• Save
Menegeriin gariin avlaga
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Menegeriin gariin avlaga

on

  • 4,173 views

 

Statistics

Views

Total Views
4,173
Views on SlideShare
3,540
Embed Views
633

Actions

Likes
2
Downloads
0
Comments
0

16 Embeds 633

http://mecs-orei.blogspot.com 304
http://orgiliin.blogspot.com 239
http://mecs-orei.blogspot.ru 28
http://www.mecs-orei.blogspot.com 15
http://mes-orgil.blogspot.com 9
http://www.orgiliin.blogspot.com 9
http://mecs-orei.blogspot.kr 7
http://webcache.googleusercontent.com 4
http://orgiliin.blogspot.tw 4
http://www.mecs-orei.blogspot.kr 3
http://orgiliin.blogspot.kr 3
http://orgiliin.blogspot.ru 2
http://mecs-orei.blogspot.jp 2
http://orgiliin.blogspot.co.uk 2
http://orgiliin.blogspot.jp 1
http://mecs-orei.blogspot.tw 1
More...

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Menegeriin gariin avlaga Menegeriin gariin avlaga Document Transcript

  • ßïîíû ßäóóðëûã Áóóðóóëàõ Ñàí áîëîí Àçèéí Õºãæëèéí Áàíêíû áóöàëòã¿é òóñëàìæààð õýðýãæèæ áóé “Õºäººãèéí, í¿¿äýë÷èí áîëîí øèëæèí ñóóðüøñàí èðãýäèéí õ¿¿õä¿¿äýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ” òºñºëÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ãàðûí àâëàãà Áîëîâñðóóëñàí: Í.Àìàðáàÿñãàëàí À.̺íõ-Îðãèë Þ.Àëòàíòóÿà
  • Ãàð÷èãÎðøèë............................................................................................................................................................5Ñóóðü ìýäýýëýë öóãëóóëàõ áîëîí òºëºâëºëò õèéõýä àíõààðàõ àñóóäëóóä..............................................6Íýãæ áàéãóóëëàãûí ìýäýý òàéëàí ãàðãàëò áîëîí ìýäýýëëèéí óðñãàëûí á¿ä¿¿â÷.................................7Ñóóðü ìýäýýëëèéã öóãëóóëàõ, íýãòãýñýí ìýäýýëëèéã ãàðãàõ, ìýäýýëëèéíñàí á¿ðä¿¿ëýõ íü..........................................................................................................................................8Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-1 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí á¿ëãèéí òîî,õàìðàãäàã÷äûí òàéëàí...............................................................................................................................11Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-2à Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí õýâ øèíæ, ºì÷èéíõýëáýð, àëñëàãäñàí áàéäàë, õàÿã, á¿ëãèéí òîî, õ¿÷èí ÷àäàë, õàìðàãäàã÷äûí òàéëàí..........................13Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-2á Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí õýâ øèíæ,áàðèëãûí õ¿÷èí ÷àäàë, õàìðàãäàã÷äûí òàéëàí.......................................................................................15Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-3 Öýöýðëýãèéí àæèëëàã÷äûí òàéëàí........................................................17Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-3à Öýöýðëýãèéí óäèðäàõ àæèëòàí, áàãø íàðûí òàéëàí...........................19Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-3á Öýöýðëýãèéí áóñàä àæèëëàã÷äûí òàéëàí.............................................21Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-4 Öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷, ¿íäñýí áàãøèéí øèëæèëòõºäºë㺺íèé òàéëàí...................................................................................................................................23Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-5 Öýöýðëýãèéí ñóðãàëòûí îð÷íû ..................îíûõè÷ýýëèéí æèëèéí òàéëàí.........................................................................................................................25Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-6 Öýöýðëýãèéí òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí òºëºâëºãºº,ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí..................................................................................................................................27Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-6.1 Öýöýðëýãèéí íèéò õºðºíãèéí òàéëàí..................................................29Òºñâèéí òºñëèéí åðºíõèé ìýäýýëýë.........................................................................................................33Òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí íýð òîìü¸îíû òàéëáàð...............................................................................................38Ñóóðü ìýäýýëýëä ¿íäýñëýí òºñâèéí òºëºâëºëòèéã õèéõ òàëààð............................................................42Çóðàã 1. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí òºñâèéí òºñëèéí í¿¿ð........................................................................43Òºñâèéí òîâ÷îî, øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò...........................................................................................................43Çóðàã 2. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òºñâèéí òîâ÷îî, øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò....................................44Öàëèí õºñíèé á¿òöèéí òóõàé....................................................................................................................45Çóðàã 3. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàãø, àæèëòíóóäûí öàëèíãèéí á¿ðýëäýõ¿¿í...................................46Ýõ ñóðâàëæ: ÁÑØÓß..................................................................................................................................46Çóðàã 4. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàãø, àæèëòíóóäûí îðîí òîîãîîð òºëºâëºõ õ¿ñíýãò ......................47Áàðàà ¿éë÷èëãýýíèé áóñàä õóâüñàõ çàðäëûã òºëºâëºõ...........................................................................50Çóðàã. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí öàëèíãèéí ñàí,õóâüñàõ çàðäëûã òîîöîõ............................................................................................................................51Õ¿ñíýãò. Áóñàä õóâüñàõ çàðäàë áîëîí çàðäëóóäûí ýçëýõ õóâü õýìæýý..................................................51Çóðàã. Èíòåðíýòèéí çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò...........................................................................................55Öýöýðëýãèéí õ¿¿õäèéí õîîëûã òºëºâëºõ................................................................................................55Çóðàã. Öýöýðëýãèéí õ¿¿õäèéí õîîëûã òºëºâëºõ.....................................................................................56Çóðàã. Íèéò õè÷ýýëëýõ õîíîãèéí òîîöîî 2012 îíû òºñâèéí æèë..........................................................5624 öàãèéí ¿éë àæèëëàãààòàé öýöýðëýã, õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéí ¿éë÷èëãýýáîëîí õóâèëáàðò ñóðãàëòûí çàðäëûã òºëºâëºõ íü..................................................................................56Íèéãìèéí áàòàëãààíû çàðäëûã òºëºâëºõ................................................................................................57Òîãòìîë çàðäëûã òºëºâëºõ........................................................................................................................59¯éë àæèëëàãààíû îðëîãûã òºëºâëºõ........................................................................................................73Çóðàã. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí îðëîãûã òºëºâëºõ ìàÿãò.........................................................................73ÕÀÂÑÐÀËÒ ..............................................................................................................................................3352 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Îðøèë Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî, Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûã 2006-2015 îíäõºãæ¿¿ëýõ Ìàñòåð òºëºâëºãºº, Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëààíû õºòºëáºð, Ýäèéíçàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë çýðýã áîäëîãûí áè÷èã áàðèìòàä ¿íäýñëýí ìýäýýëëèéí ñàíá¿ðä¿¿ëýõ, äóíä õóãàöààíä òºñâèéã òºëºâëºõ, ¿ð àøãèéã òîîöîõ çîðèëãîîð íýãæ áàéãóóëëàãûíñàíàë, òýäíèé ¿éë àæèëëàãààíû ñóóðü ìýäýýëëèéã ¿íýí çºâ, áîäèòîé öóãëóóëàõ, ò¿¿í äýýð ¿íäýñëýñýíòºñâèéí òºëºâëºëòèéã õèéæ ñóðàõ, áîëîâñðîëûí òºñâèéí òàëààðõ ìýäýýëëèéã óäèðäàõ àæèëòíóóäàäîéëãîìæòîé õ¿ðãýõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõýä ãàðûí àâëàãûí à÷ õîëáîãäîë îðøèíî. Òà ýíýõ¿¿ íîìûã õýðýãëýñíýýð ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñóóðü ìýäýýëëèéã ¿íýí çºâöóãëóóëàõ, ìýäýýëëèéí ñàí á¿ðä¿¿ëýõ, ¿ð àøãàà òîîöîîëæ, ò¿¿íòýé óÿëäóóëàí òºñâèéí òºëºâëºëòººáîëîâñðóóëàõ ¿éë ÿâöàä òàíü òóñëàõ áîëíî. ̺í öààøèä èë¿¿ èõèéã á¿òýýõ, ñóðàõ õ¿ñýë ýðìýëçëèéãòàíü áàäðààæ ÷àäâàë ýíýõ¿¿ ãàðûí àâëàãûí à÷ òóñ îðøèíî. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 3
  • Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ºíººãèéí áàéäëûí òàëààðõ òîâ÷ ñòàòèñòèê ìýäýýëýë Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãà (áàéðøèë, ºì÷èéí õýëáýð, àíãèëàë) Ìîíãîë Óëñûí õýìæýýíä 2011-2012 îíû õè÷ýýëèéí æèëä íèéò 879 õ¿¿õäèéí öýöýðëýã ¿éëàæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà. ¯¿íýýñ òºðèéí ºì÷èéí 734 öýöýðëýã (27 òºìºð çàìûí õàðüÿà õ¿¿õäèéíöýöýðëýã), õóâèéí 145 öýöýðëýã ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà (Õ¿ñíýãò 1). Õ¿ñíýãò 1. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà (òîîãîîð) Òîîíû ººð÷ëºëò 2010-2011 2011-2012 ªì÷èéí õýëáýð (+ ºñºëò, -áóóðàëò) Òîî % Òîî % Òîî %ä Á¿ãä 839 100.0 879 100.0 +40 +4.6 Òºðèéí 722 86.0 734 83.5 +12 +1.6 Òºìºð çàìûí 26 3.1 27 3.1 +1 +3.7 õàðüÿà öýöýðëýã1 Õóâèéí 117 13.9 145 16.5 +28 +23.9 Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã1-èéí òîî 2010-2011 îíû õè÷ýýëèéí æèëòýé õàðüöóóëàõàä 40-ººðíýìýãäñýí áºãººä ¿¿íýýñ òºðèéí ºì÷èéí 12, õóâèéí öýöýðëýã 28-ààð òóñ òóñ íýìýãäñýí áàéíà. Íèéòöýöýðëýãèéí 34.0 õóâü íü íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòîä íîîãäîæ áàéíà. Õóâèéí öýöýðëýãèéí 27 áóþó96.4 õóâü íü Óëààíáààòàð õîòîä øèíýýð áàéãóóëàãäñàí áàéíà. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí á¿ëýã, õ¿¿õäèéí òîî (ºì÷èéí õýëáýð,àíãèëàë) 2011-2012 îíû õè÷ýýëèéí æèëä 5,253 á¿ëýã õè÷ýýëëýæ áàéãàà íü ºìíºõ îíòîé õàðüöóóëàõàä55-ààð áóþó 1.1 õóâü íýìýãäñýí. ¯¿íýýñ 225 á¿ëýã íü 24 öàãèéí ¿éë àæèëëàãààòàé á¿ëýã áºãººäóëñûí õýìæýýíä á¿ëýã ä¿¿ðãýëò2 äóíäæààð 31.3 áàéãààãààñ òºðèéí öýöýðëýãò á¿ëýã ä¿¿ðãýëò 32.2,õóâèéí öýöýðëýãò á¿ëýã ä¿¿ðãýëò äóíäàæààð 21.5 áàéíà. (Õ¿ñíýãò 2). Õ¿ñíýãò 2. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí á¿ëýã (òîîãîîð) 2010-2011 2011-2012 Òîîíû ªì÷èéí õýëáýð Òîî Öýöýðëýã Õóâèëáàðò Òîî Öýöýðëýã Õóâèëáàðò ººð÷ëºëò Á¿ãä 5,198 3,972 1,226 5,253 4,223 1,030 +55 Òºðèéí 4,775 3,591 1,184 4,801 3,780 1,021 +26 Õóâèéí 423 381 42 452 443 9 +29 Õ¿ñíýãò 3. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä õàìðàãäñàí õ¿¿õýä (òîîãîîð) Íàñíû á¿ëãýýð Õè÷ýýëèéí æèë Òîî 2 õ¿ðòýëõ 2 íàñ 3-5 íàñ 6 íàñ 2010-2011 157,181 7,010 27,551 119,614 3,006 2011-2012 164,263 5,383 30,937 124,442 3,5011 “Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã” ãýæ 2 íàñíààñ ñóðãóóëüä ýëñýõ õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õäèéã àñðàõ, õàìãààëàõ, õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ, ñóðãàõ öîãö ¿éëàæèëëàãààãààð õ¿¿õäèéí áèå áÿëäàð, îþóí óõààí, íèéãýìøèõ¿éí õºãæëèéã äýìæèõ ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûã îéëãîíî. ѪÁ-èéí òóõàéõóóëèéí 1 á¿ëýã 4.1.12 “Á¿ëýã ä¿¿ðãýëò” íýã á¿ëýãò ñóðàëöàæ áàéãàà õ¿¿õäèéí äóíäàæ òîîã õýëíý.4 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä õàìðàãäñàí õ¿¿õäèéí 133,351 áóþó 81.2 õóâü íü öýöýðëýãèéíºäðèéí, 24 öàãèéí ¿éë àæèëëàãààòàé3 áîëîí ýíãèéí ñóðãàëòàä, ¿ëäñýí 30,912 áóþó 18.8 õóâü íüõóâèëáàðò ñóðãàëò4-ä õàìðàãäàæ áàéíà. ¯¿íýýñ 8,328 õ¿¿õýä ýýëæèéí á¿ëýãò5, 17,454 õ¿¿õýä í¿¿äëèéíá¿ëýãò6, 5,130 õ¿¿õýä ÿâóóëûí áàãøèéí7 ¿éë÷èëãýýãýýð äàìæóóëàí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûãõ¿ðòýæ áàéíà. Öýöýðëýãèéí ºäðèéí àíãèä õàìðàãäàæ áàéãàà õ¿¿õäèéã á¿ëãýýð íü àâ÷ ¿çâýë: ÿñëèéí á¿ëýãò3,647 áóþó 2.7 õóâü, áàãà á¿ëýãò 28,349 áóþó 21.3 õóâü, äóíä á¿ëýãò 32,249 áóþó 24.2 õóâü, àõëàõá¿ëýãò 32,423 áóþó 24.3 õóâü, áýëòãýë á¿ëýãò 31,301 áóþó 23.5 õóâü, õîëèìîã á¿ëýãò 5,382 áóþó 4.0õóâü íü õàìðàãäàæ áàéíà. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä õàìðàãäñàí íèéò õ¿¿õäèéí 26,062 áóþó 15.9 õóâü íü ìàë÷äûíõ¿¿õýä, 1,161 áóþó 0.7 õóâü íü õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä, 1,176 áóþó 0.7 õóâü íü õàëàìæ ýäýëäýã,94 áóþó 0.06 õóâü íü á¿òýí ºí÷èí õ¿¿õýä áàéíà. Ýíý õè÷ýýëèéí æèëä 44,856 áóþó 27.3 õóâü íü öýöýðëýãò øèíýýð ýëñýí îðñîí áàéíà. Õ¿ñíýãò 4. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä õàìðàãäñàí ìàë÷äûí õ¿¿õýä Íàñíû á¿ëãýýð Õè÷ýýëèéí æèë Òîî 2 õ¿ðòýëõ 2 íàñ 3-5 íàñ 6 íàñ 2010-2011 22,277 419 2,445 18,467 946 2011-2012 26,062 285 3,069 21,259 1,449 Ìàë÷äûí õ¿¿õäèéí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä õàìðàãäàëò ºìíºõ æèëýýñ 14.5 ïóíêòýýðºññºí áàéíà. Áàãøëàõ áîëîâñîí õ¿÷èí 2011-2012 îíû õè÷ýýëèéí æèëä óëñûí õýìæýýíä 17,626 áàãø, àæèëëàã÷èä àæèëëàæ áàéãààãààñ4,905 áóþó 27.8 õóâèéã ¿íäñýí áàãø íàð ýçýëæ áàéíà. Íèéò áàãø àæèë÷äûí 16,022 áóþó 90.9 õóâü íüòºðèéí öýöýðëýãò, ¿ëäñýí 1,604 áóþó 9.1 õóâü íü õóâèéí öýöýðëýãò àæèëëàæ áàéíà. 2010-2011 îíûõè÷ýýëèéí æèëòýé õàðüöóóëàõàä òºðèéí ºì÷èéí öýöýðëýãò àæèëëàæ áóé áàãø, àæèë÷äûí òîî 967-îîð áóþó 5.5 õóâèàð íýìýãäñýí áàéíà. Õ¿ñíýãò 5. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãàä àæèëëàæ áàéãàà ¿íäñýí áîëîíòóñëàõ áàãø ¯¿íýýñ: Õè÷ýýëèéí æèë ¯íäñýí áàãø Òóñëàõ áàãø Á¿ëãèéí Äóó õºãæìèéí Ýýëæèéí ßâóóëûí 2010-2011 4,651 3,987 433 138 93 4,082 2011-2012 4,907 4,241 479 94 93 4,326 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãàä àæèëëàæ áàéãàà ¿íäñýí áàãø ºìíºõ æèëýýñ5.2 õóâèàð ºññºí áàéíà. Õ¿ñíýãò 6. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãàä àæèëëàæ áàéãàà ¿íäñýí áàãøèéíáîëîâñðîëûí ò¿âøèí3 “24 öàãèéí àæèëëàãààòàé” ãýæ ýöýã, ýõ, àñðàí õàìãààëàã÷èéí õ¿ñýëòèéí äàãóó îðîí íóòãèéí çàñàã çàõèðãàà, ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãûíõàìòðàñàí øèéäâýðýýð àæëûí 5 ºäºð òàñðàëòã¿é ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé öýöýðëýã áîëîí á¿ëãèéã õýëíý.4 “Õóâèëáàðò ñóðãàëò” ¿íäñýí ñóðãàëòàä õàìðàãäàæ ÷àäàõã¿é áàéãààã õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë ýçýìø¿¿ëýõ ñóðãàëòûíçîõèîí áàéãóóëàëòòàé ¿éë àæèëëàãààã õýëíý.5 “Ýýëæèéí á¿ëãèéí ñóðãàëò” áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòûã áàðèìòëàí òàíõèìûí õýëáýðýýð õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëýçýìø¿¿ëýõ ñóðãàëòûí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé ¿éë àæèëëàãààã õýëíý.6 “Í¿¿äëèéí á¿ëãèéí ñóðãàëò” áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòûã áàðèìòëàí ãýð á¿ë, õ¿¿õäýä ¿éë÷ëýõ ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëýçýìø¿¿ëýõ ñóðãàëòûí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé ¿éë àæèëëàãààã õýëíý.7 “ßâóóëûí áàãøèéí ñóðãàëò” áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòûã áàðèìòëàí ãýð á¿ëä ò¿øèãëýæ, õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëýçýìø¿¿ëýõ ñóðãàëòûí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé ¿éë àæèëëàãààã õýëíý. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 5
  • Õè÷ýýëèéí ¯¿íýýñ: Ìýðãýæëèéí áàãøèéí õàíãàëò æèë Äîêòîð Ìàãèñòð Áàêàëàâð Äèïëîì Áóñàä 2010-2011 93.0 1 186 2,587 1,552 325 2011-2012 93.6 0 204 2,929 1,460 314 2011-2012 îíû õè÷ýýëèéí æèëä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãàä àæèëëàæáàéãàà ¿íäñýí áàãøèéí 4.2 õóâü íü ìàãèñòð, 59.7 õóâü íü áàêàëàâð, 29.8 õóâü íü äèïëîì, 6.4 õóâü íüáóñàä áîëîí á¿ðýí äóíä áîëîâñðîëòîé áàéíà. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí ìýðãýæëèéí áàãøèéí õàíãàëò 93.6 õóâüáîëñîí íü ºìíºõ îíîîñ 0.6 ïóíêòýýð ºññºí áàéíà. Íèéò ¿íäñýí áàãøèéí 1,923 áóþó 39.2 õóâü íü ìýðãýæëèéí çýðýãòýé áºãººä ¿¿íýýñ 8 áóþó0.2 õóâü íü çºâëºõ, 297 áóþó 6.1 õóâü íü òýðã¿¿ëýõ, 1,618 áóþó 33.0 õóâü íü çààõ àðãà÷ çýðýãòýé áàãøíàð áàéíà. Öýöýðëýãèéí ìýäýý òàéëàí ãàðãàëò áîëîí ìýäýýëëèéí óðñãàëûí á¿ä¿¿â÷ Çàñãèéí ãàçàð ¯íäýñíèé Ñàíãèéí ÿàì ñòàòèñòèêèéí õîðîî Áóñàä ÿàì, àãåíòëàã ÁÑØÓß Èðãýä, èðãýíèé íèéãýì Àéìàã, íèéñëýëèéí Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí ãàçàð Ä¿¿ðãèéí Áîëîâñðîëûí õýëòýñ Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà6 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñóóðü ìýäýýëëèéã öóãëóóëàõ, íýãòãýñýí ìýäýýëëèéã ãàðãàõ, ìýäýýëëèéí ñàí á¿ðä¿¿ëýõ íü Ìîíãîë óëñûí Ñòàòèòèñòèêèéí õóóëü áîëîí Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéíäàãóó ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ãàðãàíà. “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” 2008 îíû õóóëüä çààñíû äàãóó ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñáàòàëñàí àðãà÷ëàë, ¿ç¿¿ëýëòýýð ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òóñãàãäñàí ìýäýýëëèéã“Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë”, ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñ áàòàëñàí çºâøººðñºí àðãà÷ëàë,¿ç¿¿ëýëòýýð ÿàì, Çàñãèéí ãàçðûí àãåíòëàã, òºðèéí áóñàä áàéãóóëëàãà, íóòãèéí çàõèðãààíûáàéãóóëëàãûí õýðýãöýýíä çîðèóëæ öóãëóóëñàí ìýäýýëëèéã “Çàõèðãààíû ìýäýýëýë” ãýíý. “Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë” ãýæ ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñ áàòàëñàíàðãà÷ëàë, ¿ç¿¿ëýëòýýð Ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëä çààñàí ýäèéí çàñàã, õ¿í àì,íèéãýì, áàéãàëü îð÷íû õîëáîãäîëòîé ¿ç¿¿ëýëòýýð ãàðãàñàí ìýäýýëýë, ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíûõºòºëáºðò òóñãàãäñàí ìýäýýëëèéã õýëýõ áºãººä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñàëáàð íü àëáàí¸ñíû 6 ìýäýýëýëòýé áîëíî. “Çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë” ãýæ Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñ áàòàëñàí,çºâøººðñºí àðãà÷ëàë, ¿ç¿¿ëýëòýýð ÿàì, Çàñãèéí ãàçðûí àãåíòëàã, òºðèéí áóñàä áàéãóóëëàãà, íóòãèéíçàõèðãààíû áàéãóóëëàãûí õýðýãöýýíä çîðèóëæ öóãëóóëñàí ìýäýýëëèéã õýëýõ áºãººä ñóðãóóëèéíºìíºõ áîëîâñðîëûí ñàëáàð íü çàõèðãààíû 5 ìýäýýëýëòýé áîëíî. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ãàðãàõäàà äàðààõ çàð÷ìûã áàðèìòàëíà. 1/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà íü õàðààò áóñ, áèå äààñàí áàéõ; 2/ øèíæëýõ óõààíû ¿íäýñëýë á¿õèé íýãäìýë àðãà ç¿éòýé áàéõ; 3/ ìýäýýëýë ¿íýí, áîäèòîé áàéõ; 4/ ìýäýýëýë øóóðõàé áàéõ; 5/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë íü íèéòýä õ¿ðòýýìæòýé, õóóëèàð çºâøººðºãäñºí õýìæýýíä èë òîäáàéõ; 6/ ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò, àðãà ç¿é íü îëîí óëñûí ñòàòèñòèêèéí ñòàíäàðò, àðãà ç¿éòýé íèéöñýíáàéõ; 7/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã áàãà çàðäëààð, ìýäýýëýã÷èä à÷ààëàë áàãàòàé àðãà, õýëáýðýýðöóãëóóëàõ. Ìîíãîë óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýð ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë ýçýìø¿¿ëýõ ñóðãàëòûí¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà ºì÷èéí á¿õ õýëáýðèéí ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãà íü ñóðãóóëèéí ºìíºõáîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã áàòëàãäñàí ìàÿãòóóäàä ÿìàð íýãýí ººð÷ëºëò,õÿëáàðøóóëàëò õèéõã¿éãýýð õóóëáàðëàí àâ÷, òýäãýýðèéã ¿íýí çºâ ãàðãàíà. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ìàÿãòûí “àíêåòûí õýñýã”-èéã íºõºõ人 ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûíðåãèñòðèéí äóãààð, àéìàã, íèéñëýë ãýñíèé àðä àéìàã, íèéñëýëèéí íýðèéã ¿íýí çºâ, á¿ðýí ã¿éöýäáè÷èæ, ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí çàõèðàë, ýðõëýã÷ íü õÿíàëò òàâüæ, ãàðûí ¿ñýã çóðæ, òýìäãýýðáàòàëãààæóóëíà. Àéìàã, íèéñëýëèéí Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí ãàçàð ñóðãàëòûí íýãæ áàéãóóëëàãààñ ìýäýýëëèéãá¿ðýí ã¿éöýä àâ÷, ¿íýí çºâ ýñýõèéã øàëãàæ, íýãòãýí áîëîâñðóóëæ, Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíûÿàìàíä áàòàëñàí õóãàöààíä öàõèì áîëîí ìàÿãò õýëáýðýýð èð¿¿ëíý. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ¿íýí çºâ, áàòàëñàí õóãàöààíä íü èð¿¿ëýýã¿é áîë òóõàéí àéìàã,íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà, ÁÑØÓ-íû ñàéäòàé áàéãóóëñàí á¿òýýãäýõ¿¿í íèéë¿¿ëýëòèéí ãýðýýíä çààñàí“Ñòàòèñòèêèéí òîî, ìýäýý, òàéëàíã òîãòîîñîí õóãàöààíä íü ¿íýí çºâ ãàðãàæ õîëáîãäîõ ãàçàðò íüõ¿ðã¿¿ëýõ, ò¿¿íèéã áóðóó, òàøàà ãàðãàñàí òîõèîëäîëä Çàõèðãààíû õàðèóöëàãûí òóõàé õóóëèéí 43.2äóãààð çààëòûí äàãóó àðãà õýìæýý àâàõ” ãýñýí çààëòûí äàãóó õýðýãæ¿¿ëíý. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 7
  • ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë (ѪÁ) -ûí ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã àëáàí ¸ñíû 6, çàõèðãààíû6, íèéò 12 ìàÿãòààð ãàðãàíà. Òóõàéí õè÷ýýëèéí æèëä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë ýçýìøèæ áàéãààõ¿¿õýä, öýöýðëýãèéí àæèë÷äûí áîëîí ñóðãàëòûí îð÷èí, òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí òºëºâëºãºº,ã¿éöýòãýëèéí òóõàé ìýäýýëëèéã õ¿ëýýí àâ÷ íýãòãýõ, ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíä õ¿ðã¿¿ëýõýäöýöýðëýã, Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí ãàçàð, Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàìíû ã¿éöýòãýõ ¿éëàæèëëàãààíû ¿å øàò, õóãàöààã äîîð õàðóóëëàà. Õ¿ñíýãò 7. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí áàòàëñàí õóâààðü Ìýäýýëýë èð¿¿ëýõ ýöñèéí õóãàöàà Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí àíãèëàë, íýð Ä¿¿ðýã, öýöýðëýãýýñ ÁÑØÓß ¯ÑÕ Àéìàã, íèéñëýëä À-ѪÁ-1, ѪÁ-ûí áàéãóóëëàãûí á¿ëýã,À¨Ì ѪÁ-1 õàìðàãäàã÷äûí æèëèéí òàéëàí À-ѪÁ-1À ѪÁ-ûí áàéãóóëëàãûí á¿ëýã,À¨Ì õàìðàãäàã÷èä ѪÁ-ûí áàéãóóëëàãûí á¿ëýã, ÇÌ ÑªÁ-2 õàìðàãäàã÷äûí æèëèéí òàéëàí / çàäàðãàà/À¨Ì À-ѪÁ-ѪÁ-3 Öýöýðëýãèéí àæèëëàã÷äûí òàéëàíÀ¨Ì À-ѪÁ-2À Öýöýðëýãèéí óäèðäàõ àæèëòàí 10-ð ñàðûí 01 11-ð ñàðûí Öýöýðëýãèéí óäèðäàõ àæèëòàí, 10-ð ÇÌ ÑªÁ-3À 25 áàãø íàðûí òàéëàí ñàðûí 15 Öýöýðëýãèéí áóñàä àæèëëàã÷äûí ÇÌ ÑªÁ-3Á òàéëàí Öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷, ¿íäñýí ÇÌ ÑªÁ-4 áàãøèéí øèëæèëò õºäºë㺺í 11-ð ñàðûí 25 ÇÌ ÑªÁ-5 Öýöýðëýãèéí ñóðãàëòûí îð÷èí õ À-ѪÁ-3 Öýöýðëýãèéí îðëîãî, çàðëàãûíÀ¨Ì ѪÁ-6 òºëºâëºãºº ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí À-ѪÁ-3àÀ¨Ì Çàðäëûí ã¿éöýòãýëèéí íýãòãýë 2-ð ñàðûí 18-20 ѪÁ-6.1 2-ð ñàðûí 3-ð ñàðûí 25 05 Õóâèéí õýâøëèéí öýöýðëýã¿¿äèéíÀ¨Ì À-ѪÁ-3à òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí ìýäýý Õóâèéí õýâøëèéí öýöýðëýã¿¿äèéíÀ¨Ì À-ѪÁ-3.1à õºðºíãèéí òàéëàí Òàéëáàð: ÇÌ – Çàõèðãààíû ìýäýýëýë À¨Ì-Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë8 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-1. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí á¿ëãèéí òîî, õàìðàãäàã÷äûí òàéëàí Öýöýðëýãèéí íýð................... Íàñààð Íàñàà𠯿íýýñ: ýìýãòýé Á¿ëãèéí òîî 2 õ¿ðòýëõ 2 3 4 5 6 Á¿ãä Yç¿¿ëýëò ÌÄ Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì À Á 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 1. ѪÁ-ä õàìðàãäàæ 01 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 áàéãàà õ¿¿õäèéí òîî Ìàë÷äûí õ¿¿õýä 02 0 0 õ 1.1 Öýöýðëýãèéí 03 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 õ¿¿õäèéí òîî ßñëè 04 0 0 Áàãà 05 0 0¯¿íýýñ : Äóíä 06 0 0 Àõëàõ 07 0 0 Áýëòãýë 08 0 0 Õîëèìîã 09 0 0 Øèíýýð ýëññýí õ¿¿õýä 10 0 0 Õàëàìæ ýäýëäýã õ¿¿õýä 11 0 0 Á¿òýí ºí÷èí õ¿¿õýä 12 0 0 Õºãæëèéí áýðøýýëòýé 13 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 õ õ¿¿õýä Õàðàõ ýðõòýíèé 14 0 0 õ Ñîíñîõ ýðõòýíèé 15 0 0 õ¯¿íýýñ: Õýë ÿðèàíû ýðõòýíèé 16 0 0 õ Îþóí óõààíû 17 0 0 õ Áèå ýðõòýíèé 18 0 0 õ Õàâñàðñàí õýëáýðèéí 19 0 0 õ 1.2 Õóâèëáàðò ñóðãàëòàä õàìðàãäàæ áàéãàà 20 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 õ¿¿õäèéí òîî Ýýëæèéí á¿ëýãò 21 0 0¯¿íýýñ : Í¿¿äëèéí á¿ëýãò 22 0 0 ßâóóëûí áàãøèéí ñóðãàëòàíä 23 0 0 õàìðàãäàã÷èä Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí á¿ëãèéí áîëîí õàìðàãäàã÷äûã ñóðãàëòûíõýëáýð, ºì÷èéí õýëáýðýýð õàðóóëíà. ѪÁ-ä õàìðàãäàæ áàéãàà õ¿¿õäèéí ìýäýýëëèéã íàñ, á¿ëãýýðáîëîí øèíýýð ýëññýí, õàëàìæ ýäýëäýã, á¿òýí ºí÷èí, õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéí ìýäýýëëèéãìºí ãàðãàíà. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 9
  • Ìàÿãò íºõºëò 02-ð ìºðºíä: ѪÁ-ä õàìðàãäñàí ìàë÷äûí õ¿¿õäèéí òîîã íàñ, õ¿éñýýð íºõíº. 04-09-ð ìºðºíä: Öýöýðëýãò õàìðàãäñàí õ¿¿õäèéí òîîã á¿ëýã8-ýýð àíãèëàí íàñ, õ¿éñýýð íºõíº. 04-ð ìºðºíä: ßñëèéí á¿ëýã9-ò õàìðàãäñàí õ¿¿õäèéí òîîã íàñ, õ¿éñýýð íºõíº. 10-ð ìºðºíä: Òóõàéí õè÷ýýëèéí æèëä øèíýýð ýëññýí õ¿¿õäèéí òîîã íàñ, õ¿éñýýð íºõíº. 11-ð ìºðºíä: Îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà, òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãààñ ÿìàð íýã õàëàìæ ýäýëäýã õ¿¿õäèéí òîîã íàñ, õ¿éñýýð íºõíº. 12-ð ìºðºíä: Ýöýã, ýõ íü õî¸óëàà íàñ áàðñàí, á¿òýí ºí÷èí õ¿¿õäèéí òîîã íàñ, õ¿éñýýð íºõíº. 13-ð ìºðºíä: Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä10-èéí òîîã íàñ, õ¿éñýýð ãàðãàíà. 20-ð ìºðºíä: Õóâèëáàðò ñóðãàëòàä õàìðàãäñàí õ¿¿õýä11-èéí òîîã íàñ, õ¿éñýýð ãàðãàíà.Áàëàíñûí øàëãàëò: ìºð(01)=ìºð(03+20); ìºð(03)=ìºð(04+...+ 09); ìºð(13)=ìºð(14+...+ 19); ìºð(20)=ìºð(21+ 22+ 23); áàãàíà(13)=áàãàíà(01+03+05+07+09+11); áàãàíà(14)=áàãàíà(02+04+06+08+10+12);Ìàÿãòûí õîîðîíäûí õîëáîî: [Ìàÿãò ѪÁ-1.ìºð(01) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà(02)]; [Ìàÿãò ѪÁ-1.ìºð(03) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà(03+04)]; [Ìàÿãò ѪÁ-1.ìºð(20) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà(05)]; Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-2à Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí õýâ øèíæ, ºì÷èéí õýëáýð, àëñëàãäñàí áàéäàë, õàÿã, á¿ëãèéí òîî, õ¿÷èí ÷àäàë, õàìðàãäàã÷äûí òàéëàí Õýâ 23 òàòàí áóóãäñàí, õýâ øèíæ, àíãèëàë ªì÷èéíÕàìðàí ñóðãàõ áàã, õîðîîíû 2-5 Áàéðøèë (ñóì/ä¿¿ðýã, áàã/õîðîî), Òàéëáàð (øèíýýð áàéãóóëàãäñàí, ¯¿íýýñ: ¿¿íýýñ: Öýöýðëýãèéí áàðèëãûí õ¿÷èí øèíæ õýëáýð Àéìãèéí òºâººñ àëñëàãäñàí ѪÁ-ä õàìðàãäààã¿é õ¿¿õýä ѪÁ-èéí á¿ëãèéí òîî ¯¿íýýñ: ¿¿íýýñ: ѪÁ-ä õàìðàãäàã÷è䪺ð áàã, õîðîîíû öýöýðëýãò Òóõàéí áàã, õîðîîíûõîî Öýöýðëýãèéí íýð Õóâèëáàðò ñóðãàëòàíä áàéäàë /êì-ýýð/ Õóâèëáàðò ñóðãàëòûí íàñíû õ¿¿õýä ººð÷ëºãäñºí) óòàñ, ôàêñ Òºðèéí ºì÷èéí Õóâèéí ºì÷èéí ßâóóëûí áàãøèéí Öýöýðëýãèéí Í¿¿äëèéí á¿ëýã ÷àäàë Àñðàìæèéí Ýýëæèéí á¿ëýã Ñóâèëëûí õàìðàãäàã÷èä ÌÄ öýöýðëýãò ñóðãàëòàíä Åðäèéí Í¿¿äëèéí Ýýëæèéí 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 11ÀÁ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Òóõàéí ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí ºì÷èéí õýëáýð, õýâ øèíæ, õàÿã, áàéðøèë, á¿ëýã, ñóðãàëòàäõàìðàãäàã÷äûí òîîã ñóðãàëòûí õýëáýðýýð ìºí õàðüÿàëàëòàé òîéðîãò õàìààðàëòàé ýñýõ ìýäýýëëèéããàðãàíà. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí ñóðãàëòàä õàìðóóëàõ õàìðàí ñóðãàõ òîéðãèéííèéò õ¿¿õäýýñ õàðüÿàëàõ ººðèéí òîéðãèéí áîëîí ººð òîéðãèéí õ¿¿õäèéã õàìðóóëæ áàéãààããàðãàíà.8 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 3-ð á¿ëýã 9.69 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 3-ð á¿ëýã 9.710 Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 1-ð á¿ëýã 3.1.911 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 1-ð á¿ëýã 4.1.910 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Ýíýõ¿¿ ¿ç¿¿ëýëòèéã ¿íäýñëýí áîëîâñðîëûí õ¿ðòýýìæèéã òîîöîõ, öààøèä õè÷íýýí õ¿¿õýäõàìðóóëàõ øààðäëàãàòàé ýðýëòèéã òîîöîõîä ñóóðü ìýäýýëýë áîëíî.Ìàÿãò íºõºëò À-ð áàãàíàä: Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà áóþó õ¿¿õäèéí öýöýðëýã12-èéí àëáàí ¸ñíû íýðèéã íºõíº. Á-ð áàãàíàä: ̺ðèéí äýñ äóãààðûí íºõíº. 01-ð áàãàíàä: Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí õàìðàí ñóðãàõ òîéðãèéí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí íàñíû õ¿¿õäèéí /õ¿í àìûí òîî/ òîîã íºõíº. 03-ð áàãàíàä: Òóõàéí öýöýðëýãò ººðèéí òîéðãîîñ õàìðàãäñàí õ¿¿õäèéí òîîã íºõíº. 04-ð áàãàíàä: Òóõàéí öýöýðëýãò ººð òîéðãîîñ õàìðàãäñàí õ¿¿õäèéí òîîã íºõíº. 09-ð áàãàíàä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí õàìðàí ñóðãàõ òîéðãîîñ ѪÁ-ä õàìðàãäààã¿é õ¿¿õäèéí òîîã íºõíº. 15-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí áàðèëãûí õ¿÷èí ÷àäëûã13 /îðíû òîî/ íºõíº. 16-18-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí õýâ øèíæ14-èéã íºõíº. 19-20-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí ºì÷èéí õýëáýðèéã íºõíº. 21-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí àéìãèéí òºâººñ àëñëàãäñàí áàéäëûã êì-ýýð íºõíº. 22-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí áàéðøèë, õàÿãèéã íºõíº. 23-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí òàëààðõ òàéëáàðûã íºõíº.Áàëàíñûí øàëãàëò: áàãàíà(01)=áàãàíà(02+09); áàãàíà(02)=áàãàíà(03+04+05); áàãàíà(05)=áàãàíà(06+07+08); áàãàíà(10)=áàãàíà(11+12); áàãàíà(12)=áàãàíà(13+14); áàãàíà(16+17+18)=áàãàíà(19+20);Ìàÿãòûí õîîðîíäûí õîëáîî: [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà(02)]= [Ìàÿãò ѪÁ-1.ìºð(01)]; [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà(03+04)]= [Ìàÿãò ѪÁ-1.ìºð(03)]; [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà(05)]= [Ìàÿãò ѪÁ-1.ìºð(20) ];Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-2á Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí õýâ øèíæ, áàðèëãûí õ¿÷èí ÷àäàë, õàìðàãäàã÷äûí òàéëàí Õýâ øèíæ ¯¿íýýñ: ¯¿íýýñ: Áàðèëãûí õ¿÷èí Õ¿¿õäèéí òîî Á¿ëãèéí òîî áàéðíû òîî Õè÷ýýëèéí Àñðàìæèéí Àñðàìæèéí Àñðàìæèéí Ñóâèëàëûí Ñóâèëëûí Ñóâèëëûí 24 öàãèéí 24 öàãèéí ÷àäàë Öýöýðëýãèéí Åðäèéí Åðäèéí Åðäèéí Òóñãàé Òóñãàé íýð À 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 12 13 14 15 16 17 1112 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 1-ð á¿ëýã 4.1.113 Öýöýðëýãèéí áàðèëãûí õ¿÷èí ÷àäëûã áàðèëãà àøèãëàëòûí äýâòðýýñ íºõºëò õèéíý.14 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 2-ð á¿ëýã 8.1 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 11
  • Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûã åðäèéí, òóñãàé, ñóâèëëûí, àñðàìæèéíöýöýðëýãýýð ìýäýýëëèéã ãàðãàõààñ ãàäíà 24 öàãèéí àæèëëàãààòàé öýöýðëýã áîëîí á¿ëãèéí òîîããàðãàí, ò¿¿íä õàìðàãäàæ áàéãàà õ¿¿õäèéí òîîã ãàðãàíà.Ìàÿãò íºõºëò À-ð áàãàíàä: Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí íýðèéã íºõíº. 01-03-ð áàãàíàä: Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí õýâ øèíæèéã íºõíº. 04-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí áàðèëãûí òîîã íºõíº. 05-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí áàðèëãûí õ¿÷èí ÷àäëûã /îðíû òîî/ íºõíº. 07-11-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãèéí á¿ëãèéí òîîã íºõíº. 13-17-ð áàãàíàä: Öýöýðëýãò õàìðàãäàæ áàéãàà õ¿¿õäèéí òîîã íºõíº.Áàëàíñûí øàëãàëò: áàãàíà(06)=áàãàíà(07+08+09+10+11); áàãàíà(12)=áàãàíà(13+14+15+16+17);Ìàÿãòûí õîîðîíäûí õîëáîî: [Ìàÿãò ѪÁ-2á.áàãàíà(01) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà(16)]; [Ìàÿãò ѪÁ-2á.áàãàíà(02)]= [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà (17)]; [Ìàÿãò ѪÁ-2á.áàãàíà(03)]= [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà (18)]; [Ìàÿãò ѪÁ-2á.áàãàíà(05)]= [Ìàÿãò ѪÁ-2à.áàãàíà (15)];Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-3 Öýöýðëýãèéí àæèëëàã÷äûí òàéëàí ¯¿íýýñ: Òýòãýâýðýý Ãýðýýãýýð Òºðèéí Õóâèéí òîãòîîëãîîä ÁYÃÄ àæèëëàæ Yç¿¿ëýëò ÌÄ ºì÷èéí ºì÷èéí àæèëëàæ áàéãàà * öýöýðëýãò öýöýðëýãò áàéãàà Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì À Á 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 Á¯ÃÄ 01 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Ýðõëýã÷ 02 0 0 Àðãà ç¿é÷ 03 0 0 ¯íäñýí áàãø 04 0 0 Á¿ëãèéí 05 0 0 Äóó õºãæìèéí 06 0 0 ¯¿íýýñ: Ýýëæèéí 0 0 á¿ëãèéí 07 ßâóóëûí 08 0 0 Òóñëàõ áàãø 09 0 0 Íÿãòëàí áîäîã÷ 10 0 0 Íÿðàâ 11 0 0 Ýì÷ 12 0 0 Òîãîî÷ 13 0 0 Ñàíòåõíèê÷ 14 0 0 Öàõèëãààí÷èí 15 0 0 Ìóæààí 16 0 0 ¯éë÷ëýã÷ 17 0 0 Ìàíàà÷, æèæ¿¿ð 18 0 0 Óóðûí çóóõíû ãàë÷ 19 0 0 Áóñàä 20 0 0Öýöýðëýãò àæèëëàæ áàéãàà àæèëëàã÷äûí òîîã õ¿éñ, ºì÷èéí õýëáýðýýð íü íºõíº.12 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Ìàÿãò íºõºëò 01-ð áàãàíàä: Òºðèéí áîëîí õóâèéí ºì÷èéí öýöýðëýãò àæèëëàæ áàéãàà íèéò àæèëëàã÷äûí òîîã ãàðãàíà. 02-ð ìºðºíä: Öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷-èéí òîîã íºõíº. Ýðõëýã÷ ãýæ “Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé” Ìîíãîë Óëñûí õóóëèéí 4-ð á¿ëãèéí 11-ð ç¿éëèéí 11.1, 11.2-ð çààëòàä òóñãàãäñàí ýðõ, ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýã÷ ýòãýýä áàéíà. 03-ð ìºðºíä: Àðãà ç¿é÷èéí òîîã õ¿éñýýð íºõíº. 04-ð ìºðºíä: Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí áàãøèéã òîîã íºõíº. Áàãø ãýæ “Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé” Ìîíãîë Óëñûí õóóëèéí 5-ð á¿ëãèéí 12-ð ç¿éëèéí 12.1- 12.8-ð çààëòàä òóñãàãäñàí ýðõ, ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýã÷ ýòãýýä áàéíà. 07, 09-ð áàãàíàä: Íèéò àæèëëàã÷äûí òîîíîîñ ãýðýýò áîëîí òýòãýâðýý òîãòîîëãîí àæèëëàæ áàéãàà àæèëëàã÷äûí òîîã ñàëãàæ ãàðãàíà. “Ãýðýýãýýð óëñûí ñåêòîðò àæèëëàæ áàéãàà” ãýñýí ¿ç¿¿ëýëòýä Çàñãèéí ãàçðûí 2003 îíû 233 äóãààð òîãòîîëûí äàãóó ãýðýýãýýð àæèëëàæ áóé àæèëëàã÷äûí òîîã áè÷íý. 09-ð ìºðºíä: Òóñëàõ áàãø15-èéí òîîã íºõíº.Áàëàíñûí øàëãàëò: ìºð(01)=ìºð(02+03+04)+ìºð(09+...+20); ìºð(04)=ìºð(05+06+07+08); áàãàíà(01)=áàãàíà(03+ 05); áàãàíà(02)=áàãàíà(04+ 06);Ìàÿãòûí õîîðîíäûí õîëáîî: [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(02) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(01)]; [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(03) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(03)]; [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(04) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(05)]; [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(05) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(07)]; [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(06) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(09)]; [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(07) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(11)]; [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(08) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(13)]; [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(09) ]= [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(15)]; Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-3à Öýöýðëýãèéí óäèðäàõ àæèëòàí , áàãø íàðûí òàéëàí ¿¿íýýñ: Àðãà ¯íäñýí Òóñëàõ Ýðõëýã÷ Äóó Ýýëæèéí ßâóóëûí ç¿é÷ áàãø Á¿ëãèéí áàãø Yç¿¿ëýëò ÌÄ õºãæìèéí á¿ëãèéí áàãø Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 12 13 14 15 16 11 À Á ÁYÃÄ 01 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Áîëîâñðîëûí ò¿âøèí Äîêòîð 02 0 0 Ìàãèñòð 03 0 0 Áàêàëàâð 04 0 0 Äèïëîì 05 0 0 Á¿ðýí äóíä 06 0 0 Áóñàä 07 0 0 Á¯ÃÄ 08 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Ìýðãýøëèéí Ǻâëºõ 09 0 0 çýðýã Òýðã¿¿ëýõ 10 0 0 Çààõ àðãà÷ 11 0 015 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéí 1-ð á¿ëýã 4.1.13 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 13
  • Á¯ÃÄ 12 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Óëñàä àæèëëàñàí æèë 0-5 æèë 13 0 0 6-10 æèë 14 0 0 11-15 æèë 15 0 0 16-20 æèë 16 0 0 21-24 æèë 17 0 0 25, ò¿¿íýýñ äýýø 18 0 0 Á¯ÃÄ 19 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ÀíõíûÒóõàéí àëáàí òóøààëä æèë 20 0 0 àæèëëàñàí æèë 1-5 æèë 21 0 0 6-10 æèë 22 0 0 11-15 æèë 23 0 0 16-20 æèë 24 0 0 21-24 æèë 25 0 0 25, ò¿¿íýýñ äýýø 26 0 0 Á¯ÃÄ 27 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 29 õ¿ðòýë 28 0 0 30-39 29 0 0 40-49 30 0 0 Íàñ 50-59 31 0 0 60, ò¿¿íýýñ äýýø 32 0 0 Á¿ãä 33 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëñýí áàéäàë Òàéëàíãèéí õóãàöààíä Ãàäààäàä 34 0 0 Óëñûí õýìæýýíä 35 0 0 Á¿ñèéí õýìæýýíä 36 0 0 Îðîí íóòàãò 37 0 0 Öýöýðëýãèéí óäèðäàõ àæèëòàí, ¿íäñýí áîëîí òóñëàõ áàãøèéí ìýäýýëëèéã áîëîâñðîëûíò¿âøèí, ìýðãýøëèéí çýðýã, óëñàä àæèëëàñàí æèë, òóõàéí àëáàí òóøààëä àæèëëàñàí æèë, íàñíûá¿òýö, ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëñýí áàéäëààð íü íºõíº.Ìàÿãò íºõºëò 01-02-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 03-04-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí àðãà ç¿é÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 07-14-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí ¿íäñýí áàãøèéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 15-16-ð áàãàíàíä: Òóñëàõ áàãøèéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 08-ð ìºðºíä: Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãàä àæèëëàæ áàéãàà áàãø, óäèðäàõ àæèëòíû ìýðãýæëèéí çýðãèéí ìýäýýëëèéã “Áàãøèéí ìýðãýæëèéí çýðýã îëãîõ, õàñàõ æóðàì áàòëàõ òóõàé” ÁÑØÓ-íû ñàéäûí 2008 îíû 73 äóãààð òóøààëûí õàâñðàëòûí äàãóó íºõíº.Áàëàíñûí øàëãàëò: ìºð(01)=ìºð(02+03+04+05+06+07); ìºð(08)=ìºð(09+10+11); ìºð(12)=ìºð(13+14+15+16+17+18);14 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • ìºð(19)=ìºð(20+21+22+23+24+25+26); ìºð(27)=ìºð(28+29+30+31+32); ìºð(33)=ìºð(34+35+36+37); áàãàíà (05)=áàãàíà(07+09+11+13); áàãàíà (06)=áàãàíà(08+10+12+14);Ìàÿãòûí õîîðîíäûí õîëáîî: [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(01)] =[Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(02) ]; [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(03)]=[Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(03) ] ; [Ìàÿãò ѪÁ-3à.áàãàíà(05)]=[ [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(04)] ;Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-3á Öýöýðëýãèéí áóñàä àæèëëàã÷äûí òàéëàí ¯¿íýýñ: ¯¿íýýñ: çóóõíû ãàë÷ Ñàíòåõíèê÷ ¯éë÷ëýã÷ Á¯ÃÄ Ìàíàà÷, Ìóæààí æèæ¿¿ð ãààí÷èí Öàõèë- Óóðûí Òîãîî÷ Íÿðàâ Íÿ-áî Áóñàä Ýì÷ ÌÄ Yç¿¿ëýëò Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Á¿ãä Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì Ýì 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 11 À Á Á¿ãä 01 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Áîëîâñðîëûí ò¿âøèíãýýð Ìàãèñòð 02 0 0 Áàêàëàâð 03 0 0 Äèïëîì 04 0 0 Á¿ðýí äóíä 05 0 0 Áóñàä 06 0 0 Á¿ãä 07 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Óëñàä àæèëëàñàí 0-5 æèë 08 0 0 6-10 æèë 09 0 0 æèë 11-15 æèë 10 0 0 16-20 æèë 11 0 0 21-24 æèë 12 0 0 25, ò¿¿íýýñ äýýø 13 0 0 Á¿ãä 14 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 29 õ¿ðòýë 15 0 0 Íàñààð 30-39 16 0 0 40-49 17 0 0 50-59 18 0 0 60, äýýø 19 0 0 Á¿ãääýýøë¿¿ëñýí áàéäàëõóãàöààíä ìýðãýæèë 20 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Ãàäààäàä Òàéëàíãèéí 21 0 0 Óëñûí õýìæýýíä 22 0 0 Á¿ñèéí õýìæýýíä 23 0 0 Îðîí íóòàãò 24 0 0 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 15
  • Öýöýðëýãèéí óäèðäàõ àæèëòàí áîëîí ¿íäñýí áàãø, òóñëàõ áàãøààñ áóñàä àæèëëàã÷äûíäýëãýðýíã¿é ìýäýýëëèéã ãàðãàíà.Ìàÿãò íºõºëò 03-04-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 05-06-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí íÿðàâûí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 07-08-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí ýì÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 09-10-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí òîãîî÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 11-12-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí ñàíòåõíèê÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 13-14-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí öàõèëãààí÷èí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 15-16-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí ìóæààíû òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 17-18-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí ¿éë÷ëýã÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 19-20-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí ìàíàà÷, æèæ¿¿ðèéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 21-22-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí óóðûí çóóõíû ãàë÷èéí òîî, õ¿éñèéã íºõíº. 23-24-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýãèéí áóñàä ¿ëäñýí àæèëëàã÷äûí òîî, õ¿éñèéã íºõíº.Áàëàíñûí øàëãàëò: áàãàíà(01)=áàãàíà(03+05+07+09+11+13+15+17+19+20+21+23); áàãàíà(02)=áàãàíà(04+06+08+10+12+14+16+18+20+22+24); ìºð(01)=ìºð(02+03+04+05+06); ìºð(07)=ìºð(08+09+10+11+12+13); ìºð(14)=ìºð(15+16+17+18+19); ìºð(20)=ìºð(21+22+23+24);Ìàÿãòûí õîîðîíäûí õîëáîî: [Ìàÿãò ѪÁ-3á.áàãàíà(03)]= [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(10) ]; [Ìàÿãò ѪÁ-3á.áàãàíà(05)]= [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(11) ]; [Ìàÿãò ѪÁ-3á.áàãàíà(07)]= [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(12) ];Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-4 Öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷, ¿íäñýí áàãøèéí øèëæèëò õºäºë㺺íèé òàéëàí ¯íäñýí Ýðõëýã÷ Yç¿¿ëýëò ÌÄ áàãø Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì À Á 01 02 03 04 ªìíºõ òàéëàíãèéí ¿åèéí àæèëëàã÷èä 011. Òàéëàíãèéí õóãàöààíä õàñàãäñàí 02 0 0 0 0 ªºð àéìàã, õîòûí öýöýðëýãò øèëæñýí 03 Òóõàéí àéìàã, õîòûíõîî öýöýðëýãò øèëæñýí 04 Áàéãóóëëàãà äîòðîî àëáàí òóøààëàà ººð÷èëñºí 05 Áîëîâñðîëûí áóñ áàéãóóëëàãàä øèëæñýí 06 ¯¿íýýñ: Õóâèàðàà àæèë ýðõëýõ 07 Òýòãýâýðò ãàðñàí 08 Íàñ áàðñàí 09 Îðîí òîîíû öîìõîòãîëä îðñîí 10 Ãýìò õýðýãò òàòàãäñàí 11 Áóñàä 1216 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 2. Òàéëàíãèéí õóãàöààíä íýìýãäñýí 13 0 0 0 0 Ñóðãóóëü òºãññºí 14 ªºð àéìàã, õîòîîñ øèëæèæ èðñýí 15 ¯¿íýýñ: Òóõàéí àéìàã, õîòûíõîî öýöýðëýãýýñ øèëæèæ èðñýí 16 Áàéãóóëëàãà äîòðîî àëáàí òóøààëàà ººð÷èëñºí 17 Áîëîâñðîëûí áóñ áàéãóóëëàãààñ øèëæèæ èðñýí 18 Áóñàä 19 Òàéëàí ãàðãàõ ¿åä àæèëëàæ áàéãàà àæèëëàã÷èä 20 0 0 0 0 ªìíºõ õè÷ýýëèéí æèëýýñ ýðõëýã÷, ¿íäñýí áàãø òóõàéí òàéëàíä õàñàãäñàí áîëîí íýìýãäýæèðñýí áîë øàëòãààíààð íü íºõºí òàéëàíò õè÷ýýëèéí æèëèéí ýðõëýã÷, ¿íäñýí áàãøèéí òîîã ãàðãàíà.Ýíýõ¿¿ ìýäýýíä ãàðãàñàí ýðõëýã÷, ¿íäñýí áàãøèéí òîî íü àæèëëàã÷äûí íýãòãýñýí ìýäýýëýë áîëîíàæèëëàã÷äûí äýëãýðýíã¿é ìýäýýëýëèéí òîîí ¿ç¿¿ëýëòòýé òààðàõ ¸ñòîé.Ñàíàìæ: ªìíºõ õè÷ýýëèéí æèëä àæèëëàæ áàéñàí ýðõëýã÷, ¿íäñýí áàãøèéí òîî áîëîí õ¿éñ íü ºìíºõ æèë ãàðãàæ áàéñàí ѪÁ-3 áîëîí áóñàä ìýäýýòýé òîîí ä¿í èæèë òààð÷ áàéõ ¸ñòîéã àíõààðíà óó.Ìàÿãò íºõºëò 01-02-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýã÷èéí ýðõëýã÷èéí òîîã, õ¿éñýýð íºõíº. 03-04-ð áàãàíàíä: Öýöýðëýã÷èéí ¿íäñýí áàãøèéí òîîã, õ¿éñýýð íºõíº. 01-ð ìºðºíä: ªìíºõ õè÷ýýëèéí æèëä àæèëëàæ áàéñàí ýðõëýã÷, áàãøèéí òîîã, õ¿éñýýð íºõíº. 03-ð ìºðºíä: ªºð àéìàã, õîò ðóó øèëæèæ ÿâñàí áîë íºõíº. 04-ð ìºðºíä: Òóõàéí àéìàã, õîò äîòðîî ººð öýöýðëýã ð¿¿ øèëæñýí áîë íºõíº. 05-ð ìºðºíä: Áàéãóóëëàãà äîòðîî àëáàí òóøààë ººð÷ëºãäñºí áîë íºõíº. 06-ð ìºðºíä: Áîëîâñðîëûí áóñ áàéãóóëëàãà ðóó øèëæñýí áîë íºõíº. 07-ð ìºðºíä: Õóâèàðàà àæèë ýðõëýõýýð ãàðñàí áîë íºõíº. 08-ð ìºðºíä: Òýòãýâýðò ãàðñàí áîë íºõíº. 09-ð ìºðºíä: Íàñ áàðñàí áîë íºõíº. 10-ð ìºðºíä: Îðîí òîîíû öîìõîòãîëîîð ãàðñàí áîë íºõíº. 11-ð ìºðºíä: Ãýìò õýðýãò òàòàãäñàí áîë íºõíº. 12-ð ìºðºíä: Äýýðõýýñ áóñàä øàëòãààíààð ãàðñàí áîë íºõíº. 14-ð ìºðºíä: Ñóðãóóëü òºãñºæ èðñýí áîë íºõíº. 15-ð ìºðºíä: ªºð àéìàã, õîòîîñ øèëæèæ èðñýí áîë íºõíº. 16-ð ìºðºíä: Òóõàéí àéìàã, õîò äîòðîî ººð öýöýðëýãýýñ øèëæèæ èðñýí áîë íºõíº. 17-ð ìºðºíä: Áàéãóóëëàãà äîòðîî àëáàí òóøààë ººð÷ëºãäñºí áîë íºõíº. 18-ð ìºðºíä: Áîëîâñðîëûí áóñ áàéãóóëëàãààñ øèëæèæ èðñýí áîë íºõíº. 19-ð ìºðºíä: Äýýðõýýñ ººð øàëòãààíààð øèëæèæ èðñýí áîë íºõíº.Áàëàíñûí øàëãàëò: ìºð(20)=ìºð(01)-ìºð(02)+ìºð(13); ìºð(02)=ìºð(03+04+05+06+07+08+09+10+11+12); ìºð(13)=ìºð(14+15+16+17+18+19);Ìàÿãòûí õîîðîíäûí õîëáîî: [Ìàÿãò ѪÁ-4.ìºð(01) ]=ºìíºõ õè÷ýýëèéí æèëèéí [Ìàÿãò ѪÁ-3 .ìºð(02)]= [Ìàÿãò ѪÁ- 3á.áàãàíà(01)]; [Ìàÿãò ѪÁ-4.ìºð(20) ]=ýíý õè÷ýýëèéí æèëèéí [Ìàÿãò ѪÁ-3.ìºð(02)]= [Ìàÿãò ѪÁ-3á. áàãàíà(01)];Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 17
  • Çàõèðãààíû ìýäýýëýë ѪÁ-5 Öýöýðëýãèéí ñóðãàëòûí îð÷íû ..................îíû õè÷ýýëèéí æèëèéí òàéëàí Áàðèëãà, áàéãóóëàìæ ¯¿íýýñ áàðèëãûí òîî Öýöýðëýãèéí õ¿÷èí ÷àäàë / ªºðèéí áàéð Àøèãëàëòàä õèéãäñýí îí Óóðûí çóóõ Ò¿ðýýñèéí Áàðèëãûí Èõ çàñâàð Öýöýðëýãèéí îðñîí îí Ñòàíäàðòûí Ñòàíäàðòûí îðîîð/ ÌÄ Áóñàä áàéð Ãýð íýð áóñ À Á 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 01 0¯ðãýëæëýë Ìàøèí, òåõíèê õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºìæ Òºâëºðñºí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìä õîëáîãäñîí /24 Òîîñ ñîðîã÷ öàãèéí/ 1-ð õîîëíû 2-ð õîîëíû Öàõèëãààí Òåëåâèçîð öàõèëãààí öàõèëãààí Õºë人ã÷ Óãààëãûí Òºãºëäºð Õºðãºã÷ ïèéøèí ìàøèí Öýöýðëýãèéí íýð òîãîî òîãîî õóóð À 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21¯ðãýëæëýë Ìàøèí, òåõíèê õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºìæ ¯¿íýýñ: ¯¿íýýñ: Ñóðãàëòàä àøèãëàæ õîëáîãäñîí êîìïüþòåð áàéãàà êîìïüþòåð Ïðîæåêòîð (LCD) Ïðèíòåð (áýõýí) Âèäåî êàìåð Ïðèíòåð (ëàçåð) Ïèíüòèóì IV áà Èíòåðíåòýä Ïèíüòèóì I áà ò¿¿íýýñ äîîø ò¿¿íýýñ äýýø Ïèíüòèóì III Êîäîñêîï Õóâèëàã÷ Ïðèíòåð Öýöýðëýãèéí Ïèíüòèóì II Ñêàííåð êîìïüþòåð Ǻºâðèéí íýð 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 À 36 0 0¯ðãýëæëýë Òóñëàõ àæ àõóé Áóñàä Æîðëîíãèéí Àíãèéí ñàìáàð Ýäýëáýð ãàçàð/ Óãààëòóóð Ìàë àìüòàä / ñóóëòóóð Õ¿¿õäèéí Õ¿¿õäèéí Õ¿¿õäèéí òîîãîîð/ òîãëîîì ñàíäàë ãà-ààð/ øèðýý Öýöýðëýãèéí íýð äîòîð äîòîð ãàäíà ãàäíà À 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46Ìàÿãò íºõºëò Áàðèëãà, áàéãóóëàìæèéí õýñýã: Òóõàéí áàðèëãûí áàðèëãà àøèãëàëòûí äýâòðýýñ ìýäýýëëèéã íºõºæ áè÷íý. 01-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí áàðèëãà, áàéãóóëàìæ òîîã ñòàíäàðò, ñòàíäàðò áóñààð íü íºõºëò õèéí íèéëáýð ä¿íã ãàðãàíà.18 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 06-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí áàðèëãûí õ¿÷èí ÷àäëûã íºõíº. Õýðýâ òóõàéí öýöýðëýã 2áàéðòàé áîë õ¿÷èí ÷àäëûã áàéð òóñ á¿ðýýð íýìýí íèéëáýðèéã áè÷íý.Æèøýý íü: 2 áàéðòàé öýöýðëýãèéí 1-ð áàéð 800, 2-ð áàéð 1000 õ¿¿õäèéí õ¿÷èí ÷àäàëòàé áîëíèéò 1800 ãýæ íºõºëò õèéíý.07, 08-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí áàðèëãûí àøèãëàëòàä îðñîí îíûã íºõíº. Õýðýâ òóõàéíöýöýðëýã 2 áàéðòàé áîë îí òóñ á¿ðèéã òàñëàëòàéãààð áè÷íý.Æèøýý íü: 2 áàéðòàé öýöýðëýãèéí 1-ð áàéð 1979, 2-ð áàéð 1983 îíä áàðèãäñàí áîë 07-ð áàãàíàä1979, 1983 ãýæ íºõºëò õèéíý.09-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýã ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãààíä ãýð àøèãëàäàã áîë ãýðèéí òîîãíºõíº.10-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýã òºâëºðñºí õàëààëòàä õîëáîãäîîã¿é óóðûí çóóõààð õàëäàã áîëóóðûí çóóõíû òîîã íºõíº.12-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí áàðèëãà, áàéãóóëàìæ òºâëºðñºí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìäõîëáîãäñîí áîë öýöýðëýãèéí òîîãîîð 1 ãýæ íºõíº.13-21-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí òîíîã òºõººðºìæèéí òîîã íºõíº.22-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí ñóðãàëòàä àøèãëàæ áàéãàà êîìïüþòåðûí òîîí íèéëáýðä¿íã ãàðãàíà.23-27-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí ñóðãàëòàä àøèãëàæ áàéãàà êîìïüþòåðûí òîîã ¿ç¿¿ëýëòýýðíü íºõíº. Õýðýâ òóõàéí êîìïüþòåð àæèëëàäàãã¿é áºãººä àêòëàãäààã¿é áîë íèéò ¿ç¿¿ëýëòèéíäàãóó òîîã íºõíº. Àêòëàãäñàí òîõèîëäîëä òîíîã, òºõººðºìæèéã õàñàëò õèéí íºõíº.28-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí ¿éë àæèëëàãààíä àøèãëàæ áàéãàà êîìïüþòåðààñ èíòåðíýòýäõîëáîãäñîí áîë èíòåðíýòýä õîëáîãäñîí êîìïüþòåðóóäûí òîîã íºõíº.37-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýã íü òóñëàõ àæ àõóé ýðõýëäýã áîë ìàë, àìüòäûí òîîí íèéëáýðýýðíºõºëò õèéíý.39-ð áàãàíàíä: Òóõàéí öýöýðëýãèéí ñóðãàëòàä õýðýãëýæ áàéãàà òîãëîîìûí òîîã òºðºëæ¿¿ëýíáàãöàëæ, áàãöèéí íèéëáýð ä¿íãýýð íºõºëòèéã õèéíý.Æèøýý íü: Òîãëîîìóóäûã äàðààõ áàéäëààð áàãöàëæ áîëíî. Ýíýõ¿¿ áàãöèéí íèéò òîîãîîð 39-ðáàãàíàä íºõºëò õèéíý.Ä/ä Òîãëîîìûí áàãöûí íýð Òîî øèðõýã1 Áàãàæ, õýðýãñýë à÷ààíû ìàøèí 22 Òîî òîîëîã÷3 Òîîòîé áàéøèí4 Ýâë¿¿ëäýã òîãëîîì5 Ìîäîí ñàìáàð6 Äýëõèéí áºìáºðöºã7 Õ¿¿õýëäýéí ãýð á¿ë Ñýäýâò òîãëîîìûí áàãö 8 Òîãîî÷ 9 Ýì÷10 Ìóæààí11 Öýâýðëýã÷12 Õ¿¿õýä àñðàã÷13 Øàãøóóð14 Áºìáºã15 Öàãèðàã16 Ãåîìåòðèéí ä¿ðñí¿¿ä17 Çîõèîí á¿òýýõ áàãö18 Ìîíòåññîðèéí ãåîìåòðèéí ä¿ðñí¿¿ä ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 19
  • Áàëàíñûí øàëãàëò: áàãàíà(01)=áàãàíà(02:03)= áàãàíà(04)+áàãàíà(05); áàãàíà(22)=áàãàíà(23:27); áàãàíà(29)=áàãàíà(30:31);Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-6 Öýöýðëýãèéí òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí òºëºâëºãºº, ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí Òºðèéí ºì÷èéí Õóâèéí ºì÷èéí Á¿ãä öýöýðëýãò öýöýðëýãò ¯Ç¯¯ËÝËÒ ÌÄ Áàòëàãäñàí Áàòëàãäñàí Áàòëàãäñàí ÿéöýòãýë ÿéöýòãýë ÿéöýòãýë òºñºâ òºñºâ òºñºâ A 01 02 03 04 05 06̺íãºí õºðºíãèéí ýõíèé 01 x 0 x x¿ëäýãäýëÍýã. Çàðäëûãñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð 02 0 0 0 0 0 0(ìÿí.òºã)1.1 Óëñûí òºñâèéí 03 0 0ñàíõ¿¿æèëò1.2 Õºòºëáºð, òºñëèéí 04 0 0ñàíõ¿¿æèëò1.3 ¯íäñýí ¿éëàæèëëàãààíû îðëîãî 05 0 0/õ¿¿õäèéí õîîëíû òºëáºð/1.4 Òóñëàõ ¿éë 06 0 0àæèëëàãààíû îðëîãî1.5 Áóñàä 07 0 0Õî¸ð. Íèéò çàðäëûí íèéò 08 0 0 0 0 0 0ä¿í (ìÿí.òºã)2.1. Óðñãàë çàðäëûí íèéò 09 0 0 0 0 0 0ä¿í (ìÿí.òºã)2.1.1. Õóâüñàõ çàðäëûí 10 0 0 0 0 0 0ä¿í:Öàëèí õºëñ, íýìýãäýë 11 0 0óðàìøóóëàë Áàãøèéí ¿íäñýí öàëèí 12 0 0¯¿íýýñ Áàãøèéí íýìýãäýë, 13 0 0 íýìýãäýë õºëñÍèéãìèéí äààòãàëûí 14 0 0øèìòãýëÁè÷èã õýðýã 15 0 0Øóóäàí õîëáîî 16 0 0Íîì, õýâëýë õóäàëäàí àâàõ 17 0 0Õè÷ýýë ïðàêòèê 18 0 0Æèæèã ýä õîãøèë 0 0õóäàëäàí àâàõ 19Íîðìûí õóâöàñ, 纺ëºí 0 0ýäëýë àâàõ 20Ýì, áîîõ ìàòåðèàë 21 0 0Óðñãàë çàñâàð 22 0 020 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Áèåèéí òàìèðûí óðàëäààí 0 0òýìöýýí 23Òîìèëîëòûí çàðäàë 24 0 0Ìýðãýæëèéí /ãàäíû/ áàéãóóëëàãààð 25 0 0ã¿éöýòã¿¿ëñýí àæèë,¿éë÷èëãýýíèé òºëáºðÁóñàä çàðäàë 26 0 02.1.2.Òîãòìîë çàðäëûí 0 0 0 0 0 0ä¿í: 27Ãýðýë öàõèëãààíû çàðäàë 28 0 0Ò¿ëø, õàëààëòûí çàðäàë 29 0 0Öýâýð, áîõèð óñíû çàðäàë 30 0 0Òýýâýð (øàòàõóóí)-èéí 0 0çàðäàë 31Áàéðûí ò¿ðýýñèéí òºëáºð 32 0 02.1.3.Õ¿¿õäèéí õîîëíû 0 0çàðäàë 332.2. Íýã óäààãèéí òýòãýìæ 0 0óðàìøóóëàë 342.3. Áàãø íàðûí òýòãýìæ 0 0/5 æèë/ 35Ãóðàâ. Õ¿¿õýä ºäðèéí òîî 36 0 0̺íãºí õºðºíãèéí ýöñèéí x 0 x 0 x 0¿ëäýãäýë 37Ìàÿãò íºõºëò 11-ð ìºðºíä: Òóõàéí áàéãóóëëàãûí íèéò àæèëëàã÷äûí öàëèí õºëñ, íýìýãäýë óðàìøóóëëûã íºõíº. 12, 13-ð ìºðºíä: Òóõàéí áàéãóóëëàãûí áàãøèéí ¿íäñýí öàëèí, áàãøèéí íýìýãäýë, íýìýãäýë õºëñèéã íºõºæ áè÷íý. Ñàíàìæ: 12 áîëîí 13-ð ìºðíèé íèéëáýð 11-ð ìºðòýé òýíöýõã¿é. Ó÷èð íü íèéò öàëèí õºëñíººñ 12, 13-ð ìºðºíä áàãøèéí öàëèí õºëñíèé ìýäýýëëèéã ñàëãàæ íºõíº.Áàëàíñûí øàëãàëò: áàãàíà(01)=áàãàíà(03)+ áàãàíà(05); áàãàíà(02)=áàãàíà(04)+ áàãàíà(06); ìºð(02)=ìºð(03:07); ìºð(10)=ìºð(11)+ ìºð(14:26); ìºð(27)=ìºð(28:32); ìºð(09)=ìºð(10)+ ìºð(27) )+ ìºð(33); ìºð(08)=ìºð(09)+ ìºð(34)+ ìºð(35); ìºð(37)=ìºð(01)+ ìºð(02)- ìºð(08); ªìíºõ îíû òàéëàíãèéí ìºð(37)=òóõàéí îíû òàéëàíãèéí ìºð(01);Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. Àëáàí ¸ñíû ìýäýýëýë ѪÁ-6.1 Öýöýðëýãèéí íèéò õºðºíãèéí òàéëàí Íýìýãäñýí Õàñàãäñàí îíû ýöñèéí îíû ýõíèé õºòºëáºðººð øèëæ¿¿ëñýí ¿ëäýãäýë ¿ëäýãäýë Õóäàëäñàí õºðºí㺺ð òºëáºðã¿é óñòãàñàí Òºñâèéí ªºðèéí Àêòàëæ Òºñºë Áóñàä Áóñàä ¯ç¿¿ëýëò ÌÄ ¯íý À Á 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10Yíäñýí õºðºí㺠01 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 21
  • Áèåò õºðºí㺠02 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0Îðîí ñóóöíû áàðèëãà 03 0Áóñàä áàðèëãà, 04 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0áàéãóóëàìæóóäîðîí ñóóöíû áóñ áàðèëãà 05 0áóñàä áàéãóóëàìæóóä 06¿¿íýýñ: àâòî çàì 07 0Èõ çàñâàð, ºðãºòãºë,øèíý÷ëýëò, ñýðãýýí 08 0áîñãîëòûí àæèëÌàøèí, òîíîã 09 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0òºõººðºìæòýýâðèéí õýðýãñýë 10 0áóñàä ìàøèí, òîíîã 11 0òºõººðºìæÝä õîãøèë, òàâèëãà 12 0ªñºæ ¿ðæäýã õºðºí㺠13 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0Àæëûí áîëîí àøèã 14 0øèìèéí ìàë, àìüòàíÎëîí íàñò óðãàìàë 15 0Áèåò áóñ õºðºí㺠16 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0Ãåîëîãè, õàéãóóë, çóðàã 17 0òºñëèéí àæèëÊîìïüþòåðèéí ïðîãðàìì 18 0õàíãàìæÓòãà çîõèîë, óðëàãèéí ýõ 19 0á¿òýýëÁóñàä áèåò áóñ ¿íäñýí 20 0õºðºíãºÌàòåðèàëëàã ýðãýëòèéí 21 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0õºðºíãºÒ¿¿õèé ýä, ìàòåðèàë 22 0Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë 23 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0ºñºæ ¿ðæäýãá¿òýýãäýõ¿¿íýýñ òîîöñîí 24 0äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëáóñàä äóóñààã¿é 25 0¿éëäâýðëýëÁýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í 26 0Äàõèí áîðëóóëàõààðõóäàëäàæ àâñàí 27 0á¿òýýãäýõ¿¿íYíýò ç¿éëñ 28 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0Yíýò ìåòàëë, ÷óëóó 29 0Ýðòíèé ýäëýë, á¿òýýë 30 0Áóñàä ¿íýò ç¿éëñ 31 0ժЪÍÃÈÉÍ ÍÈÉÒ 32 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0ÕÓÐÈÌÒËÀËÕºðºíãèéí íèéò õóðèìòëàë íü òàéëàíò õóãàöààíä ¿éëäâýðëýã÷ýýñ øèíýýð ýçýìøñýí ¿íäñýíõºðºíãèéí íèéò ºðò㺺ñ àøèãëàëòààñ õàñàãäñàí ¿íäñýí õºðºíãèéí ºðòãèéã õàñ÷, äýýð íü àæ àõóéííýãæ, áàéãóóëëàãà ººðºº ¿éëäâýðëýýã¿é áîëîâ÷, ¿éë àæèëëàãààíûõ íü ¿ð ä¿íä áèé áîëñîí ºðòãèéãíýìñýí ä¿íãýýð òîäîðõîéëîãäîíî.¯íäñýí õºðºí㺠íü õºðºíãèéí õóðèìòëàëûí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áºãººä ¿éëäâýðëýëèéí ¿éëàæèëëàãààíû ¿ð ä¿íä áèé áîëñîí, íýã æèëýýñ äýýø õóãàöàààíä ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíä22 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • äàâòàí ýñâýë ¿ðãýëæëýí àøèãëàãääàã áèåò áà áèåò áóñ õºðºí㺺ñ á¿ðäýíý. Íèéò õºðºíãèéí õóðèìòëàëäáýëýãëýñýí, ¿íý òºëáºðã¿é øèëæ¿¿ëñýí õºðºíãèéã îðóóëæ òîîöíî.Ìàÿãò íºõºëò ̺ð¿¿äýä: Òóõàéí áàéãóóëëàãûí õºðºíãèéí ¿íèéí ä¿íã íºõíº. 06-ð ìºðºíä: Áóñàä áàéãóóëàìæ ãýñýí õýñýãò îðîí ñóóöíû áîëîí îðîí ñóóöíû áóñ áàðèëãààñ áóñàä áàéãóóëàìæóóä, òóõàéëááàë ãóäàìæ, ñóâàã øóóäóó çýðýã áàéãóóëàìæóóä îðíî. 07-ð ìºðºíä: 06-ð ìºðíèé áóñàä áàéãóóëàìæààñ àâòî çàì ãýñýí ¿ç¿¿ëýëòèéã ñàëãàæ íºõíº. 14-ð ìºðºíä: Àæëûí áîëîí àøèã øèìèéí ìàë, àìüòàí ãýñýí õýñýãò õóâü õ¿í, áàéãóóëëàãûí õÿíàëò, óäèðäëàãûí äîð á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàâòàí ¿éëäâýðëýõ çîðèëãîîð ºñãºæ áóé ¿ðæëèéí, ñ¿¿íèé ÷èãëýëèéí ìàë, àæëûí ìàë, íýã æèëýýñ äýýø õóãàöààíä àøèã øèìýý ºãäºã ìàë, àìüòíûã îðóóëíà. Òóõàéí æèëä áîéæóóëñàí òºëººñ áóñàä ìàë, àìüòíûã ºñºæ ¿ðæäýã õºðºíãºä òîîöíî. 15-ð ìºðºíä: Îëîí íàñò óðãàìàë ãýñýí õýñýãò íýã æèëýýñ äýýø õóãàöààíä óðãàö àâàõ çîðèëãîîð óðãóóëæ áàéãàà æèìñ, æèìñãýíèé ìîä áîëîí áóñàä òàðèìàë, ìîäûã îðóóëíà. 17-ð ìºðºíä: Ãåîëîãè, õàéãóóë, çóðàã òºñëèéí àæèë ãýñýí õýñýãò ãàçðéí òîñ, áàéãàëèéí õèé çýðýã àøèãò ìàòëìàëûí ãåîëîãè, õàéãóóëûí àæëûí ºðòºã îðíî. Ýíýõ¿¿ ºðòºãò ëèöåíç àâàõûí ºìíºõ çàðäàë, ëèöåíçèéí áîëîí îðä ýçýìøèõ çàðäàë, õàéãóóëûí ºðºìäëºã, öîîíîã ãàðãàõ, àãààðûí çóðàãëàë õèéõ çýðýã çàðäëóóä îðíî. 20-ð ìºðºíä: Áèåò, áèåò áóñ õºðºí㺠ãýñýí õýñýãò ¿éëäâýðëýëèéí õýðýãëýý íü õÿçãààðëàãäìàë, çºâõºí òóõàéí íýãæèä ºì÷ëºõ ýðõ íü õàäãàëàãääàã, ýñâýë ººð íýãæèä ëèöåíçýýð ýçýìø¿¿ëñýí õºðºí㺠îðíî.Áàëàíñûí øàëãàëò: áàãàíà(10)=áàãàíà(01)+áàãàíà(02:05)-áàãàíà(06:09); ìºð(01)=ìºð(02)+ ìºð(15); ìºð(02)=ìºð(03)+ ìºð(04)+ ìºð(08)+ ìºð(09)+ ìºð(12)+ ìºð(13); ìºð(04)=ìºð(05:06); ìºð(09)=ìºð(10)+ ìºð(11); ìºð(13)=ìºð(14)+ ìºð(15); ìºð(16)=ìºð(17:20); ìºð(21)=ìºð(22)+ ìºð(23)+ ìºð(26)+ìºð(27); ìºð(23)=ìºð(24:25); ìºð(28)=ìºð(29:31); ìºð(32)=ìºð(01)+ ìºð(21)+ ìºð(28); ªìíºõ îíû òàéëàíãèéí áàãàíà(10)=òóõàéí îíû òàéëàíãèéí áàãàíà(01);Íóóöëàë: Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàíãàõ òàëààð “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” õóóëèéí 22-ð ç¿éëèéí äàãóó ìýäýýëëèéí íóóöëàëûã õàäãàëíà. Ñòàòèñòèêèéí àëáàí ¸ñíû áîëîí çàõèðãààíû ìýäýýëëèéã öàã õóãàöààíä íü ¿íýí çºâ ãàðãàí, ìýäýýëëèéã æèë á¿ð øèíý÷ëýí áàÿæóóëñíààð òóõàéí ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí ìýäýýëëèéí ñàí á¿ðäýíý. Ýíýõ¿¿ ñóóðü ìýäýýëýëä ¿íäýñëýí òóõàéí ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí áîëîâñðîëûí õ¿ðòýýìæ, ¿ð àøèã, ÷àíàðûã òîîöîõîîñ ãàäíà îéðûí áîëîí õýòèéí òºëºâëºëòèéã õèéõ áîëîìæ á¿ðäýíý. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 23
  • Òºñâèéí òºñëèéí òóõàé åðºíõèé ìýäýýëýë Ìîíãîë óëñàä òºñâèéí çàðëàãûí óäèðäëàãûã øèíý÷ëýõ ¿çýë ñàíàà 1990-ýýä îíû äóíä ¿åýñÿðèãäàæ, “Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé” õóóëèéã áàòàëæ, 2003 îíîîñõýðýãæ¿¿ëñíýýð òºñâèéí øèíý÷ëýë ýõýëñýí. Øèíý÷ëýëèéã õýðýãæ¿¿ëýõäýý “Çàñãèéí ãàçðûí òºñâèéãäóíä õóãàöààãààð òºëºâëºæ, óäèðäàõ çàð÷ìûã áàðèìòëàõ”-ààð õóóëü÷èëñàí. Ìîíãîë óëñûí òºñâèéí øèíý÷ëýëèéí õýðýãæèëò, ò¿¿íèé ¿ð ä¿íä ñóäàëãàà õèéæ, ä¿ãíýëò ºãºõ,òºñâèéí çàðëàãûí óäèðäëàãûí îíîâ÷òîé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ ¿¿äíýýñ òºñâèéí çàðëàãûí óäèðäëàãà,òºëºâëºëòèéí ¿íäýñëýëèéã ñàéæðóóëàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî, àðãà ç¿éã òîäîðõîéëîõ íü ÷óõàë.Ò¿¿í÷ëýí Ìîíãîë Óëñàä òºñâèéí çàðëàãûí óäèðäëàãûã øèíý÷ëýõýä òºñâèéí çàðëàãûí òºëºâëºëòèéíã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã òîäîðõîéëîõ, òºñâèéí çàðëàãûã äóíä õóãàöààíä ¿ð ä¿íä ÷èãë¿¿ëýí òºëºâëºõ îíîë,àðãà ç¿éí ¿íäýñëýëèéã áîëîâñðóóëàõ áîäèò õýðýãöýý áàéãàà þì. Îäîî ÿâàãäàæ áóé òºñâèéí øèíý÷ëýë¿¿ä íü òºñâèéí òºëºâëºëòèéí ÿâöûã ººð÷èëæ òºñâèéí¿íäñýí òîãòîëöîîã ñàéæðóóëñíààð òºñâèéí õóâààðèëàëò áîëîí çàðëàãûí ¿ð àøèã, ¿ð ºãººæèéãíýìýãä¿¿ëýõ çîðèëãîòîé. Ìîíãîë Óëñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ÿâö íü óëñûí õºðºíãèéíçàðöóóëàëòûí óäèðäëàãûí øèíý÷ëýë õèéãäýõ ãîë õ¿÷èí ç¿éë áîëñîí áºãººä îäîî õèéãäýæ áóéòºñâèéí øèíý÷ëýë íü 1996 îíîîñ Çàñãèéí ãàçðààñ õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëñýí òºðèéí çàõèðãàà, óäèðäëàãûíòîãòîëöîîã øèíý÷ëýõ øèíý÷ëýëèéí îëîëò àìæèëò äýýð òóëãóóðëàñàí áîëíî. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéí øèíý÷ëýë íü óäèðäëàãûí çàð÷ìûã áàðèìòëàí óëñûí ñàëáàðûí áîëîíòºðèéí àëáàíû øèíý÷ëýëòýé óÿëäààòàé áàéõ øààðäëàãàòàé. Òóõàéëáàë: • Îðöîîñ ãàðöàä/á¿òýýãäýõ¿¿íä – óëñûí õºðºíãèéã çàðöóóëàõàä ¿ð ä¿í áóþó á¿òýýãäýõ¿¿íèéãáèé áîëãîõûã äýìæèõ íü îðöûã õÿíàñíààñ èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé; • Ýðõ ìýäýëä õàðèóöëàãà íîãäóóëàõ – òºñâèéí ìåíåæåð¿¿äèéã õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéíõýý òºëººõàðèóöëàãà õ¿ëýýäýã áîëãîõûí òóëä îðöûí õÿíàëòûí õàíãàëòòàé ìýäýë îëãîõûí çýðýãöýý ýðõ ìýäëèéãçîõèõ ò¿âøèíä îëãîõ õýðýãòýé. Õàðèóöëàãûí òîãòîëöîî íü ¿¿ðýã õàðèóöëàãûí çààã ÿëãààã òîäîðõîéáîëãîñîí ¿åä ë áèåëýãäýíý. ÒÁÓÑÒÕ-ààð òºñâèéí òºëºâëºëòèéí øèíý÷ëýëèéã òºðèéí àëáàíû øèíý÷ëýëòýé óÿëäóóëàõòºñâèéí õºðºíãèéí çàðöóóëàëòûí óäèðäëàãûí õýðýãñëýëèéã áèé áîëãîñîí. Òóõàéëáàë: • á¿òýýãäýõ¿¿íä ñóóðèëñàí òºñºâëºëò (ãýðýýíä òóëãóóðëàí ñàíõ¿¿æèëò àâàõ) • ¿ð ä¿íãèéí ãýðýý • ¿éë àæèëëàãààíû õýòèéí òºëºâëºãºº • ã¿éöýòãýëèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã áàãòààñàí ¿ð ä¿íãèéí òàéëàí • íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ñòàíäàðòóóä • áàéãóóëëàãóóäûí ¿¿ðýã, õàðèóöëàãà (ÿàìä, àãåíòëàãóóä, àéìàã, íèéñëýë, ñóì áîëîí ä¿¿ðã¿¿ä). Òºñâèéí øèíý÷ëýëèéí äàðààãèéí ¿å øàò íü Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë 2011 îíû 12 äóãààðñàðûí 23-íä Òºñâèéí òóõàé õóóëèéã áàòàëñàí ÿâäàë þì. Ýíýõ¿¿ õóóëü íü òºñâèéí øèíý÷ëýëèéíõî¸ð äàõü øàòíû õ¿ðýýíä Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí äàðàà ãàð÷ áàéãàà ïðîöåññèéíøèíæòýé òîìîîõîí ýðõ ç¿éí àêò þì. 2010 îíä áàòëàãäñàí Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèàð ìàêðî ò¿âøèí äýõ òºñâèéííèéò îðëîãî, çàðëàãà, óëñûí ºð òºëáºðèéí çîõèñòîé õýìæýýã òóñãàé ä¿ðìèéí äàãóó òîãòîîæõóóëü òîãòîîõ áîëîí ã¿éöýòãýõ çàñàãëàë òýðõ¿¿ òóñãàé øààðäëàãóóäûã õýðõýí äàãàæ ìºðäºõ õýìõýìæýýã çààñíû çýðýãöýý óóë óóðõàéí áàÿëàãààñ áèé áîëñîí îðëîãûí òîäîðõîé õýñãèéã òºñâèéíòîãòâîðæóóëàëòûí ñàíä õóðèìòëóóëàõòàé õîëáîîòîé õàðèëöààã çîõèöóóëàõ þì. Õàðèí Òºñâèéí òóõàé õóóëü íü Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèàð òîãòîîñîíõÿçãààðàëàëòóóäûí õ¿ðýýíä òºñâèéí öàãëàáàðûí äàãóó òºñºâ á¿ðä¿¿ëæ çàõèðàí çàðöóóëàõòàéõîëáîãäñîí ¿éë ÿâöûã áóþó òºñºâ áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, ã¿éöýòãýëèéã õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõ áîëîí24 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • õÿíàëò òàâèõ õàðèëöààíä òºñâèéí ¿éë ÿâöàä îðîëöîã÷ ñóáüåêò¿¿äèéí ýðõ ¿¿ðãèéã òîäîðõîéëæ ºã÷áàéíà. ¯¿íèé çýðýãöýý òºñºâ ãýæ þó áîëîõ ò¿¿íèé á¿òýö, àíãèëàë ÿìàð áàéõ, îðëîãî á¿ðä¿¿ëýã÷ ýõ¿¿ñâýðèéã óëñ áîëîîä îðîí íóòãèéí òºñºâò õýðõýí õóâààðèëàõ õèéãýýä ìºíãºí õºðºíãèéí áîëîíºð òºëáºðèéí óäèðäëàãûí òîãòîëöîî, òºâ áîëîí îðîí íóòãèéí òºñâèéí õàðèëöàà, òºñâèéí èë òîäáàéäëûã õýðýãæ¿¿ëýõ çýðýã õàðèëöààã øèíý÷ëýí çîõèöóóëàõààð çààñàí. ̺í îðîí íóòãèéí ýðõìýäëèéã íýìýãä¿¿ëýõ, òºñâèéí ¿ð àøèãèéã äýýøë¿¿ëýõ, ñàõèëãà õàðèóöëàãûã ÷àíãàòãàõ àñóóäëûãøèíý÷ëýí çîõèöóóëíà. Òºñâèéí òóõàé õóóëèéã õýðýãæ¿¿ëýõ öàã õóãàöààã 3 ¿å øàòòàé áàéõààð òîãòîîñîí áºãººä ýäãýýð¿å øàòíû äàãóó Íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëü, Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéíòóõàé õóóëèóäûí çîõèöóóëàëòóóä ¿å øàòòàé õ¿÷èíã¿é áîëíî. ¯¿íä: 1. Õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë àðãà õýìæýýã îí äàìæóóëàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õàðèëöààã 2011 îíû12 äóãààð ñàðûí 30-íû ºäðººñ, 2. Òºñâèéí êàëåíäàðûí äàãóó 2013 îíû äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîíýäèéí çàñàã íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë áîëîâñðóóëæ áàòëàõ, æèëèéí òºñâèéí òºñºëáîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ, áàòëàõ áîëîí 2011 îíû òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí ãàðãàõ, ò¿¿íèéãàóäèòààð áàòàëãààæóóëàõ õàðèëöààã çîõèöóóëñàí çààëòóóä 2012 îíû 2 äóãààð ñàðûí 1-íèé ºäðººñ, 3. Õóóëèéí áóñàä ç¿éë çààëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààã 2013 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 1-íèéºäðººñ ýõëýí ìºðäºõººð òóñ òóñ òîãòîîñîí. Òºñâèéí áàéãóóëàëòûí óäèðäëàãà ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëü, Íýãäñýí òºñâèéí òóõàéõóóëèéí ¿éë÷ëýëèéã ìºí õóãàöààíä óÿëäóóëàí õ¿÷èíã¿é áîëãîñîíû çýðýãöýý 28 õóóëü, òîãòîîìæèäíýìýëò, ººð÷ëºëò îðñîí áàéíà. Ñàíãèéí ÿàì õóóëèéã õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûí òºëºâëºãºº ãàðãàæ, õîëáîãäîõ çààâàð, æóðìûãáîëîâñðóóëàõ, á¿õ øàòíû òºñºâ çàõèðàã÷ áîëîí òýäãýýðèéí íÿãòëàí áîäîã÷, èðãýíèé íèéãìèéíáàéãóóëëàãóóäàä ñóðãàëò, ñåìèíàð õèéõ àæëûã ýõë¿¿ëæ áàéíà. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí óðñãàë òºñâèéí òºëºâëºëò. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí óðñãàë òºñºâ íü äýýð äóðäñàí÷ëàí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí øèíý÷ëýëèéíäàãóó á¿òýýãäýõ¿¿íä ñóóðèëàí òºëºâëºãäºæ áàéãàà áºãººä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òºñâèéíòºëºâëºëò íü Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí áàãöûí íýãýí á¿òýýãäýõ¿¿í áºãººä äîòðîî Çóðàãò ¹-ò õàðóóëñàí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã àãóóëíà. Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí Ãàçàð 2008 îíä äóíä õóãàöààíû òºñâèéí òºëºâëºëòèéã õºòºëáºðòñóóðèëàí òºëºâëºæ ýõëýõýýð ÍÕÕß, ÁÑØÓß, ÕÕÀÀÕ¯ß-ûã ñîíãîí òóðøèëò õèéæ òºðººñáîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëæ áóé ¿éë÷èëãýýíèé òºðºë, ñóðãàëòûí õýëáýð òóñ á¿ðýýð õºòºëáºð,àðãà õýìæýý, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàðààõ áàéäëààð òîäîðõîéëîí òîìü¸îëñîí. Ñõåì 1 . Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí õºòºëáºð, àðãà õýìæýý, á¿òýýãäýõ¿¿í 1. ÁÎËÎÂÑÐÎË 1.1 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎË Á¯ÒÝÝÃÄÝÕ¯¯Í 1.1.1 ÖÝÖÝÐËÝÃÈÉÍ ¯ÉË×ÈËÃÝÝ 1.1.1.1 Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéã àñðàí õàìãààëàõ õºãæ¿¿ëýõÀðãà õýìæýý 1.1.1.2 Õîîë õ¿íñýýð õàíãàõ 1.1.1.3 Ñóðãàëòûí õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã õàíãàõ 1.1.1.4 Íèéãìèéí áàòàëãààã õàíãàõ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 25
