýã ººð÷ëºõèéã õîðèãëîíî. 22.6.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõ ¿å øàò á¿ðä òºñâèéí àíãèëëûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãëýíý: 22.6.1.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã òºñâèéí øàòëàë á¿ðýýð òîãòîîõ; 22.6.2.òºñâèéí çàðëàãûí äýýä õÿçãààðûã òºñâèéí øàòëàë, òýäãýýðò õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðýýð, çàðëàãûí òîìñãîñîí àíãèëëààð òîãòîîõ; 22.6.3.òºñâèéí òºëºâëºëò, á¿ðòãýë, òàéëàãíàëòûã òºñâèéí àíãèëëûí òºðºë òóñ á¿ðýýð, òýäãýýðèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûí äàãóó áýëòãýõ; 22.6.4.òºñºâ áàòëàõ ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà íü òºñâèéã øàòëàë á¿ðýýð, ò¿¿íä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, òýäãýýðèéí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, õ¿ðýõ ¿ð ä¿í, õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýý, òóñãàé ñàí, îðëîãî, ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð á¿ðýýð íü áàòëàõ; /Ýíý çààëòàä 2012 îíû 10 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðóóëñàí/ 22.6.5.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ á¿ðýýð, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãäàõã¿é òºñâèéã òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ á¿ðýýð, ýíý õóóëèéí 22.2.3-22.2.6-ä çààñàí àíãèëëààð, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí õàìò áàòëàõ; 22.6.6.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü ººðèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ á¿ðýýð, ýíý õóóëèéí 22.2.3-22.2.6- ä çààñàí àíãèëëààð, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí õàìò áàòëàõ; 22.6.7.òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü áàòëàãäñàí òºñâèéã ýíý õóóëèéí 22.2.3-22.2.6-ä çààñàí àíãèëëààð á¿ðòãýæ, òàéëàãíàõ; 22.6.8.òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ÿâöûí õÿíàëòûã ýíý õóóëèéí 22.2-ò çààñàí àíãèëëààð õèéõ áºãººä ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûí äîòîð òîìñãîñîí àíãèëëààð õÿíàëòûí ò¿âøèíã òîãòîîæ áîëíî. 22.7.Ýíý õóóëèéí 22.2-ò çààñàí òºñâèéí àíãèëëûí òºðºë
  • 73. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 73 á¿ðýýð äýëãýðýíã¿é àíãèëàë òîãòîîõ, ò¿¿íèéã òºñâèéí òºëºâëºëò, òàéëàãíàëò, ã¿éöýòãýëä àøèãëàõ æóðìûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òîãòîîíî. 22.8.Òºñâèéí àíãèëëûã Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí ñòàòèñòèêèéí îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí õºðâ¿¿ëýõ àðãà÷ëàëûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òîãòîîíî. 22.9.Ýíý õóóëèéí 22.6.8-ä çààñàí àíãèëëààð òîãòîîñîí òºñâèéã ç¿éë õîîðîíä øèëæ¿¿ëýí çàðöóóëàõ ýðõèéã òºñâèéí çàõèðàã÷èéí àíãèëàë á¿ðýýð òîãòîîõ, òîìñãîñîí õÿíàëòûí ò¿âøèíã òîãòîîõ íèéòëýã æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîí ìºðä¿¿ëíý. 23 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí îðëîãî 23.1.Òºñâèéí îðëîãî íü òàòâàðûí îðëîãî, òàòâàðûí áóñ îðëîãîîñ á¿ðäýíý. 23.2.Òàòâàðûí îðëîãî íü Òàòâàðûí åðºíõèé õóóëèàð15 òîãòîîñîí àëáàí òàòâàð, òºëáºð, õóðààìæààñ á¿ðäýíý. 23.3.Òàòâàðûí áóñ îðëîãî íü òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíû íîãäîë àøèã, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéã õóâü÷èëñàí, õóäàëäñàí, ò¿ðýýñëýñíèé îðëîãî, òîðãóóëèéí îðëîãî, òºñâèéí áàéãóóëëàãûí òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãî, ãàäààä óëñ, îëîí óëñûí áàéãóóëëàãààñ àâñàí çýýë,òóñëàìæ áîëîí õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ áóñàä îðëîãîîñ á¿ðäýíý. 23.4.Óëñûí òºñâèéí òàòâàðûí îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.4.1. àæ àõóéí íýãæèéí îðëîãûí àëáàí òàòâàð; 23.4.2. íýìýãäñýí ºðòãèéí àëáàí òàòâàð; 23.4.3. îíöãîé àëáàí òàòâàð; 23.4.4. ãààëèéí àëáàí òàòâàð; 15 Òàòâàðûí åðºíõèé õóóëü “Òºðèéí ìýäýýëýë”ýìõòãýëèéí 2008 îíû 22 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 74. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 74 23.4.5. àâòîáåíçèí, äèçåëèéí ò¿ëøíèé àëáàí òàòâàð; 23.4.6. àøèãò ìàëòìàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºð; 23.4.7. àøèãòìàëòìàëûíõàéãóóëûíáîëîíàøèãëàëòûí òóñãàé çºâøººðëèéí òºëáºð; 23.4.8. àãààðûí áîõèðäëûí òºëáºð; 23.4.9. Óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæèéí òóõàé õóóëèéí16 11.2-ò çààñàí óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæ. 23.4.10. óñ áîõèðäóóëñíû òºëáºð. 