  • Á¯ÒÝÝÃÄÝÕ¯¯Í 1.1.2 24 ÖÀÃÈÉÍ ÖÝÖÝÐËÝÃÈÉÍ ¯ÉË×ÈËÃÝÝ 1.1.2.1 Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéã àñðàí õàìãààëàõ õºãæ¿¿ëýõÀðãà õýìæýý 1.1.2.2 Õîîë õ¿íñýýð õàíãàõ 1.1.2.3 Ñóðãàëòûí õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã õàíãàõ 1.1.2.4 Íèéãìèéí áàòàëãààã õàíãàõ Á¯ÒÝÝÃÄÝÕ¯¯Í 1.1.3 ÕÓÂÈËÁÀÐÒ ÑÓÐÃÀËÒÛÍ ¯ÉË×ÈËÃÝÝ 1.1.3.1.1 Ýýëæèéí á¿ëýãò õàìðóóëàõ ¿éë÷èëãýý 1.1.3.1.2 Ýýëæèéí á¿ëãèéí õîîë õ¿íñýýð õàíãàõÀðãà õýìæýý 1.1.3.2.1 Í¿¿äëèéí á¿ëýãò õàìðóóëàõ ¿éë÷èëãýý 1.1.3.2.1 Í¿¿äëèéí á¿ëãèéí õîîë õ¿íñýýð õàíãàõ 1.1.3.3 ßâóóëûí áàãøèéí ¿éë÷èëãýýíä õàìðóóëàõ Á¯ÒÝÝÃÄÝÕ¯¯Í 1.1.4 ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÝÐÕØÝÝËÒÝÉ Õ¯¯ÕÄÝÄ ¯Ç¯¯ËÝÕ ¯ÉË×ÈËÃÝÝ 1.1.4.1 Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéã ñóâèëàõ, õºãæ¿¿ëýõÀðãà õýìæýý 1.1.4.2 Õîîë õ¿íñýýð õàíãàõ Á¯ÒÝÝÃÄÝÕ¯¯Í 1.1.5 ÒªÐÈÉÍ ÁÓÑ ÖÝÖÝÐËÝÃÈÉÍ ¯ÉË×ÈËÃÝÝÀðãà õýìæýý 1.1.5.1 Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéã àñðàí õàìãààëàõ õºãæ¿¿ëýõ Áàéãóóëëàãûí òºëºâëºëòèéí ¿éë àæèëëàãàà íü “¯éë àæèëëàãààíû õýòèéí òºëºâëºãºº”-íä òóñãàãäñàí ñòðàòåãèéí çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã íèéë¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààòàéõîëáîãäîí ãàðàõ çàðäëóóä, òýäãýýðèéã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ îðëîãûã òºñºâëºõ ¿éë àæèëëàãàà þì. Òºñºâòáàéãóóëëàãûí ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãûí øèíý÷ëýë íü á¿òýýãäýõ¿¿íä ñóóðèëñàí óäèðäëàãà õÿíàëòûíòîãòîëöîî ó÷ðààñ òºñºâò áàéãóóëëàãà íü “¯éë àæèëëàãààíû õýòèéí òºëºâëºãºº”-íä òóñãàñàíá¿òýýãäýõ¿¿íýý íèéë¿¿ëýõýä çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé õýðýãëýý áóþó íººöºº òîäîðõîéëæ, çºâõóâààðèëàõ, îðöûí õîñëîëûã çºâ ñîíãîõ, íèéë¿¿ëæ áóé á¿òýýãäýõ¿¿í òóñ á¿ðèéí ºðòãèéã òîäîðõîéëîõøààðäëàãàòàé. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí óðñãàë òºñâèéã òºëºâëºëòèéí õýëáýðýýð íü - Õóâüñàõ çàðäàë - Àøèãëàëòûí çàðäàë - Õîîëíû çàðäàë - Øóóä áóñ çàðäàë - Íèéãìèéí áàòàëãààíû çàðäàë Õóâüñàõ çàðäàë ãýäýã íü á¿òýýãäýõ¿¿íèé íèéë¿¿ëýëòýýñ øóóä õàìààðàëòàé áóþó õ¿¿õäèéíöýöýðëýãèéí õóâüä õ¿¿õäèéí òîîíîîñ øóóä õàìààðàí õóâüñàõ çàðäëóóä áàãòàíà. Ìîíãîë Óëññóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí åðºíõèé áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë÷èëãýýíèé òºñâèéã “Áîëîâñðîëûí òóõàé”õóóëüä çààñíû äàãóó “ÍÝà կ¯ÕÄÝÄ ÍÎÃÄÎÕ ÍÎÐÌÀÒÈÂÒ ÇÀÐÄÀË”-ä ¿íäýñëýí ñ¿¿ëèéí10 ãàðóé æèë çîõèîí òºëºâëºæ èðñýí. Ýíý òîìü¸îëîë íü Ìîíãîë óëñûí òºð “Õýíä, õýíèéã, þóíäñóðãàõààð õýäýí òºãðºã õóâààðèëàõ, ¿ð ä¿íã õýðõýí òîîöîõ âý?” ãýñýí àñóóëòûí õàðèóëòûã òîäîðõîéáàéëãàõ áîëîìæèéã á¿ä¿¿ëñýí. Îëîí óëñûí ïðàêòèêò “Ñàíõ¿¿æèëòèéí òîìü¸î áóþó íîðìàòèâò àðãà” íü áîëîâñðîëûíýäèéí çàñãèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä õàìãèéí äºõºìòýé àðãà áºãººä áîëîâñðîëûí ¿íäñýí áîäëîãî,çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí áàéäàã. ¯¿íä: – Øóäàðãà, òýãø áàéäëûã õàíãàõ – ¯ð àøèãòàé áàéäëûã õàíãàõ – Õýðýãæ¿¿ëýõýä çàõèðãààíû õýò èõ çàðäàëã¿é áàéõ – Ñóðãàëòûí ÷àíàðûã õàíãàõ – Àëü áîëîõ îëîí õ¿¿õäèéã õàìðóóëàõ áîäëîãûí õºø¿¿ðýã áîëæ áàéõ – Õýðýãëýã÷äýä îéëãîìæòîé, òîäîðõîé áàéõ çýðýã øààðäëàãûã õàíãàñàí áàéõ26 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Øóäàðãà, òýãø áàéäëûã õàíãàõ çîðèëò íü: • Õ¿¿õýä á¿õýí òýãø õýìæýýãýýð íèéãìèéí áàÿëãààñ õ¿ðòýõ áîëîìæèéã îëãîõ áóþó – Íýã õ¿¿õäèéã õàðüöàíãóé èæèë õýìæýýíèé çàðäëààð ñóðãàíà. • Èæèë ò¿âøíèé áîëîâñðîë ýçýìøèõýýð ñóð÷ áóé õ¿¿õä¿¿ä ÿìàð ñóðãóóëüä ñóð÷ áóéãààñàà ¿ë õàìààðàí èæèë ò¿âøíèé õºðºíãèéí õóâààðèàëòûã õ¿ðòýíý. • ßëãààòàé áîëîâñðîëûí ïðîãðàìì õýðýãëýæ áàéãàà õ¿¿õä¿¿äèéã ñóðãàõàä ÿëãààòàé çàðäàë ãàðãàíà. • Õ¿¿õä¿¿äèéã àíãè äàâõàðãà, øàøèí, õ¿éñýýð ÿëãàõã¿é áàéõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëäýã. Ìîíãîë óëñàä õýðýãëýæ áàéãàà íýã õ¿¿õäýä îíîãäîõ çàðäëûí òîìü¸î íü õàðüöàíã¿é õÿëáàðáºãººä íýýëòòýé þì. Ýíý òîìü¸îíû äàâóó òàë íü õýò îëîëí îðîëöîã÷ã¿é áàéõ ÿâäàë þì. Íýã õ¿¿õäýäíîîãäîõ çàðäëûí òîìü¸î õýðýãëýñýí îëîí óëñûí òóðøëàãààð áîë òîìü¸î íü ýíãèéí áàéõ òóñìààíýýëòòýé áàéäàë íü íýìýãäýõ àæýý16. Íýýëòòýé òîìü¸î íü ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýý íü èë òîäîðõîéó÷èð áîäëîãî òîäîðõîéëîã÷èä, ñóðãóóëèéí îðîëöîã÷ òàëóóäàä õÿëáàð îéëãîìæòîé áàéæ, áàðèìòöóãëóóëàõ, øèíæèëãýý õèéõ çàðäëûã áàãàñãàí, îðîí íóòãèéí ò¿âøíèé õàðèóöëàãûã íýìýãä¿¿ëäýãáàéíà. Æèë á¿ðèéí òºñâèéí æèëä ìºðäºãäºõ íýã õ¿¿õäýä íîîãäîõ õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæíîðìàòèâûã Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîëîîð áàòàëäàã áºãººä õàìãèéí ñ¿¿ëä17 áàòëàãäñàí“Çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâ áàòëàõ òóõàé” Çàñãèéí ãàçðûí 2012 îíû 94 òîãòîîëûí18 äàãóó ñóðãóóëèéíºìíºõ áîëîâñðîë ýçýìø¿¿ëýõýä çàðöóóëàõ õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâ íèéò àæèëëàã÷äûíöàëèíãèéí áîëîí ò¿¿íä íîîãäîõ íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýëèéí çàðäàë, áàðàà ¿éë÷èëãýýíèéáóñàä õóâüñàõ çàðäàë áàãòñàí. Áàðàà ¿éë÷èëãýýíèé áóñàä õóâüñàõ çàðäàëä äàõèí äàâòàãäàõ çàðäëóóä(àðèóòãàë öýâýðëýãýýíèé ìàòåðèàë, áîäèñûí çàðäàë, íîì ñóðàõ áè÷èã, øóóäàí õîëáîîíû çàðäàë ãýõìýò) áàãòàíà. Àøèãëàëòûí çàðäàë ãýäýã íü áàéãóóëëàãûí õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã õàíãàõòàé õîëáîãäîíãàðàõ õ¿¿õäèéí òîîíîîñ èë¿¿ òóõàéí áàéãóóëëàãûí áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí õ¿÷èí ÷àäàë, ºìíºõîíû çàðäëûí õýìæýýíä òóëãóóðëàí òîãòîîñîí õàëààëò, öýâýð áà áîõèð óñ, öàõèëãààíû çàðäàë ãýõ ìýòõàðüöàíãóé òîãòìîë çàðäëóóä õàìààðíà. Õîîëíû çàðäàë ãýäýãò õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí õîîë õ¿íñýýð õàíãàõ á¿òýýãäýõ¿¿íèé õ¿ðýýíäõîîëíû áàðàà, ìàòåðèàëûí çàðäàë îðíî. Øóóä áóñ çàðäàëä òîäîðõîé íýã á¿òýýãäýõ¿¿íä øóóä õîëáîãäîí ãàðàõã¿é áîëîâ÷ áàéãóóëëàãûíõýâèéí ¿éë àæèëëàãààã õàíãàõ, çîðèëãî, çîðèëòîî õýðýãæ¿¿ëýõýä òóñëàõ øèíæòýé íºëºº ¿ç¿¿ëäýãçàðäëóóä áàãòàíà. ªºðººð õýëáýë óäèðäëàãà, çàõèðãàà, ñàíõ¿¿, àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé çàðäëûãýíä áàãòààäàã. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí òºñâèéí çàðäëûí òóõàéí ¿¿íä õóâüñàõ çàðäëààð òîîöîõã¿éçàðäëóóäûã õàìààðóóëæ áàéãàà áºãººä ºíººãèéí áàéäëààð19 èíòåðíýòèéí òºëáºð, òýýâýð øàòàõóóíûçàðäëûã õàìààðóóëàí îéëãîæ áàéíà. Íèéãìèéí áàòàëãààíû çàðäàëä óëñûí òºñ⺺ñ òºëºõ òýòãýâýð, òýòãýìæ ãýõ ìýò áàéãóóëëàãûíõ¿íèé íººöèéí íèéãìèéí áàòàëãààíä ÷èãëýãäñýí õóóëèéí äàãóó îëãîõ íýã óäààãèéí øèíæòýéøèëæ¿¿ëæ áàéãàà ìºíãºí õºðºíãº, çàðäàë áàãòàíà. Äýýð äóðäñàíû äàãóó õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéã õóâüñàõ çàðäëûí òîìü¸îëîëáîëîí áóñàä õóâüñàã÷èéã àøèãëàí õýðõýí òºëºâëºõ òàëààð äýëãýðýíã¿é çààâàð÷èëãààã áýëòãýëýý.16 Äýëõèéí áàíê. 2006.17 Ýíýõ¿¿ ãàðûí àâëàãûã áýëòãýæ áàéõ õóãàöàà áóþó 2012 îí.. Çîõèîã÷18 Òîãòîîëòîé õàâñðàëòààñ òàíèëöàíà óó.19 Ýíýõ¿¿ ãàðûí àâëàãûã áýëòãýæ áàéõ õóãàöàà áóþó 2012 îí.. Çîõèîã÷ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 27
  • Òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí íýð òîìü¸îíû òàéëáàð Òºñºâ ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãààíä õýðýãëýãääýã ò¿ãýýìýë íýð òîìü¸îã äîîðõ áàéäëààðòàéëáàðëàäàã. Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýý” (ÄÕÒÕ) ãýæ ìàêðî ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿ãèéí äóíä õóãàöààíûòààìàãëàëò òîîöîîí äýýð ¿íäýñëýí òºñºâ çîõèîõîä áàðèìòëàõ òºñâèéí äóíä õóãàöààíû çîðèëòîò¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, çàðëàãûí íèéò õÿçãààðûã òîãòîîæ, ÓÈÕ-ààñ çºâøººðñºí áàðèìò áè÷ãèéã; “Äóíä õóãàöààíû òºñºâ” ãýæ ÄÕÒÕ-ã ¿íäýñëýí æèëèéí òºñºâ áîëîí ò¿¿íèé äàðààãèéíõî¸ð æèëèéí òºñâèéí òºñººëëèéã òîäîðõîéëîí ÓÈÕ-ààñ çºâøººðñºí áàðèìò áè÷ãèéã; “Äýýðýýñ äîîø ÷èãëýñýí òºëºâëºëò” ãýæ Ñàíãèéí ÿàìíààñ Çàñãèéí ãàçðûí äóíä õóãàöààíûçîðèëòóóä, òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé îðëîãî, çàðëàãà áîëîí ìàêðî ýäèéí çàñàã, òºñâèéíáóñàä ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîí, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýã òîäîðõîéëîõ, ò¿¿íä ¿íäýñëýí ÒÅÇ äóíäõóãàöààíû òºñºâ çîõèîõîä áàðèìòëàõ òºñâèéí õÿçãààð òîãòîîõ ¿éë àæèëëàãààã “Äîîðîîñ äýýø ÷èãëýñýí òºñâèéí òºëºâëºëò” ãýæ òºñâèéí áàéãóóëëàãà äóíä õóãàöààíûñòðàòåãèéí çîðèëòäîî òóëãóóðëàí òºñ⺺ áýëòãýæ, äýýä øàòíû ÒÅÇ-ä õ¿ðã¿¿ëýõ, ò¿¿íä íü ¿íäýñëýíÒÅÇ ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé äóíä õóãàöààíû òºñâèéí òºñëèéã Ñàíãèéí ÿàìíààñ èð¿¿ëñýíòºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí áîëîâñðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã; “Õºòºëáºð” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí óðò õóãàöààíû áîäëîãûí çîðèëãî áîëîí äóíä õóãàöààíûçîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ òºñâèéí õºðºíãèéã õóâààðèëàõ çîðèëãîîð Òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷èéí ò¿âøèíä íèéë¿¿ëýõ èæèë òºñòýé á¿òýýãäýõ¿¿íèé àíãèéí á¿ëýãëýëèéã; “Á¿òýýãäýõ¿¿í” ãýæ òºñâèéí áàéãóóëëàãà áîëîí áóñàä ýòãýýäýýñ íèéë¿¿ëýõ òîî õýìæýý, õóãàöàà, ÷àíàð, çàðäàë çýðýã ãýðýýíä òóñãàñàí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýýð òîäîðõîéëîãäîõ àæèë¿éë÷èëãýýã; “Àðãà õýìæýý” ãýæ á¿òýýãäýõ¿¿íèéã íèéë¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí áàãö ¿éë àæèëëàãààã; “Áîäëîãûí ìýäýãäýë” ãýæ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíä ñàëáàðûí áîäëîãûí áàðèìòáè÷èã, ¿éë àæèëëàãààíû õýòèéí òºëºâëºãººíä ¿íäýñëýñýí õºòºëáºð òóñ á¿ðýýð èëýðõèéëñýí áîäëîãûíçîðèëãî, çîðèëò (õ¿ðýõ ¿ð ä¿í), øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò, ýöñèéí ¿ð àøãèéí òîäîðõîéëñîí òºñâèéí áàðèìòáè÷ãèéã; “Çàðëàãûí òºëºâëºëòèéí ìýäýãäýë” ãýæ Áîäëîãûí ìýäýãäýëä òîäîðõîéëñîí çîðèëòûãá¿òýýãäýõ¿¿í, ¿éë àæèëëàãààíä õºðâ¿¿ëæ, òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí õóâààðèëñàí á¿òýýãäýõ¿¿íèéºðòã¿¿äèéí íèéëáýðèéã; “Áîäëîãî, çàðëàãûí òºëºëâëºëòèéí ìýäýãäýë (ÁÇÒÌ)” ãýæ Áîäëîãûí ìýäýãäýë áîëîíÇàðëàãûí òºëºâëºëòèéí ìýäýãäëèéí äýëãýðýíã¿é íýãòãýëèéã; “Òºñâèéí òºñººëëèéí õóâèëáàð” ãýæ áîäëîãûí ìýäýãäýëä òóñãàñàí çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõýäøààðäàãäàõ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí íºëººëëèéí ººð÷ëºëòèéã ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿ãèéí ¿ç¿¿ëýëòèéãõàðãàëçàí õºòºëáºð, ýäèéí çàñãèéí òîìñãîñîí àíãèëëûí äàãóó îëîí õóâèëáàðààð èëýðõèéëñýíòîîöîîëëûã; “Ñóóðü ò¿âøèí” ãýæ òºñâèéí æèë¿¿äèéí ã¿éöýòãýëèéã èëýðõèéëñýí íºõöºëèéã; “Áîäëîãûí ººð÷ëºëò” ãýæ áîäëîãûí ìýäýãäýëä òîäîðõîéëñîí, äóíä õóãàöààíû òºñâèéíæèë¿¿äýä øèíýýð õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãûí ÷èãëýë, àðãà õýìæýýã; “Òºëºâëºãäñºí ñóóðü ò¿âøèí” ãýæ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí òºñººëëèéí õóâèëáàðò àøèãëàõ“ñóóðü òºâøèí”-ä ¿íäýñëýñýí áîäëîãûí ººð÷ëºëòã¿é õ¿÷èí ç¿éëñèéí òààìàãëàë á¿õèé íºõöºëèéã; “Íýìýãäñýí ò¿âøèí” ãýæ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí òºñººëëèéí õóâèëáàðò àøèãëàõ “ñóóðüòºâøèí” áîëîí “òºëºâëºãäñºí ñóóðü òºâøèí”-ä ¿íäýñëýñýí áîäëîãûí ººð÷ëºëòòýé õ¿÷èí ç¿éëñèéíòààìàãëàë á¿õèé íºõöºëèéã; “Òºñâèéí õÿçãààð” ãýæ Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí äóíä õóãàöààíû òºñâèéã áýëòãýõýäáàðèìòëàõ ÄÕÒÕ-ã ¿íäýñëýí Çàñãèéí ãàçðààñ òîãòîîñîí òóõàéí æèëèéí áîëîí äàðààãèéí 2 æèëèéíòºñâèéí òºñººëëèéí ñàíõ¿¿ãèéí íººöèéí äýýä õÿçãààðûã; “Çàðäëûí ýäèéí çàñãèéí òîìñãîñîí àíãèëàë” ãýæ çàðäëûí ç¿éëñèéã øèíæ ÷àíàðààð íü( öàëèí õºëñ, ÍÄØ, áóñàä óðñãàë çàðäàë, õºðºíãèéí çàðäàë, òàòààñ øèëæ¿¿ëýã) àíãèëæ íýãòãýñýíáàãö; “Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã “ ãýæ àðãà õýìæýýíèé çàðäëóóäûí íèéëáýðèéã; “Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýãæèéí ºðòºã” ãýæ á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòãèéã õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí (çîðèëòîä)ò¿âøèíä õàðüöóóëñàí õàðüöààã;28 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • “ÿéöýòãýëèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò” ãýæ õºòºëáºð, á¿òýýãäýõ¿¿í, àðãà õýìæýý áèåëñýíýñýõèéã øàëãàõ òîîí áîëîí ÷àíàðûí èëýðõèéëýëèéã; “Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí òºñëèéí ìýäýãäýë” ãýæ ÒÅÇ-èéí òóõàéíæèëèéí òºñâèéí òºñëèéã äàðààãèéí õî¸ð æèëèéí òºñâèéí òºñººëëèéí õàìò ÁÇÒÌ õýëáýðýýðèëýðõèéëñýí áèå äààñàí òºñâèéí áàðèìò áè÷ãèéã ; “Òºñâèéí äóíä õóãàöààíû òºëºâëºëòèéí õýëýëö¿¿ëýã” ãýæ ñàëáàðûí ÿàìíààñ Ñàíãèéíÿàìòàé ÒÅÇ-èéí òºñâèéí òºñëèéã ýöýñëýí òîõèðîõ õýëýëöýýðèéí ¿éë ÿâöûã.Òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ ¿éë ÿâö Òºñºâ áîëîâñðóóëàõ ÿâöàä äîð äóðäñàí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéã áýëòãýæ ãàðãàñàí áàéõ ¸ñòîé.Áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí õóðààíãóé áà õàðèóöàí ãàðãàõ áàéãóóëëàãóóä Õàðèóöàõ Áýëýí áîëãîñîí Áàðèìò áè÷èã áàéãóóëëàãà áàéõ õóãàöààÄÕÒÕ Ñß 3 äóãààð ñàðûí 15 ÒºñâèéíÑàíõ¿¿ãèéí òàéëàí, Á¿òýýãäýõ¿¿í íèéë¿¿ëýëòèéí òàéëàí 3 äóãààð ñàðûí 20 áàéãóóëëàãóóäÁÇÒÌ-èéí Áîäëîãûí ìýäýãäýë -Ãóðâàí æèëýýðõ òºñâèéí òºñººëëèéí õóâèëáàð(ñàëáàðûí ìàñòåð òºëºâëºãºº, ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷èã, ºìíºõ Ñàëáàðûí ÿàìä 5-ð ñàðûí 10æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýëä õèéñýí øèíæèëãýý çýðýãò òóëãóóðëàíáýëòãýõ)Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷äàä (ÿàìä) õ¿ðã¿¿ëýõ òºñâèéí Ñß 5-ð ñàðûí 20õÿçãààðûí óðüä÷èëñàí ñàíàëÒºñâèéí çàðëàãûí õÿçãààð áîëîí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã òîãòîîõ Ñß 5-ð ñàðûí 20 6 äóãààð ñàðûíÒºñâèéí çàðëàãûí õÿçãààðûã áàòëàõ Çà 1-íèé äîòîðÒºñâèéí Åðºíõèéëºí Çàõèðàã÷ íàðò òºñâèéí çàðëàãûí õÿçãààðûã Ñß 6 äóãààð ñàðûí 10óäèðäàìæèéí õàìò õ¿ðã¿¿ëýõ ÒÅÇ (ÑàëáàðûíÑàëáàðûí ÿàìä õàðüÿà áàéãóóëëàãóóäàä òºñâèéí õÿçãààð õ¿ðã¿¿ëýõ 6 äóãààð ñàðûí 15 ÿàìä)Òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí ÄÕÒ áà ¯ÀÕÒ áîëîâñðóóëæ ÒÅÇ-ä Òºñâèéí 7-ð ñàðûí 15èð¿¿ëýõ áàéãóóëëàãóóä ÒÅÇ (ÑàëáàðûíÁÇÒÌ-èéí Çàðëàãûí òºëºâëºëòèéí ìýäýãäëèéã áîëîâñðóóëàõ 8-ð ñàðûí 15 ÿàìä) Ñß áà ÒÅÇÒÅÇ-èéí òºñâèéí òºñëèéí ìýäýãäëèéã áàãòààñàí ÄÕÒ-èéí ýöýñëýí (Ñàëáàðûí 9-ð ñàðûí 15áîëîâñðóóëàõ (ÇÃ-ò) ÿàìä)Æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã ýöýñëýí áîëîâñðóóëæ ÓÈÕ-ä ºðãºí ÇÃ, Ñß 10-ð ñàðûí 1ìýä¿¿ëýõÒºñâèéí òóõàé õóóëü (æèëèéí) ÓÈÕ 12-ð ñàðûí 1 Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñóóðü ìýäýýëýë öóãëóóëàõ áîëîí òºñâèéí òºëºâëºëò õèéõýä àíõààðàõ àñóóäëóóä 1. Ìîíãîë óëñûí õóóëü, Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîë, áóñàä ä¿ðýì, æóðàì, çààâðûã ñàéòàð óíøèæ ñóäàëñàí áàéõ øààðäëàãàòàé. 2. Ñòàòèñòèê áîëîí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí ìàÿãòàä çºâõºí Þíèêîä Arial ôîíòîîð áè÷èõ. Êðèëëýýñ ººð ¿ñãýýð áóþó ëàòèí øðèôòýýð ãàëèãëàæ áè÷èõã¿é áàéõ. 3. Ñòàòèñòèê áîëîí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí ìàÿãòíû õ¿ñíýãò áîëîí õóóäàñ (sheet) õîîðîíä òîìü¸î îðóóëàí õîëáîãäñîí òóë áàãàíà íýìýõ, õàñàõ ººðèéí áàéãóóëëàãàä õàìààðàëã¿é õýñãèéã óñòãàõ çýðãýýð ìàÿãòûí ñòàíäàðò çàãâàðûã ººð÷ëºõã¿é. 4. Òîìü¸îíû àëäàà ãàðñàí áóþó REF òýìäýãëýãýý á¿õèé ôàéë õ¿÷èíã¿é òóë òîìü¸î äàõèí õÿíàõ øààðäëàãàòàé. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 29
  • 5. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéã áàéãóóëëàãûí ñóóðü ìýäýýëýëä ¿íäýñëýí èðýõ æèë¿¿äèéí çîðèëãî, çîðèëò, ¿éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë, îíöëîãò òîõèðóóëàí áàéãóóëëàãûí äàðãà, íÿãòëàí áîäîã÷, ýäèéí çàñàã÷ áîëîí áóñàä àëáàí òóøààëòíóóä, ¯éëäâýð÷íèé ýâëýëèéí õîðîî, èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãàòàé ñàíàë ñîëèëöñîíû ¿íäñýí äýýð áîëîâñðóóëàõ. 6. Ìàÿãòàä çààñàí ¿íäñýí áîëîí íýìýëò ìýäýýëëèéã á¿ðýí ã¿éöýä íºõºõ. Æèøýý íü: áàéãóóëëàãà, ñóì (ä¿¿ðýã), àéìàã, õîò, àëñëàãäñàí çàé, ñóðãóóëü öýöýðëýãèéí õýâ øèíæ.... ãýõ ìýò. 7. Öàëèí õºëñ, òýòãýâýð, òýòãýìæ, ìýðãýæëèéí çýðýã äýëãýðýíã¿é ìýäýýëëèéã çààâðûí äàãóó ñòàíäàðòûã áàðèìòëàí íºõºõ. Æèøýý íü: Õóâü õ¿íèé ¿íäñýí ìýäýýëëèéã îðóóëàõäàà ýöýã ýõèéí íýð, ðåãèñòðèéí äóãààðûã õàðãàëçàõ í¿äýíä á¿òýí áè÷èæ ðåãèñòðèéí äóãààðûí ýõíèé õî¸ð ¿ñãèéã êðèëë òîì ¿ñãýýð, òîîã àðààñ íü çàé àâàëã¿é íèéë¿¿ëæ áè÷èõ, îí ñàðûí òàëààð ìýäýýëýë á¿õèé í¿äíèé ôîíò Date ôîðìàò äýýð òîõèðóóëàãäñàí áºãººä îí, ñàð, ºäðèéã á¿òýí áè÷ñýí òîõèîëäîëä ìýäýýëýë çºâ îðíî.Ó÷èð íü äýýðõ á¿õ ºãºãäºë ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàíä îðîõ ó÷ðààñ èæèë (format) çàãâàðààð áè÷èõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé. 8. Àëáàí ¸ñíû áîëîí çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí áîëîí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí ìàÿãò òóñ á¿ðèéã çààâðûí äàãóó áºãëºí øàëãàõ òîìü¸î áîëîí àðãà÷ëàëûã àøèãëàí ººðèéí ìýäýýëëèéã øàëãàæ, çîõèõ ò¿âøíèé óäèðäëàãà, àëáàí òóøààëòíóóäûí ãàðûí ¿ñýã, òàìãà òýìäýãýýð áàòàëãààæóóëàí õóóëèéí õóãàöàààíä ¿íýí çºâ èð¿¿ëýõ. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñóóðü ìýäýýëýëä ¿íäýñëýí òºñâèéí òºëºâëºëòèéã õèéõ òàëààðÒºëºâëºëòºä øààðäàãäàõ ¿íäñýí ìýäýýëýë Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàéðøèë, õýâ øèíæ, ñóðãàëòûí õýëáýð¿¿ä, õ¿÷èí ÷àäàë Ñ¿¿ëèéí 2 õè÷ýýëèéí æèëèéí ñòàòèñòèê ìýäýý õ¿¿õäèéí òîî, èðýõ æèë¿¿äèéí õ¿¿õäèéí òîîíû ïðîãíîç Òóõàéí ñàíõ¿¿ãèéí æèë äýõ õàìðàí ñóðãàõ òîéðãèéí öýöýðëýãèéí íàñíû õ¿¿õäèéí òîî Ìýðãýæëèéí çýðýãòýé áàãø íàðûí îâîã, íýð, ðåãèñòðèéí äóãààð, ìýðãýæëèéí çýðãèéí ¿íýìëýõ îëãîñîí áîëîí õ¿÷èíòýé áàéõ õóãàöàà Ãýðýë öàõèëãààí, ò¿ëø õàëààëò, öýâýð, áîõèð óñíû æèëèéí äóíäàæ õýðýãëýý, òîîöîî, ¿íý, òàðèôûã áàòàëñàí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí øèéäâýð Øèíýýð àøèãëàëòàíä îðîõ áàðèëãûí òàëáàé, òîãòìîë çàðäëûí òîîöîîëîë Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí íèéò áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí òàëáàéí õýìæýý Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí 2010 îíû 06 äóãààð ñàðûí 03-íû ºäðèéí 256 òîîòòóøààëààð Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí ¿éëàæèëëàãààíä ìºðäºõ òºñâèéí ìàÿãò, çààâðûã áàòàëñàí. Ýíýõ¿¿ òóøààëààð áàòëàãäñàí òºñâèéíìàÿãòûí äàãóó òºñâèéí òºëºâëºëòèéí òîîöîî, òàéëáàðûã æèøýýãýýð îðóóëàâ. ÁÎËÎÂÑÐÎË, ÑΨË, ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍÛ ÒªÑÂÈÉÍ ÅЪÍÕÈÉËªÍ ÇÀÕÈÐÀÃ×ÈÄ ªÐÃªÍ ÁÀÐÈÕ ÒªÑÂÈÉÍ ÒªÑªË ÀÉÌÀà ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÀ ÕÓÃÀÖÀÀ 20..-20.. ÎÍÛ ÄÓÍÄ ÕÓÃÀÖÀÀÍÛ ÒªÑªÂ ÕªÒªËÁªÐ ÁÎËÎÂÑÐÎË Á¯ÒÝÝÃÄÝÕ¯¯ÍÈÉ ÀÍÃÈ I. ÕÝÑÝà ÓËÑÛÍ ÒªÑªªÑ ÑÀÍÕ¯¯ÆÈÕ ÒªÑÂÈÉÍ ÒªÑªË II. ÕÝÑÝà ÒÓÑËÀÕ ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ÎÐËÎÃÎÎÑ ÑÀÍÕ¯¯ÆÈÕ ÒªÑÂÈÉÍ ÒªÑªË III. ÕÝÑÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒªÑËÈÉÍ ÒÀÍÈËÖÓÓËÃÀ Çóðàã 1. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí òºñâèéí òºñëèéí í¿¿ð30 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Òºñâèéí òîâ÷îî, øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò Çóðàã 2 . Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òºñâèéí òîâ÷îî, øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ¯ð àøèã, çàðëàãûã òºëºâëºõ ¿éë ÿâö íü ººðºº ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñëýë òîîöîî ñàéòàé áàéõ¸ñòîé. ªºðººð õýëáýë îðëîãîî ººðèéí áàéãóóëëàãûí îëæ ÷àäàõ áîëîìæèò õýìæýýíä òºëºâëºæ,çàðëàãûã õàìãèéí áàãà áàéõààð òºëºâëºõ íü ¿ð àøãèéã õàíãàíà. Òºñâèéí òºëºâëºëò õèéõ ÿâöäààºìíºõ æèëèéí òºñºâòýé õàðüöóóëàõàä ÷àíàðûí áîëîí òîîí çîðèëòîò ò¿âøíèé ¿ç¿¿ëýëò íü ºññºíáóþó ñàéæèðñàí áàéõ áóþó áîëîâñðîëûí ÷àíàð áîëîí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòûí ¿ð àøãèéã õàíãàæòºëºâëºëò ¿íäýñëýëòýé áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëñýí áàéíà. Øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýä ñòàòèñòèê ìýäýýíèéõ¿¿õäèéí òîî áóñ ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæ õ¿¿õäèéí òîîã àøèãëàæ áàéãàà òóðøëàãà áàéíà. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí ¿ð àøãèéã òîîöîõäîî á¿òýýãäýõ¿¿íòóñ á¿ðýýð øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýý ñîíãîõ áà ººðèéí áàéãóóëëàãûí çîðèëãî, çîðèëòòîé óÿëäóóëàí äóíäõóãàöààíä õàíãàõ ¿ð ä¿íãýý òîäîðõîéëíî. Öàëèí õºëñíèé á¿òöèéí òóõàé Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí öàëèíãèéí ñàíã òºëºâëºõ íü õàìãèéí îíîâ÷òîé òºëºâëºëò øààðäàãäàõõýñýã þì. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí öàëèíãèéí ñàí íü ¿íäñýí áàãø àæèëòíû öàëèíãèéí ñàí, ãýðýýòàæèëòíû öàëèíãèéí ñàí òºëºâëºõ õî¸ð ¿íäñýí õýñýãòýé. Áàãø àæèëòíû öàëèíãèéí ñàíã òºëºâëºõ人õ¿÷èí òºãºëäºð ìºðäºãäºæ áóé õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâûí òîãòîîëîîð áîëîí áîäèò îðîíòîîíû öàëèíãèéí ñàíä òîîöîî õèéæ, õóâüñàõ çàðäëûí íîðìàòèâ òºëºâëºæ áóé îíû õóâüä áîäèòáàéäàëòàé íèéöýæ áóé ýñýõýä øèíæèëãýý õèéõýä ãîë çîðèëãî îðøèæ áàéãàà þì. Õóâüñàõ çàðäëààð òîîöîõ öàëèíãèéí ñàíä õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí íèéò áàãø, àæèëòíû /¿¿íäãýðýýò àæèëòíóóäûã òîîöîõã¿é/ ¿íäñýí öàëèí, òýäãýýðò íèéòëýã òîîöîõ íýìýãäýë õºëñèéã áàãòààõþì. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàéãóóëëàãûí öàëèíãèéí á¿òýö Òºðèéí àëáàí õààã÷èéí Çàñãèéí ãàçðûí 2012 îíû 78 äóãààð òîãòîîëîîð òîãòîîæ, öàëèíãèéíäîîä æèøãèéã 354 ä¿ãýýð òîãòîîëûí Ò¯ÁÄ-4 ä¿ãýýð çýðýãëýëýýð, îðîí íóòãèéí íýìýãäëèéí Çàñãèéíãàçðûí 2001 îíû 90 ä¿ãýýð òîãòîîë, óð ÷àäâàðûí íýìýãäëèéã Çàñãèéí ãàçðûí 1995 îíû 96 äóãààð ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 31
  • òîãòîîë, ìýðãýæëèéí çýðãèéí íýìýãäëèéã Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 219 ä¿ãýýð òîãòîîëûã ¿íäýñëýíòóñ òóñ òîîöîæ îëãîæ áàéíà. Çàñãèéí ãàçðûí 1995 îíû 96 äóãààð òîãòîîëîîð óð ÷àäâàðûí íýìýãäëèéãîëãîõ æóðìûã ÁÑØÓ, ÍÕÕ, Ñàíãèéí ñàéäûí 2010 îíû 362/112/183 äóãààð õàìòàðñàí òóøààëààðýðõýëñýí àæèëäàà áóñäààñ äýâøèëòýò àðãà áàðèëûã õýðýãæ¿¿ëæ àìæèëò ãàðãàñàí áàãø àæèëòàí àëáàíõààã÷èäàä îëãîõ “Óð ÷àäâàðûí íýìýãäëèéã îëãîõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò”-èéã áàòëàí ãàðãàæ ¿¿íèé äàãóóñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí òºñºâò öàëèíãèéí ñàíãèéí òîäîðõîé õóâèàð òîîöîæ òºëºâëºæ, ¿ç¿¿ëýëòèéãõàíãàñàí áàãøò àæèëòíóóäàä îëãîæ áàéõ íü áàãø àæèëòíóóäûí àæëûí ¿ð ä¿íã ñàéæðóóëàõ õºø¿¿ðýãáîëîõ þì. Öýöýðëýãèéí àæèëòíû öàëèíãèéí á¿ðýëäýõ¿¿í Îëãîõ ýðõ ç¿éí àêò1. ¯íäñýí öàëèí- Ñòàíäàðò õýðýãæ¿¿ëýõ àæèë Çàñãèéí ãàçðûí 2012 Áàãø íàðò îëãîæ áàéãàà áºãººä îíû 78-ð òîãòîîë ýðõëýã÷, àðãà ç¿é÷ íàðò ºãºõººð äîëîî õîíîãò 34 öàã õóóëèéí òºñºëä îðóóëààä áàéíà- Áóñàä àæèë äîëîî õîíîãò 6 öàã2. Íýìýãäýë ÁÑØÓ, ÍÕÕ, Ñàíãèéí ÇÃ-ûí 1995 îíû 96 ñàéäûí õàìòàðñàí 2010 îíû 2.1. Ìýðãýæëèéí çýðãèéí äóãààð òîãòîîë 362/112/183 äóãààð òóøààë íýìýãäýë Áàãø íàðò îëãîæ áàéãàà áºãººä Çàñãèéí ãàçðûí 1995 ýðõëýã÷, àðãà ç¿é÷ íàðò ºãºõººð ÁÑØÓ, ÍÕÕ, Ñàíãèéí 2.2. Óð ÷àäâàðûí íýìýãäýë îíû 96 äóãààð òîãòîîë ñàéäûí õàìòàðñàí 2010 õóóëèéí òºñºëä îðóóëààä áàéíà îíû 362/112/183 äóãààð Ýðõëýã÷, á¿ëãèéí áàãø, äóó Çàñãèéí ãàçðûí 2001 õºãæìèéí áàãø, òóñëàõ áàãø, òóøààë 2.3. Îðîí íóòãèéí íýìýãäýë îíû 90 ä¿ãýýð òîãòîîë àðãà ç¿é÷ Ýðõëýã÷, á¿ëãèéí áàãø, ÿéöýòãýëýýð Á¿õ áàãø, äóó õºãæìèéí áàãø, Çàñãèéí ãàçðûí 2008 àæèëòíóóäàä óëèðàë òóòàìä òóñëàõ áàãø, àðãà ç¿é÷3. ¯ð ä¿íãèéí óðàìøóóëàë îíû 54 ä¿ãýýð òîãòîîë ¿íýëæ ÿéöýòãýëýð èë¿¿ öàã Õºäºëìºðèéí õóóëü àæèëëàñàí, áàãø, òóñëàõ áàãø4. Èë¿¿ öàãèéí íýìýãäýë5. Óíààíû õºíãºëºëò6. Øàãíàë óðàìøóóëàë Çóðàã 3 . Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàãø, àæèëòíóóäûí öàëèíãèéí á¿ðýëäýõ¿¿í Ýõ ñóðâàëæ: ÁÑØÓß. Áîäèò îðîí òîîãîîð öàëèíã òºëºâëºõ íü. Çóðàã 4 . Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàãø, àæèëòíóóäûí îðîí òîîãîîð òºëºâëºõ õ¿ñíýãò32 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Îðîí òîîãîîð öàëèíã òºëºâëºõ人 òóõàéí îðîí òîîíä àæèëëàõ õ¿íèéã òîîã àëáàí òóøààë òóñá¿ðýýð îðóóëæ òîîöíî. Æèøýý íü äýýðõ çóðàãò àéìãèéí òºâººñ áóñàä ñóìûí åðäèéí ¿éë àæèëëàãààòàéõ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí îðîí òîîã òºëºâëºõ ìàÿãòûã õàðóóëñàí áºãººä õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéíáàéðøèë, ¿éë àæèëëàãààíû õýâ øèíæýýñ õàìààðàí ìàÿãò òóñ á¿ð ÿëãààòàé áàéõ þì. Òóñ ìàÿãòàíäîðîí íóòãèéí íýìýãäýë, óð ÷àäâàðûí íýìýãäýë, óíààíû õºíãºëºëò çýðýã çàðäëûã, íèéò öàëèíãèéíçàðäàëä íîîãäîõ íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýëèéí çàðäëûí õàìò òîîöîîëîõ þì. Äýëãýðýíã¿é:Õóâüñàõ çàðäëûí íîðìàòèâààð òîîöñîí öàëèíä áàãòàõ íýìýãäë¿¿ä: - ¯íäñýí öàëèí. Òóõàéí îðîí òîîíä àæèëëàæ áóé õ¿íèé òîîã çîõèõ öàëèíãèéí øàòëàëä õàðãàëçàõ ¿íäñýí öàëèíãèéí äóíäàæ õýìæýý, àæèëëàâàë çîõèõ ñàðûí òîîãîîð ¿ðæ¿¿ëíý. - Îðîí íóòãèéí íýìýãäýë. Óëààíáààòàð õîòîîñ áóñàä õºäºº îðîí íóòàãò àæèëëàæ áàéãàà á¿õ áàãø, àæèëòíóóäàä Çàñãèéí ãàçðûí 2001 îíû 90 ä¿ãýýð òîãòîîëä20 çààñàí õóâü õýìæýýãýýð ¿íäñýí öàëèíãààñ òîîöîæ òºëºâëºíº. - Óð ÷àäâàðûí íýìýãäýë. Òóñ íýìýãäëèéã Çàñãèéí ãàçðûí 1995 îíû 96 äóãààð òîãòîîëä çààñíû äàãóó ¿íäñýí öàëèíãèéí òîäîðõîé õóâèàð á¿õ áàãø, àæèëòóóäûí öàëèíä òîîöîæ òºëºâëºäºã. - Àìðàëòûí öàëèíã òîîöîõ. Àìðàëòûí öàëèíã æèëèéí íýã ºäðèéí äóíäàæ öàëèíã òîîöîæ ãàðãààä çàõèðãààíû àæèëòíû öàëèíã 30 õîíîã, ¿éë÷èëãýýíèé àæèëòíû öàëèíã 20 õîíîãîîð ¿ðæ¿¿ëæ òîîöíî. - Óíààíû õºíãºëºëò. Õºäºëìºðèéí õóóëèéí äàãóó îëãîõ ýíýõ¿¿ çàðäëûã áàéãóóëëàãûí äîòîîä æóðìàíä ¿ààñíû äàãóó îëãîõäîã áºãººä óëñûí õýìæýýíä òóõàéí æèëèéí íèéòèéí òýýâðèéí ¿íý òàðèô, òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí òºëºâëºäºã. Óíààíû õºíãºëºëòºíä çºâõºí íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûí áàãø àæèëòíóóäàä ºäºðò 400 òºãðºãººð òîîöîæ, àæèëëàõ ñàðûí òîîãîîð îëãîõîîð òîîöíî. Äýýð äóðäñàí íýìýãäýë õºëñ íü ¿íäñýí öàëèíãèéí õàìò õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâààðòîîöñîí öàëèíä áàãòàíà. Èéìä õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâààð òîîöîõ öàëèíãèéí ñàíã ýíýõ¿¿òîîöñîí öàëèíãèéí ñàíòàé õàðüöóóëæ ¿çýõ øààðäëàãàòàé. Õóâüñàõ çàðäëûí íîðìàòèâò îðîõã¿é ýäèéí çàñãèéí àíãèëàëààð òóñäàà òºëºâëºãäºõ äîîðõíýìýãäë¿¿ä áàéíà. - Ìýðãýæëèéí çýðãèéí íýìýãäýë. Áàãøèéí ìýðãýæëèéí çýðãèéí íýìýãäëèéí õýìæýýã 2003 îíîîñ Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí ñàéä, Ñàíãèéí ñàéäûí õàìòàðñàí òóøààëààð òîãòîîæ áàéãààä 2007 îíîîñ ýõëýí Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîëîîð òîãòîîõ áîëñîí áèëýý. Áàãøèéí ìýðãýøëèéí çýðãèéí íýìýãäëèéí õóâü õýìæýýã Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 219 ä¿ãýýð òîãòîëîîð21 òîãòîîæ ºíººã õ¿ðòýë ìºðäºæ áàéíà. Á¿õ áàãø íýìýãäýë õºëñºº ýíý òîãòîîëûí äàãóó àâ÷ áàéãàà áîëîâ÷ ìýðãýæëèéí çýðãèéí íýìýãäëèéí õóâüä çîðèëòîä á¿ëã¿¿äýä íü ººð÷ëºëò îðæ “Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí àëáàí õààã÷äûí íýìýãäýë õºëñíèé õóâü õýìæýýã òîãòîîõ òóõàé” Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 05-íû ºäðèéí 219 ä¿ãýýð òîãòîîëûí õî¸ðäóãààð õàâñðàëòàä òóññàí àëáàí òóøààëòíààñ àéìàã, íèéñëýëèéí Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí ãàçðûí àðãà ç¿é÷äèéã õàñàõ, ìºí óã õàâñðàëòàä îðõèãäñîí àëáàí òóøààë áîëîõ åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåð, öýöýðëýãèéí àðãà ç¿é÷, àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí áàãø íàðûã íýìæ îðóóëàõ øààðäëàãûí äàãóó ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåð, öýöýðëýãèéí àðãà ç¿é÷, àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí áàãøèä áàãøèéí ìýðãýæëèéí çýðãèéí íýìýãäýë îëãîõîîð Çàñãèéí ãàçðûí 2010 îíû 148 äóãààð òîãòîîëûã22 ãàðãóóëàí ìºðäºæ áàéíà. Äýýðõ òîãòîîëûí äàãóó õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàãø, àðãà ç¿é÷ çýðýã áàãø ìýðãýæèëòýé õ¿ì¿¿ñò Ǻâëºõ çýðãèéã Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàì, Òýðã¿¿ëýõ çýðãèéã àéìàã íèéñëýëèéí Áîëîâñðîë ñî¸ëûí ãàçàð, Àðãà ç¿é÷ çýðãèéã õ¿¿õäèéí öýöýðëýã îëãîñîí áè÷èã áàðèìò, òýäãýýðèéí õ¿÷èíòýé áàéõ õóãàöààã õàðãàëçàí ¿íäñýí öàëèíãèéí òîãòîîñîí õóâü õýìæýýíèé äàãóó òºëºâëºæ, õóâüñàõ çàðäëààð òîîöñîí öàëèíä íýìýãä¿¿ëæ îëãîíî. - Áàãøèéí èë¿¿ öàãèéí íýìýãäýë. Öýöýðëýãèéí áàãø íàð ºã뺺 õ¿¿õýä õ¿ëýýí àâàõ, öàéíû öàã, îðîéí òàðàëòààñ øàëòãààëàí ãýýä Õºäºëìºðèéí õóóëüä çààñíààñ èë¿¿ öàãààð20 Òîãòîîëûã õàâñðàëòààñ ¿çíý ¿¿.21 Òîãòîîëûã õàâñðàëòààñ ¿çíý ¿¿.22 Òîãòîîëûã õàâñðàëòààñ ¿çíý ¿¿. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 33
  • àæèëëàäàã. Ãýõäýý ºã뺺íèé õ¿ëýýí àâàõ öàã, îðîéí òàðàëò çýðýã íü õàðèëöàí àäèëã¿é áàéäàã. ̺í îðîí íóòàã á¿ð èë¿¿ öàãèéí õºëñèéã ÿëãààòàé îëãîæ áàéãàà çýðãýýñ àæèë ýðõýëæ áóé õ¿ì¿¿ñò àæèë íü òàðàõààñ ºìíº õ¿¿õäýý öýöýðëýãýýñ àâàõ õ¿íäðýë ãàð÷ èðãýä, ýöýã ýõ÷¿¿äýä áóõèìäàë ¿¿ñ÷ áàéäàã áèëýý. Ýíý íü íýã òàëààñ öýöýðëýãèéí áàãø íàðò, íºãºº òàëààñ ýöýã ýõ÷¿¿äýä õ¿íäðýëòýé àñóóäëóóä ¿¿ñ÷, õîîðîíäûí ¿ë îéëãîëöîë áèé áîëãîäîã áàéñàí. Ýíý àñóóäëóóäûã öýãöëýõ ¿¿äíýýñ Íýìýãäýë óðàìøèë ýäèéí çàñãèéí àíãèëàëä òºðèéí ºì÷èéí á¿ëýãò ºäºðò 2 öàã èë¿¿ öàãààð òîîöîæ õóóëèéí äàãóó îëãîõ íýìýãäëèéã òºëºâëºäºã áºãººä ýíý íü òóõàéí ºäðèéí èë¿¿ öàãààð àæèëëàñàí áàãøèä /á¿ëãèéí áîëîí òóñëàõ/ îëãîãäîõ þì. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ºäðèéí á¿ëãèéí áàãø íàð íü Õºäºëìºðèéí õóóëèéí äàãóó òîãòîîñîí öàãààñ íýã öàã èë¿¿ àæèëëàæ áàéãàà áºãººä òóõàéí õ¿¿õäèéí ýð¿¿ë ìýíä, àìü íàñûã á¿ðýí õàðèóöäàã. Õóóëèéí äàãóó èë¿¿ öàãèéã íýìýãäëèéã òîîöîæ òºëºâëºõ人 íýã á¿ëýã á¿ðò 2 öàãèéí èë¿¿ öàãèéí òºëºâëºäºã. Ýíý íü õ¿¿õäèéí öýöýðëýã ºã뺺 8.30-öàãààñ îðîéí 18.30 ìèíóò õ¿ðòýë àæèëëàæ ýöýã ýõ÷¿¿ä õ¿¿õäýý àæëûí öàãèéí äàðàà àâàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà þì. Èéìä òºðèéí ºì÷èéí öýöýðëýãèéí ýíãèéí ºäðèéí á¿ëýãò íýã ºäðèéí áàãøèéí äóíäàæ öàëèíãèéí øàòëàëààð áîäñîí íýã öàãèéí äóíäàæ õºëñèéã 3 äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé áóþó 2 öàãèéí èë¿¿ öàãèéí õºëñèéã òîîöîæ “Èë¿¿ öàãèéí íýìýãäýë” ýäèéí çàñãèéí àíãèëàëä õóâüñàõ çàðäëûí íîðìàòèâààñ òóñàä íü òºëºâëºíº. - Èë¿¿ öàã òîîöîõ àðãà÷ëàë: - (¯íäñýí öàëèíã/ N*8 öàã) * 1.5 (ò¿¿íýýñ äýýø) * n - (N-ñàðûí àæëûí ºäðèéí òîî, n- èë¿¿ öàãèéí òîî) - Ãýðýýò àæèëòíû öàëèí Ãýðýýò àæèëòàí íü õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ãýðýýãýýð àæèëëàæ áóé àæèëòíóóä áàéõ áºãººäñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä ãýðýýò àæèëòíààð íàì äàðàëòûí óóðûí çóóõíû ãàëëàãààòàé öýöýðëýã¿¿äèéí óóðûíçóóõíû ãàë÷, ñëåñàðü íàðûã õàìðóóëæ, ¿íäñýí öàëèíã òîîöîõ àðãà÷ëàë îðîí òîîãîîð òîîöîõòîé èæèëáºãººä, àìðàëòûí õîíîãèéã 15 õîíîãîîð, òóõàéí îðîí íóòãèéí àëáàí ¸ñíû õàëààëòûí ñàðûí òîîãîîð23àæèëëàõààð òîîöîæ òºñºâëºíº. Ãýðýýòèéí öàëèí íü òºñâèéí àðãà õýìæýýíä õýâèéí ¿éë àæèëëàãààãõàíãàõ çîðèóëàëòàä áàãòàíà. Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýëèéí òóõàéä òóõàéí àæèëòàí íü ¿íäñýí àæèëòàí áóñ áóþó æèëèéíòóðø àæèëëàäàãã¿é áîë àæèëëààã¿é õóãàöààíû íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýëèéã òºëºõ àñóóäëûãõºäºëìºðèéí ãýðýýãýýð òîõèðíî. Õýðâýý òóõàéí óóðûí çóóõíû ãàë÷, ñëåñàðü íü áàéãóóëëàãûí ¿íäñýíàæèëòàí áîë àæèëëààã¿é õóãàöààíû íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýëèéã òóñàä íü òîîöîæ òºëºâëºíº. Áàðàà ¿éë÷èëãýýíèé áóñàä õóâüñàõ çàðäëûã òºëºâëºõ ªìíºõ õýñýãò äóðäñàíû äàãóó õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâààð òîãòîîñîí çàðäëûííýã á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã íü áàðàà ¿éë÷èëãýýíèé áóñàä çàðäëûí òºëºâëºëò þì. Õóâüñàõ çàðäëûíòîîöîîëîëä îðîõ ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò íü ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæ õ¿¿õýä þì. Îäîîãîîð ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæõ¿¿õäèéí òîìü¸îëîëûã áàòàëãààæóóëñàí õóóëü ýðõ ç¿éí áàðèìò áè÷èã áàéõã¿é. Ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæõ¿¿õäèéí òîîöîîëîë íü á¿ëýã ä¿¿ðãýëòýä ¿íäýñëýæ õèéãäýõ áºãººä ýíý íü áàðàà ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàëíü íýã õ¿¿õäýýñ áóñ òóõàéí á¿ëãýýñ õàìààð÷ õóâüñäàãòàé õîëáîîòîé þì. Èéìä áîäèò àìüäðàë äýýðñàíõ¿¿æèõ õ¿¿õäèéí òîîöîîã á¿ëýã ä¿¿ðãýëòèéí äóíäàæààð õàðãàëçóóëàí òîîöîæ áàéíà. Ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæ õ¿¿õýä = Á¿ëãèéí òîîã * Á¿ëýã ä¿¿ðãýëòèéí äóíäàæ Òîãòîîëä çààñíû äàãóó òóõàéí öýöýðëýãèéí àíãèëàë, áàéðøèëä òóëãóóðëàí òîõèðîõä¿íã òóõàéí áàéãóóëëàãûí íèéò ñàíõ¿¿æèõ õ¿¿õäèéí òîî ¿ðæ¿¿ëæ áóñàä õóâüñàõ çàðäàë ãàðíà.Òºëºâëºëòèéí ìàÿãòûí äàãóó õ¿¿õäèéí òîîã òîîöîõäîî ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæ õ¿¿õýä áîëîí ñóðàëöàõõ¿¿õäèéí òîîíû ìýäýýëëèéã îðóóëæ çºð¿¿ã ãàðãàõ ¸ñòîé áºãººä òóõàéí áàéãóóëëàãûí õ¿÷èí ÷àäëààñõýòýð÷ áóé öàëèíãèéí áîëîí õóâüñàõ çàðäëûí òîîöîî õàðàãäàæ áàéõ ¸ñòîé þì.23 Òàéëáàð: Ýð÷èì õ¿÷íèé òóõàéí õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëèéí 7.2-ò “Àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà á¿ñ íóòãèéí öàã óóðûí áàéäàëäòîõèðóóëàí õàëààëòûí óëèðëûí ýõëýõ, äóóñàõ õóãàöààã òîãòîîíî” ãýæ çààñíû äàãóó Àéìàã, íèéñëýëèéí çàñàã äàðãûí òîãòîîëîîð õàëààõñàðûí òîîã àëáàí ¸ñîîð òîãòîîñîí íü òºñâèéí òºëºâëºëòèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò áîëíî.34 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Çóðàã 5 . Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí öàëèíãèéí ñàí, õóâüñàõ çàðäëûã òîîöîõ Ìàÿãòûí äàãóó íèéò áóñàä õóâüñàõ çàðäëûã òîîöîîëñíîîð ñàíàë áîëãîæ áóé õóâüñàõçàðäëóóäûí ýçëýõ õóâü õýìæýýãýýð òîîöîîëîõ áºãººä öýöýðëýã á¿ð ººð, ººð õóâüòàé áàéæ áîëîõã¿é,àéìàã òóñ á¿ðäýý íýãäñýí õóâü õýìæýýãýý òîãòîîí òýð õóâü õýìæýýãýýð òóõàéí àéìãèéí á¿õ õ¿¿õäèéíöýöýðëýã¿¿ä òîîöîõ õýðýãòýé. Æèë á¿ðèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí áîäèò áàéäàëòàé óÿëäóóëàõòîéõîëáîîòîéãîîð çàðäàëûí ýçëýõ õóâü õýìæýý ººð÷ëºãäºæ áàéãàà áºãººä òºñâèéí ìåíåæåð¿¿äèéíòºñâèéí òºñºëä ºãºõ ¸ñòîé ñàíàëûí íýã íü ýíýõ¿¿ õóâü õýìæýýíèé õóâààðèëàëò þì. Õ¿ñíýãò 7. Áóñàä õóâüñàõ çàðäàë áîëîí çàðäëóóäûí ýçëýõ õóâü õýìæýý24 Íèéò áóñàä õóâüñàõ Õóâü Òàéëáàð /Çàñãèéí ãàçðûí 2009 îíû 99-ð òîãòîîëûí 6-ð õàâñðàëò/ çàðäàë 6% Áàéãóóëëàãà õýâèéí ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëàõàä øààðäàãäàõ áè÷ãèéí áîëîí òîîöîîëîí áîäîõ, õýâëýõ, îëøðóóëàõ òåõíèê õýðýãñýëä øààðäàãäàõ òóóç / Áè÷èã õýðýã õîð/, áýõ, áè÷ãèéí öààñ, ¿äýýñ, õàâ÷ààð, ¿çýã, õàðàíäàà, àëáàí õýðãèéí õàâòàñ, áè÷ãèéí õýâëýìýë äàíñàíä áîëîí ýäãýýð çàðäàëòàé àäèëòãàõ áóñàä çàðäëóóäûã ýíý äàíñàíä á¿ðòãýíý. 6% Öàõèëãààí, áè÷èã, çàõèäàë øóóäàíãààð ÿâóóëàõ çýðýã õîëáîîíû áàéãóóëëàãààð Øóóäàí õîëáîî ¿éë÷ë¿¿ëýõýä ãàðñàí çàðäëûã ýíý àíãèëàëä á¿ðòãýíý. 4% Áàéãóóëëàãûí àëáàí àæëûí õýðýãöýýíèé çîðèóëàëòààð àøèãëàõ äîòîîä, ãàäààäûí òîãòìîë õýâëýë çàõèàëàõàä ãàðñàí çàðäëûã ýíý äàíñàíä á¿ðòãýíý. Íîì õýâëýë Íîìûí ñàíãèéí íîìûí ôîíäûã ¿íäñýí õºðºíãºä á¿ðòãýñýí áàéãóóëëàãà íîìûí ñàíãèéí íîìûã íýìýãä¿¿ëýõ áóþó øèíý÷ëýõ ÷èãëýëýýð àâñàí íîìûã ýíý äàíñàíä á¿ðòãýõã¿é, õàðèí õºðºíãèéí äàíñàíä á¿ðòãýíý. 6% Òºñºâò áàéãóóëëàãûí ººðèéí óäèðäëàãà áîëîí ýðõ á¿õèé áóñàä áàéãóóëëàãûí øèéäâýðèéí äàãóó òóñãàéëñàí óäèðäàìæ, ïðîãðàììààð ãàäààä, äîòîîäîä àëáàí òîìèëîëòîîð àæèëëàõàä ãàðàõ òýýâðèéí çàðäàë, áàéðíû áîëîí õîîëíû çàðäàë, òîìèëîëòîîð àæèëëàõòàé õîëáîãäñîí áýëýã äóðñãàë çýðýã áóñàä çàðäàë, ìºí Àëáàí òîìèëîëò ãàäààäûí àëáàí òºëººëºã÷èéã õ¿ëýýí àâàõ, áàéðøóóëàõòàé õîëáîãäñîí çàðäëûã ýíý äàíñàíä á¿ðòãýíý. Äîòîîä áà ãàäààä àëáàí òîìèëîëòûí áîëîí ãàäààäûí çî÷èí òºëººëºã÷ õ¿ëýýí àâàõ çàðäëûã òóñ òóñàä íü òºëºâëºæ, ã¿éöýòãýëèéã ãàðãàíà. 20% Á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãóóäûí ¿ç¿¿ëýí òàíèóëàõ ìàòåðèàë, Õè÷ýýë ïðàêòèêèéí õè÷ýýëèéí áîëîí ëàáîðàòîðèéí áàãàæ, áîäèñ õóäàëäàí àâàõ, ñóðãóóëèóäûí çàðäàë õè÷ýýëèéí áàéðàíäàà áóþó õè÷ýýëèéí áàéðíààñ ãàäàãø ÿâæ äàäëàãà õèéõòýé õîëáîãäñîí çàðäëûã ýíý àíãèëàëä á¿ðòãýíý.24 Ýíýõ¿¿ ãàðûí àâëàãàä 2012-2014 îíû òºñâèéí æèëä àøèãëàñàí õóâü õýìæýýã îðóóëñàí áºãººä íèéò õóâèéí íèéëáýð 100.0% áàéõ¸ñòîé. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 35
  • 18% Õóóëèéí äàãóó òóñãàé ä¿ðýìò õóâöàñ õýðýãëýõ ýðõ á¿õèé àëáàí õààã÷äûí ä¿ðýìò Íîðìûí õóâöàñ, õóâöàñ áîëîí àæëûí òóñãàé çîðèóëàëòûí íîðìûí õóâöàñ õóäàëäàí àâàõ, ò¿¿íèéã 纺ëºí ýäëýë, õèéëãýõòýé õîëáîãäñîí ¿íäñýí, òóñëàõ ìàòåðèàë áîëîí áóñàä çàðäàë, ýìíýëýã, öýâýðëýãýý ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéð, öýðãèéí áîëîí áóñàä òºñºâò áàéãóóëëàãûí õýðýãöýýíä àøèãëàõ îð, äýðíèé õýðýãñýë áîëîí áóñàä 纺ëºí ýäëýëèéã á¿ðòãýíý. 2% Õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºðººñ õ¿í àì, èðãýäèéã ýì, ýì÷èëãýýíèé ¿éë÷èëãýýãýýð õàíãàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýñýí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààòàé õîëáîãäñîí õ¿í , ìàëûí ýì÷èëãýý, ñóâèëãààíä õýðýãëýãäýõ ýì, áîîõ ìàòåðèàë, Äàðõëààæóóëàëòûí áîëîí ìàëûí óäìûí ñàí, ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ õóóëèéí äàãóó óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýëòèéã õàíãàõ âàêöèí õóäàëäàí àâàõ çàðäëûã Ýì âàêöèí ýíý àíãèëàëä á¿ðòãýíý. Ýíý çàðäàë íü òóõàéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëòòýé øóóä õîëáîîòîé ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààñ áàòëàãäñàí íîðì, íîðìàòèâûí äàãóó òºëºâëºãäºæ, ã¿éöýòãýë íü òîîöîãääîã. Ýì áîëîí âàêöèíû çàðäëûí õàìðàãäàõ õ¿í, ìàëûí òîîòîé õàìààðàëòàéãààð òºëºâëºãäºõ áºãººä ã¿éöýòãýë ÷ ýíý çàð÷ìààð òîîöîãäîõ áîëíî. Áàãà ¿íýòýé ò¿ðãýí 10% Àæ àõóéí öýâýðëýãýýíèé áîäèñ, õýðýãëýëèéí çàðäàë/¿íäñýí õºðºíãº, òîíîã ýëýãäýõ òºõººðºìæ áýëòãýõ çàðäàë áèø 6% Òºñâèéí çàðëàãûí áóñàä àíãèëàëä õàìààðóóëàõ áîëîìæã¿é áóþó íàðèéâ÷ëàí Òºëáºð õóðààìæ çààãëàõ íü òºâºãòýé, õýìæýýíèé õóâüä èõ áèø çàðäëóóäûã ýíý àíãèëàä íèéòýä íü á¿ðòãýíý. 12% Áàéãóóëëàãà ººðèéí ¿íäñýí õºðºí㺠/îðîí áàéð, òàâèëãà õýðýãñýë, åðäèéí õºñºã, àâòî òýýâðèéí õýðýãñýë ãýõ ìýò/, ýä õîãøèë, òåõíèê õýðýãñýëä óðñãàë çàñâàð Óðñãàë çàñâàð õèéõòýé õîëáîãäîí ãàðñàí çàðäàë /çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé ìàòåðèàë àâàõ, çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé õºëñ ãýõ ìýò/-ûø ýíý äàíñàíä á¿ðòãýíý. Õàðèí èõ çàñâàðûí çàðäëûã ýíä á¿ðòãýõã¿é. 6% Òºñºâò áàéãóóëëàãà ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä ñïîðòûí àðãà õýìæýý Áèåèéí òàìèðûí çîõèîí áàéãóóëàõ, îðîëöîõòîé õîëáîãäñîí óðñãàë çàðäëûã ýíý àíãèëàëä óðàëäààí òýìöýýí á¿ðòãýíý. Øàãíàë óðàìøóóëàë 4% Õóâü õ¿íä øóóä îëãîõ íýã óäààãèéí øàãíàë óðàìøóóëàë Öýöýðëýãèéí õ¿¿õäèéí õîîëûã òºëºâëºõ Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü25, Ìîíãîë óëñûí çàñãèéí ãàçðûí 2009 îíû 04 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèéºäðèéí 85 äóãààð òîãòîîëä26 çààñíû äàãóó “Öýöýðëýãèéí õ¿¿õýä á¿ðèéí íýã ºäðèéí õîîëíû çàðäëûã8-10 öàãààð àæèëëàäàã öýöýðëýãò 1100 òºãðºãººð, 24 öàãààð àæèëëàäàã öýöýðëýãò 1600 òºãðºãººðòîãòîîñîí áºãººä íýã õ¿¿õäýä íîãäîõ äóíäàæ íîðìàòèâ çàðäëûí äàãóó õ¿¿õäèéí õîîëûã òºëºâëºíº.Õîîëíû çàðäëûã òºëºâëºõ íü åðäèéí, õºãæëèéí áýðõøýýëòýé, ñóâèëëûí çýðýã õýâ øèíæèä èæèëçàð÷ìààð òºëºâëºíº. Çóðàã 6 . Öýöýðëýãèéí õ¿¿õäèéí õîîëûã òºëºâëºõ25 Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü. 42.3 Öýöýðëýã, ñóðãóóëèéí áàðèëãà áàéãóóëàìæ, ñóðãàëòûí òåõíèê õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºìæ, õîîë õ¿íñíèéç¿éëèéí íîðì, íîðìàòèâûã õîëáîãäîõ õóóëü òîãòîîìæ, áîëîâñðîëûãí ñòàíäàðòûã ¿íäýñëýí áîëîâñðîëûí, ýð¿¿ë ìýíäèéí, ñàíõ¿¿ãèéíàñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íü õîëáîãäîõ áóñàä áàéãóóëëàãàòàé õàìòëàí áàòàëæ ìºðä¿¿ëíý. Õóóëèéã á¿ðýí ýõýýðíü õàâñðàëòààñ ¿çíý ¿¿.26 Òîãòîîëûã õàâñðàëòààñ ¿çíý ¿¿.36 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Õîîëíû òºëºâëºëòºíä “ñóðàëöàõ õ¿¿õäèéí òîî” ãýñýí îéëãîëò íü “ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæ õ¿¿õýä”îéëãîëòîîñ ÿëãààòàé áºãººä òóõàéí öýöýðëýãèéí òºñâèéí æèëèéí áîäèò õ¿¿õäèéí ã¿éöýòãýëèéãàëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèê ìýäýýíèé õ¿¿õäèéí òîî, îéðîëöîîõ æèë¿¿äèéí õ¿¿õýä ºäðèéí ã¿éöýòãýëä¿íäýñëýí èë¿¿ áîäèòîéãîîð òîäîðõîéëæ òºëºâëºíº. “Æèëä õè÷ýýëëýõ õîíîãèéí òîî”-ã ìºí òºñºâ áýëòãýæ áóé òóõàéí îíû áîäèò àæëûí ºäðèéíºäðººð òîîöíî. ¯¿íä òºñâèéí æèëèéí õàìàð÷ áóé õî¸ð õè÷ýýëèéí æèëèéí íèéò õè÷ýýëëýõ 9 ñàðûíõóàíëèéí á¿õ ºäðººñ àìðàëòûí ºäºð áîëîí á¿õ íèéòèéí áàÿð ¸ñëîëûí ºäðèéã õàñàãäóóëæ òîîöíî.Æèøýýãýýð 2012 îíû òºñâèéí òºñëèéí õè÷ýýëëýõ õîíîãèéí òîîíû òîîöîîã õàðóóëàâ. Íèéò Àæëûí Á¿õ íèéòèéí Áîäèò àæëûí Ñàð ºäðèéí ºäðèéí Òàéëáàð àìðàëòûí ºäºð ºäðèéí òîî òîî òîî Íèéò 366 261 8 253 1 ñàð 31 22 1 21 1-ð ñàðûí 1-íèé ºäºð 2 ñàð 29 21 2 19 Öàãààí ñàð Ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýðõèéã 3 ñàð 31 22 1 21 õàìãààëàõ ºäºð 4 ñàð 30 21 21 5 ñàð 31 23 23 9 ñàð 30 20 20 10 ñàð 31 23 23 11 ñàð 30 22 1 21 Óëñ òóíõàãëàñíû áàÿðûí ºäºð 12 ñàð 31 21 21 Íèéò õè÷ýýëëýõ õîíîã 190 Çóðàã 7. Íèéò õè÷ýýëëýõ õîíîãèéí òîîöîî 2012 îíû òºñâèéí æèë 24 öàãèéí ¿éë àæèëëàãààòàé öýöýðëýã, õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéí ¿éë÷èëãýý áîëîí õóâèëáàðò ñóðãàëòûí çàðäëûã òºëºâëºõ íü Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëüä çààñíû äàãóó 24 öàãèéí áîëîí õºãæëèéíáýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéí òºñâèéí òºëºâëºëòºä øààðäëàãàòàé á¿õ çàðäëûã òóñãàõ áºãººä õóâèëáàðòñóðãàëòûí ¿éë÷èëãýýíä õîîëíû áîëîí õóâüñàõ çàðäëûã òºëºâëºíº. Õóâüñàõ çàðäàë. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýýã 24 öàãààð, õóâèëáàðòõýëáýðýýð îëãîõ àðãà õýìæýýíèé çàðäëûã òºëºâëºõ人 ìºí Çàñãèéí ãàçðûí õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæíîðìàòèâûí äàãóó öàëèí áîëîí õóâüñàõ çàðäëûã òîîöîîëîõ áºãººä àðãà õýìæýý òóñ á¿ðèéí õàðãàëçàõèòãýëö¿¿ðýýð çàðäëûã íýìýãä¿¿ëæ áóþó áóóðóóëæ òîîöíî. Öýöýðëýãèéí õóâèëáàðò ¿éë÷èëãýýíèé õóâüä íèéò áóñàä õóâüñàõ çàðäëûã ýäèéí çàñãèéíàíãèëëûí õóâüä ãàíöõàí õè÷ýýë ïðàêòèêèéí çàðäàëä îðóóëíà. ̺í õóâèëáàðò ñóðãàëòûí ¿éë÷èëãýýíèé òºñâèéã òºëºâëºõ人 òóõàéí çàðäëóóäûí ñàðóëèðëûí õóâààðèéã ñàíàëàà òºëºâëºõ íü ÷óõàë. Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë÷èëãýýíèé çàðäëûãòîîöîõ òîîöîîëîë íü ýíãèéí ºäðèéí àíãèä ñóðàëöàã÷èäòàé èæèë áîëîâ÷ Ìîíãîë óëñûí ÁÑØÓ-ûáîëîí Ñàíãèéí ñàéäûí 2007 îíû 08 äóãààð ñàðûí 31-íû ºäðèéí 306/237 òîîò õàìòàðñàí òóøààëäçààñàí èòãýëö¿¿ðýýð íýìýãä¿¿ëýí òîîöäîã27. Õîîëíû çàðäàë. 24 öàãèéí ¿éë àæèëëàãààòàé áîëîí õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéíñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýýíä õîîëûã òºëºâëºõ òàëààð ºìíºõ õýñýãò äóðäñàí áºãººä27 Òîãòîîëûã õàâñðàëòààñ ¿çíý ¿¿. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 37
  • õóâèëáàðò ñóðãàëòûí õ¿¿õäèéí àíãè òàíõèìä á¿ëãýýð õè÷ýýëë¿¿ëäýã í¿¿äëèéí áîëîí ýýëæèéíñóðãàëòàíä õîîëíû çàðäëûã òºëºâëºíº. ßâóóëûí öýöýðëýãèéí òóõàéä õ¿¿õäèéí õîîë òºëºâëºõã¿éÿëãààòàé. Ñóðãàëòûí õºòºëáºðòýé óÿëäàí õîîëíû çàðäëûã íîðìàòèâûã í¿¿äëèéí á¿ëýãò 100 õóâü,ýýëæèéí á¿ëýãò íîðìàòèâûí 50 õóâèàð òºëºâëºäºã. Øóóä áóñ çàðäëûã òºëºâëºõ Èíòåðíýòèéí òºëáºð. Èíòåðíåòýä õîëáîãäñîí öýöýðëýãèéí èíòåðíåòèéí çàðäëûã õóâüñàõçàðäëààñ òóñàä íü òºëºâëºæ, áîäèò çàðäëààð “õîëáîîíû ñóâàã àøèãëàñíû ò¿ðýýñ” ýäèéí çàñãèéíàíãèëëààð òºëºâëºíº. Òèéìýýñ öýöýðëýãèéí èíòåðíåòýä õîëáîãäñîí ýñýõ òàëààð ìýäýýëëèéã çààâàëòóñãàæ èíòåðíåò õîëáîëòûí õýëáýð, ãýðýýëýã÷ áàéãóóëëàãà, áóñàä äýëãýðýíã¿é ìýäýýëýë, ñàíàëõ¿ñýëòýý òºñâèéí òºëºâëºëòºíä çàéëøã¿é áè÷èæ õàâñàðãàõ øààðäëàãàòàé þì. ̺í õ¿¿õäèéíöýöýðëýãèéí èíòåðíýòèéí õýðýãëýý, òºñâèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã ¿ð àøèãòàé òºëºâëºõ çîðèëãîîð 256 mbsõýìæýýíýýñ ºíäºð õýìæýýòýé èíòåðíýòèéí òºëáºðèéã óëñûí òºñâèéí ýõ ¿¿ñâýðò òºëºâëºõã¿é áàéõíü ç¿éòýé. Çóðàã 8. Èíòåðíýòèéí çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãòÒýýâýð, øàòàõóóíû çàðäàë Òýýâðèéí õýðýãñýë ýçýìøäýã áàéãóóëëàãûí òýýâðèéí õýðýãñýëä çàðöóóëàõ øàòàõ òîñëîõìàòåðèàë, ººðèéí òýýâðèéí õýðýãñýëã¿é áàéãóóëëàãûí áóñäààð ãýðýý áàéãóóëàí òýýâðýýð¿éë÷ë¿¿ëñíèé õºëñ çýðãèéã ýíý çàðäàëä õàìðóóëíà. Íèéãìèéí áàòàëãààíû çàðäëûã òºëºâëºõ Çóðàã 9. ªíäºð íàñíû òýòãýâýðò ãàðàõ õ¿ì¿¿ñò îëãîõ íýã óäààãèéí òýòãýìæèéí çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò38 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Á. Áîëîâñðîëûí õóóëèéí 43.1.7-ä ñóì òîñãîí áàãøèéí ñóðãóóëü, öýöýðëýãò 5 æèëòîãòâîðñóóðüøèëòàé àæèëëàæ áóé áàãø íàðò îëãîäî㠓պ人 îðîí íóòàãò òîãòâîð ñóóðüøèëòàéàæèëëàñíû òýòãýìæ”-èéí çàðäàë áàéõ áºãººä îðîí íóòãèéí ñóäàëãààíä äýýð ¿íäýñëýí õºäºº îðîííóòàãò òîãòâîð ñóóðüøèëòàé òàñðàëòã¿é 5 æèë àæèëëàæ áàéãàà áóþó áàãøèä 1 óäàà 6 ñàðûí ¿íäñýíöàëèíòàé òýíöýõ õýìæýýíèé òýòãýëýã îëãîäîã áºãººä çàðäëûã òºñºâëºõ ìàÿãòûã Çóðàã –ò õàðóóëàâ. Çóðàã 10. Áàãø íàðò Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéí 43.1.7-ä çààñàí òýòãýìæèéí çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò Òîãòìîë çàðäëûã òºëºâëºõ Òîãòìîë ÷àíàðòàé çàðäàë ãýäýã íü òîäîðõîé ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíèé äîòîð òîäîðõîéçàðäëûí ÷èãë¿¿ëýã÷èéã äàãàæ ººð÷ëºãääºãã¿é çàðäëóóä þì. Áàéðíû àøèãëàëòûí çàðäëóóä áîëîõò¿ëø õàëààëòûí, ãýðýë, öàõèëãààí, öýâýð áîõèð óñíû áîëîí òýýâýð øàòàõóóíû çàðäëûã áèä òîãòìîëçàðäàë ãýäýã êàòåãîðèò îðóóëäàã. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãà á¿ðèéí òîãòìîë çàðäàë íü: ¯¿íä: À. Ò¿ëø õàëààëòûí çàðäàë Â. Ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäàë Ñ. Öýâýð, áîõèð óñíû çàðäàëÒ¿ëø õàëààëòûí çàðäàë Äóëààíû áîëîí óóðûí õàëààëòûí íýãäñýí ñèñòåìä õîëáîãäñîí áàéãóóëëàãûí õóâüä äóëààíõàíãàìæûí áàéãóóëëàãàòàé õèéñýí ãýðýýíèé äàãóó òºëºõ õàëààëòûí ¿íý, íàì äàðàëòûí áîëîíåðäèéí çóóõ õýðýãëýäýã áàéãóóëëàãûí õóâüä çóóõàíä õýðýãëýõ àðãàë, õºðçºí, ìîä, í¿¿ðñ áîëîíáóñàä òºðëèéí øàõìàë ò¿ëøíû çàðäàë /¿íý áîëîí òýýâðèéí õºëñ/ , óñ øàõàõàä ìîòîð õýðýãëýäýã áîëìîòîðûí ò¿ëøíèé ¿íý, õàëààëòûí ñèñòåìèéã àæèëëóóëàõ àæèëëàãñäûí öàëèí, øèìòãýë, õºäºëìºðõàìãààëëûí çàðäàë, æèæèã çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë çýðãèéã ýíý çàðäàëä õàìðóóëíà.Îäîîãèéí ïðàêòèêò õàëààëòûí 4 òºðëèéí ñèñòåì áàéäàã. Ýäãýýð íü -Òºâëºðñºí õàëààëò /ì3* 1ì3 òàëáàéí õàëààëòûí ¿íý/ -Íàì äàðàëòûí çóóõààð õàëààõ õàëààëò -áàéãóóëëàãà ººðºº õàëààäàã/çàðäàë íü îðöîîð òîäîðõîéëîãäîíî/ - äóëààí õàíãàìæèéí êîìïàíè õàëààäàã / ì3* 1ì3 òàëáàéí õàëààëòûí ¿íý/ -Åðäèéí ãàëëàãààòàé õàëààëò / çàðäàë íü îðöîîð òîäîðõîéëîãäîíî/ -Öàõèëãààí çóóõíû õàëààëò /Õýðýãëýñýí êâò öàõèëãààíûã *1êâò öàõèëãààíû ¿íý/Ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäàë Íýãäñýí ñ¿ëæýýíä õîëáîãäñîí áàéãóóëëàãûí íèéë¿¿ëýã÷ áàéãóóëëàãàòàé õèéñýí ãýðýý áîëîíöàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã õýìæèõ òîîëóóðûí çààëòûí äàãóó áàéãóóëëàãûí õýðýãëýñýí öàõèëãààíûòºëáºð, ººðèéí ýõ ¿¿ñâýðýýð öàõèëãààíû õýðýãöýýã õàíãàäàã áàéãóóëëàãûí ººðèéí õýðýãöýýíä ýð÷èìõ¿÷ ¿éëäâýðëýõýä ãàðñàí çàðäëûã ýíý çàðäàëä õàìðóóëíà. Öàõèëãààíû çàðäàë íü - Ãýðýë àñààõ - Öàõèëãààíààð àæèëëàäàã òîíîã òºõººðºìæèéí ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 39
  • - Äîòóóð áàéðíû õ¿¿õäèéí õîîë õèéõ òîíîã òºõººðºìæèéí - Öýöýðëýãèéí ãàë òîãîîíû òîíîã òºõººðºìæèéí õýðýãëýýíä òóñ òóñ çàðöóóëàãäàíàÖýâýð, áîõèð óñíû çàðäàë Óñàí õàíãàìæèéí ñèñòåìä õîëáîãäñîí áàéãóóëëàãûí óñ íèèéë¿¿ëýõ, çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýý¿ç¿¿ëæ áóé áàéãóóëëàãàòàé õèéñýí ãýðýýíèé äàãóó áîëîí óñíû çàðöóóëàëòûã õýìæèõ òîîëóóðûíçààëòûã ¿íäýñëýí òºëºõ õýðýãëýñýí öýâýð óñ, çàéëóóëñàí áîõèð óñíû òºëáºð, ººðºº òýýâýðëýäýãáàéãóóëëàãûí õóâüä öýâýð óñíû õóäàëäàí àâàõ ¿íý áîëîí öýâýð, áîõèð óñûã 纺âºðëºõ òýýâðèéíçàðäàë, àæèëëàãñäûí öàëèí áîëîí íèéãìèéí äààòãàëûí øèìãýëèéã ýíý çàðäàëä õàìðóóëàí îéëãîíî. Áîëîâñðîëûí òºñâèéí òºëºâëºëòºíä òîãòìîë çàðäëûã äîîðõè áàéäëààð òîîöîæ òóñãàäàã.̺í òîãòìîë çàðäëûã òºñºâëºõ人 òóõàéí îðîí íóòàãò ìºðäºæ áóé ¿íèéã òàëáàéí áîëîí æèëèéíäóíäàæ õýðýãëýýãýýð ¿ðæ¿¿ëýí òîîöíî. ¯íý, òàðèôûã áàòàëñàí ýðõ ç¿éí áàðèìò áîëîí áóñàäõîëáîãäîõ ä¿ðýì æóðìûãõàâñàðãàæ òºñâèéí òºñºëä èð¿¿ëæ áàéõ íü ç¿éòýé þì 1. Ò¿ëø, õàëààëòûí çàðäàëÕàëààëòûí òºðë¿¿ä: 2. Òºâëºðñºí õàëààëòûí øóãàìòàé áîë Õ¿ñíýãò À1 -èéã àøèãëàíà 3. Íàì äàðàëòûí çóóõààð áàéãóóëëàãà ººðºº õàëààäàã áîë Õ¿ñíýãò À2 –èéã àøèãëàíà 4. Íàì äàðàëòûí çóóõòàé Ýð÷èìèéí êîìïàíè õàëààäàã áîë Õ¿ñíýãò À3 –èéã àøèãëàíà 5. Åðäèéí ãàëàëãààòàé çóóõòàé áîë Õ¿ñíýãò À4- èéã àøèãëàíà 6. Áóñàä òºðºë /Äýýðõýýñ áóñàä òºð뺺ð õàëààäàã áîë õ¿ñíýãòèéã ººðºº áýëòãýíý ¿¿/ À. Òºâëºðñºí õàëààëò :Õè÷ýýëèéí îëîí áàéðòàé áîë áàéð òóñ á¿ðýýð, äîòóóð áàéðòàé áîë äîòóóð áàéðíû áîëîí ãàë òîãîîíû òîîöîîã òóñ òóñàä íü õèéíý. Çóðàã 11. Òºâëºðñºí õàëààëòûí çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò- 1-ð áàãàíà äýýð òóõàéí áàðèëãûí ñòàíäàðò õ¿÷èí ÷àäëûã áè÷íý.- 2-ð áàãàíà äýýð òàëáàéí õýìæýýã ì3-ýýð, ýð÷èìèéí êîìïàíèòàé ãýðýý áàéãóóëàí òºëäºã õýìæýýãýýð áè÷íý.- 3-5-ð áàãàíóóä äýýð òóõàéí îíû òºñºâ çîõèîõîä õýðýãëýñýí ¿íèéã, øèéäâýðèéí õàìò áè÷íý.- 6-ð áàãàíà äýýð îðîí íóòãèéí çàñàã çàõèðãààíààñ áàòàëñàí àëáàí ¸ñíû æèëä õàëààõ õóãàöààã áè÷íý.- 7-8-ð áàãàíóóä äýýð õàëààëòûí ñàðûí áîëîí æèëèéí çàðäëûã ìÿíãàí òºãðºãººð áè÷íý.- 9-ð áàãàíà äýýð òóõàéí áàéãóóëëàãàä òóõàéí îíä øààðäëàãàòàé æèëèéí çàðäëûí òºñâèéã áè÷íý.40 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Á. Íàì äàðàëòûí çóóõààð áàéãóóëëàãà ººðºº õàëààäàã õàëààëò: Çóðàã 12. Íàì äàðàëòûí çóóõààð áàéãóóëëàãà ººðºº õàëààäàã õàëààëòûí çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãòÝíýõ¿¿ ìàÿãò íü äàðààõ 4¿íäñýí õýñãýýñ á¿ðäýíý. ¯¿íä: 1. ¯íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä I. Ñóðãóóëü, äîòóóð áàéð, ãàë òîãîîíû õàëààõ òàëáàéí õýìæýý, ì3-ààð èëýðõèéëýí îðóóëàõ. II. Õàëààõ õóãàöàà Àëáàí ¸ñíû øèéäâýðýýð òîãòîîñîí æèëä õàëààõ õóãàöààã ñàðààð áè÷íý. Àéìãèéí çàñàã äàðãûí øèéäâýðýýð ýíý õóãàöààã òîãòîîäîã áºãººä èõýâ÷ëýí 5.5-8 ñàðûí õîîðîíä áàéäàã. ̺í òóõàéí øèéäâýðèéí îãíîî äóãààðûã çààâàë îðóóëíà. 2. Í¿¿ðñíèé çàðäàë I. Í¿¿ðñíèé çàðäàë - Íàì äàðàëòûí èõýíõ çóóõ í¿¿ðñ õýðýãëýäýã áîëîâ÷ çàðèì àéìàãò ìîä áîëîí áóñàä ò¿ëø õýðýãëýõ òîõèîëäîë áàéäàã. Õýðýâ í¿¿ðñíýýñ ººð ò¿ëø õýðýãëýäýã áîë õýðýãëýäýã ò¿ëøýýð íü òîîöîîã õèéíý. 3. Äèçåëèéí ò¿ëøíèé çàðäàë – Çàðèì íàì äàðàëòûí çóóõ íü õàëààõ îáüåêòòîé íýã ò¿âøèíä áàéðëàñàí áàéäàã áîë çàðèì íü õàëààõ îáüåêòîîñ äîîä ò¿âøèíä áàéðëàñàí áàéäàã. Õàëààõ îáüåêòòîé íýã ò¿âøèíä áàéðëàñàí çóóõíû õóâüä õàëààñàí óñûã øàõàõàä äèçåëü ìîòîð õýðýãëýäýã òóë ò¿ëøíèé /äèçåëü ýñâýë áåíçèí/ çàðäëûã òîîöíî. 4. Õºäºëìºð õàìãààëëûí çàðäàë - Ýíý õýñýãò íîðìûí ñ¿¿íèé çàðäàë, õºäºëìºð õàìãààëëûí õóâöàñ õýðýãñëèéí æèëèéí õýðýãöýýã òîîöíî. 5. Çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë – Ñóðãóóëü ººðºº õàëààæ áàéãàà òîõèîëäîëä ýíý çàðäëûã çààâàë òîîöíî. Ãýõäýý íèéò çàðäëûí 3 õóâèàñ õýòðýõã¿é çºâõºí óðñãàë çàñâàðûí çàðäëûã òîîöíî óó.Â. Íàì äàðàëòûí çóóõààð ýð÷èìèéí êîìïàíè õàëààäàã áàéãóóëëàãûí õàëààëòûí çàðäëûí ñóäàëãààãõèéõ òóõàé Ýíý òîõèîëäîëä ýð÷èìèéí êîìïàíè íü íèéò ì3 òàëáàéí õýìæýýã 1ì3 òàëáàéí õàëààëòûí¿íýýð òîîöîí íýõýìæèëäýã.1ì3 òàëáàéí õàëààëòûí ¿íèéã àéìãèéí ýð÷èì õ¿÷íèé çîõèöóóëàõ ãàçàðáàòàëäàã áºãººä ñóìûí òºâ íü òºâëºðñºí öàõèëãààíû ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîîã¿é òîõèîëäîëä ñóìûíòºâèéã öàõèëãààíààð õàíãàõàä ãàðäàã äèçåëèéí ò¿ëøíèé àëäàãäëûã õàëààëòûí ¿íý äýýð íýìýí 1ì3 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 41
  • òàëáàéí õàëààõ ¿íèéã õýò ºíäºð òîãòîîñîí òîõèîëäîë íèëýýä ýëáýã áàéäàã.Èéìä õàëààëòûí çàðäëûíáîäèò òîîöîîã õèéí ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí ýçýìøëèéí òàëáàéä õàðüöóóëàí ýð÷èìèéí êîìïàíèéííýõýìæèëæ áóé ¿íýòýé õàðüöóóëàõ øààðäëàãàòàé þì.Õýðýâ ýíý õî¸ðûí õîîðîíä èõ çºð¿¿òýé áàéâàëýð÷èìèéí êîìïàíèàñ áîëîí àéìãèéí ýð÷èì õ¿÷íèé çîõèöóóëàõ ãàçðààñ òàéëáàð àâàõ êîìïàíèéíáèçíåñ òºëºâëºãººã ¿çýõ øààðäëàãàòàé. Æè÷: Ãýðýý õèéæ áóé çàõèðàë, ýðõëýã÷ íàð ì3 òàëáàéíõàëààõ ¿íèéã ãàðãàñàí òîîöîîã íü ìýäñíèé ¿íäñýí äýýð ãýðýýíä ãàðûí ¿ñýã çóðæ áàéãàà ãýæ îéëãîíòýäíèé õàðèóöëàãûã ºíäºðæ¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé. Ýíýõ¿¿ ìàÿãò íü ºìíºõ íàì äàðàëòûí çóóõààð áàéãóóëëàãà ººðºº õàëààõ çàðäàëûíòºëºâëºëòèéí ìàÿãòòàé èæèë áºãººä çºâõºí íèéò õàëààëòûí çàðäàë íü ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàäàãêîìïàíèòàé áàéãóóëñàí ãýðýýíä çààñàí òàëáàéí õýìæýýã, àéìãèéí ýð÷èì õ¿÷íèé çîõèöóóëàõ ãàçðààñòîãòîîñîí 1ì3 òàëáàéí õàëààëòûí ¿íýýð òîîöîí íýõýìæèëäýã ä¿íã ýíý õýñýãò áè÷íý.Ã. Åðäèéí ãàëëàãààòàé áîëîí íàì äàðàëòûí çóóõààð õàëààäàã õàëààëò: Çóðàã 13. Åðäèéí ãàëëàãààòàé çóóõààð õàëààäàã õàëààëòûí çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãòÝíýõ¿¿ ìàÿãò íü äàðààõ 4 ¿íäñýí õýñãýýñ á¿ðäýíý. ¯¿íä: 6. ¯íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä III. Ñóðãóóëü, äîòóóð áàéð, ãàë òîãîîíû õàëààõ òàëáàéí õýìæýýã ì3-ààð èëýðõèéëýí îðóóëàõ. IV. Õàëààõ õóãàöàà Àëáàí ¸ñíû øèéäâýðýýð òîãòîîñîí æèëä õàëààõ õóãàöààã ñàðààð áè÷íý. Àéìãèéí çàñàã äàðãûí øèéäâýðýýð ýíý õóãàöààã òîãòîîäîã áºãººä èõýâ÷ëýí 5.5-8 ñàðûí õîîðîíä áàéäàã. ̺í òóõàéí øèéäâýðèéí îãíîî äóãààðûã çààâàë îðóóëíà. 7. Í¿¿ðñíèé çàðäàë Ò¿ëøíèé çàðäàë – Áàãà îâðûí þìóó ýñâýë åðäèéí çóóõ íü í¿¿ðñ, ìîä, àðãàë, õºðçºí, øàõìàëãýõ ìýò ÿíç á¿ðèéí ò¿ëø õýðýãëýæ áîëîõ þì. Èéìä ýíý õýñýãò ò¿ëøíèé çàðäëûã òóõàéí çóóõíûõýðýãëýäýã ò¿ëøýýð íü òîîöîõ áºãººä í¿¿ðñíýýñ áóñàä ò¿ëøíèé õýðýãëýýã íàðèéí ãàðãàõàä òºâºãòýéáàéâàë æèëèéí äóíäàæ õýìæýýãýýð òîîöîæ áîëíî. Æèøýý íü ìîä õýðýãëýäýã çóóõíû ñàðûí áîëîíæèëèéí äóíäàæ õýðýãëýýã ìàøèí ìîäîîð þìóó ýñâýë êóá ì /ì3/ ìîäîîð ýñâýë òí-îîð òîîöîæ áîëîõþì. Àðãàë õýðýãëýäýã áîë ñàðä, æèëä õýäýí ìàøèí àðãàë õýðýãëýõýýð íü ãýõ ìýò ýíý ºâëèéí óëèðëûíñàðûí äóíäàæ õýðýãëýýíä ¿íäýñëýíý. Õºäºëìºð õàìãààëëûí çàðäàë - Ýíý õýñýãò íîðìûí ñ¿¿íèé çàðäàë, õºäºëìºð õàìãààëëûíõóâöàñ õýðýãñëèéí çàðäëûí æèëèéí õýðýãöýýã òîîöîõ áîëîâ÷ í¿¿ðñ õýðýãëýäýãã¿é çóóõíû ãàë÷èäñ¿¿íèé çàðäàë òîîöîõ øààðäëàãàã¿é áàéæ áîëîõ þì.42 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë – Ñóðãóóëü ººðºº õàëààæ áàéãàà òîõèîëäîëä ýíý çàðäëûã çààâàëòîîöíî. Ãýõäýý íèéò çàðäëûí 3 õóâèàñ õýòðýõã¿é çºâõºí óðñãàë çàñâàðûí çàðäëûã òîîöíî. Åðäèéíãàëëàãààòàé çóóõíû òóõàéä øóãàìûí çàñâàðûí çàðäàë ãàðàõã¿é ãýäãèéã àíõààðíà óó. 8. Ãýðýë öàõèëãààíû çàðäàë Ãýðýë, öàõèëãààíû õýðýãëýýã òîîöîõäîî òîîëóóðòîé áàéãóóëëàãûí õóâüä õîíîãèéí òîîëóóðûíýðãýëòèéã òýìäýãëýõ çàìààð, çàäãàéãààð òºëäºã áàéãóóëëàãûí õóâüä ñàðä òºëºõ òîãòìîë çàðäëûíõýìæýýã òîãòîîñîí àéìàã, ñóìûí óäèðäëàãûí ÿìàð íýã øèéäâýð áàéãàà ýñýõèéã áîëîí ýð÷èì õ¿÷íèéêîìïàíèòàé ãýðýý õèéõäýý òóõàéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàã ñàðûí õýðýãëýýã õ¿ëýýí çºâøººðñºíçýðãèéã òîäðóóëàõ øààðäëàãàòàé þì. Çóðàã 14. Ãýðýë öàõèëãààíû õîëáîëòûí òºðºë À. Òºâëºðñºí øóãàìàíä õîëáîãäñîí, òîîëóóðòàé áàéãóóëëàãûí ãýðýë, öàõèëãààíûçàðäëûãòºëºâëºõ Òºâëºðñºí ºíäºð õ¿÷äýëèéí øóãàìàíä õîëáîãäñîí áàéãóóëëàãûí õóâüä ãýðýë, öàõèëãààíûçàðäàë õàðüöàíãóé áàãà áàéõ áºãººä ¿íý òàðèô íü óëñûí õýìæýýíä äàãàæ ìºðäºãääºã. Òîîëóóðûíòºðºë íü öàõèëãààíû õýðýãëýýíèé öàãààñ øàëòãààëàí ýíãèéí òîîëóóðòàé, 2 òàðèôò, 3 òàðèôòòîîëóóðòàé ãýæ àíãèëàãäàíà. Çóðàã 15.Òºâëºðñºí øóãàìä õîëáîãäñîí òîîëóóðòàé áàéãóóëëàãûí ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 43
  • Ãýðýë öàõèëãààíû çàðäëûí õóâüä òóðøëàãà áîëîí óðüä ñàðóóäûí äóíäàæ ¿ç¿¿ëýëòýä ¿íäýñëýíºíãºðñºí îíû ñàð á¿ðèéí äóíäàæ õýðýãëýýã òîîöîõ øààðäëàãàòàé áîëíî. ¯íèéí òóõàéä ÿã îäîîìºðäºæ áàéãàà ¿íýýð òîîöîõ áà òºñºâ òºëºâëºæ áóé îíû òºñâèéí òºñºë õèéõ ¿åä ¿íý ººð÷ëºãäâºëçàñâàð îðóóëàõ áîëíî. Îëîí õè÷ýýëèéí áàéðòàé áîë õè÷ýýëèéí áàéð òóñ á¿ðýýð çàðäëûã òîîöíî. Á. Òºâëºðñºí øóãàìä õîëáîãäñîí çàäãàéãààð òºëäºã áàéãóóëëàãûí ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäëûãòºëºâëºõ ªíäºð õ¿÷äýëèéí øóãàìàíä õîëáîãäñîí áàéãóóëëàãà òîîëóóðã¿é çàäãàéãààð ãýðýë, öàõèëãààíûçàðäëûã òºëäºã áîë çàäãàéãààð òºëºõ õýìæýýã òîãòîîñîí îðîí íóòãèéí óäèðäëàãûí áîëîí ýð÷èìõ¿÷íèé êîìïàíèéí øèéäâýð áàéãàà ýñýõ, áàéõã¿é áîë ÿìàð ¿íäýñëýëýýð ñàðä òºëºõ õýìæýýã òîãòîîñîíýñýõèéã çààâàë òîäðóóëàõ øààðäëàãàòàé. Æèøýý íü ñóðãóóëèéí áàéðíû öàõèëãààíû ðàçåòêèéí òîî,÷èéäýíãèéí õ¿÷èí ÷àäàë ãýõ ìýò.Îëîí õè÷ýýëèéí áàéðòàé áîë õè÷ýýëèéí áàéð òóñ á¿ðýýð çàðäëûãòîîöíî óó. Çóðàã 16. Òºâëºðñºí øóãàìä õîëáîãäñîí çàäãàéãààð òºëäºã áàéãóóëëàãûí ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò Â. Áàéãóóëëàãà ººðºº ãýðýë, öàõèëãààíààð õàíãàäàã áàéãóóëëàãûí ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäëûãòºëºâëºõ Çóðàã 17. Áàéãóóëëàãà ººðºº ãýðýë, öàõèëãààíààð õàíãàäàã áàéãóóëëàãûí ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò44 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Ýíý õ¿ñíýãò íü 2 õýñãýýñ á¿ðäýíý. 1. Äèçåëèéí ò¿ëøíèé çàðäàë/ áåíçèíèé çàðäàë - Ìîòîðûã àñààõ õóãàöààíä õýðýãëýõ äèçåëèéí ò¿ëøíèé çàðäëûã òîîöîîëîõäîî õýäèéãýýð ìîòîðûí ìàðêààñ øàëòãààëàí íýã öàãò õýðýãëýõ äèçåëèéí ò¿ëøíèé õýìæýý òîãòìîë áàéäàã õýäèé ÷ àæëûí çóðàã àâàëò õèéí áîäèòòîéãîîð õýìæèæ õýðýãëýýã òîãòîîõ øààðäëàãòàé. ̺í áàéãóóëëàãà áåíçèí õýðýãëýäýã ìîòîð àøèãëàäàã áîë äèçåëèéí ò¿ëøíèé îðîíä áåíçèíèé çàðäëûã òîîöîîëíî. 2. Õºäºëìºð õàìãààëàë, çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë- Ýíý õýñýãò íîðìûí ñ¿¿íèé çàðäàë, õºäºëìºð õàìãààëëûí õóâöàñ õýðýãñëèéí çàðäëûí æèëèéí õýðýãöýýã òîîöíî. Ñóðãóóëü ººðºº ãýðýë, öàõèëãààí ¿éëäâýðëýæ áàéãàà òîõèîëäîëä ýíý çàðäëûã çààâàë òîîöíî. Ãýõäýý íèéò çàðäëûí 3 õóâèàñ õýòðýõã¿é áàéõààð óðñãàë çàñâàð, ¿éë÷èëãýýíèé çàðäëûã òîîöíî. Ãýðýë, öàõèëãààíèé íèéò çàðäàë - Äýýðõ á¿õ çàðäëûã òîîöîîëîí ãýðýë, öàõèëãààíû õýðýãöýý㺺𺺠¿éëäâýðëýõýä ãàðàõ íèéò çàðäëûã ýíä õàðóóëíà. Çóðàã 18. Áàéãóóëëàãà ººðºº ãýðýë, öàõèëãààíààð õàíãàäàã áàéãóóëëàãûí ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãòûí òîäðóóëãà õýñýãÄýýðõ òîäðóóëãûã äýëãýðýíã¿é òàéëáàðòàéãààð îðóóëæ áàéõ øààðäëàãàòàé. 3. Öýâýð áîõèð óñíû çàðäàë: Èíæåíåðèéí õèéöòýé øóãàì ñ¿ëæýýãýýð óñíû õàìãàìæèéí ¿éë÷èëãýýã àâäàã áîë öýâýð óñõýðýãëýõ áîëîí áîõèð óñ çàéëóóëàõ çàðäëûã òóñ òóñàä íü òîîöíî. Õàðèí 纺âðººð óñíû õýðýãöýýãõàíãàäàã áàéãóóëëàãûí õóâüä áîõèð óñíû çàðäàë ãàðàõã¿é áàéæ áîëîõ þì. Èíæåíåðèéí øóãàìàíä õîëáîãäñîí áàéãóóëëàãûí öýâýð, áîõèð óñíû çàðäëûã õýìæèõäýýì3 ãýñýí õýìæèãäýõ¿¿íèéã õýðýãëýäýã. Õè÷ýýëèéí áàéð òóñ á¿ðýýð áîëîí äîòóóð áàéð, ãàë òîãîîíûçàðäëûã òóñàä íü òîîöîîëíî. Öýâýð, áîõèð óñíû ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã êîìïàíèéí íýðèéã çààâàëáè÷íý. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 45
  • Çóðàã 19. Èíæåíåðèéí øóãàìàíä õîëáîãäñîí, óñíû òîîëóóðòàé áàéãóóëëàãûí öýâýð áîõèð óñíû çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò Á. Èíæåíåðèéí øóãàìàíä õîëáîãäñîí, óñíû òîîëóóðã¿é áàéãóóëëàãûí öýâýð, áîõèð óñíûçàðäëûã òºëºâëºõ Óñíû òîîëóóðã¿é áàéãóóëëàãûí öýâýð óñíû õýðýãëýý, çàéëóóëñàí áîõèð óñíû õýìæýýãõýìæèõ íýãæèéã ì3 ãýæ ¿çýæ õ¿ñíýãòèéã áýëäñýí áîëíî. Õýðýâ ì3 áèø áîë õýìæèõ íýãæèéã çààõøààðäëàãàòàé. Ìºí ºìíºõ îí áîëîí ñàðóóäûí õýðýãëýýíä ¿íäýñëýí äóíäæààð õè÷ýýëèéí áàéð òóñ á¿ðýýðáîëîí äîòóóð áàéð, ãàë òîãîîíû çàðäëûã òóñ òóñàä íü òîîöîîëíî. Öýâýð, áîõèð óñíû ¿éë÷èëãýý¿ç¿¿ëäýã êîìïàíèéí íýðèéã çààâàë áè÷íý. Çóðàã 20. Èíæåíåðèéí øóãàìàíä õîëáîãäñîí, óñíû òîîëóóðã¿é áàéãóóëëàãûí öýâýð áîõèð óñíû çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò Â. Ǻºâðººð óñíû õýðýãöýýã õàíãàäàã áàéãóóëàãûí öýâýð óñíû çàðäëûã òºëºâëºõ Ǻºâðººð óñíû õýðýãöýýã õàíãàäàã áàéãóóëëàãûí õóâüä óñíû õýðýãëýýã õýìæèõäýý, ëèòð,ì3, òí ãýñýí õýìæèãäýõ¿¿í¿¿äèéã õýðýãëýæ áîëîõ þì. Õýðýãëýýã ñàðä õýðýãëýõ öýâýð óñíû äóíäàæõýìæýýãýýð òîîöíî. Äîòóóð áàéðíû ãàë òîãîîíä õýðýãëýãäýæ áàéãàà öýâýð óñíû çàðäàë íü õîîëíûçàðäàëä îðîõ òóë òîãòìîë çàðäàëä õàìðóóëàõã¿é áàéæ áîëîõ þì.46 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Çóðàã 21. Ǻºâðèéí óñíû õîëáîëòòîé áàéãóóëëàãûí öýâýð áîõèð óñíû çàðäëûã òºëºâëºõ ìàÿãò ¯éë àæèëëàãààíû îðëîãûã òºëºâëºõ Áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãóóä íü ººðñäèéí ¿éë àæèëëàãààíû öàð õ¿ðýý, íººö áîëîìæ, çàõçýýëèéí ýðýëò õýðýãöýýíýýñ ¿¿äýí ¿íäñýí áîëîí òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãîî òîäîðõîéëæòºñºâëºõ íü áèé. Áîëîâñðîëûí õóóëèéí 39.4-ä “Áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãûí ººðèéí îðëîãûíõýìæýýòýé õîëáîîòîéãîîð óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õºðºíãèéí õýìæýýã áàãàñãàõûã õîðèãëîíî”ãýæ çààñíû äàãóó òºñºâò áàéãóóëëàãûí ººðèéí îðëîãûã òºñºâò òóñãàæ çàðöóóëàõ áîëîìæèéã áèéáîëãîæ áàéãàà. Áîëîâñðîëûí ñàéäûí ....îíû 333 äóãààð òóøààëûí äàãóó ã¿íçãèéð¿¿ëñýí áîëîíìýðãýæëèéí ñóðãàëò ÿâóóëæ îëîõ îðëîãîî áàãøèéí öàëèí õºëñ, íîì õýâëýë, õè÷ýýë ïðàêòèê, óðñãàëçàñâàð ãýõ ìýò ººð þóíä øààðäëàãàòàé áóé çàðäëûí àíãèëëààðàà ñóðãóóëü ººðºº òºñºâëºæ èðíý. Çóðàã 22. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí îðëîãûã òºëºâëºõ ìàÿãò ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 47