23.5.Óëñûí òºñâèéí òàòâàðûí áóñ îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.5.1. òºðèéí ºì÷èò áîëîí òºðèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëèéí 3.2.1-ä çààñíààñ áóñàä òºðèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíû íîãäîë àøèã; 23.5.2. òºðèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð áîëîí áîðëóóëñíû îðëîãî; 23.5.3. õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ áóñàä îðëîãî. 23.6.Àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí òàòâàðûí îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.6.1. íèéñëýë õîòûí àëáàí òàòâàð; 23.6.2. ãàçðûí òºëáºð; 23.6.3. ¿ë õºäëºõ ýä õºðºíãèéí àëáàí òàòâàð; 23.6.4. àâòîòýýâðèéí áîëîí ººðºº ÿâàã÷ õýðýãñëèéí àëáàí òàòâàð. 23.6.5. ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíèé çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû òºëáºð; 23.6.6. Õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàðûí òóõàé17 16 Óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòýãäñýí. 17 Õóâüõ¿íèéîðëîãûíàëáàíòàòâàðûíòóõàéõóóëü-“Òºðèéíìýäýýëýë”ýìõòãýëèéí
  • 75. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 75 õóóëèéí 8.1.1-ä çààñàí îðëîãîä íîãäîõ àëáàí òàòâàð 23.6.7. ºâ çàëãàìæëàë, áýëýãëýëèéí àëáàí òàòâàð; 23.6.8. ýíý õóóëèéí 23.4.9-ä çààñíààñ áóñàä óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæ. 23.7.Àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí òàòâàðûí áóñ îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.7.1. îðîí íóòãèéí ºì÷èò áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí îðîí íóòãèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíû íîãäîë àøèã; 23.7.2. îðîí íóòãèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð áîëîí áîðëóóëñíû îðëîãî, õ¿¿, òîðãóóëèéí îðëîãî; 23.7.3. õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ áóñàä îðëîãî. 23.8.Ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí òàòâàðûí îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.8.1. Õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàðûí òóõàé õóóëèéí 8.1.1-ä çààñàí îðëîãîä íîãäîõ àëáàí òàòâàðààñ áóñàä õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàð; 23.8.2. áóóíû àëáàí òàòâàð; 23.8.3. ýíý õóóëèéí 23.4.9-ä çààñíààñ áóñàä óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæ; 23.8.4. àãíóóðûí íººö àøèãëàñíû òºëáºð, àí àìüòàí àãíàõ, áàðèõ çºâøººðëèéí õóðààìæ; 23.8.5. àøèãò ìàëòìàëààñ áóñàä áàéãàëèéí áàÿëàã àøèãëàõàä îëãîõ ýðõèéí çºâøººðëèéí õóðààìæ; 23.8.6. áàéãàëèéí óðãàìàë àøèãëàñíû òºëáºð; 2006 îíû 38 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  • 76. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 76 23.8.7. îéãîîñ õýðýãëýýíèé ìîä, ò¿ëýý áýëòãýæ àøèãëàñíû òºëáºð; 23.8.8. ò¿ãýýìýë òàðõàöòàé àøèãò ìàëòìàë àøèãëàñíû òºëáºð; 23.8.9. õ¿í àìûí óíä, àõóéí õýðýãöýýíèé çîðèóëàëòààð óñ, ðàøààí àøèãëàñíû òºëáºð; 23.8.10. îðëîãûã íü òóõàé á¿ð òîäîðõîéëîõ áîëîìæã¿é àæèë, ¿éë÷èëãýý õóâèàðàà ýðõëýã÷ õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàð; 23.8.11. íîõîéíû àëáàí òàòâàð. 23.8.12. õîã õàÿãäëûí ¿éë÷èëãýýíèé õóðààìæ 23.9.Ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí òàòâàðûí áóñ îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.9.1. îðîí íóòãèéí ºì÷èò áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí îðîí íóòãèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíû íîãäîë àøèã; 23.9.2. îðîí íóòãèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð áîëîí áîðëóóëñíû îðëîãî, õ¿¿, òîðãóóëèéí îðëîãî; 23.9.3. õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñºâò îðîõ áóñàä îðëîãî. 23.10.Ýíý õóóëèéí 25 äóãààð ç¿éëä çààñàí òóñëàìæèéí îðëîãî íü òºñâèéí îðëîãûí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áàéíà. 23.11.Ãàçàð, áàéãàëèéí áàÿëãèéí íººöèéã õóóëüä çààñàí õýëáýðýýð ýçýìøèõ, àøèãëàõ, çàõèðàí çàðöóóëàõòàé õîëáîãäîí áèé áîëîõ îðëîãî íü òºñâèéí îðëîãî áàéíà. 24 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí çàðëàãà 24.1.Òºñâèéí çàðëàãà íü óðñãàë çàðäàë, õºðºíãèéí çàðäëààñ á¿ðäýíý. 24.2.Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò àæ àõóéí íýãæèéí
  • 77. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 77 ººðºº ñàíõ¿¿æ¿¿ëñíýýñ áóñàä õýëáýðýýð òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷ áèé áîëãîõ, õóäàëäàí àâàõ, õóóëèéí ýòãýýä ¿¿ñãýí &#xE