  • ÕÀÂÑÐÀËÒ ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜ2011 îíû 12 äóãààð ñàðûí 23-íèé ºäºðÓëààíáààòàð õîò ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1 ä¿ãýýð ç¿éë.Õóóëèéí çîðèëò 1.1.Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü òºñºâ, ò¿¿íèé çàð÷èì, òîãòîëöîî, á¿ðýëäýõ¿¿í, àíãèëëûã òîãòîîæ,òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, òºñâèéí õàðèëöààíä îðîëöîã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã, õàðèóöëàãûãòîäîðõîéëæ, òºñºâ áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, çàðöóóëàõ, á¿ðòãýõ, òàéëàãíàõ, õÿíàëò òàâèõòàé õîëáîãäñîíõàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ 2.1.Òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü28, Òºñâèéí òîãòâîðòîéáàéäëûí òóõàé õóóëü29, ýíý õóóëü áîëîí ýäãýýð õóóëüòàé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéíáóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 3 äóãààð ç¿éë.Õóóëèéí ¿éë÷ëýõ õ¿ðýý 3.1.Ýíý õóóëü íü òºñâèéí áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé àëáàí òóøààëòàí, Çàñãèéí ãàçðûí áîëîí îðîííóòãèéí òóñãàé ñàí, òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð õýðýãæ¿¿ëäýãáîëîí õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºñºâò îðëîãî òºâëºð¿¿ëýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýäýã òºðèéí áîëîí îðîííóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäýä õàìààðíà. 3.2.Ýíý õóóëüä çààñàí õºòºëáºðèéí òºëºâëºëò, ¿ð ä¿íãèéí ãýðýý, ò¿¿íèé ã¿éöýòãýë,òàéëàãíàëòàé õîëáîãäñîí çîõèöóóëàëò íü õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõòàéõîëáîãäñîí ã¿éöýòãýõ àæèë ýðõëýõ ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí ã¿éöýòãýõ àæèëä õàìààðàõã¿é. 3.3.Ýíý õóóëüä çààñàí èë òîä áàéäàëòàé õîëáîãäñîí çîõèöóóëàëò íü õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóóòºðèéí íóóöàä õàìààðàõ òºñºâò áîëîí ýíý õóóëèéí 3.2-ò çààñàí ã¿éöýòãýõ àæèëä õàìààðàõã¿é. 3.4.Òºñâèéí õàðèëöààã çºâõºí ýíý õóóëèàð çîõèöóóëàõ áºãººä îðîí íóòàã, ñàëáàðûí ¿éëàæèëëàãààíä ñàíõ¿¿æèëòèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí õýìæýýã õóóëü÷ëàí òîãòîîõ, ò¿¿íèéã õóâààðèëàõ àëèâààõàðèëöàà ¿¿íä íýãýí àäèë õàìààðíà. 4 ä¿ãýýð ç¿éë.Õóóëèéí íýð òîìü¸îíû òîäîðõîéëîëò 4.1.Ýíý õóóëüä õýðýãëýñýí äàðààõ íýð òîìü¸îã äîð äóðäñàí óòãààð îéëãîíî: 4.1.1.“òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 6äóãààð ç¿éëä çààñíûã; 4.1.2.“äóíä õóãàöàà” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.9-äçààñíûã; 4.1.3.“äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûíòóõàé õóóëèéí 4.1.10-ò çààñíûã; 4.1.4.“òºñâèéí òºñºë” ãýæ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ¿íäýñëýí,õóóëüä çààñàí øààðäëàãûí äàãóó òºñâèéí øàòëàë á¿ðýýð òºñâèéí àíãèëàë àøèãëàí Çàñãèéí ãàçðààñÓëñûí Èõ Õóðàëä, ò¿¿í÷ëýí á¿õ øàòíû Çàñàã äàðãààñ òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëäºðãºí ìýä¿¿ëñýí òºñâèéí ñàíàëûã; 4.1.5.“òºñºâ” ãýæ òºðèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîõ çîðèëãîîð òºðèéí ìýäýëä õóðèìòëóóëàí õóâààðèëæ, çàðöóóëàõ õºðºíãº,îðëîãî, çàðëàãà, ºð, òºëáºð, ñàíõ¿¿ãèéí àìëàëò áîëîí ¿¿ðýã, òýäãýýðòýé õîëáîãäñîí ñàíõ¿¿ãèéí ¿éëàæèëëàãàà, õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýý, ò¿¿íä øààðäàãäàõ îðö, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí íèéëáýð öîãöûã; 4.1.6.“óëñûí òºñºâ” ãýæ Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí, Çàñãèéí ãàçàð áîëîí óëñûíòºñºâò õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí á¿ðä¿¿ëæ, õóâààðèëàí çàðöóóëàõ òºñâèéã;28 Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1992 îíû 1 äóãààðò íèéòëýãäñýí.29 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü - “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 30 äóãààðò íèéòëýãäñýí.48 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 4.1.7.“ñóóðü ò¿âøèíä ¿íäýñëýñýí òºñºâ” ãýæ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òààìàãëàëäíèéö¿¿ëæ, òóõàéí òºñºâ õýðýãæèõ æèëä õóóëü òîãòîîìæ, ýñõ¿ë òºðèéí áîäëîãîä ººð÷ëºëò îðîõã¿éáàéõààð òîîöñîí òºñâèéí òîîöîîã; 4.1.8.“æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð” ãýæ òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà, äóíä õóãàöààíûòºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òóõàéí æèëèéí òºñºâáîëîâñðóóëàõàä áàðèìòëàõ îðëîãûí äîîä õýìæýý, çàðëàãûí äýýä õýìæýýã; 4.1.9.“òºñâèéí îðëîãî” ãýæ õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí áîëîí îðîí íóòãèéíòºñºâ á¿ðä¿¿ëýõ îðëîãî, òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûã; 4.1.10.“òºñâèéí çàðëàãà” ãýæ òºñºâ çàõèðàã÷èéí ¿éë àæèëëàãàà, õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð,òºñºë, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð áàòëàãäñàí òºñ⺺ñ õóâààðèëàí, çàðöóóëàõ õºðºíãèéã; 4.1.11.“òºñâèéí òýíöýë” ãýæ òóõàéí òºñâèéí æèëèéí òºñâèéí íèéò îðëîãî, çàðëàãûíçºð¿¿ã; 4.1.12.“òºñâèéí àøèã” ãýæ òºñâèéí çàðëàãààñ äàâñàí îðëîãûã; 4.1.13.“òºñâèéí àëäàãäàë” ãýæ òºñâèéí îðëîãîîñ äàâñàí çàðëàãûã; 4.1.14."îðëîãî" ãýæ òóõàéí ýòãýýäèéí äîòîîä ã¿éëãýýíýýñ áóñàä ãàäíààñ õ¿ëýýí àâàõá¿õ òºðëèéí ã¿éëãýýã; 4.1.15."çàðëàãà" ãýæ òóõàéí ýòãýýäèéí äîòîîä ã¿éëãýýíýýñ áóñàä ãàäàãø ÷èãëýñýí á¿õòºðëèéí ã¿éëãýýã; 4.1.16.“õºòºëáºð” ãýæ òºñºâ õóâààðèëàõ çîðèëãîîð ¿ð ä¿íã íü òîîöîæ, òàéëàãíàæáîëîõóéö ººð õîîðîíäîî óÿëäàà á¿õèé òºðèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õàíãàõàä ÷èãëýñýí áàãö àðãà õýìæýýã; 4.1.17.“àðãà õýìæýý” ãýæ õºòºëáºðèéí á¿ðýëäýõ¿¿íä áàãòàõ, òîî õýìæýý, öàã õóãàöàà,÷àíàðûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýýð òîäîðõîéëîãäîõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã; 4.1.18.“îðö” ãýæ òóõàéí àæèë, ¿éë÷èëãýýã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ ýä õºðºíãºáîëîí ýäèéí áóñ õºðºíãèéã; 4.1.19.“ýäèéí çàñãèéí òîìñãîñîí àíãèëàë” ãýæ ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûíõýä õýäýí ç¿éëèéã íýãòãýí á¿ëýãëýñíèéã; 4.1.20.“ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëàë” ãýæ ýäèéí çàñãèéí àíãèëëûí àíõäàã÷ç¿éëèéã; 4.1.21.“ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã” ãýæ òºñâèéí àëäàãäëûã íºõºõ çîðèëãîîð îëãîõõºðºíãèéã; 4.1.22.“îðëîãûí øèëæ¿¿ëýã” ãýæ îðîí íóòãèéí òºñâèéã äýìæèõ çîðèëãîîð äýýäøàòíû òºñâèéí îðëîãîîñ îðîí íóòãèéí òºñºâò òîîöîæ îëãîõ õºðºíãèéã; 4.1.23.“òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëýã” ãýæ ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéãñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîð òóñãàéëàí òîãòîîñîí çîðèóëàëò, íºõöºë, øààðäëàãûí äàãóó àéìàã,íèéñëýëèéí òºñºâò óëñûí òºñ⺺ñ îëãîõ õºðºíãèéã; 4.1.24."õºðºí㺠îðóóëàëò" ãýæ òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ, òóõàéí øàòíû òºñºâò õàìààðàõõóóëèéí ýòãýýäèéí ºì÷ëºëä øèëæèõ õºðºíãèéí çàðëàãûã; 4.1.25.“òàòâàðûí çàðëàãà” ãýæ òàòâàðûí õóóëèàð òóõàéí æèëä òàòâàð òºëºã÷èä îëãîõòàòâàðûí õºíãºëºëò, ÷ºëººëºëòèéã; 4.1.26.“òºñâèéí òîäîòãîë” ãýæ òóõàéí æèëèéí òºñâèéã áàòàëñàí ýðõ á¿õèéáàéãóóëëàãûí øèéäâýðò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõûã; 4.1.27.“îðîí íóòãèéí òºñºâ” ãýæ àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéíҺ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààñ áàòàëñàí, òóõàéí øàòíû òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéíá¿ðä¿¿ëæ, õóâààðèëàí çàðöóóëàõ òºñâèéã; 4.1.28.“îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàí” ãýæ îðîí íóòãèéí õºãæëèéã äýìæèõ,á¿ñ íóòãèéí òýíöâýðòýé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñ⺺ñ îðîí íóòãèéí òºñºâò îëãîõîîðäàõèí õóâààðèëàëò õèéõ õºðºíãèéã; 4.1.29.“îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü îðëîãî” ãýæ òóõàéí øàòíû òºñºâò îðîõ òàòâàðûãäîîä õóâü, õýìæýýãýýð òîîöñîí îðëîãî áîëîí òàòâàðûí áóñ îðëîãûí íèéëáýðèéã; 4.1.30.“îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãà” ãýæ ýíý õóóëèéí 58.1.1, 58.2.1, 58.3.1,58.4.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðýãòýé õîëáîãäîõ óðñãàë áîëîí õºðºíãèéí çàðëàãà, ýíý õóóëèéí 58.1.4, 58.1.14,58.2.4, 58.2.13, 58.3.2, 58.3.5, 58.4.2, 58.4.6-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðýãòýé õîëáîãäîõ óðñãàë çàðëàãûííèéëáýðèéã; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 49
  • 4.1.31.“îðîí íóòãèéí òºñâèéí ¿íäñýí òýíöëèéí àëäàãäàë” ãýæ îðîí íóòãèéí òºñâèéíñóóðü îðëîãîîñ äàâñàí îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãûã; 4.1.32.“Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ” ãýæ Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëèéí30äàãóó á¿ðä¿¿ëæ, çàðöóóëàõ, òóõàéí æèëä Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí òºñâèéã; 4.1.33."Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ” ãýæ Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëèéí31äàãóó á¿ðä¿¿ëæ, çàðöóóëàõ, òóõàéí æèëä Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí òºñâèéã; 4.1.34."òºñâèéí áàéãóóëëàãà" ãýæ áàòëàãäñàí òºñâèéí äàãóó òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãòõàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã õýðýãæ¿¿ëäýã, Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëèéí327.1.3-ò çààñíû äàãóó ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàäá¿ðòã¿¿ëñýí òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, àøãèéí òºëºº áóñ õóóëèéí ýòãýýäèéã; 4.1.35.“òºñâèéí çàõèðàã÷” ãýæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýíçàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã; 4.1.36.“òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷” ãýæ ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèéòºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàãäñàí òºñâèéã õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó õóâààðèëàõ, õÿíàëò òàâèõ, çàõèðàíçàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 4.1.37.“òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷” ãýæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ààñõóâààðèëñàí ÷èã ¿¿ðãèéí òºñâèéã òºëºâëºõ, òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èä õóâààðèëàõ, õÿíàëò òàâèõ,õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó çàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 4.1.38.“òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷” ãýæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéíòºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ààñ õóâààðèëñàí ÷èã ¿¿ðãèéí òºñâèéã òºëºâëºõ, õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóóçàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 4.1.39."òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ã¿éöýòãýã÷" ãýæ òºðèéí ÷èã¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ãýðýýíèé äàãóó ã¿éöýòãýæ, òóõàéí àæèë, ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, òîîõýìæýý, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí òàëààðõ õàðèóöëàãûã áèå äààí õ¿ëýýõ ýòãýýäèéã; 4.1.40.“òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãàà” ãýæ òºñºâ, ìºíãºí õºðºíãº, ºð òºëáºðèéíóäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, òºëáºð òîîöîîã ã¿éöýòãýõ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõûã; 4.1.41."òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñ" ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí íýãäñýí çîõèöóóëàëò á¿õèéòºñâèéí åðºíõèé äàíñ áîëîí Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñºâò õàìààðàõ á¿õ òºñâèéí çàõèðàã÷èéíÌîíãîëáàíêèíä áàéðøèõ ìºíãºí õºðºíãèéí õàðèëöàõ äàíñûã; 4.1.42."òºñâèéí åðºíõèé äàíñ" ãýæ òóõàéí øàòíû òºñâèéí ìºíãºí ã¿éëãýýã íýãòãýíá¿ðòãýõ õàðèëöàõ äàíñûã; 4.1.43.“çàðöóóëàëòûí ýðõ” ãýæ áàòëàãäñàí òºñâèéí õ¿ðýýíä òºñâèéí áàéãóóëëàãûíñàð, óëèðàëä çàðöóóëàõ òºñâèéí äýýä õÿçãààðûã; 4.1.44.“Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí óäèðäëàãà” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí äóíä áîëîí áîãèíîõóãàöààíû ñàíõ¿¿ãèéí çàðäàë, ýðñäýëèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ ñòðàòåãè áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ¿éë àæèëëàãààã; 4.1.45."ºð" ãýæ ºðèéí õýðýãñëýýð äàìæóóëàí òóõàéí ýòãýýäýýñ áóñàä ýòãýýäèéí ºìíºèðýýä¿éä ýðãýí òºëºõ òºëáºðèéí ¿¿ðãèéã; 4.1.46.“ºðèéí õýðýãñýë” ãýæ á¿õ òºðëèéí çýýë, ¿íýò öààñ áîëîí ºð ¿¿ñãýõ àëèâààãýðýý, õýëöëèéã; 4.1.47.“óëñûí ºð” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.8-ä çààñíûã; 4.1.48.“áîëçîøã¿é ºð òºëáºð” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí ãàðãàñàí áàòàëãààã õàíãàõ, ýñõ¿ë¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, óëñ òºð, íèéãýì, ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõçîðèëãîîð òºðººñ õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãûí àðãà õýìæýýòýé õîëáîãäîí òºñºâò ¿¿ñ÷ áîëçîøã¿é ýðñäýëèéãìºíãºí ä¿íãýýð òîîöîæ èëýðõèéëñíèéã; 4.1.49.“äîòîîä àóäèò” ãýæ òºñâèéí õºðºíãèéã ç¿é çîõèñòîé, ¿ð àøèãòàé çàðöóóëàõ,ýðñäýëèéí óäèðäëàãààð õàíãàõàä ÷èãëýñýí òºñâèéí äîòîîä õÿíàëòûí ¿éë àæèëëàãààã; 4.1.50.“ýðãýëòèéí ñàí” ãýæ ¿éë àæèëëàãàà íü íýãýýñ äýýø òºñâèéí æèë äàìæèí áàéíãàõýðýãæèõ, ººðèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã õóóëüä çààñàí ¿éë àæèëëàãààíä çàðöóóëæ, ò¿¿íýýñ îðîõ îðëîãî, ýñõ¿ëçàðöóóëñàí õºðºíãèéí ýðãýí òºëºëòèéã òóõàéí ¿éë àæèëëàãààã äàõèí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèóëàëòòàéòºñâèéí òóñãàé äàíñûã.30 Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1994 îíû 8 äóãààðò íèéòëýãäñýí.31 Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2009 îíû 45 äóãààðò íèéòëýãäñýí.32 Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2003 îíû 22 äóãààðò íèéòëýãäñýí.50 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, Ò¯¯ÍÈÉà ÕÝÐÝÃƯ¯ËÝÕ 5 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí çàð÷èì 5.1.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõàä äàðààõ çàð÷ìûã áàðèìòàëíà: 5.1.1.òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.2.òºñâèéí èæ á¿ðýí, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.3.ñàíõ¿¿, òºñâèéí çîõèñòîé óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 5.1.4.èë òîä áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.5.õàðèóöëàãàòàé áàéõ. 6 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí çàð÷ìûã õýðýãæ¿¿ëýõ 6.1.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõàä ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, òºñâèéíçàõèðàã÷ íü òºñâèéí çàð÷ìûã ìºðäëºã áîëãîæ, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé. 6.2.Ýíý õóóëèéí 5.1.1-ä çààñàí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõáàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.2.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãàõ; 6.2.2.æèë á¿ðèéí òºñâèéí çàðëàãûã îðëîãî áîëîí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ áóñàä ýõ ¿¿ñâýðýýðíü á¿ðýí íºõäºã áàéõààð òºëºâëºí áàòàëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 6.2.3.óðüä÷èëàí òîîöîîëîõ áîëîìæã¿é íºõöºë áàéäëûí óëìààñ òºñâèéí îðëîãîáóóðàõ, ýñõ¿ë çàðëàãà íýìýãäñýíýýð òºñâèéí àëäàãäàë íýìýãäýõýýð áîë òºñâèéí çàðëàãûã áóóðóóëàõ,ýñõ¿ë îðëîãûí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ çàìààð òóõàéí æèëèéí òºñºâò òîäîòãîë õèéæ, òºñâèéãòýíöâýðæ¿¿ëýõ; 6.2.4.Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷, Óëñûí Èõ Õóðàë, íóòãèéí ººðºº óäèðäàõáàéãóóëëàãà, Çàñãèéí ãàçàð, Çàñàã äàðãûí àëèâàà øèéäâýð íü òºñºâò ¿ç¿¿ëýõ íºëººëëèéí òàëààðõä¿ãíýëòýä ¿íäýñëýñýí áàéõ; 6.2.5.òºñâèéí æèëèéí äóíäóóð îðëîãî áóóðóóëàõ, çàðëàãà íýìýãä¿¿ëýõ ¿ð äàãàâàðòàéáîäëîãûí àëèâàà øèéäâýð ãàðãàñàí áîë ò¿¿íèéã äàðààãèéí òºñâèéí æèëýýñ õýðýãæ¿¿ëäýã áàéõ. 6.3.Ýíý õóóëèéí 5.1.2-ò çààñàí òºñâèéí èæ á¿ðýí, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûãäàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.3.1.òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãà, õºðºíãº, ºð òºëáºðèéí ã¿éëãýýã áóóðóóëàõ áè÷èëòõèéõã¿éãýýð íèéò ä¿íãýýð íü òºëºâëºæ, òàéëàãíàõ; 6.3.2.ñàíõ¿¿ãèéí àëèâàà ¿éë àæèëëàãààã íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëîí óëñûí áîëîí¿íäýñíèé ñòàíäàðòûí äàãóó, öàã õóãàöààíä íü, ¿íýí çºâ, ¿íäýñíèé ìºíãºí òýìäýãòýýð èëýðõèéëýíá¿ðòãýæ, òàéëàãíàõ; 6.3.3.òºñâèéí îðëîãîîð áàòàëãààæñàí Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëãàà, çýýë, á¿õ òºðëèéíñàíõ¿¿ãèéí ¿¿ðýãòýé õîëáîãäñîí ãýðýý, õýëöýë, ¿éë àæèëëàãààã òºñºâò òóñãàõ; 6.3.4.òºñâèéí æèëèéí ÿâöàä øèíýýð áèé áîëñîí àëèâàà îðëîãî, ýõ ¿¿ñâýð, çýýë, õàíäèâ,òóñëàìæ, òýäãýýðýýð ñàíõ¿¿æ¿¿ëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàðëàãà íü òºñâèéí á¿ðýëäýõ¿¿í áàéõ. 6.4.Ýíý õóóëèéí 5.1.3-ò çààñàí ñàíõ¿¿, òºñâèéí çîõèñòîé óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ çàð÷ìûãäàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.4.1.òºñâèéã ¿ð àøèãòàé, õýìíýëòòýé áàéõààð òºëºâëºæ, çàðöóóëàõ; 6.4.2.òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõã¿é õºòºëáºð, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõã¿é áàéõ; 6.4.3.èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãààð ã¿éöýòã¿¿ëýõ áîëîìæòîéõºòºëáºð, àðãà õýìæýýã òýäãýýðýýð ã¿éöýòã¿¿ëýõ ÷èãëýë áàðèìòëàõ; 6.4.4.õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë áàðàà íèéë¿¿ëýõ, àæèë ã¿éöýòãýõ, ¿éë÷èëãýý¿ç¿¿ëýõ ýòãýýäèéã ÷ºëººò ºðñºë人í, íýýëòòýé ñîíãîí øàëãàðóóëàëòûí àðãààð ñîíãîõ; 6.4.5.òºñâèéí çàõèðàã÷ òºñâèéí îðëîãûã áàðüöààëàõ, ò¿¿ãýýð áàòàëãàà ãàðãàõã¿éáàéõ; 6.4.6.õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë òºñâèéí îðëîãûã àëü íýã ýòãýýä, ýñõ¿ë ¿éëàæèëëàãààíä òóñãàéëàí îíîîõã¿é áàéõ; 6.4.7.òºðººñ õýðýãæ¿¿ëýõ àëèâàà ¿éë àæèëëàãàà, õºòºëáºð, àðãà õýìæýý, òàòâàðíîãäóóëàëò, ýñõ¿ë õºíãºëºëò, áàòàëãàà, çýýë, ºð òºëáºð, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãàà, áîëçîøã¿é ºðòºëáºð, òýäãýýðèéí ¿ð ä¿í íü ºíºº áîëîí èðýýä¿é ¿åèéí õîîðîíä òýãø áóñ áàéäàë ¿¿ñãýõã¿é áàéõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 51
  • 6.4.8.òºñâèéã çîõèñòîé óäèðäàæ àâëàãà, ºð òºëáºð ¿¿ñãýõã¿é áàéõ. 6.5.Ýíý õóóëèéí 5.1.4-ò çààñàí òºñâèéí èë òîä áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõáàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.5.1.òºñºâ õýëýëöýõ, áàòëàõ ¿éë àæèëëàãààã íèéòýä íýýëòòýé áàéëãàæ, òºñâèéíòºëºâëºãºº, ã¿éöýòãýë, òàéëàãíàëûí òàëààð òîãòîîñîí õóãàöààíä íèéòýä îéëãîìæòîé, õ¿ðòýýìæòýéáàéäëààð ìýäýýëýõ; 6.5.2.òºñâèéã òºëºâëºõ, á¿ðä¿¿ëýõ, õóâààðèëàõ, òàéëàãíàõ ¿éë àæèëëàãààíä îëîííèéòèéí îðîëöîîã õàíãàõ; 6.5.3.òºñâèéí ã¿éöýòãýë, çàðöóóëàëò íü áàòëàãäñàí òºëºâëºãººíèé äàãóó õýðýãæèæáàéãàà ýñýõýä îëîí íèéò õÿíàëò òàâèõ áîëîìæîîð õàíãàõ; 6.5.4.òºðººñ ¿ç¿¿ëæ áàéãàà àëèâàà àæèë, ¿éë÷èëãýý, õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà àðãà õýìæýý,òýäãýýðèéí õ¿ðýýíä õóäàëäàí àâ÷ áàéãàà áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíä îëîí íèéò õÿíàëò òàâèõ áîëîìæîîðõàíãàõ; 6.5.5.õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýíèé à÷ õîëáîãäëûí ýðýìáý, õýðýãæ¿¿ëýõ äàðààëàë,àðãà çàìûã òîäîðõîéëîõ øèéäâýðò îëîí íèéòèéí ñàíàëûã õàðãàëçàí ¿çýõ; 6.5.6.òºñâèéí àñóóäëààð èðãýä, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãààñ ãàðãàñàí ñàíàë, ä¿ãíýëòèéãýðõ á¿õèé ýòãýýä íü øèéäâýðòýý õýðõýí òóñãàñàí òóõàé, òºñâèéí ¿éë àæèëëàãààí äàõü îëîí íèéòèéíîðîëöîîã õàíãàæ àæèëëàñàí ä¿íã òýäýíä òóõàé á¿ð ìýäýýëæ áàéõ. 6.6.Ýíý õóóëèéí 5.1.5-ä çààñàí õàðèóöëàãàòàé áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.6.1.òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íèéã òîìèëñîí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòíû ºìíº,ýñõ¿ë äýýä øàòíûõàà òºñâèéí çàõèðàã÷èéí ºìíº òºñâèéí òàëààð õàðèóöëàãà õ¿ëýýäýã áàéõ; 6.6.2.òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí àñóóäëàà ººðèéí õàðüÿàëàãäàõ äýýä øàòíû òºñâèéíçàõèðàã÷ààð äàìæóóëàí øèéäâýðë¿¿ëäýã áàéõ; 6.6.3.òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ººðèéí ýðõ, ¿¿ðãýý äîîä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èäøèëæ¿¿ëæ áîëîõ áîëîâ÷ ýíý íü ò¿¿íèéã õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é áàéõ; 6.6.4.òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí æèëèéí äóíäóóð ýíý õóóëèàð îëãîãäñîí á¿ðýíýðõèéíõýý õ¿ðýýíä òóõàéí æèëèéí òºñºâòºº ººð÷ëºëò îðóóëæ, çîõèöóóëàëò õèéñýí áîë ã¿éöýòãýëèéãíü àíõíû áàòëàãäñàí çîðèëò, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íòýé õàðüöóóëæ òàéëàãíàäàã áàéõ; 6.6.5.îðîí íóòãèéí òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõýýð ýíý õóóëüä çààñàí ÷èã ¿¿ðãýýñ áóñàä÷èã ¿¿ðãèéã ººð õóóëü òîãòîîìæîîð òîãòîîñîí áîë òóõàéí ÷èã ¿¿ðãèéã ñàíõ¿¿æèëòèéíõ íü õàìòøèéäâýðëýí, øèëæ¿¿ëäýã áàéõ; 6.6.6.òóõàéí øàòíû òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð õóóëèàð òîãòîîñîí ÷èã ¿¿ðãèéã çºâõºíòóõàéí øàòíû òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòýýð õýðýãæ¿¿ëýõ. 7 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí æèë 7.1.Òºñâèéí æèë íü òóõàéí îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé ºäºð ýõýëæ, òóõàéí îíû 12 äóãààðñàðûí 31-íèé ºäºð äóóñãàâàð áîëíî. 7.2.Òºñâèéí æèë íü ñàð, óëèðàë, õàãàñ æèë, á¿òýí æèë ãýñýí ¿åä õóâààãäàíà. 7.3.Òºñâèéã íýã æèëýýð áàòàëæ, òàéëàãíàõ áºãººä áàòëàãäñàí òºñâèéã ñàð, óëèðëààðõóâààðèëàí, õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëíà. 7.4.Òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðýýð, ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéíòàéëàíã óëèðàë, õàãàñ æèë, á¿òýí æèëýýð áýëòãýæ, òàéëàãíàíà. 7.5.Áàòëàãäñàí òºñâèéã õýðýãæ¿¿ëýõ áýëòãýë àæëûã òóõàéí æèëèéí òºñâèéã ýðõ á¿õèéáàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí ºäðººñ ýõëýí çîõèîí áàéãóóëæ áîëíî. 7.6.Òºñâèéí æèë ýõëýõýä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òóõàéí òºñâèéí æèëèéí áàòëàãäñàí òºñâèéãçàðöóóëàõ ýðõ íü íýýãäýíý. 7.7.Ýíý õóóëèéí 43 äóãààð ç¿éëä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí æèë äóóñàõàä òºñâèéíçàõèðàã÷èéí òºñºâ çàðöóóëàõ ýðõ íü äóóñãàâàð áîëîõ áºãººä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñâèéíçàðöóóëàãäààã¿é ¿ëäýãäëèéã òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé äàíñàíä òàòàí òºâëºð¿¿ëíý. 7.8.Ñàëáàðûí ¿éë àæèëëàãààíû îíöëîãîîñ õàìààð÷ òºñâèéí õýðýãæèëòèéí õóãàöàà íüòºñâèéí æèëýýñ çºð¿¿òýé áîë òºñâèéí òºëºâëºëòèéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéíãàçðûí ãèø¿¿íèé áàòàëñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó çîõèöóóëíà.52 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 8 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí öàãëàáàð 8.1.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ,áàòàëíà: 8.1.1.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà äóíäõóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íûäîòîð Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.1.2.Çàñãèéí ãàçàð äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã õýëýëöýíæèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.1.3.Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã æèëá¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð õýëýëöýæ, áàòëàõ; 8.1.4.Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã áàòàëñíààñõîéø àæëûí äîëîîí ºäðèéí äîòîð õýâëýí íèéòëýõ. 8.2.Óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóóáîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.2.1.õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíûáàéãóóëëàãà óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýðñàðûí 01-íèé äîòîð áîëîâñðóóëæ, Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.2.2.Çàñãèéí ãàçàð ýíý õóóëèéí 8.2.1-ä çààñàí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýí õÿíàæ, ÓëñûíÈõ Õóðàëä æèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.2.3.Óëñûí Èõ Õóðàë óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéíòºñëèéã æèë á¿ðèéí õàâðûí ÷óóëãàíààð õýëýëöýí áàòëàõ. 8.3.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ñóóðèëñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéíæèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà. 8.3.1.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëäñóóðèëñàí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí ñàíàëàà ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíûòºâ áàéãóóëëàãàä æèë á¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 10-íû äîòîð õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.3.2.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí ñàíàëûã íýãòãýí áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 6äóãààð ñàðûí 20-íû äîòîð Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.3.3.Çàñãèéí ãàçàð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûíòºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð áàòëàõ; 8.3.4.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà Çàñãèéíãàçðûí áàòàëñàí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã òºñâèéí óäèðäàìæèéí õàìò æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí5-íû äîòîð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ. 8.4.Òóõàéí æèëèéí óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèëñàíãèéí òºñâèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.4.1.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãääàã òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íüæèëèéí òºñâèéí òºñ뺺 æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð õàðüÿàëàõ òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýíçàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.2.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èäõàðüÿàëàãääàãã¿é òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ æèë á¿ðèéí 8 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð æèëèéí òºñâèéíòºñ뺺 õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.3.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ æèëèéí òºñâèéí ñàíàëàà æèë á¿ðèéí 8 äóãààðñàðûí 15-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàäõ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.4.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà ýíýõóóëèéí 8.4.3-ò çààñàí æèëèéí òºñâèéí ñàíàëûã íýãòãýí áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 9 ä¿ãýýð ñàðûí15-íû äîòîð Çàñãèéí ãàçàðò ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.4.5.Çàñãèéí ãàçàð æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 10 äóãààð ñàðûí 01-íèéäîòîð Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.4.6.Çàñãèéí ãàçàð æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëñíýýñõîéø àæëûí ãóðâàí ºäðèéí äîòîð íèéòýä ìýäýýëýõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 53
  • 8.4.7.òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãà æèëèéí òºñâèéí òºñëèéí òàëààðõ ä¿ãíýëòèéãÓëñûí Èõ Õóðàëä æèë á¿ðèéí 10 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.4.8.Óëñûí Èõ Õóðàë æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 11 ä¿ãýýð ñàðûí15-íû äîòîð áàòëàõ. 8.5.Àéìàã, íèéñëýëèéí æèëèéí òºñâèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.5.1.àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí òºñëèéãæèë á¿ðèéí 11 ä¿ãýýð ñàðûí 25-íû äîòîð òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºíìýä¿¿ëýõ; 8.5.2.àéìàã, íèéñëýëèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë òóõàéí øàòíû æèëèéíòºñâèéí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 05-íû äîòîð áàòëàõ; 8.5.3.ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí12 äóãààð ñàðûí 10-íû äîòîð òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.5.4.ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéíòºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 20-íû äîòîð áàòëàõ; 8.5.5.àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã 12äóãààð ñàðûí 31-íèé äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàäõ¿ðã¿¿ëýõ. 8.6.Óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí æèëèéíòºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.6.1.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èäõàðúÿàëàãääàãã¿é òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ òºñâèéí õóâààðèéí ñàíàëàà æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí15-íû äîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.6.2.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òºñâèéí õóâààðèéí ñàíàëàà æèë á¿ðèéí 12äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàäõ¿ðã¿¿ëýõ; 8.6.3.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í óëñûí òºñºâ,Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí æèëèéí òºñâèéí õóâààðèéã æèë á¿ðèéí01 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé äîòîð áàòëàõ. 8.7.Àéìàã, íèéñëýëèéí æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóóáîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.7.1.àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûíõóâààðèéã æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð áàòëàõ; 8.7.2.àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûíáàòëàãäñàí õóâààðèéã æèë á¿ðèéí 12 äóãààð ñàðûí 31-íèé äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýíòºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ. 8.8.Óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ,àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ,áàòàëíà. 8.8.1.òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 02-íûäîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.8.2.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ òóñãàé ñàí, òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýãñàð á¿ðèéí 04-íèé äîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.8.3.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí06-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.8.4.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýíòºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 08-íû äîòîð íýãòãýí ãàðãàõ; 8.8.5.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýíòºñâèéí ñàðûí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðèéí 15-íû äîòîð íèéòýä õýâëýí ìýäýýëýõ. 8.9.Óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ, îðîííóòãèéí òºñâèéí óëèðàë, õàãàñ, á¿òýí æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéíñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëíà: 8.9.1.òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ óëèðëûí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã äàðààóëèðëûí ýõíèé ñàðûí 15-íû äîòîð ãàðãàæ õàðüÿàëàãäàõ äýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èä, æèëèéí54 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã äàðàà îíû 01 ä¿ãýýð ñàðûí 25-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûíáàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã 02 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð õàðüÿàëàãäàõäýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.9.2.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ õàãàñ æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéííýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ãàðãàæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä,æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû 3 äóãààð ñàðûí 05-íû ºäðèéíäîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 3 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí äîòîð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.9.3.ñóì, ä¿¿ðãèéí òºðèéí ñàí íü òóõàéí øàòíû òºñâèéí õàãàñ æèëèéí ã¿éöýòãýë,ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ãàðãàæ äýýä øàòíû òºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä, æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû3 äóãààð ñàðûí 05-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã æèëá¿ðèéí 3 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð äýýä øàòíû òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ áà àóäèòõèéñýí òàéëàíã íèéòýä ìýäýýëýõ; 8.9.4.àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë,ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé äîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàäõ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã 4 ä¿ãýýð ñàðûí 20-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýíòºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ áà àóäèò õèéñýí òàéëàíã íèéòýä ìýäýýëýõ; 8.9.5.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ õàãàñ æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéííýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 8 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéíçàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä, æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû4 ä¿ãýýð ñàðûí 05-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíãæèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 25-íû äîòîð ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâáàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.9.6.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ õàãàñ æèëèéíòºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 8 äóãààð ñàðûí 25-íû äîòîð ãàðãàõ; 8.9.7.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ æèëèéíòºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðàà îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû äîòîð ãàðãàæ,òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ áà òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãà 5 äóãààð ñàðûí 05-íû äîòîð àóäèò õèéæ, ñàíàë ä¿ãíýëò ãàðãàõ; 8.9.8.Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéíîðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýä æèëèéí ýöñèéí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãàà äàðàà æèëèéí 02 äóãààð ñàðûí15-íû äîòîð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëæ, àóäèò õèéñýí òàéëàíã 3 äóãààð ñàðûí 15-íûäîòîð õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áîëîí Òºðèéí ºì÷èéí õîðîîíä õ¿ðã¿¿ëýõ. 8.10.Íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã äàðààõöàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëíà: 8.10.1.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýíòºñâèéí ã¿éöýòãýë, Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã æèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 10-íûäîòîð òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.10.2.òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãà íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, Çàñãèéí ãàçðûíñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíä íýã ñàðûí äîòîð àóäèò õèéæ, Çàñãèéí ãàçàð, Óëñûí Èõ Õóðàëäõ¿ðã¿¿ëýõ; 8.10.3.Çàñãèéí ãàçàð ýíý õóóëèéí 8.10.2-ò çààñàí àóäèòûí ä¿ãíýëò ãàðñíààñ õîéøàæëûí äîëîîí ºäðèéí äîòîð íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã àóäèòûíä¿ãíýëòèéí õàìò Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.10.4.Óëñûí Èõ Õóðàë íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíã õàâðûí ÷óóëãàíààðõýëýëöýí, óëñûí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã áàòëàõ; 8.10.5.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéíã¿éöýòãýë áîëîí àóäèò õèéñýí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíã íèéòýä õýâëýí ìýäýýëýõ. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 55
  • ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÀËÀÀÐÕ ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÀ, ÀËÁÀÍ ÒÓØÀÀËÒÍÛ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ 9 ä¿ãýýð ç¿éë.Óëñûí Èõ Õóðëûí á¿ðýí ýðõ 9.1.Óëñûí Èõ Õóðàë òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 9.1.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 9.1.1-ä çààñíû äàãóó äóíä õóãàöààíûòºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã áàòëàõ; 9.1.2.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëæ óëñûí ýäèéí çàñàã,íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë, óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèéõºãæèë ñàíãèéí òºñºâ, òýäãýýðèéí òîäîòãîëûã õýëýëöýæ, áàòëàõ; 9.1.3.íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã õýëýëöýí, óëñûí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã áàòëàõ; 9.1.4.òºñâèéí õºðºíãèéí çàðöóóëàëò, ¿ð ä¿íä õÿíàëò òàâèõ; 9.1.5.Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñ ãàðãàõ çºâøººðºë îëãîõ. 10 äóãààð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçðûí á¿ðýí ýðõ 10.1.Çàñãèéí ãàçàð òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 10.1.1.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëäºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.2.Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëäáàãòààí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðýýð æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð áàòëàõ; 10.1.3.Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºð, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèéìýäýãäýëä íèéöñýí óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë, æèëèéí òºñâèéí òºñºë,òºñâèéí òîäîòãîëûí òºñëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.4.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðèéí õóäàëäàí àâàõ áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíèéòºëºâëºãººã áàòëàõ; 10.1.5.óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºð áàòëàõ; 10.1.6.òºñâèéí òºñºë íü ýíý õóóëèéí 27 äóãààð ç¿éëä çààñàí øààðäëàãûã õàíãàæáàéãàà ýñýõèéã õÿíàõ; 10.1.7.òºñâèéí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ; 10.1.8.íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä òàéëàãíàõ; 10.1.9.Óëñûí Èõ Õóðëûí çºâøººðñíººð Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñ ãàðãàõ; 10.1.10.Óëñûí Èõ Õóðëûí øèéäâýðýýð áàéãóóëàõààð õóóëüä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëäòºñâèéí áàéãóóëëàãûã øèíýýð áàéãóóëàõ, ººð÷ëºí áàéãóóëàõ, òàòàí áóóëãàõ; 10.1.11.òºñâèéí õºðºíãèéã ¿ð àøèãòàé çàõèðàí çàðöóóëæ, óëñûí òºñâèéí áàéãóóëëàãààñíèéë¿¿ëýõ àðãà õýìæýýíèé ÷àíàðûí øààðäëàãûã õàíãóóëàõ; 10.1.12.Çàñãèéí ãàçðûí çýýë áîëîí óëñûí ºðèéí óäèðäëàãà, ò¿¿íèé ñòðàòåãèéãòîäîðõîéëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 10.1.13.óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòààð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ,ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ, õÿíàëò òàâèõ æóðìûã áàòëàõ; 10.1.14.òóõàéí æèëèéí òºñâèéí õóóëèàð áàòëàãäñàí õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãàõýìæýýíèé æàãñààëòàä øèíý àðãà õýìæýý íýìæ òóñãàõã¿éãýýð, òýäãýýðèéí ã¿éöýòãýëèéí ÿâöáàéäàëòàé óÿëäóóëàí, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí áàãöûí ä¿íä áàãòààí õºðºíãèéíçîõèöóóëàëò õèéõ. 10.2.Òºñºâ, ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí òºëºâëºëòèéã ñàéæðóóëàõ, ò¿¿íèé òàéëàãíàëò,èë òîä áàéäëûã õàíãàõ, îëîí íèéòèéí õÿíàëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîòîé òàòâàð òºëºã÷äèéí òºëººëºëá¿õèé òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, ìýðãýæëèéí õîëáîîä áîëîí ñàëáàðûí ýðäýìòäýýñ á¿ðäñýí 9 ãèø¿¿íèéá¿ðýëäýõ¿¿íòýé îðîí òîîíû áóñ òºñºâ, ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñíèé çºâëºëèéã Åðºíõèé ñàéäûíäýðãýä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. 10.3.Ýíý õóóëèéí 10.2-ò çààñàí ¿íäýñíèé çºâëºë íü òºñâèéí òºñºë áîëîí óëñûí ýäèéíçàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã õýëýëöýæ, ñàíàë, ä¿ãíýëòýý Çàñãèéí ãàçàðòõ¿ðã¿¿ëíý. 10.4.Ýíý õóóëèéí 10.2-ò çààñàí ¿íäýñíèé çºâëºëèéí ä¿ðìèéã Çàñãèéí ãàçàð áàòàëíà.56 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 11 ä¿ãýýð ç¿éë.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 11.1.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òºñâèéí óäèðäëàãûí òàëààðäàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 11.1.1.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë, òºñâèéí òºñºë, òºñâèéí òîäîòãîëûíòºñºë áîëîí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààíààð õýëýëö¿¿ëýõ; 11.1.2.ñàíõ¿¿, òºñâèéí óäèðäëàãûí àñóóäëàà𠺺ðèéí ýðõ õýìæýýíèé õ¿ðýýíä çààâàð,æóðàì áàòëàí ãàðãàõ; 11.1.3.òºñâèéí çàðëàãûí íîðì, íîðìàòèâ áîëîí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí á¿òöèéí áîëîíîðîí òîîíû æèøèã, õÿçãààðûã òîãòîîõ; 11.1.4.òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà, òºëºâëºëò, çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõñàíàë áîëîâñðóóëàí, ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààð øèéäâýðë¿¿ëýõ; 11.1.5.òºñâèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûã áàòëàõ; 11.1.6.Çàñãèéí ãàçðààñ ýðõ îëãîñíîîð çîõèõ õóóëü òîãòîîìæèä çààñíû äàãóó Çàñãèéíãàçðûí íýðèéí ºìíººñ ºð ¿¿ñãýõ, ºðèéí áàòàëãàà ãàðãàõ, ºð ¿¿ñãýõ çºâøººðëèéã ýíý õóóëèéí 62.6.2-òçààñíû äàãóó îëãîõ; 11.1.7.òºñºâ, òàòâàðûí õàðèëöààã çîõèöóóëàõ õóóëèéí òºñºë íü òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéíáîäëîãûí áàðèìò áè÷èãòýé íèéöýæ áàéãàà ýñýõ òàëààð ä¿ãíýëò ãàðãàõ; 11.1.8.çýýë, òóñëàìæèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 11.1.9.ºðèéí óäèðäëàãà, ò¿¿íèé ñòðàòåãèéã áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 11.1.10.òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã óäèðäëàãààð õàíãàõ; 11.1.11.òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí äîòîîä àóäèò, õÿíàëò øàëãàëòûã çîõèîí áàéãóóëæ,óäèðäëàãààð õàíãàõ; 11.1.12.òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã íýãäñýí óäèðäëàãààð õàíãàõ; 11.1.13.ýíý õóóëèéí 8.6.3-ò çààñàí òºñâèéí õóâààðèéã áàòëàí ìºðä¿¿ëýõ, ò¿¿í人ð÷ëºëò îðóóëàõ; 11.1.14.ýíý õóóëèéí 10.1.9-ä çààñàí Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû íºõöºëèéã òîãòîîõ; 11.1.15.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, òºñâèéí áàéãóóëëàãà, áóñàä ýòãýýäýä óëñûíòºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã áàòëàãäñàí òºñâèéí äàãóó îëãîõ; 11.1.16.òºðèéí ºì÷èéí ýä õºðºí㺠àøèãëàñíû òºëáºðèéí õýìæýýã òîãòîîõ; 11.1.17.îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ æóðàì áàòëàõ; 11.1.18.Çàñàã äàðãûí íººö õºðºíãèéí çîðèóëàëò, çàðöóóëàëòûí íèéòëýã æóðìûãòîãòîîõ; 11.1.19.ýíý õóóëüä çààñàí á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ìýäýýëëèéãòºñâèéí áàéãóóëëàãà, áóñàä ýòãýýäýýñ ãàðãóóëàí àâàõ. 12 äóãààð ç¿éë.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûíá¿ðýí ýðõ 12.1.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéíóäèðäëàãûí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 12.1.1.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñºë, ò¿¿íä òóñãàõ ýäèéí çàñàã,òºñâèéí òààìàãëàëûã áîëîâñðóóëàõ; 12.1.2.óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéíòºñâèéí òºñºë, òýäãýýðèéí òîäîòãîëûí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ; 12.1.3.Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëäáàãòààí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðýýð æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð áîëîâñðóóëàõ; 12.1.4.æèëèéí òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ óäèðäàìæèéã òºñâèéí öàãëàáðûãáàðèìòëàí áýëòãýæ, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 12.1.5.òºñâèéí òîäîòãîë õèéõ òóõàé Çàñãèéí ãàçðûí ñàíàëûã áîëîâñðóóëàõ; 12.1.6.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ; 12.1.7.íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí ãàðãàõ; 12.1.8.Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãäñýí òàéëàíã îëîí óëñûí íÿãòëàí áîäîõá¿ðòãýëèéí ñòàíäàðòûí äàãóó ãàðãàõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 57
  • 12.1.9.îëîí óëñûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ñòàíäàðòûí äàãóó Ìîíãîë Óëñûí íÿãòëàíáîäîõ á¿ðòãýëèéí ñòàíäàðòûã áîëîâñðóóëæ, õýðýãæèëòèéã õàíãàõ; 12.1.10.Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû áîëîí çýýëèéí íºõöºëèéã ººð÷ëºõ; çýýë òºëºõñàíàë áîëîâñðóóëàõ; 12.1.11.áàíêèíä äàíñ íýýõ çºâøººðëèéã òºñâèéí áàéãóóëëàãàä îëãîõ; 12.1.12.òºëºã人ã¿é óëñûí ºðèéí ¿ëäýãäýë, äóíä õóãàöààíû ºðèéí ¿éë÷èëãýýíèéòààìàãëàëûã õàãàñ æèë òóòàì ãàðãàæ íèéòýä õýâëýí íèéòëýõ; 12.1.13.òºâ òºðèéí ñàíãèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëæ, òºñâèéí õºðºíãº, íººöèéí ñàíãáàéðøóóëàõ; 12.1.14.ýäèéí çàñàã, òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë ýðõýëñýí àëáàäûã ìýðãýæèë, àðãà ç¿éíóäèðäëàãààð õàíãàõ; 12.1.15.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí õàðüÿà òºñâèéí áàéãóóëëàãûí õýðýãæ¿¿ëýõàðãà õýìæýýíèé ã¿éöýòãýë áîëîí óëñûí òºñâèéí õºðºí㺺ð îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãààñ õóäàëäàíàâàõ àðãà õýìæýýíèé ã¿éöýòãýëèéí ÿâöàä õÿíàëò òàâèõ; 12.1.16.òºñâèéí äîòîîä àóäèò, õÿíàëò øàëãàëòûí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ; 12.1.17.òºñâèéí îðëîãûí á¿ðäýëòòýé óÿëäóóëàí ìºíãºí õºðºíãèéí çîõèöóóëàëòûíõ¿ðýýíä ñàíõ¿¿æèëòèéí áîëîí çàðöóóëàëòûí ýðõèéã áóóðóóëàõ; 12.1.18.ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí áîäëîãûí øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæëûã ýðõëýõ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé áèå äààñàí òºâèéã áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ àñóóäëûã ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä îðóóëæøèéäâýðë¿¿ëýõ; 12.1.19.òºñâèéí òºëºâëºëò, òºñâèéí ã¿éöýòãýë, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, òàéëàãíàëòûíìýäýýëëèéí íýãäñýí òîãòîëöîîã óäèðäàõ; 12.1.20.ýíý õóóëüä çààñàí á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ìýäýýëëèéãòºñâèéí áàéãóóëëàãà, áóñàä ýòãýýäýýñ ãàðãóóëæ àâàõ. 13 äóãààð ç¿éë.Õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãûí á¿ðýí ýðõ 13.1.Õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãàòºñâèéí òºëºâëºëòèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 13.1.1.óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñºë áîëîâñðóóëæ,Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 13.1.2.óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ. 14 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 14.1.Äàðààõ àëáàí òóøààëòàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áàéíà: 14.1.1.Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà Ìîíãîë ÓëñûíÅðºíõèéëºã÷èéí òºñâèéí; 14.1.2.Óëñûí Èõ Õóðëûí äàðãà Óëñûí Èõ Õóðëûí òºñâèéí; 14.1.3.Óëñûí Èõ Õóðàëä àæëàà øóóä õàðèóöàí òàéëàãíàäàã áàéãóóëëàãûí äàðãàòóõàéí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.4.Åðºíõèé ñàéä ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áàéãóóëëàãûíòºñâèéí; 14.1.5.Òýðã¿¿í Øàäàð ñàéä ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áàéãóóëëàãûíòºñâèéí; 14.1.6.Øàäàð ñàéä ò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.7.Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã ýðõëýõ ãàçðûí äàðãà Åðºíõèé ñàéäûí òºñºâ, Òýðã¿¿íØàäàð ñàéä, Øàäàð ñàéäûí àæëûí àëáàíû òºñºâ, Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã ýðõëýõ ãàçðûí òºñºâ áîëîíò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áóñàä áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.8.Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í õîëáîãäîõ òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí áîëîíò¿¿íä õóóëü òîãòîîìæîîð õàðüÿàëóóëñàí áóñàä áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.9.¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí äàðãà ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí òºñâèéí; 14.1.10.Óëñûí äýýä ø¿¿õèéí Åðºíõèé ø¿¿ã÷ òóõàéí ø¿¿õèéí òºñâèéí; 14.1.11.Ø¿¿õèéí åðºíõèé çºâëºëèéí äàðãà íü Ø¿¿õèéí åðºíõèé çºâëºëèéí àæëûíàëáà, àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ñóì äóíäûí, ä¿¿ðãèéí áîëîí äàãíàñàí ø¿¿õèéí òºñâèéí;58 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 14.1.12.Óëñûí åðºíõèé ïðîêóðîð ïðîêóðîðûí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.13.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºëèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà òóñçºâëºëèéí; 14.1.14.Àâëèãàòàé òýìöýõ ãàçðûí äàðãà òóõàéí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.15.àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí äàðãà òóõàéíøàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí òºñâèéí; 14.1.16.àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä àæëààõàðèóöàí òàéëàãíàäàã áàéãóóëëàãûí äàðãà òóõàéí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 14.1.17.àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí øàòíû îðîí íóòãèéí ýíýõóóëèéí 14.1.15, 14.1.16-ä çààñíààñ áóñàä òºñâèéí. 14.2.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òºñâèéí óäèðäëàãûí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéãõýðýãæ¿¿ëíý: 14.2.1.æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí òºñâèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ; 14.2.2.ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿æèëòèéãáîäèòîé òîäîðõîéëîõ; 14.2.3.ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä òºñâèéã ¿ð àøèãòàé óäèðäàõ, ã¿éöýòãýëèéãõàíãàõ; 14.2.4.ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä òóõàéí òºñºâ õýðýãæèõ æèë áîëîí äóíäõóãàöààíä õýðýãæ¿¿ëýõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýýã æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààíñàíõ¿¿æèëòèéí á¿õ òºðëèéí ýõ ¿¿ñâýðòýé íü óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëàõ; 14.2.5.ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé àãåíòëàã, òºñâèéí áàéãóóëëàãûí õýâèéí ¿éëàæèëëàãààã õàíãàõ; 14.2.6.õºòºëáºðèéí ¿ð ä¿í, òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíã ãàðãàí, Çàñãèéí ãàçðûíõóðàëäààíä òàíèëöóóëàõ; 14.2.7.ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé àãåíòëàã, òºñâèéí áóñàä áàéãóóëëàãà, Çàñãèéíãàçðûí òóñãàé ñàí, ãàäààäûí çýýë, òóñëàìæààð õýðýãæñýí òºñëèéí òàéëàí á¿õèé õàãàñ æèëèéí áîëîíæèëèéí ýöñèéí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã íýãòãýí, ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíûòºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 14.2.8.õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýýíèé õýðýãæèëòèéã òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéíÿâöàä õÿíàæ, ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä óëèðàë á¿ðòàéëàãíàõ; 14.2.9.õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýý õýðýãæèæ äóóññàíû äàðàà õºðºí㺠îðóóëàëòûí¿ð ä¿íãèéí òàëààðõ òàéëàíã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàäõ¿ðã¿¿ëýõ; 14.2.10.ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä äîòîîä àóäèòûí ¿éë àæèëëàãààãõýðýãæ¿¿ëýõ. 14.3.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí ç¿éçîõèñòîé, ¿ð àøèãòàé áàéäàë, ¿ð ä¿íãèéí ã¿éöýòãýëèéã õàíãàæ, ººðò õàìààðàõ òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéíáèåëýëòèéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, òóõàéí øàòíûèðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë, Çàñãèéí ãàçàð, Óëñûí Èõ Õóðëûí ºìíº á¿ðýí õàðèóöíà. 14.4.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü òºñºâ õóâààðèëàõ, çàðöóóëàõòàé õîëáîãäñîí á¿ðýíýðõýý òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, ýñõ¿ë õàðüÿàëàõ òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èä øèëæ¿¿ëæ áîëîõáºãººä èéíõ¿¿ øèëæ¿¿ëñýí íü ò¿¿íèéã õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é. 14.5.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íä õàìààðàõ òºñâèéí àñóóäëûã õàðèóöàí ã¿éöýòãýõñàíõ¿¿ãèéí íýãæ, íÿãòëàí áîäîã÷, àæèëòàíòàé áàéíà. 15 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 15.1.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí óäèðäëàãà äîð òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéãõàðüÿàëàõ ýðõ á¿õèé òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷òàé áàéæ áîëíî. 15.2.Ýíý õóóëèéí 39.1-ä çààñàí ãýðýýãýýð òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëýã õ¿ëýýí àâñàíòºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà áàéíà. 15.3.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, ò¿¿íä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã Çàñãèéíãàçàð òîãòîîíî. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 59
  • 15.4.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýíýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 15.4.1.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí ýíý õóóëèéí 14.2.2, 14.2.3, 14.2.5, 14.2.8–äçààñàí áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéí ýíý õóóëèéí 16.5-ä çààñàí á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëýõ; 15.4.2.ýíý õóóëèéí 14.2.8-ä çààñàí òàéëàíã íýãòãýí õàðüÿà òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ. 16 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 16.1.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà íü ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãààã ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãààð õàíãàæ, àæëûí¿ð ä¿íã õàðèóöàõ ¿¿ðýã á¿õèé òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷òàé áàéíà. 16.2.Óëñûí Èõ Õóðàëä àæëàà øóóä õàðèóöàí òàéëàãíàäàã áàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóäçàõèðàã÷èéã õàðüÿàëàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òîãòîîíî. 16.3.Àéìàã, íèéñëýëèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä àæëàà õàðèóöàí òàéëàãíàäàãáàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã õàðüÿàëàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òîãòîîíî. 16.4.Äàðààõ àëáàí òóøààëòàí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ áàéíà: 16.4.1.Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí Òàìãûí ãàçðûí äýä äàðãà Ìîíãîë ÓëñûíÅðºíõèéëºã÷èéí áîëîí ò¿¿íèé Òàìãûí ãàçðûí òºñâèéí; 16.4.2.Óëñûí Èõ Õóðëûí Òàìãûí ãàçðûí Åðºíõèé íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Óëñûí ÈõÕóðëûí òºñâèéí; 16.4.3.Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã ýðõëýõ ãàçðûí òýðã¿¿í äýä äàðãà Åðºíõèé ñàéäûíòºñâèéí, Òýðã¿¿í Øàäàð ñàéä áîëîí Øàäàð ñàéäûí àæëûí àëáàíû, Çàñãèéí ãàçðûí Õýðýã ýðõëýõãàçðûí òºñâèéí; 16.4.4.òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí Òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà òóñáàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 16.4.5.àãåíòëàãèéí äàðãà òóñ àãåíòëàãèéí òºñâèéí; 16.4.6.¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí àæëûí àëáàíû äàðãà ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéíòºñâèéí; 16.4.7.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºëèéí àæëûí àëáàíû äàðãà òóñ çºâëºëèéíòºñâèéí; 16.4.8.Óëñûí äýýä ø¿¿õèéí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà Óëñûí äýýä ø¿¿õèéí òºñâèéí; 16.4.9.Ø¿¿õèéí åðºíõèé çºâëºëèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Ø¿¿õèéí åðºíõèéçºâëºëèéí àæëûí àëáàíû òºñâèéí; 16.4.10.Àâëèãàòàé òýìöýõ ãàçðûí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà òóñ áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 16.4.11.àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ñóì äóíäûí, ä¿¿ðãèéí áîëîí äàãíàñàí ø¿¿õèéí òàìãûíõýëòñèéí äàðãà òóõàéí øàòíû ø¿¿õèéí òºñâèéí; 16.4.12.Óëñûí åðºíõèé ïðîêóðîðûí ãàçðûí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà Óëñûí åðºíõèéïðîêóðîðûí ãàçðûí òºñâèéí; 16.4.13.àéìàã, íèéñëýëèéí ïðîêóðîðûí ãàçðûí Òàìãûí õýëòñèéí äàðãà òóõàéí øàòíûïðîêóðîðûí áàéãóóëëàãûí òºñâèéí; 16.4.14.àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí ÕóðëûíÒýðã¿¿ëýã÷äèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí òºñâèéí; 16.4.15.àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçðûí äàðãà òóõàéíøàòíû Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçðûí òºñâèéí; 16.4.16.Çàñãèéí ãàçðûí øóãàìààð àâ÷ áàéãàà õºíãºëºëòòýé çýýë áîëîí áóöàëòã¿éòóñëàìæèéí õºðºí㺺ð õýðýãæèæ áàéãàà òºñëèéí íýãæèéí äàðãà òóõàéí òºñëèéí òºñâèéí; 16.4.17.Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí çàõèðàã÷ òóõàéí ñàíãèéí òºñâèéí; 16.4.18.òºñâèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí äàðãà (çàõèðàë, ýðõëýã÷) òóõàéí áàéãóóëëàãûíòºñâèéí. 16.5.Òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü òºñâèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 16.5.1.òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ºäºð òóòìûí ¿éë àæèëëàãààã óäèðäàõ; 16.5.2.áàòëàãäñàí òºñºâ, õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷òàé áàéãóóëñàí ãýðýýíèé õ¿ðýýíä òºñâèéí õºðºíãèéã óäèðäàõ, çàðöóóëàëòàä íü õÿíàëòòàâèõ;60 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 16.5.3.áàòëàãäñàí öàëèíãèéí ñàí, îðîí òîîíû õÿçãààðò áàãòààí òºñâèéí áàéãóóëëàãûíîðîí òîî, àæèëëàã÷äûí öàëèí õºëñèéã òîãòîîõ; 16.5.4.òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íã äýýøë¿¿ëýõ; 16.5.5.áàòëàãäñàí òºñâèéã çîðèóëàëòûí äàãóó çàðöóóëàõ; 16.5.6.äîòîîä àóäèòûí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ; 16.5.7.áàéãóóëëàãûí ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýý, òàéëàí, ¿ðä¿íãèéí ãýðýýíèé áèåëýëòèéã ¿íýí çºâ ãàðãàõ, òîãòîîñîí õóãàöààíä òàéëàãíàõ; 16.5.8.ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãààñøààðäñàí ìýäýýëëèéã õóãàöààíä íü ãàðãàæ ºãºõ. 17 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà 17.1.Îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà, õàíäèâëàã÷ îðíîîñ Çàñãèéí ãàçðûí øóãàìààð Ìîíãîë Óëñàäîëãîæ áàéãàà çýýë, òóñëàìæààð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñëèéí íýãæ íü òºñâèéí áàéãóóëëàãà áàéíà. 17.2.Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëüä çààñíû äàãóó òºñâèéí áàéãóóëëàãûãñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà á¿ðòãýíý. 17.3.Òºñâèéí çàõèðàã÷èéí íýã óäààãèéí øèíæ ÷àíàðòàé, áàéíãûí áóñ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ íýãæ íü ò¿¿íèéã øóóä õàðüÿàëàõ òºñâèéí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãäàæ,òºñâèéí õàðèëöààíä îðîëöîíî. 18 äóãààð ç¿éë.Òóñãàé ñàí 18.1.Òºðèéí çàðèì ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òóñãàé ñàíãààð äàìæóóëàíã¿éöýòãýæ áîëíî. 18.2.Òóñãàé ñàí íü Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàí, îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàí ãýñýí òºðºëòýéáàéíà. 18.3.Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíã áàéãóóëàõ, ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èì, õýðýãæ¿¿ëýõ÷èã ¿¿ðýã, óã ñàíãèéí îðëîãî, ò¿¿íèé çàðöóóëàëòûí òàëààðõ õàðèëöààã õóóëèàð çîõèöóóëíà. 18.4.Îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàíã áàéãóóëàõ, ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èì, õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã¿¿ðýã, óã ñàíãèéí îðëîãî, ò¿¿íèé çàðöóóëàëòûí òàëààðõ õàðèëöààã ýíý õóóëèàð çîõèöóóëíà. 18.5.Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàí íü óëñûí òºñâèéí, îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàí íü îðîí íóòãèéíòºñâèéí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áàéíà. 18.6.Ýíý õóóëèéí 4.1.50-ä çààñàí ýðãýëòèéí ñàíãèéí ¿ëäýãäëèéã òºñºâò òàòàí òºâëºð¿¿ëýõàñóóäëûã òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òóõàé õóóëèàð øèéäâýðëýíý. 18.7.Ýðãýëòèéí ñàí áàéãóóëàõ, ýðãýëòèéí ñàíãèéí îðëîãî, çîðèóëàëò, çàðöóóëàëò, òàéëàãíàëòòàéõîëáîãäñîí õàðèëöààã Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëèàð çîõèöóóëíà. 19 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èéã òîìèëîõ, ÷ºëººëºõ 19.1.Á¿õ øàòíû òºñºâ íü òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷òîé áàéíà. 19.2.Ýíý õóóëèéí 14.1.3, 14.1.7, 14.1.8, 14.1.11, 14.1.12, 14.1.16-ä çààñàí òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷ íü òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷òîé áàéíà. 19.3.Ýíý õóóëèéí 19.1, 19.2-ò çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áîëîíòºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷, øóóä çàõèðàã÷ íü òºñâèéí àõëàõ íÿãòëàí áîäîã÷, íÿãòëàí áîäîã÷òîéáàéíà. 19.4.Ýíý õóóëèéí 14.1.3, 14.1.7, 14.1.8, 14.1.11, 14.1.12-ò çààñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷òóõàéí òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíûòºâ áàéãóóëëàãûí Òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàòàé çºâøèëöºí òîìèëæ, ÷ºëººëíº. 19.5.Ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàíáîäîã÷èéã àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷òàé, àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí åðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàëýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãàòàé çºâøèëöºí òîìèëæ,÷ºëººëíº. 19.6.Òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü òºñâèéí àõëàõ íÿãòëàíáîäîã÷èéã äàðààõ áàéäëààð çºâøèëöºí òîìèëæ, ÷ºëººëíº: 19.6.1.óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéíòºñºâò õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 61
  • íÿãòëàí áîäîã÷èéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí Òºðèéííàðèéí áè÷ãèéí äàðãàòàé; 19.6.2.ýíý õóóëèéí 39 ä¿ãýýð ç¿éëä çààñàí ãýðýýãýýð îðîí íóòàãò øèëæ¿¿ëñýí òºñâèéíòºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí áàéãóóëëàãûí àõëàõ íÿãòëàí áîäîã÷èéã àéìàã,íèéñëýëèéí òºðèéí ñàíãèéí õýëòñèéí äàðãàòàé; 19.6.3.àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ áàéãóóëëàãûí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéã, ñóìûí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõáàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéí òºñâèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéã àéìàã, íèéñëýëèéíòºðèéí ñàíãèéí õýëòñèéí äàðãàòàé òóñ òóñ; 19.6.4.ä¿¿ðãèéí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ áàéãóóëëàãûí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü ººðèéíòºñâèéí íÿãòëàí áîäîã÷èéã ä¿¿ðãèéí òºðèéí ñàíãèéí õýëòñèéí äàðãàòàé. 19.7.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà, òºðèéí ºì÷èò áîëîí òºðèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé àæ àõóéí íýãæèéíåðºíõèé íÿãòëàí áîäîã÷èä òàâèãäàõ øààðäëàãà, øàëãóóð æóðìûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýíòºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òîãòîîíî. 20 äóãààð ç¿éë.Ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí òîãòîëöîî 20.1.Á¿õ øàòíû òºñºâ áîëîâñðóóëàõ, òºñâèéí ã¿éöýòãýë, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, òàéëàãíàëòûãòºñâèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñ¿ëæýýãýýð äàìæóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. 20.2.Ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí òîãòîëöîîí äàõü ìýäýýëýë íü õîëáîãäîõ øèéäâýð, ýðõç¿éí àêò, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí áàðèìòààð áàòàëãààæñàí áàéíà. 20.3.Õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí òºñâèéí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ¿íýí çºâìýäýýëëèéã öàã õóãàöààíä íü îðóóëàõ, ìýäýýëëèéí ¿íäñýí áàðèìòûã á¿ðä¿¿ëýõ, á¿ðòãýõ, õàäãàëàõ,õàìãààëàõ ¿¿ðýãòýé. ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ Á¯ÒÝÖ 21 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí øàòëàë 21.1.Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñºâ íü óëñûí òºñºâ, îðîí íóòãèéí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûíñàíãèéí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñ⺺ñ á¿ðäýíý. 21.2.Îðîí íóòãèéí òºñºâ íü àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñ⺺ñ á¿ðäýíý. 21.3.Àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí äýýä øàòíû òºñºâ íü óëñûí òºñºâ, ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéíäýýä øàòíû òºñºâ íü àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâ áàéíà. 21.4.Òºñâèéí øàòëàë á¿ðä íîãäîõ îðëîãî, òóõàéí øàòíû òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéãõóóëèàð òîãòîîíî. 22 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí àíãèëàë 22.1.Òºñâèéã òîãòîîñîí àíãèëëûí äàãóó òºëºâëºæ, ã¿éöýòãýëèéã õýðýãæ¿¿ëæ, á¿ðòãýí,òàéëàãíàíà. 22.2.Òºñâèéã äîð äóðäñàíû äàãóó àíãèëíà: 22.2.1.òºñâèéí øàòëàëààð; 22.2.2.òºñâèéí çàõèðàã÷ààð; 22.2.3.ýäèéí çàñãèéí àíãèëëààð; 22.2.4.õºòºëáºðººð; 22.2.5.àðãà õýìæýýãýýð; 22.2.6.ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýðýýð. 22.3.Ýíý õóóëèéí 22.2-ò çààñàí àíãèëàë íü òºñâèéí àíõäàã÷ àíãèëàë áàéíà. 22.4.Øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çâýë ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâáàéãóóëëàãà òºñâèéí áóñàä àíãèëàë áîëîí òºñâèéí àíãèëëûí äóãààðëàëò (êîä)-ûí ò¿âøèíã òîãòîîæáîëíî. 22.5.Òºñâèéí àíãèëëûí ç¿éëä ñàíààòàéãààð áóðóó ìýäýýëýë îðóóëæ òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûíõýìæýýã ººð÷ëºõèéã õîðèãëîíî.62 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 22.6.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõ ¿å øàò á¿ðä òºñâèéí àíãèëëûã äàðààõáàéäëààð õýðýãëýíý: 22.6.1.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã òºñâèéíøàòëàë á¿ðýýð òîãòîîõ; 22.6.2.òºñâèéí çàðëàãûí äýýä õÿçãààðûã òºñâèéí øàòëàë, òýäãýýðò õàðüÿàëàãäàõòºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðýýð, çàðëàãûí òîìñãîñîí àíãèëëààð òîãòîîõ; 22.6.3.òºñâèéí òºëºâëºëò, á¿ðòãýë, òàéëàãíàëòûã òºñâèéí àíãèëëûí òºðºë òóñ á¿ðýýð,òýäãýýðèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûí äàãóó áýëòãýõ; 22.6.4.òºñºâ áàòëàõ ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà íü òºñâèéã øàòëàë á¿ðýýð, ò¿¿íäõàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, òýäãýýðèéí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, õ¿ðýõ ¿ð ä¿í,õºðºí㺠îðóóëàëòûí áîëîí êîíöåññûí ãýðýýãýýð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñºë, àðãà õýìæýý, òóñãàé ñàí, îðëîãî,ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð á¿ðýýð íü áàòëàõ; 22.6.5.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ººðèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã òºñâèéíòºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ á¿ðýýð, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãäàõã¿é òºñâèéã òºñâèéíøóóä çàõèðàã÷ á¿ðýýð, ýíý õóóëèéí 22.2.3-22.2.6-ä çààñàí àíãèëëààð, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí õàìò áàòëàõ; 22.6.6.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü ººðèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã òºñâèéí øóóäçàõèðàã÷ á¿ðýýð, ýíý õóóëèéí 22.2.3-22.2.6-ä çààñàí àíãèëëààð, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí õàìò áàòëàõ; 22.6.7.òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü áàòëàãäñàí òºñâèéã ýíý õóóëèéí 22.2.3-22.2.6-äçààñàí àíãèëëààð á¿ðòãýæ, òàéëàãíàõ; 22.6.8.òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ÿâöûí õÿíàëòûã ýíý õóóëèéí 22.2-ò çààñàí àíãèëëààðõèéõ áºãººä ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûí äîòîð òîìñãîñîí àíãèëëààð õÿíàëòûí ò¿âøèíãòîãòîîæ áîëíî. 22.7.Ýíý õóóëèéí 22.2-ò çààñàí òºñâèéí àíãèëëûí òºðºë á¿ðýýð äýëãýðýíã¿é àíãèëàë òîãòîîõ,ò¿¿íèéã òºñâèéí òºëºâëºëò, òàéëàãíàëò, ã¿éöýòãýëä àøèãëàõ æóðìûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàëýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òîãòîîíî. 22.8.Òºñâèéí àíãèëëûã Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí ñòàòèñòèêèéí îëîí óëñûí ñòàíäàðòàäíèéö¿¿ëýí õºðâ¿¿ëýõ àðãà÷ëàëûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâáàéãóóëëàãà òîãòîîíî. 22.9.Ýíý õóóëèéí 22.6.8-ä çààñàí àíãèëëààð òîãòîîñîí òºñâèéã ç¿éë õîîðîíä øèëæ¿¿ëýíçàðöóóëàõ ýðõèéã òºñâèéí çàõèðàã÷èéí àíãèëàë á¿ðýýð òîãòîîõ, òîìñãîñîí õÿíàëòûí ò¿âøèíãòîãòîîõ íèéòëýã æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð òîãòîîí ìºðä¿¿ëíý. 23 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí îðëîãî 23.1.Òºñâèéí îðëîãî íü òàòâàðûí îðëîãî, òàòâàðûí áóñ îðëîãîîñ á¿ðäýíý. 23.2.Òàòâàðûí îðëîãî íü Òàòâàðûí åðºíõèé õóóëèàð33 òîãòîîñîí àëáàí òàòâàð, òºëáºð,õóðààìæààñ á¿ðäýíý. 23.3.Òàòâàðûí áóñ îðëîãî íü òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéíºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíûíîãäîë àøèã, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð, òºðèéí áîëîíîðîí íóòãèéí ºì÷èéã õóâü÷èëñàí, õóäàëäñàí, ò¿ðýýñëýñíèé îðëîãî, òîðãóóëèéí îðëîãî, òºñâèéíáàéãóóëëàãûí òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãî, ãàäààä óëñ, îëîí óëñûí áàéãóóëëàãààñ àâñàí çýýë,òóñëàìæ áîëîí õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ áóñàä îðëîãîîñ á¿ðäýíý. 23.4.Óëñûí òºñâèéí òàòâàðûí îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.4.1.àæ àõóéí íýãæèéí îðëîãûí àëáàí òàòâàð; 23.4.2.íýìýãäñýí ºðòãèéí àëáàí òàòâàð; 23.4.3.îíöãîé àëáàí òàòâàð; 23.4.4.ãààëèéí àëáàí òàòâàð; 23.4.5.àâòî áåíçèí, äèçåëèéí ò¿ëøíèé àëáàí òàòâàð; 23.4.6.àøèãò ìàëòìàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºð; 23.4.7.àøèãò ìàëòìàëûí õàéãóóëûí áîëîí àøèãëàëòûí òóñãàé çºâøººðëèéí òºëáºð; 23.4.8.àãààðûí áîõèðäëûí òºëáºð; 23.4.9.Óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæèéí òóõàé õóóëèéí34 11.2-ò çààñàí óëñûí òýìäýãòèéíõóðààìæ.33 Òàòâàðûí åðºíõèé õóóëü “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2008 îíû 22 äóãààðò íèéòëýãäñýí.34 Óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 1 äóãààðò íèéòýãäñýí. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 63
  • 23.5.Óëñûí òºñâèéí òàòâàðûí áóñ îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.5.1.òºðèéí ºì÷èò áîëîí òºðèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí Õ¿íèéõºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëèéí 3.2.1-ä çààñíààñ áóñàä òºðèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíû íîãäîëàøèã; 23.5.2.òºðèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð áîëîí áîðëóóëñíû îðëîãî; 23.5.3.õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ áóñàä îðëîãî. 23.6.Àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí òàòâàðûí îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.6.1.íèéñëýë õîòûí àëáàí òàòâàð; 23.6.2.ãàçðûí òºëáºð; 23.6.3.¿ë õºäëºõ ýä õºðºíãèéí àëáàí òàòâàð; 23.6.4.àâòîòýýâðèéí áîëîí ººðºº ÿâàã÷ õýðýãñëèéí àëáàí òàòâàð. 23.6.5.¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíèé çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû òºëáºð; 23.6.6.Õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàðûí òóõàé35 õóóëèéí 8.1.1-ä çààñàí îðëîãîäíîãäîõ àëáàí òàòâàð 23.6.7.ºâ çàëãàìæëàë, áýëýãëýëèéí àëáàí òàòâàð; 23.6.8.ýíý õóóëèéí 23.4.9-ä çààñíààñ áóñàä óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæ. 23.7.Àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí òàòâàðûí áóñ îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.7.1.îðîí íóòãèéí ºì÷èò áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéíîðîí íóòãèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíû íîãäîë àøèã; 23.7.2.îðîí íóòãèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð áîëîí áîðëóóëñíûîðëîãî, õ¿¿, òîðãóóëèéí îðëîãî; 23.7.3.õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ áóñàäîðëîãî. 23.8.Ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí òàòâàðûí îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.8.1.Õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàðûí òóõàé õóóëèéí 8.1.1-ä çààñàí îðëîãîäíîãäîõ àëáàí òàòâàðààñ áóñàä õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàð; 23.8.2.áóóíû àëáàí òàòâàð; 23.8.3.ýíý õóóëèéí 23.4.9-ä çààñíààñ áóñàä óëñûí òýìäýãòèéí õóðààìæ; 23.8.4.àãíóóðûí íººö àøèãëàñíû òºëáºð, àí àìüòàí àãíàõ, áàðèõ çºâøººðëèéíõóðààìæ; 23.8.5.àøèãò ìàëòìàëààñ áóñàä áàéãàëèéí áàÿëàã àøèãëàõàä îëãîõ ýðõèéíçºâøººðëèéí õóðààìæ; 23.8.6.áàéãàëèéí óðãàìàë àøèãëàñíû òºëáºð; 23.8.7.îéãîîñ õýðýãëýýíèé ìîä, ò¿ëýý áýëòãýæ àøèãëàñíû òºëáºð; 23.8.8.ò¿ãýýìýë òàðõàöòàé àøèãò ìàëòìàë àøèãëàñíû òºëáºð; 23.8.9.õ¿í àìûí óíä, àõóéí õýðýãöýýíèé çîðèóëàëòààð óñ, ðàøààí àøèãëàñíûòºëáºð; 23.8.10.îðëîãûã íü òóõàé á¿ð òîäîðõîéëîõ áîëîìæã¿é àæèë, ¿éë÷èëãýý õóâèàðààýðõëýã÷ õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàð; 23.8.11.íîõîéíû àëáàí òàòâàð. 23.9.Ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí òàòâàðûí áóñ îðëîãî äàðààõ îðëîãîîñ á¿ðäýíý: 23.9.1.îðîí íóòãèéí ºì÷èò áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéíîðîí íóòãèéí ºì÷èä íîãäîõ õóâüöààíû íîãäîë àøèã; 23.9.2.îðîí íóòãèéí ºì÷èéí ýä õºðºíãèéã àøèãëàñíû òºëáºð áîëîí áîðëóóëñíûîðëîãî, õ¿¿, òîðãóóëèéí îðëîãî; 23.9.3.õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñºâò îðîõ áóñàä îðëîãî. 23.10.Ýíý õóóëèéí 25 äóãààð ç¿éëä çààñàí òóñëàìæèéí îðëîãî íü òºñâèéí îðëîãûí á¿ðýëäýõ¿¿íõýñýã áàéíà. 23.11.Ãàçàð, áàéãàëèéí áàÿëãèéí íººöèéã õóóëüä çààñàí õýëáýðýýð ýçýìøèõ, àøèãëàõ, çàõèðàíçàðöóóëàõòàé õîëáîãäîí áèé áîëîõ îðëîãî íü òºñâèéí îðëîãî áàéíà. 24 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí çàðëàãà 24.1.Òºñâèéí çàðëàãà íü óðñãàë çàðäàë, õºðºíãèéí çàðäëààñ á¿ðäýíý.35 Õóâü õ¿íèé îðëîãûí àëáàí òàòâàðûí òóõàé õóóëü- “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2006 îíû 38 äóãààðò íèéòëýãäñýí.64 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 24.2.Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò àæ àõóéí íýãæèéí ººðºº ñàíõ¿¿æ¿¿ëñíýýñ áóñàäõýëáýðýýð òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷ áèé áîëãîõ, õóäàëäàí àâàõ, õóóëèéí ýòãýýä ¿¿ñãýíáàéãóóëàõ çàðäàë, õóâü îðîëöîî, ä¿ðìèéí ñàíä îðóóëñàí õºðºíãº, ò¿¿íòýé õîëáîãäñîí á¿õ òºðëèéíñàíõ¿¿ãèéí õýðýãñýë íü òóõàéí øàòíû òºñâèéí çàðëàãà áàéíà. 24.3.Òàòâàðûí çàðëàãûã íýð òºðºë, ñàëáàð á¿ðýýð íü òºëºâëºæ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëä òóñãàíäýëãýðýíã¿é òàéëàãíàíà. 24.4.Òºñâèéí õºðºí㺺ð áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýã õóäàëäàí àâàõ àæèëëàãàà õóóëü òîãòîîìæèéíäàãóó çîõèîí áàéãóóëàãäààã¿é áîë òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æèëò ãàðãàõûã õîðèãëîíî. 24.5.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí áîëîí ò¿¿íèé ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé àãåíòëàã,õàðüÿà áàéãóóëëàãûí õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýý, àæèë, ¿éë÷èëãýýã òóõàéí òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷èéí õýðýãæ¿¿ëýõ àëü íýã õºòºëáºðò õàìðóóëñàí áàéíà. 25 äóãààð ç¿éë.Òóñëàìæèéí îðëîãî, ò¿¿ãýýð ñàíõ¿¿æèõ çàðëàãà 25.1.Òóñëàìæèéí îðëîãî íü äîð äóðäñàí õýëáýðòýé áàéíà: 25.1.1.îëîí óëñûí ãýðýýíèé äàãóó àâàõ õºãæëèéí òóñëàìæ; 25.1.2.òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò áóñ ýòãýýäýýñ àâàõ òóñëàìæ, õàíäèâ. 25.2.Ǻâõºí äîð äóðäñàí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã òºñâèéí áàéãóóëëàãà ýíý õóóëüäçààñàí æóðìûí äàãóó õàíäèâ, òóñëàìæ àâ÷ áîëíî: 25.2.1.ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýý; 25.2.2.á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýý; 25.2.3.ñî¸ëûí ¿éë÷èëãýý. 25.3.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí àâàõ òóñëàìæ, õàíäèâûí õýìæýý òóõàéí òºñºâòáàéãóóëëàãûí áàòëàãäñàí òºñâèéí 50 õóâèàñ õýòðýõã¿é áàéíà. 25.4.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ààðàà äàìæóóëàí äàðààõ òîõèîëäîëäòºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò áóñ õóóëèéí ýòãýýäýýñ ìºíãºí õºðºíãº, õºäëºõ ýä õºðºíãèéíõýëáýðýýð òóñëàìæ, õàíäèâ àâ÷ áîëíî: 25.4.1.ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð äóòàãäñàí õºòºëáºð, àðãà õýìæýýã ¿ðãýëæë¿¿ëýõ; 25.4.2.áàéãóóëëàãûí õ¿íèé íººöèéí ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí ñóðãàëòûíõºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëýõ. 25.5.Äàðààõ òîõèîëäëûã àøèã ñîíèðõëûí çºð÷èëòýé ãýæ ¿çýí òºñâèéí áàéãóóëëàãà õàíäèâ,òóñëàìæ àâàõûã õîðèãëîíî: 25.5.1.õàíäèâ, òóñëàìæ ºãñºí ýòãýýä íü òºñâèéí áàéãóóëëàãûí õýðýãöýýíä ººðèéíáàðààã õóäàëäàõ, àæèë ã¿éöýòãýõ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã áàéõ; 25.5.2.áàéãóóëëàãûí àæèëòíû ýíý õóóëèéí 25.4.2-ò çààñíààñ áóñàä íèéãìèéí àñóóäëûãøèéäâýðëýõ çîðèëãîòîé áàéõ. 25.6.Òóñëàìæèéí îðëîãîîñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýä òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýíä òàâèãäàõøààðäëàãûã íýãýí àäèë áàðèìòàëíà. 25.7.Òóñëàìæ, õàíäèâûí îðëîãûã õîëáîãäîõ æóðìûí äàãóó á¿ðòãýæ, ã¿éöýòãýëèéãòàéëàãíàíà. 25.8.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òóñëàìæ, õàíäèâ àâñàí òóõàé áàðèìòûí õóâèéã òºñâèéíàñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, ýñõ¿ë àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí òºðèéíñàíä íýã ñàðûí äîòîð õ¿ðã¿¿ëíý. 25.9.Õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò áóñ õóóëèéí ýòãýýäòàòâàð íîãäóóëñíû äàðààõ àøãààñ õàíäèâ, òóñëàìæ ºãíº. 25.10.Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò õóóëèéí ýòãýýä õàíäèâ, òóñëàìæ ºãºõèéãõîðèãëîíî. 25.11.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíèé äàãóó õºãæëèéí òóñëàìæ àâàõ, çàðöóóëàõ, óäèðäàõ,á¿ðòãýõ, òàéëàãíàõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã õóóëèàð çîõèöóóëíà. 25.12.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýýíä ººðººð çààãààã¿é áîë òóñëàìæèéí îðëîãûã òºðèéíñàíãèéí íýãäñýí äàíñàíä áàéðøóóëíà. 26 äóãààð ç¿éë.Ñàíõ¿¿ãèéí á¿ðòãýë, ñòàíäàðò 26.1.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà íü íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëîí óëñûí áîëîí ¿íäýñíèéñòàíäàðòûí äàãóó á¿ðýí àêêðóýë ñóóðüòàé íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë õºòºëíº. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 65
  • 26.2.Òºñâèéí á¿ðòãýëèéã òîõèðóóëñàí àêêðóýë ñóóðèàð á¿ðòãýæ, òàéëàãíàíà. 26.3.Óëñûí ñàëáàð, òºñâèéí á¿ðòãýëä àøèãëàõ íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿íäýñíèé ñòàíäàðòûãñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà áîëîâñðóóëæ, ìºðä¿¿ëíý. ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒªÑªË ÁÎËÎÂÑÐÓÓËÀÕ, ªÐÃªÍ ÌÝį¯ËÝÕ, ÁÀÒËÀÕ 27 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõàä òàâèãäàõ øààðäëàãà 27.1.Òºñâèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõàä Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàíøààðäëàãààñ ãàäíà äàðààõ øààðäëàãà òàâèãäàíà: 27.1.1.òºñâèéí çàð÷ìûã ìºðäëºã áîëãîõ; 27.1.2.ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëºâ áàéäàë, ä¿í øèíæèëãýý, òîîöîîíä ¿íäýñëýñýíáàéõ; 27.1.3.òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëæ, òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí áàéõ; 27.1.4.æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðò ¿íäýñëýñýí áàéõ; 27.1.5.òºñâèéí òºñëèéã õºòºëáºð, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðýýð òîäîðõîéëñîíáàéõ; 27.1.6.òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æèõ á¿õ áàéãóóëëàãûí òºñâèéã àëü íýã òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷èéí òºñâèéí òºñºëä õàìðóóëñàí áàéõ; 27.1.7.îðëîãî, çàðëàãûã äîòîîä ã¿éëãýýíýýñ áóñàä íèéò ã¿éëãýýíèé ä¿íãýýð òºëºâëºæ,á¿ðòãýæ, òàéëàãíàõ. 27.2.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð íü äàðààõøààðäëàãûã õàíãàñàí áàéíà: 27.2.1.òºñâèéí õÿçãààðûã óðñãàë áîëîí õºðºíãèéí çàðäëààð òîãòîîñîí áàéõ; 27.2.2.õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðò òóñãàãäàõ øèíý áîëîí ¿ðãýëæëýí õýðýãæèõòºñºë, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýðýýð àíãèëàí òóñãàõ. 27.3.Óëñûí òºñºâò õàìààðàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí òºñºë áýëòãýõíàðèéâ÷èëñàí çààâðûã òóñãàñàí òºñâèéí óäèðäàìæèéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéíçàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëíý. 27.4.Òºñâèéí óäèðäàìæèä äàðààõ ç¿éëèéã òóñãàíà: 27.4.1.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òîîöîî áîëîí ãàðãàñàíøèéäâýðèéí òàéëáàð; 27.4.2.Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëñàí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð; 27.4.3.óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë áîëîí Çàñãèéí ãàçðûí¿éë àæèëëàãààíû òºëºâëºãººíèé òàëààðõ áîäëîãûí óäèðäàìæ; 27.4.4.õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë áîëîâñðóóëàõàä òàâèãäàõ åðºíõèé áîëîí òóñãàéøààðäëàãà; 27.4.5.òºñâèéí òºñëèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí õ¿ñýëò ãàðãàõ åðºíõèé íºõöºë; 27.4.6.òºñâèéí òºñºë áýëòãýõ òóñãàé ìàÿãò, ò¿¿íèé çààâàð; 27.4.7.òºñâèéí òºñºë õ¿ðã¿¿ëýõ õóãàöàà. 27.5.Îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºñºë áýëòãýõ íàðèéâ÷èëñàí çààâðûã òºñâèéí óäèðäàìæèä òóñãàí,àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãàä õ¿ðã¿¿ëíý. 28 äóãààð ç¿éë.Óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðèéí òºëºâëºëò 28.1.Óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðò ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã óðò õóãàöààíä õàíãàõàä÷èãëýãäñýí, íýãýýñ äýýø æèëèéí õóãàöààíä õýðýãæèõ 30.0 òýðáóì òºãðºãººñ äýýø ºðòºã á¿õèé äýäá¿òýö, õºãæëèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýã õàìðóóëíà. 28.2.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðò òóñãóóëàõ òºñºë,àðãà õýìæýýíèé ñàíàëàà õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíûáàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëíý. 28.3.Õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãàñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí óëñûí õºðºíãº66 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • îðóóëàëòûí õºòºëáºðò òóñãàõ òºñºë, àðãà õýìæýýíèé òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë, õýðýãæ¿¿ëýõ äàðààëëûãäàðààõ ç¿éëèéã õàðãàëçàí òîãòîîíî: 28.3.1.óëñûí õºãæëèéí óðò áîëîí äóíä õóãàöààíû áîäëîãî; 28.3.2.ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã, õºðºí㺠îðóóëàëòûí ºãººæ; 28.3.3.íèéãìèéí à÷ õîëáîãäîë; 28.3.4.Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºð, òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë; 28.3.5.òºðººñ îëîí íèéòýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðò; 28.3.6.ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî; 28.3.7.á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí áîäëîãî; 28.3.8.îðîí íóòãèéí õºãæëèéí õýðýãöýý; 28.3.9.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë; 28.3.10.áîëçîøã¿é ºð òºëáºð áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí áóñàä ýðñäýëèéí ¿íýëãýý. 28.4.Õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãàýíý õóóëèéí 28.3.1-28.3.8-ä çààñíûã õàðãàëçàí óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðò òóñãàãäàõ30.0 òýðáóì òºãðºãººñ äýýø õýìæýýíèé òºñºë, àðãà õýìæýýíä òåõíèê, ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñëýëèéíóðüä÷èëñàí ñóäàëãààã õèéíý. 28.5.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà óëñûí õºðºíãºîðóóëàëòûí õºòºëáºðò òóñãàãäàõ òºñëèéã ýíý õóóëèéí 28.3.9, 28.3.10-ò çààñàí øààðäëàãûã õàíãàæáàéãàà ýñýõèéã õÿíàí áàòàëãààæóóëíà. 28.6.Õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà ýíýõóóëèéí 28.3.2, 28.3.3-ò çààñàí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã, íèéãìèéí à÷ õîëáîãäëûã õàðãàëçàí ¿çýõýä ¿ðä¿íòýé áîëîõ íü óðüä÷èëñàí ñóäàëãààãààð òîãòîîãäñîí íºõöºëä çóðàã òºñºâ, òåõíèê, ýäèéí çàñãèéí¿íäýñëýëèéí òîîöîî õèéíý. 28.7.Ýíý õóóëèéí 28.4, 28.6-ä çààñàí ñóäàëãàà, òîîöîî íü äàðààõ òºñºë, àðãà õýìæýýíäõàìààðàõã¿é: 28.7.1.¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, óëñûí áàòëàí õàìãààëàõ ¿éë àæèëëàãààòàéõîëáîãäñîí òºñºë, àðãà õýìæýý; 28.7.2.áàéãàëèéí ãàìøãèéí ¿ð äàãàâðûã àðèëãàõ, íºõºí ñýðãýýõ òºñºë, àðãà õýìæýý. 28.8.Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí òºðèéí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçàðóëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðèéã äºðâºí æèëä íýã óäàà áàòàëæ, æèë á¿ð òîäîòãîíî. 28.9.Õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãàæèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 15-íû äîòîð òóõàéí æèëä õèéãäýõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðèéíòîäîòãîëûí òºñëèéã Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëíý. 28.10.Óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðò òºñºâ, çýýë, òóñëàìæ áîëîí êîíöåññûí ãýðýý,Õºãæëèéí áàíêíû ñàíõ¿¿æèëòýýð õýðýãæèõ òºñºë, àðãà õýìæýý õàìààðíà. 28.11.Õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã, íèéãìèéí à÷ õîëáîãäëûã õàðãàëçàí ¿ð ä¿íãòîîöîõ àðãà÷ëàëûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, õºãæëèéí áîäëîãî,òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãûí äàðãà õàìòðàí áàòàëíà. 29 ä¿ãýýð ç¿éë.Õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºâëºëò 29.1.Óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä øèíýýð áîëîí ¿ðãýëæëýí õýðýãæèõõºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýíèé ñàíàëûã õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàëýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà, ò¿¿í÷ëýí ýíý õóóëèéí 28.1-ä çààñíààñ áóñàä, íèéò òºñºâòºðòºã íü 30.0 òýðáóì òºãðºãººñ áàãà ºðòºãòýé õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñëèéí ñàíàëûã òºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷ òºñâèéí óäèðäàìæèä çààñíû äàãóó òóñ òóñ áýëòãýæ ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàëýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä ýíý õóóëèéí 8.4.3-ò çààñàí õóãàöààíä èð¿¿ëíý. 29.2.Õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñëèéí ñàíàëä ¿íäñýí õºðºíãèéí àøèãëàëòòàé õîëáîîòîé óðñãàëçàðäàë, îðîí òîî, ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð çýðýã õîëáîãäîõ òîîöîîã õàâñàðãàæ, òºñºâò íºëººëºõà÷ààëëûí òàëààðõ ä¿ãíýëòèéã ãàðãàñàí áàéíà. 29.3.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, òóõàéí øàòíûÇàñàã äàðãà õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýíèé íèéò ñàíàëûã äàðààõ áàéäëààð æèëèéíòºñâèéí òºñºëä òóñãàíà: 29.3.1.äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðòáàãòààõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 67
  • 29.3.2.óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õºòºëáºðò áàãòñàí òºñºë, àðãà õýìæýýíèé íèéòºðòºã, ýõëýõ áîëîí äóóñàõ õóãàöàà, òºñâèéí æèëä çàðöóóëàõ õýìæýýãýýð òóñãàõ; 29.3.3.íýã æèëèéí äîòîð õýðýãæèæ äóóñàõ áîãèíî õóãàöààíû õºðºíãèéí óðñãàëçàñâàð, õºðºíãèéí øèíý÷ëýë, òîíîã òºõººðºìæ áîëîí áóñàä õºðºíãèéí òºñëèéã õºòºëáºð áîëîíòºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ààð òîîöîæ òóñãàõ; 29.3.4.ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ ¿ë õàìààðàí òºñºë íýã á¿ðèéã á¿ðýí õýìæýýãýýðòóñãàõ; 29.3.5.øèíýýð ýõëýõ áàðèëãà, áàéãóóëàìæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýíèéíèéò òºñºâò ºðò㺺ñ òóõàéí æèëä íîãäîõ õýñýã íü òºñºë, àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààíä òýíö¿¿õóâààðèëñàí õýìæýýíýýñ áàãàã¿é áàéõààð òîîöîæ òóñãàõ. 29.4.Õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºâò òåõíèê, ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñëýë õèéãäñýí, çóðàã òºñ⺺áàòëóóëñàí, õóóëüä çààñàí áóñàä çºâøººðºë îëãîãäñîí òºñºë, àðãà õýìæýýã òóñãàíà. 29.5.Ýíý õóóëèéí 28.3-ò çààñàí øààðäëàãûã íèéò òºñºâò ºðòºã íü 30.0 òýðáóì òºãðºãººñ áàãàºðòºãòýé õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýíä íýãýí àäèë ìºðäºíº. 29.6.Íèéò òºñºâò ºðòºã íü 30.0 òýðáóì òºãðºãººñ áàãà ºðòºãòýé õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë,àðãà õýìæýýíèé òåõíèê, ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñëýëèéí òîîöîî ñóäàëãààã òóõàéí àñóóäàë ýðõýëñýíòºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà õàðèóöàí õèéõ áºãººä ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéíçàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà ýíý õóóëèéí 28.6-ä çààñíû äàãóó òóõàéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñëèéí¿ð ä¿íòýé áîëîõûã òîãòîîñîí íºõöºëä òºñºâò òóñãàíà. 29.7.¯éëäâýðëýëèéí ò¿¿õèé ýäèéí ¿íèéí èíäåêñ íü áàòëàãäñàí òºñºâò òîîöñîí õýìæýýíýýñõî¸ð äàõèí ºññºí òîõèîëäîëä ò¿¿íèéã òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òîäîòãîëä òóñãàí ººð÷èëíº. 29.8.ÿéöýòãýã÷ áàéãóóëëàãûí áóðóóòàé ¿éë àæèëëàãààíààñ õàìààð÷ ýíý õóóëèéí 29.7-äçààñàí íºõöºë áàéäàë ¿¿ññýí íü õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºâò ºðòãèéã ººð÷ëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é. 30 äóãààð ç¿éë.Òºð áà õóâèéí õýâøëèéí ò¿íøëýë 30.1.Òºð áà õóâèéí õýâøëèéí ò¿íøëýëèéí äàðààõ õýëáýð áàéíà: 30.1.1.òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õóâèéí õýâøëèéí áàéãóóëëàãààð ã¿éöýòã¿¿ëýõ; 30.1.2.êîíöåññûí ãýðýýãýýð ã¿éöýòã¿¿ëýõ. 30.2.Òºð áà õóâèéí õýâøëèéí ò¿íøëýëèéã äàðààõ òîõèîëäîëä õýðýãæ¿¿ëíý: 30.2.1.õóâèéí õýâøëèéí ýçýìøèæ áàéãàà òåõíèê, òåõíîëîãè, ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãûíàðãà áàðèëûã òºðèéí ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëýõ; 30.2.2.õóâèéí õýâøèë äàíãààðàà õýðýãæ¿¿ëýõ áîëîìæã¿é, òºðèéí äýìæëýã çàéëøã¿éøààðäëàãàòàé òºñºë, àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõ; 30.2.3.òºñºë, àðãà õýìæýý íü ýäèéí çàñãèéí õóâüä ¿ð àøèãòàé íü òåõíèê, ýäèéí çàñãèéí¿íäýñëýëýýð íîòëîãäñîí áàéõ. 30.3.Òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí äóòàãäëûã íºõºõ, òºñ⺺ñ òºëºõ òºëáºðèéã õîéøëóóëàõçîðèëãîîð òºð áà õóâèéí õýâøëèéí ò¿íøëýëèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã õîðèãëîíî. 30.4.Êîíöåññûí ãýðýýãýýð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñºë, àðãà õýìæýý íü òºñâèéí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýãáàéíà. 30.5.Êîíöåññûí ãýðýýòýé õîëáîãäñîí õàðèëöààã õóóëèàð çîõèöóóëíà. 31 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí òºñºë 31.1.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí òºñºë äàðààõ øààðäëàãûã õàíãàñàíáàéíà: 31.1.1.ñàíõ¿¿æèëòèéã ¿íäñýí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýýíèéõ¿ðýýãýýð òîäîðõîéëñîí áàéõ; 31.1.2.õºòºëáºðèéí çîðèëãî, çîðèëò, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîäîðõîéëñîíáàéõ; 31.1.3.æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààñàí áàéõ; 31.1.4.ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýý, ò¿¿íä øààðäàãäàõõºðºíãèéí õýìæýýã õîëáîãäîõ õºòºëáºðò òóñãàñàí áàéõ; 31.1.5.ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíä òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ òýòãýâýð, òýòãýìæ, áóñàäñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýãèéí òºðºë, õýìæýýã õîëáîãäîõ õºòºëáºðò òóñãàñàí áàéõ;68 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 31.1.6.õóäàëäàí àâàõ áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíèé òºëºâëºãººíèé òºñëèéã õàâñàðãàñàíáàéõ. 31.2.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ýíý õóóëèéí 31.1.3-ò çààñàí õÿçãààðò áàãòààã¿é ñàíàëààòºñâèéí òºñëèéí òîîöîîíä òóñãàõã¿éãýýð õîëáîãäîõ ¿íäýñëýë, òàéëáàðûí õàìò èð¿¿ëíý. 31.3.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íü ýíý õóóëèéí31.1-ä çààñàí øààðäëàãûã õàíãààã¿é òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí òºñëèéã áóöààíà. 31.4.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí òºñºëä äàðààõ òîîöîîã õàâñàðãàíà: 31.4.1.òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ îðëîãûí òîîöîî; 31.4.2.òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûí òîîöîî; 31.4.3.øèíýýð õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýíèé òîîöîî; 31.4.4.íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí õóâüä à÷ õîëáîãäîëã¿é áîëñîí õºòºëáºð, òºñºë, àðãàõýìæýýã çîãñîîõ, ýñõ¿ë ñàíõ¿¿æèëòèéã áóóðóóëàõ ñàíàë, òîîöîî; 31.4.5.òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ä¿í øèíæèëãýýíèé òàéëàí áîëîí òóõàéí æèëèéíòºñâèéí õ¿ëýýãäýæ áàéãàà ã¿éöýòãýëèéí óðüä÷èëñàí òîîöîî; 31.4.6.òºñâèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ îðö, òºñºâ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð, õ¿ðýõ¿ð ä¿íã õºòºëáºðººð áîëîí ýäèéí çàñãèéí àíãèëëààð èëýðõèéëñýí çàðëàãûí õóâààðèëàëòûí òîîöîî; 31.4.7.êîíöåññûí ãýðýýãýýð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñºë, àðãà õýìæýýíèé ¿íäýñëýë, òîîöîî,Êîíöåññûí òóõàé õóóëèéí36 10.3-ò çààñàí ìýäýýëýë. 31.5.Çàñãèéí ãàçàð áîëîí Çàñàã äàðãûí çºâëºë íü òºñâèéí òºñëèéã òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷ á¿ðýýð õýëýëöýíý. 32 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí òºñëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ 32.1.Çàñãèéí ãàçàð óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ áîëîí Õ¿íèé õºãæèëñàíãèéí òºñâèéí òºñëèéã ýíý õóóëèéí 32.2-ò çààñàí òàíèëöóóëãûí õàìò ýíý õóóëèéí 8.4-ò çààñàíöàãëàáðûí äàãóó Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëíý. 32.2.Òºñâèéí òºñëèéí òàíèëöóóëãàä äàðààõ ç¿éëèéã òóñãàíà: 32.2.1.ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òóõàéí ¿åèéí íºõöºë áàéäëûí ¿íýëãýý, èðýýä¿éí ÷èãõàíäëàãûí òºñººëºë, òîîöîî; 32.2.2.ìàêðî ýäèéí çàñàã, òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ òàëààð Çàñãèéí ãàçðààñòóõàéí æèëä áàðèìòëàõ áîäëîãî, òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë, òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ àñóóäëûã òºñâèéíòºñºëä òóñãàñàí áàéäàë; 32.2.3.òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòîò ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöñîí áàéäàë; 32.2.4.òºñâèéí ã¿éöýòãýëä íºëººëæ áîëçîøã¿é ýðñäýëèéí ¿íýëãýý; 32.2.5.òºñâèéí æèëèéí òàòâàðûí çàðäëûí òîîöîîã òàòâàðûí îðëîãûí íýð òºðºëá¿ðýýð, ºìíºõ õî¸ð æèëèéí ã¿éöýòãýë, äàðààãèéí õî¸ð æèëèéí òºñººëºë; 32.2.6.õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýýíèé æàãñààëò /íýð òºðºë, ñàíõ¿¿æèëòèéí ýõ¿¿ñâýðýýð/; 32.2.7.ñàíõ¿¿æèëòèéã íü çîãñîîõ áîëîí áàãàñãàõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýýíèé æàãñààëò,ò¿¿íèé òºñºâò ¿ç¿¿ëýõ íºëººëºë, òàéëáàð; 32.2.8.ãàäààä çýýë, òóñëàìæèéí õºðºí㺺ð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñºë, àðãà õýìæýýíèéæàãñààëò /íýð òºðºë, îáúåêò, ¿íèéí ä¿íãýýð/; 32.2.9.òóñãàé ñàíãèéí îðëîãî, çàðëàãûí òîîöîî; 32.2.10.òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéíîðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí òºñºâò òºëºõ íîãäîë àøãèéí õýìæýý; 32.2.11.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðèéí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýý,ò¿¿íä øààðäàãäàõ îðö, õ¿ðýõ ¿ð ä¿í, ã¿éöýòãýëèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò, òýäãýýðòýé õîëáîãäñîí òàéëáàð,òàíèëöóóëãà; 32.2.12.òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä áîëîí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèéìýäýãäýëä íèéöýæ áàéãàà òàëààðõ òàéëáàð; 32.2.13.òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã ò¿ð áàðèìòëàõã¿é òîõèîëäîëä ò¿¿íèé ¿íäýñëýë,ñàíàë; 32.2.14.íýãäñýí òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí ¿ç¿¿ëýëòèéí õóðààíãóé òàéëáàð;36 Êîíöåññûí òóõàé õóóëü- “Òºðèéí ìýäýýëýë”ýìõòãýëèéí 2010 îíû 9 äóãààðò íèéòëýãäñýí. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 69
  • 32.2.15.òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûã òîîöñîí áàéäàë; 32.2.16.òºñºâ àëäàãäàëòàé òºëºâëºãäñºí áîë óã àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ òóõàéñàíàë; 32.2.17.Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí ¿ëäýãäýë, òºñëèéí çýýëèéí äîòîîä ýõ ¿¿ñâýðèéí õýìæýý,Çàñãèéí ãàçðààñ ãàðãàñàí áàòàëãàà, ò¿¿íèé ä¿í; 32.2.18.íýãäñýí òºñâèéí îðëîãûí íýã õóâèàñ õýòýðñýí ä¿íòýé òýíöýõ áîëçîøã¿é ºðòºëáºð, ò¿¿íýýñ ó÷èð÷ áîëçîøã¿é ýðñäýëèéí òîîöîî; 32.2.19.êîíöåññûí ãýðýýãýýð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñºë, àðãà õýìæýý, ò¿¿íèé ¿íäýñëýë,òîîöîî, Êîíöåññûí òóõàé õóóëèéí 10.3-ò çààñàí ìýäýýëýë; 32.2.20.òºñâèéí òºñºëòýé õîëáîãäóóëàí øèéäâýðë¿¿ëýõ õóóëü òîãòîîìæèéí òºñºë. 33 äóãààð ç¿éë.Óëñûí Èõ Õóðàë òºñºâ áàòëàõ 33.1.Óëñûí Èõ Õóðàë Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òóñãàé øààðäëàãûãõàíãàñàí óëñûí òºñºâ, Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ áîëîí Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñâèéãýíý õóóëèéí 8.4-ò çààñàí öàãëàáàðûí äàãóó õóóëü÷ëàí áàòàëíà. 33.2.Òºñºâò äàðààõ ç¿éëèéã òóñãàæ, áàòàëíà: 33.2.1.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí õàðüÿàëàãäàõ øàòíû òºñºâòºº òóõàéí æèëäòºâëºð¿¿ëýõ îðëîãî, õàðüÿàëàõ òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ººðèéí îðëîãî; 33.2.2.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òóõàéí æèëèéí òºñâèéí çàðëàãûí äýýäõýìæýý, óðñãàë áîëîí õºðºíãèéí çàðëàãûí äýýä õýìæýý, ¿¿íýýñ òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãèéíõýìæýý; 33.2.3.òºñâèéí àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð, Çàñãèéí ãàçðûí øèíýýð ¿¿ñãýõ ºð,ãàðãàõ áàòàëãààíû äýýä õÿçãààð, ìºíãºí ã¿éëãýýòýé õîëáîãäîõ õÿçãààðëàëò; 33.2.4.áóñàä øàòíû òºñºâò îëãîõ îðëîãûí øèëæ¿¿ëýã, ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã; 33.2.5.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ðèéí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, õºòºëáºðèéíõ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí òàëààðõ ÷àíàðûí áîëîí òîî õýìæýýíèé ¿ç¿¿ëýëòèéã õàâñðàëòààð; 33.2.6.õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýíèé æàãñààëòûã õàâñðàëòààð /íýð,áàéðøèë, õ¿÷èí ÷àäàë, õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöàà, òºñºâò ºðòºã, ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð, òóõàéí òºñâèéíæèëèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí ä¿í/; 33.2.7.êîíöåññûí ãýðýýãýýð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñºë, àðãà õýìæýýíèé æàãñààëò, òýäãýýðòòàâèãäàõ òóñãàé øààðäëàãà, íºõöºëèéã õàâñðàëòààð. 34 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí òîäîòãîë 34.1.Çàñãèéí ãàçàð äàðààõ òîõèîëäîëä òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òîäîòãîëûí òºñëèéãáîëîâñðóóëæ, Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëíý: 34.1.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûãáàðèìòëàõã¿é áàéõ íºõöºë áàéäàë ¿¿ññýí; 34.1.2.óðüä÷èëàí òîîöîõ áîëîìæã¿é íºõöºë áàéäëûí óëìààñ òºñâèéí îðëîãîáóóðàõ, çàðëàãà íýìýãäýæ, íýãäñýí òºñâèéí àëäàãäàë äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãóðâàí õóâèàðíýìýãäýõ; 34.1.3.ýíý õóóëèéí 29.7-ä çààñàí ¿íäýñëýë áèé áîëñîí òîõèîëäîëä áàòëàãäñàíõºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýíèé òºñºâò ºðòºãò ººð÷ëºëò îðóóëàõ; 34.1.4.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ õîîðîíä òºñâèéí çîõèöóóëàëò õèéõ. 34.2.Çàñàã äàðãà äàðààõ òîõèîëäîëä òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òîäîòãîëûã áîëîâñðóóëæ, òóõàéíøàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëíý: 34.2.1.äýýä øàòíû òºñºâò òîäîòãîë õèéñíèé óëìààñ òóõàéí øàòíû òºñºâò òîäîòãîëõèéõ çàéëøã¿é øààðäëàãà áèé áîëñîí; 34.2.2.óðüä÷èëàí òîîöîõ áîëîìæã¿é íºõöºë áàéäëûí óëìààñ òºñâèéí îðëîãî áóóðàõ,çàðëàãà íýìýãäýæ, îðîí íóòãèéí òºñºâ àëäàãäàëòàé áîëîõ íºõöºë áàéäàë áèé áîëñîí; 34.2.3.ýíý õóóëèéí 29.7-ä çààñàí ¿íäýñëýë áèé áîëñîí òîõèîëäîëä áàòëàãäñàíõºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýíèé òºñºâò ºðòºãò ººð÷ëºëò îðóóëàõ. 34.3.Òóõàéí æèëèéí òºñºâò òîäîòãîë õèéæ äóóñàõ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä äàðààõ õºòºëáºð, òºñºë,àðãà õýìæýýíèé õýðýãæèëò, ñàíõ¿¿æèëòèéã ò¿ð çîãñîîæ áîëíî:70 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 34.3.1.ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õýìæýý íü áàãàñàõààð, ýñõ¿ë õàñàãäàõààð òºñâèéí òîäîòãîëûíòºñºëä òóñãàñàí; 34.3.2.òóõàéí õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí àëèâàà ãýðýýáàéãóóëàãäààã¿é. ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒ, ïÉÖÝÒÃÝË 35 äóãààð ç¿éë.Òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñ 35.1.Ñàíõ¿¿ãèéí õºðºíãèéã Ìîíãîëáàíêèíä áàéðøèõ Òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñààðäàìæóóëàí óäèðäàíà. 35.2.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà íü òºâëºð¿¿ëñýí òºñâèéí îðëîãî áîëîí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíûîðëîãûã Òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñàíä ñààäã¿é áàéðøóóëíà. 35.3.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººð뺺ðáàíêèíä òóñäàà äàíñ íýýñíýýñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñºâò õàìààðàõ á¿õ ã¿éëãýýã Òºðèéí ñàíãèéííýãäñýí äàíñààð ã¿éöýòãýíý. 35.4.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí áè÷ãýýðèð¿¿ëñýí çºâøººðºëã¿éãýýð áàíê àëèâàà òºñâèéí áàéãóóëëàãàä äàíñ íýýõèéã õîðèãëîíî. 35.5.Áàíêèíä òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñíààñ ãàäóóð íýýñýí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí äàíñàíäòóõàéí øàòíû òºðèéí ñàí áîëîí òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãà ¿çëýã, õÿíàëò õèéí, ýíý õóóëèéí 35.3-òçààñàí çºâøººðºëã¿éãýýð íýýñýí äàíñûã õààëãàõ, õºðºíãèéã òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñàíä òàòàíòºâëºð¿¿ëíý. 35.6.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñíààñ ãàäóóð áàíêèíä äàíñ íýýõ,ò¿¿íèéã õààõòàé õîëáîãäñîí æóðìûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâáàéãóóëëàãà Ìîíãîëáàíêòàé õàìòðàí áàòàëíà. 36 äóãààð ç¿éë.Òºðèéí ñàíãèéí òîãòîëöîî 36.1.Òºðèéí ñàíãèéí òîãòîëöîî íü òºâ òºðèéí ñàí, àéìàã, íèéñëýëèéí òºðèéí ñàí, ñóì,ä¿¿ðãèéí òºðèéí ñàí, òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí òºðèéí ñàíãèéí íýãæ, òºñâèéí íÿãòëàíáîäîã÷ /öààøèä “òºðèéí ñàí” ãýõ/-îîñ á¿ðäýíý. 36.2.Òºâ òºðèéí ñàí íü ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä,àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí òºðèéí ñàí íü òóõàéí øàòíû Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçðûí äýðãýäáàéíà. 36.3.Ñóì, ä¿¿ðýãò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû÷èãëýë áîëîí òºñâèéí õýìæýýã íü õàðãàëçàí òºðºëæ¿¿ëæ, òýäãýýðò õàìààðàõ òºñâèéí áàéãóóëëàãóóäàäíÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ íýãäñýí àëáà áàéãóóëæ áîëíî. 36.4.Ýíý õóóëèéí 36.3-ò çààñàí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ àëáà áàéãóóëàõàñóóäëûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí çºâøººðñíººðàéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà øèéäâýðëýíý. 36.5.Ýíý õóóëèéí 36.3-ò çààñàí àëáà áàéãóóëñàí òîõèîëäîëä òºñâèéí áàéãóóëëàãàä óã àëáàòàéäàâõàðäñàí ÷èã ¿¿ðýã õýðýãæ¿¿ëýõ îðîí òîî áèé áîëãîõûã õîðèãëîíî. 36.6.Òºâ òºðèéí ñàí íü àéìàã, íèéñëýëèéí òºðèéí ñàí áîëîí òºðèéí çàõèðãààíû òºâáàéãóóëëàãûí òºðèéí ñàíãèéí íýãæèéí ¿éë àæèëëàãààíä, àéìàã, íèéñëýëèéí òºðèéí ñàí íü ñóì,ä¿¿ðãèéí òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààíä ñàíõ¿¿ãèéí äîòîîä õÿíàëòûã òóñ òóñ õýðýãæ¿¿ëíý. 37 äóãààð ç¿éë.Òºðèéí ñàíãèéí íèéòëýã ÷èã ¿¿ðýã 37.1.Òºðèéí ñàí äàðààõ íèéòëýã ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 37.1.1.òºñâèéí õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëàõ, ò¿¿íä õÿíàëò òàâèõ; 37.1.2.òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí ºäºð òóòìûí ã¿éëãýýã õèéõ; 37.1.3.òºñâèéí õÿíàëòûã çàðäëûí á¿ëýãëýñýí ä¿íãýýð õýðýãæ¿¿ëýõ; 37.1.4.òºñâèéí çàðëàãûí òºëáºðèéí äàðààëëûã òîãòîîõ; 37.1.5.òºñâèéí ã¿éëãýýã öàõèì ñèñòåìýýð õýðýãæ¿¿ëæ õÿíàëò òàâèõ; 37.1.6.òºñâèéã áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýý õóäàëäàí àâàõ ãýðýýíèé á¿ðòãýë áîëîíòºëáºðèéí äààëãàâàðòàé õàðüöóóëæ òºëáºðèéí àìëàëòûã á¿ðòãýõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 71
  • 37.1.7.òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãà, õºðºíãº, ºð òºëáºðèéã Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéíòóõàé õóóëèéí äàãóó õîëáîãäîõ äàíñàíä á¿ðòãýõ, òàéëàãíàõ; 37 37.1.8.òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðüò ¿íäýñëýí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí á¿ðòãýëèéíäàíñàíä ñàíõ¿¿æèëòèéí áîëîí çàðöóóëàëòûí ýðõ îëãîõ. 37.2.Òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààíû æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð áàòàëíà. 38 äóãààð ç¿éë.Òºâ òºðèéí ñàíãèéí ÷èã ¿¿ðýã 38.1.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºâ òºðèéíñàíãèéí äàðààõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 38.1.1.òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñûã óäèðäàõ; 38.1.2.òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààíû æóðàì, çààâðûã òºëáºð áîëîí îðëîãûíã¿éëãýýã ã¿éöýòãýõ æóðàì, çààâàð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ; 38.1.3.òºðèéí ñàíãèéí àæèëòíûã ìýðãýø¿¿ëýõ ÷èãëýëýýð ñóðãàëòûí õºòºëáºðáîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ; 38.1.4.òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààíû æóðàì, çààâðûã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ; 38.1.5.ìºíãºí õºðºíãèéí íýãäñýí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 38.1.6.óëñûí òºñºâ áîëîí Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñâèéí çàðëàãûã òîãòìîë õóãàöààíäñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìºíãºí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëýýñ á¿ðä¿¿ëýõ; 38.1.7.óëñûí òºñºâ áîëîí Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñâèéí çàðëàãûã òîãòìîë õóãàöààíäñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìºíãºí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñíû õ¿ðýýíä óëñûíòºñºâ áîëîí óëñûí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä òóõàéí æèëèéí ýöýñò õààãäñàí áàéõààð ìºíãºíõºðºíãèéí ºãëºã ¿¿ñãýí á¿ðä¿¿ëýõ; 38.1.8.õºðºíãèéí ÷ºëººò ¿ëäýãäëèéã Ìîíãîëáàíêààð äàìæóóëàí áîãèíî õóãàöààíûõºðºí㺠îðóóëàëòàä îðóóëàõ àñóóäëûã øèéäâýðëýõ; 38.1.9.òºñâèéí çàõèðàã÷èä ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ; 38.1.10.ñàíõ¿¿ãèéí õºðºíãº, ºð òºëáºðèéí íýãäñýí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 38.1.11.íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí, ìýäýýã íýãòãýí áîëîâñðóóëàõ; 38.1.12.òºñâèéí çàõèðàã÷èä òºëáºð òîîöîîíû ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ. 39 ä¿ãýýð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçðûí çàðèì ÷èã ¿¿ðãèéã îðîí íóòàãò òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõãýðýý 39.1.Ýíý õóóëèéí 14.1.6, 14.1.8-ä çààñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü àéìàã, íèéñëýëèéíÇàñàã äàðãàòàé ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéã îðîí íóòàãò òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõ ãýðýýãóëñûí òºñºâ áàòëàãäñàíààñ õîéø àæëûí 14 ºäðèéí äîòîð áàéãóóëíà. 39.2.Àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãàòàé ýíý õóóëèéí 39.1-ä çààñàíãýðýýã ñóì, ä¿¿ðãèéí ò¿âøèíä àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâ áàòëàãäñàíààñ õîéø àæëûí 14 ºäðèéí äîòîðáàéãóóëíà. 39.3.Ýíý õóóëèéí 39.1, 39.2-ò çààñàí ãýðýýíä äàðààõ íºõöºëèéã çààâàë òóñãàíà: 39.3.1.çàðëàãûí çîðèóëàëò; 39.3.2.¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã õàíãàõàä øààðäàãäàõ ñàíõ¿¿æèëòèéã òîäîðõîéëîõîäàøèãëàñàí òîîí áîëîí ÷àíàðûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò; 39.3.3.ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýëëèéã òàéëàãíàõàä òàâèãäàõ øààðäëàãà. 39.4.Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéãòºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõýä äàðààõ øààðäëàãà òàâèãäàíà: 39.4.1.òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãèéã îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãà áîëîíáóñàä ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòýä øèëæ¿¿ëýõã¿é áàéõ; 39.4.2.ºð, àâëàãà ¿¿ñãýõã¿é áàéõ; 39.4.3.¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðò, òîî õýìæýý, ÷àíàð, õ¿ðòýýìæèéã áóóðóóëàõã¿é áàéõ. 39.5.Ýíý õóóëèéí 39.1, 39.2-ò çààñàí ãýðýýíèé áèåëýëòèéã õîëáîãäîõ òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷ õàãàñ, á¿òýí æèëýýð ä¿ãíýæ, äîòîîä àóäèò õèéíý. 40 ä¿ãýýð ç¿éë.¯ð ä¿íãèéí ãýðýý 40.1.Òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü õàðüÿàëàãäàõ äýýäøàòíûõàà òºñâèéí çàõèðàã÷òàé òºñâèéí æèë ýõëýõýýñ ºìíº ¿ð ä¿íãèéí ãýðýý áàéãóóëíà.37 Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëü- “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2002 îíû 4 äóãààðò íèéòëýãäñýí.72 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 40.2.Ýíý õóóëèéí 40.1-ä çààñàí ¿ð ä¿íãèéí ãýðýýíä áàéãóóëëàãûí òºñâèéí æèëä õýðýãæ¿¿ëýõõºòºëáºð, àðãà õýìæýý, òýäãýýðèéí òºñºâ, õ¿ðýõ ¿ð ä¿í, ò¿¿íèéã ä¿ãíýõ òàëààð òóñãàñàí áàéíà. 40.3.¯ð ä¿íãèéí ãýðýýíèé áèåëýëòèéã õàðüÿàëàãäàõ äýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷ íü õàãàñ,á¿òýí æèëýýð ä¿ãíýíý. 40.4.¯ð ä¿íãèéí ãýðýýíèé áèåëýëò, õýðýãæèëòèéí ÿâö áàéäàëä ¿íäýñëýí ¿ð ä¿íãèéí ãýðýýãä¿ãíýõ ýðõ á¿õèé ýòãýýä íü äàðààõ àðãà õýìæýýã àâíà: 40.4.1.òºñâèéí ¿ð ä¿íã ñàéæðóóëàõ, õýðýãæèëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ òàëààð ¿¿ðýã ºã÷,õÿíàëò òàâüæ àæèëëàõ; 40.4.2.õóóëüä çààñàí á¿ðýí ýðõèéíõýý õ¿ðýýíä óðàìøóóëàõ, õàðèóöëàãà òîîöîõ. 41 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëàõ 41.1.Áàòëàãäñàí òºñâèéã õýðýãæ¿¿ëýõ íàðèéâ÷èëñàí õóâààðü, òºñâèéí äýëãýðýíã¿é õóâààðèëàëò,òºñâèéí çàðöóóëàëò áîëîí á¿ðä¿¿ëýëòýä òàâèõ õÿíàëòûã òºñâèéí ñàð, óëèðëûí áàòëàãäñàí õóâààðèéíäàãóó õýðýãæ¿¿ëíý. 41.2.Á¿õ øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷ òºñâèéí õýðýãæèëòèéí òàëààð äàðààõ ¿¿ðýã õ¿ëýýíý: 41.2.1.õóóëèéí äàãóó óëñ, îðîí íóòãèéí òºñºâò îðóóëàõ áîëîí òóõàéí òºñâèéíáàéãóóëëàãûí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûã á¿ðýí òºâëºð¿¿ëýõ; 41.2.2.áàòëàãäñàí òºñâèéí õ¿ðýýíä çàðëàãà ãàðãàõ; 41.2.3.òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó õýðýãæ¿¿ëæ, òàéëàãíàõ; 41.2.4.òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã áàðèìòàëæ àæèëëàõ; 41.2.5.ýíý õóóëèéí 37.1.8-ä çààñàí ýðõèéí õ¿ðýýíä òºñâèéí áàéãóóëëàãûí çàðäëûãñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 41.2.6.òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí õºðºí㺺ð õóäàëäàí àâàõ áàðàà, àæèë,¿éë÷èëãýýíèé ã¿éöýòãýëèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýý õóäàëäàí àâàõ àæèëëàãààíûãýðýý, òºëáºðèéí õóâààðèéã ¿íäýñëýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 41.2.7.õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã õàíãàæ àæèëëàõ. 41.3.Òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí ñàíàëûã ¿íäýñëýíýíý õóóëèéí 11 ä¿ãýýð ç¿éë, 65.1, 66.1-ä çààñàí ýðõ á¿õèé ýòãýýä áàòàëæ, ìºðä¿¿ëíý. 41.4.Òºñâèéí æèë ýõëýõýä òºñºâ áàòëàãäààã¿é áàéõ íºõöºë áàéäàë ¿¿ñâýë òºñºâ áàòëàãäàõõ¿ðòýë òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí ò¿ð ãîðèìûã ýíý õóóëèéí 41.6-ä çààñàí ýðõ á¿õèé ýòãýýä òîãòîîæ,òºñâèéí çàðëàãûã äàðààõ áàéäëààð ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý: 41.4.1.òºñâèéí áàéãóóëëàãàä àæèëòíû öàëèíã õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýãýýðíü; 41.4.2.íèéãìèéí õàëàìæèéí áîëîí íèéãìèéí äààòãàëûí òýòãýâýð, òýòãýìæèéã äîîäõýìæýýãýýð íü; 41.4.3.Çàñãèéí ãàçðûí íººö ñàí, Çàñàã äàðãûí íººö õºðºíãèéã ºìíºõ îíû ò¿âøèíä; 41.4.4.áàòëàí õàìãààëàõ, ýð¿¿ë ìýíä, áîëîâñðîë, õèë õàìãààëàõ, äîòîîäûí öýðýã,¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ, ø¿¿õ, ïðîêóðîðûí áàéãóóëëàãà, öàãäàà, îíöãîé áàéäàë, òàòâàð,ãààëü, ìýðãýæëèéí õÿíàëò áîëîí áóñàä òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí ¿éë àæèëëàãààíûóðñãàë çàðäëûã ºìíºõ îíû ò¿âøèíä; 41.4.5.ýíý õóóëèéí 41.4.4-ò çààñíààñ áóñàä òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí ¿éëàæèëëàãààíû óðñãàë òºñâèéã òýäãýýðèéí ºìíºõ îíû óðñãàë òºñâèéí 50 õóâèàð; 41.4.6.Çàñãèéí ãàçðûí çýýëèéí ¿íäñýí áîëîí õ¿¿ãèéí òºëáºðèéã óã çýýëèéí ãýðýýíäçààñàí õóãàöàà, òºëáºðèéí õýìæýýã áàðèìòëàí. 41.5.Äîîä øàòíû òºñºâò õàìààðàõ ¿éë àæèëëàãààíû ýíý õóóëèéí 41.4-ò çààñàí ñàíõ¿¿æèëòèéíäóòàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîð äýýä øàòíû òºñ⺺ñ áîãèíî õóãàöààíû çýýë îëãîæ áîëíî. 41.6.Ñàíõ¿¿æèëòèéí ò¿ð ãîðèì, ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òºñâèéí ñàð óëèðëûí õóâààðèéãñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà, ýñõ¿ë àéìàã, íèéñëýëèéíÇàñàã äàðãà òîãòîîí, ìºðä¿¿ëíý. 41.7.Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí áàòëàãäñàí òºñºâ, ººðèéí îðëîãî, çàðëàãûí õýìíýëò, òýäãýýðèéíçàðöóóëàëò, ã¿éöýòãýëèéí èë òîä áàéäëûã õàíãàõ, îëîí íèéò, áàéãóóëëàãûí õàìò îëîíä íýýëòòýéáàéõ øààðäëàãà, íºõöºëèéã òîãòîîñîí æóðìûã Çàñãèéí ãàçàð áàòàëíà. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 73
  • 42 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñºâò çîõèöóóëàëò õèéõ 42.1.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ õîîðîíäûí òºñâèéí çîõèöóóëàëòûã çºâõºí òóõàéí æèëèéíòºñºâò òîäîòãîë õèéæ øèéäâýðëýíý. 42.2.Òºñâèéí çàõèðàã÷ òºñºâòºº äàðààõ áàéäëààð çîõèöóóëàëò õèéæ áîëíî: 42.2.1.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü: 42.2.1.à.ººðèéí òºñâèéí áàãöàä õàìààðàõ õºòºëáºð õîîðîíä; 42.2.1.á.ò¿¿íä øóóä õàðüÿàëàãäàõ òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷äûí òºñºâ õîîðîíä; 42.2.1.â.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷äûí òºñºâ õîîðîíä; 42.2.1.ã.ò¿¿íä øóóä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷äûí òºñºâ õîîðîíä. 42.2.2.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íä õàìààðàõ òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷äûíòºñºâ õîîðîíä; 42.2.3.òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷ íü çºâõºí ººðèéí óðñãàë çàðäàëä. 42.3.Òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéí òºñºâòºº çîõèöóóëàëò õèéõ àñóóäëûã äàðààõ áàéäëààðøèéäâýðëýíý: 42.3.1.òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñºâò çîõèöóóëàëò õèéõ ñàíàëàà õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéíòºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷èä õàðüÿàëàãääàãã¿é áîë òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 42.3.2.òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü ñàíàëàà õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 42.3.3.çîõèöóóëàëò õèéõ ñàíàë íü óëñûí òºñºâ, Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ,Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâò õàìààðàõààð áîë òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ñàíàëààñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä, îðîí íóòãèéí òºñºâòõàìààðàõààð áîë ñàíàëàà àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãàä òóñ òóñ õ¿ðã¿¿ëýõ; 42.3.4.ýíý õóóëèéí 42.3.3-ò çààñàí áàéãóóëëàãà, ýñõ¿ë àëáàí òóøààëòàí íü ýíý õóóëèéí42.2-ò çààñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷äûí ñàíàëûã õÿíàæ, çºâøººðñíèé äàãóó òºñâèéí ñàð,óëèðëûí õóâààðüò ººð÷ëºëò îðóóëàí øèéäâýðëýõ. 42.4.Ýíý õóóëèéí 42.2-ò çààñàí òºñâèéí çîõèöóóëàëòûã õèéõýä äýýä øàòíû òºñâèéíçàõèðàã÷èéí çºâøººðëèéã àâíà. 42.5.Ýíý õóóëèéí 15.2-ò çààñàí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íä õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéíøóóä çàõèðàã÷èéí òºñºâò çîõèöóóëàëò õèéõ àñóóäëûã ººðèéí áàòàëñàí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðüòººð÷ëºëò îðóóëàí øèéäâýðëýíý. 42.6.Òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñºâò çîõèöóóëàëò õèéõ õÿçãààð, íºõöºë, æóðìûã ñàíõ¿¿, òºñâèéíàñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í áàòàëíà. 42.7.Òºñºâò çîõèöóóëàëò õèéõäýý õºðºíãèéí áîëîí óðñãàë çàðäëûã õîîðîíä íü øèëæ¿¿ëýõ,òºñºâò òóñãàãäààã¿é øèíý õºòºëáºð, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõèéã õîðèãëîíî. 43 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí æèë äàìæèí õýðýãæèõ àðãà õýìæýýíèé çîõèöóóëàëò 43.1.Òóõàéí òºñâèéí æèëä àøèãëàãäààã¿é òºñâèéí äàðààõ ¿ëäýãäëèéã òºñâèéí äàðààãèéíæèëä ¿ðãýëæë¿¿ëýí çàðöóóëæ áîëíî: 43.1.1.Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí áè÷èã, çýýëèéí ¿íäñýí áîëîí õ¿¿ãèéí òºëáºð; 43.1.2.òºñºë, àðãà õýìæýýíèé îíöëîãîîñ øàëòãààëàí ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ìº÷ëºã íüòºñâèéí æèëýýñ çºð¿¿òýé õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýíèé òºñºâ; 43.1.3.Óëñûí Èõ Õóðëààñ ñî¸ðõîí áàòàëñàí, Çàñãèéí ãàçàð õîîðîíäûí ãýðýýãýýð áîëîíîëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí õºíãºëºëòòýé çýýëýýð õýðýãæ¿¿ëýõ òºñºë, àðãà õýìæýýíèé òºñºâ; 43.1.4.ýíý õóóëèéí 44.6-ä çààñíààñ áóñàä òºñâèéí óðàìøóóëàë; 43.1.5.òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò áóñ ýòãýýäýýñ àâñàí òóñëàìæ, õàíäèâ. 43.2.Çàðöóóëàõ ýðõ íü äàðààãèéí òºñâèéí æèëä äàìæñàí, ýíý õóóëèéí 43.1.3-ò çààñíààñáóñàä òºñâèéí íèéò ä¿í íü òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òóõàéí æèëèéí òºñâèéí ãóðâàíõóâèàñ õýòðýõã¿é áºãººä ò¿¿íýýñ äàâñàí õýñãèéã òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé äàíñàíä òàòàíòºâëºð¿¿ëíý.74 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 43.3.Òºñâèéí æèë äóóñàõàä Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëüä38 çààñàí ýðãýëòèéíñàíãèéí ¿ëäýãäýë õºðºíãèéã òºñºâò òàòàí òºâëºð¿¿ëýõ àñóóäëûã ýíý õóóëèéí 18.6-ä çààñíû äàãóóøèéäâýðëýõ áºãººä òóõàéí õºðºíãèéã äàðààãèéí æèëèéí áàòëàãäñàí òºñâèéí äàãóó çàðöóóëíà. 43.4.Òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ýíý õóóëèéí 43.1.2-ò çààñàí òºñâèéã äàðààãèéí òºñâèéí æèëèéí 3äóãààð ñàðûí 31-íèé ºäºð õ¿ðòýëõ õóãàöààíä çàðöóóëàõ ýðõòýé. 43.5.Òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ýíý õóóëèéí 43.1.3, 43.1.5-ä çààñíààñ áóñàä òºñâèéã õî¸ð òºñâèéíæèë äàìæóóëàí çàðöóóëàõã¿é. 43.6.Òºñºâ çàðöóóëàõ ýðõèéã äàðààãèéí òºñâèéí æèëä øèëæ¿¿ëñýí íü áàòëàãäñàí òºñ⺺ðõýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýýíèé òóõàéí æèëä õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí çîðèëòîò ò¿âøèíã áóóðóóëàõ¿íäýñëýë áîëîõã¿é. 44 ä¿ãýýð ç¿éë.Òóñëàõ ¿éë àæèëëàãàà 44.1.Òºñâèéí áàéãóóëëàãà äàðààõ øààðäëàãûã õàíãàñàí òîõèîëäîëä òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààÿâóóëæ, îðëîãî îëæ áîëíî: 44.1.1.òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ óðüä÷èëàí áè÷ãýýð çºâøººðñºí áàéõ; 44.1.2.òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíààñ àëäàãäàë ó÷èðâàë ò¿¿íèéã íºõºõ òºñâèéí áóñ ýõ¿¿ñâýðèéã òºëºâëºñºí áàéõ; 44.1.3.ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàí áîëîí ¿ð ä¿íãèéí ãýðýýíä óã ¿éë àæèëëàãààíû òàëààð çîõèõ¸ñîîð òóñãàñàí áàéõ; 44.1.4.áàéãóóëëàãûí õºðºíãèéã çîðèóëàëò áóñààð àøèãëààã¿é, àæèëòíûã ¿¿ðýãòàæëààñ íü õºíäèéð¿¿ëýýã¿é áàéõ; 44.1.5.òóñëàõ ¿éë àæèëëàãàà ýðõëýõ íü òóõàéí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðýã,¿íäñýí ¿éë àæèëëàãààíä õàðøëàõã¿é áàéõ. 44.2.Òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàëä òóõàéí ¿éë àæèëëàãààã ýðõëýõòýé õîëáîãäñîí øóóäáîëîí øóóä áóñ á¿õ òºðëèéí çàðäàë, ºãëºã, ñàíõ¿¿ãèéí ¿¿ðãèéã îðóóëæ òîîöíî. 44.3.¯íäñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàðäëààñ òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíä çîðèóëæ øóóä áîëîí øóóäáóñààð õºðºí㺠çàðöóóëàõûã õîðèãëîíî. 44.4.Òóñëàõ ¿éë àæèëëàãàà ýðõëýõ çºâøººðëèéã òºñâèéí æèëèéí äóíäóóð àâñàí áîë ò¿¿íèéòºñâèéã íýìýëò òºñºâ õýëáýðýýð, áóñàä òîõèîëäîëä òóõàéí æèëèéí òºñºâò òóñãàí õýðýãæ¿¿ëíý. 44.5.Òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íä áèé áîëîõ àøãèéã äàðààõ ç¿éëä çàðöóóëíà: 44.5.1.òóõàéí áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí ¿éë àæèëëàãààíû òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéãáóóðóóëàõ; 44.5.2.òóõàéí ñàëáàð áîëîí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ çîðèóëàëò á¿õèéõºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ; 44.5.3.òóõàéí ñàëáàð áîëîí áàéãóóëëàãûí àæèëëàã÷äûí íèéãìèéí àñóóäëûãøèéäâýðëýõ. 44.6.¯ëäýãäýë àøãèéã òºñâèéí æèëèéí ýöýñò òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé äàíñàíä òàòàíòºâëºð¿¿ëíý. 44.7.Òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íä áèé áîëñîí àøãèéã ýíý õóóëèéí 44.5.2, 44.5.3-òçààñàí çîðèóëàëòààð çàðöóóëàõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã ýíý õóóëèéí 46 äóãààð ç¿éëä çààñíû äàãóóçîõèöóóëíà. 45 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí çàðëàãûí õýìíýëò 45.1.Òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí äàðààõ çàðöóóëàãäààã¿é ¿ëäýãäëèéã òºñâèéí çàðëàãûíõýìíýëòýä òîîöíî: 45.1.1.óðñãàë òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõ áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýý õóäàëäàí àâàõ ¿éëàæèëëàãààíû ¿åä íýãæèä íîãäîõ ºðòºã, ¿íý íü áóóðñíû óëìààñ áèé áîëñîí ¿ëäýãäëèéã; 45.1.2.òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíû çàðäëûí ¿ð àøãèéã íýìýãä¿¿ëæ,÷àíàðûã áóóðóóëàõã¿éãýýð íýãæèä íîãäîõ ºðòºã, çàðäëûã áóóðóóëñíààñ áèé áîëîõ ¿ëäýãäëèéã; 45.1.3.íýãæèä íîãäîõ íîðì, íîðìàòèâààð òîîöîí òºñâèéã íü áàòàëñàí òºñºë, àðãàõýìæýý, ¿éë àæèëëàãààíû ÷àíàðûã áóóðóóëàõã¿éãýýð íýãæèéí ºðòºã, çàðäëûã áóóðóóëñíààñ áèéáîëîõ ¿ëäýãäëèéã.38 Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëü- “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2006 îíû 7 äóãààðò íèéòëýãäñýí. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 75
  • 45.2.Òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí äàðààõ çàðöóóëàãäààã¿é ¿ëäýãäëèéã òºñâèéí õýìíýëòýäòîîöîõã¿é áºãººä òóõàéí ¿ëäýãäëèéã òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé äàíñàíä òºâëºð¿¿ëíý: 45.2.1.íýãæèä íîãäîõ íîðì, íîðìàòèâààð òîîöîí òºñâèéã íü áàòàëñàí áà ã¿éöýòãýë íüàíõ òîîöñîí íýãæèéí òîî õýìæýýíýýñ áàãà áîë; 45.2.2.òºëºâëºñºí òºñºë, àðãà õýìæýý õýðýãæýýã¿éí óëìààñ, ýñõ¿ë òîî õýìæýý íüáóóðñíààñ áèé áîëñîí ¿ëäýãäýë; 45.2.3.õºðºí㺠îðóóëàëòûí õóäàëäàí àâàõ ¿éë àæèëëàãààíû ¿åä íýãæèä íîãäîõ ºðòºã,¿íý, òîî õýìæýý íü áóóðñíààñ áèé áîëñîí ¿ëäýãäýë; 45.2.4.òºñâèéí áàéãóóëëàãà íü áàòëàãäñàí òîîíîîñ äóòóó îðîí òîîãîîð àæèëëàñíààñáèé áîëñîí òºñâèéí ¿ëäýãäýë. 46 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí óðàìøóóëàë 46.1.Òºñâèéí çàõèðàã÷èä òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû àøèã, òºñâèéí çàðëàãûí õýìíýëò áîëîíòºñâèéí çàõèðàã÷èéí ¿ð ä¿íãèéí ãýðýýíèé óðàìøóóëëûã òºñâèéí óðàìøóóëàë áîëãîí òóñ òóñ îëãîæáîëíî. 46.2.Ýíý õóóëèéí 46.1-ä çààñàí óðàìøóóëàë îëãîõîä øààðäàãäàõ õºðºíãèéã òóõàéí æèëèéíõ¿ëýýãäýæ áàéãàà ã¿éöýòãýëä ¿íäýñëýí òóõàéí øàòíû òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºñâèéí åðºíõèéëºíçàõèðàã÷èéí äàðàà æèëèéí òºñâèéí áàãöàä òóñãàí áàòàëæ, ò¿¿íèé øèéäâýðýýð îëãîíî. 46.3.Ýíý õóóëèéí 46.1-ä çààñàí óðàìøóóëëûã õýðõýí çàðöóóëàõ àñóóäëûã áàéãóóëëàãûííèéò àæèëòíûã îðîëöóóëñàí õàìò îëíû õóðëààð õýëýëöýí, ò¿¿íèéã ¿íäýñëýí øèéäâýðëýõ áºãººäóã õóðëûí òýìäýãëýë áîëîí øèéäâýðèéí õóâèéã òóõàéí øàòíû òºðèéí ñàíä õ¿ðã¿¿ëýõ áà ò¿¿íèéã¿íäýñëýí óðàìøóóëëûã çàðöóóëàõ ýðõèéã îëãîíî. 46.4.Òºñâèéí óðàìøóóëëûã ýíý õóóëèéí 44.5-ä çààñàí àðãà õýìæýý áîëîí áàéãóóëëàãûí õàìòîëíûã àæëûí ¿ð ä¿íã íü õàðãàëçàí óðàìøóóëàõ, íèéò àæèëòíû íèéãìèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõçýðýã íèéòëýã àðãà õýìæýýíä çàðöóóëíà. 46.5.Òºñâèéí óðàìøóóëàë îëãîõ õóâü, õýìæýý, øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò, ò¿¿íèéã çàðöóóëàõ,òàéëàãíàõ, íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëä òóñãàõ, õÿíàëò òàâèõ æóðìûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýíÇàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í áàòàëíà. 46.6.Òºñâèéí óðàìøóóëëûã æèëèéí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã Óëñûí Èõ Õóðàë, ýñõ¿ë èðãýäèéíҺ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëñíýýñ õîéø íýã ñàðûí äîòîð òîãòîîæ, îëãîíî. 47 äóãààð ç¿éë.Íýìýëò òºñºâ 47.1.Òºñâèéí çàõèðàã÷ íü äàðààõ íýìýëò òºñâèéã õîëáîãäîõ òºñºë, àðãà õýìæýýíä çàðöóóëæáîëíî: 47.1.1.òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò áóñ ýòãýýäýýñ àâñàí õàíäèâ, òóñëàìæ; 47.1.2.òºñâèéí æèëèéí ÿâöàä Óëñûí Èõ Õóðëààñ ñî¸ðõîí áàòàëñàí, Çàñãèéí ãàçàðõîîðîíäûí ãýðýý áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãààñ àâàõ õºíãºëºëòòýé çýýë; 47.1.3.Çàñãèéí ãàçðûí íººö ñàí, Çàñàã äàðãûí íººö õºðºíãº, ò¿¿íòýé àäèëòãàõàíãèëàãäààã¿é íººö õºðºí㺺ñ çîõèõ áàéãóóëëàãûí øèéäâýðèéí äàãóó òóõàéí òºñâèéí çàõèðàã÷èäõóâààðèëñàí õºðºíãº; 47.1.4.äýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñºâò òóñãàãäñàí òºñ⺺ñ äîîä øàòíûòºñâèéí çàõèðàã÷èä õóâààðèëñàí õºðºíãº; 47.1.5.òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ¿íäñýí ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä áèé áîëñîí íýìýëòîðëîãî; 47.1.6.òºñâèéí óðàìøóóëàë. 47.2.Íýìýëò òºñºâ, ò¿¿íòýé õîëáîãäñîí ¿éë àæèëëàãàà íü òºñâèéí íýãýí àäèë ñàíõ¿¿ãèéíáîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíãèéí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áàéíà. 47.3.Ýíý õóóëèéí 47.1.2, 47.1.5, 47.1.6-ä çààñàí îðëîãûã çºâõºí áàòëàãäñàí òºñâèéí õ¿ðýýíäçàðöóóëíà.76 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ªÌ× ÕªÐªÍê, ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ªÐÈÉÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÀ 48 äóãààð ç¿éë.ªì÷ õºðºí㺠48.1.Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷, õºðºíãèéí óäèðäëàãà, çîõèöóóëàëò, çàðöóóëàëò, á¿ðòãýë,òàéëàãíàëòòàé õîëáîîòîé õàðèëöààã òóñãàé õóóëèàð çîõèöóóëíà. 49 ä¿ãýýð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçàð ºð ¿¿ñãýõ 49.1.Çàñãèéí ãàçàð äàðààõ çîðèëãîîð ºð ¿¿ñãýæ áîëíî: 49.1.1.Çàñãèéí ãàçðûí òºñºë, õºòºëáºðèéã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 49.1.2.óëñûí òºëáºðèéí òýíöëèéã äýìæèõ çîðèëãîîð Ìîíãîëáàíêíû ãàäààä öýâýðàëáàí íººöèéã íýìýãä¿¿ëýõ; 49.1.3.òºñâèéí àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 49.1.4.õ¿¿ãèéí õýìæýý áîëîí çàðäëûã áóóðóóëàõ çîðèëãîîð ºðèéã äàõèíñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 49.1.5.óëñûí òºñâèéí óëèðëûí ÷àíàðòàé îðëîãûí äóòàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ. 49.2.Ýíý õóóëèéí 49.1.4-ò çààñíû äàãóó ºðèéã äàõèí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõäýý ò¿¿íèé õóãàöààãñóíãàõûã õîðèãëîíî. 49.3.ªð ¿¿ñãýæ á¿ðä¿¿ëñýí ýõ ¿¿ñâýðèéã çºâõºí òºñºâò òóñãàí, áàòàëñàí õºòºëáºð, òºñºë,àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýä çàðöóóëíà. 50 äóãààð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçàð çýýë îëãîõ 50.1.Òóõàéí æèëèéí òºñâèéí õóóëèàð ýõ ¿¿ñâýð íü áàòëàãäñàí òîõèîëäîëä óëñûí òºñ⺺ñäàðààõ çîðèëãîîð çýýë îëãîæ áîëíî: 50.1.1.àéìàã, íèéñëýëèéí òºñâèéí óëèðëûí ÷àíàðòàé îðëîãûí äóòàãäëûãñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 50.1.2.Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãààñ õóóëüä çààñàí çîðèóëàëòààð; 50.1.3.ãàäààä óëñ, îëîí óëñûí áàéãóóëëàãààñ àâñàí çýýëèéã çîðèóëàëòûí äàãóóäàìæóóëàí çýýëä¿¿ëýõ. 50.2.ªð ¿¿ñãýæ á¿ðä¿¿ëñýí ýõ ¿¿ñâýðèéã çºâõºí òºñºâò òóñãàí, áàòàëñàí õºòºëáºð, òºñºë,àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýä çàðöóóëíà. 51 ä¿ãýýð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëãàà 51.1.Çàñãèéí ãàçàð õóóëüä çààñàí ¿íäýñëýëýýð ºðèéí áàòàëãàà ãàðãàæ áîëíî. 51.2.Ýõ ¿¿ñâýð íü òóõàéí æèëèéí òºñâèéí õóóëèàð áàòëàãäñàí òîõèîëäîëä ýíý õóóëèéí 51.1-äçààñàí áàòàëãààã îëãîíî. 51.3.Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëãàà íü òºñâèéí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã áàéíà. 51.4.Òóõàéí æèëèéí òºñºâò òóñãàí, áàòàëñàí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðààñ ãàðãàõ ºðèéí áàòàëãààãÇàñãèéí ãàçðûí ºðãºí ìýä¿¿ëñíýýð Óëñûí Èõ Õóðàë õýëýëöýí áàòàëíà. 52 äóãààð ç¿éë.Áîëçîøã¿é ºð òºëáºð 52.1.Çàñãèéí ãàçðûí áîëçîøã¿é ºð òºëáºðèéí òàëààðõ ìýäýýëëèéã Óëñûí Èõ Õóðàë áîëîííèéòýä ìýäýýëíý. 52.2.Çàñãèéí ãàçðûí áîëçîøã¿é ºð òºëáºðèéí òàëààðõ ìýäýýëëèéã æèëèéí áîëîí òîäîòãîñîíòºñâèéí òºñºë, òºñâèéí õàãàñ áîëîí á¿òýí æèëèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíä á¿ðýí òóñãàíà. 52.3.Áîëçîøã¿é ºð òºëáºð, ºðèéí áàòàëãàà, òýäãýýðòýé õîëáîãäñîí ìýäýýëýëä òºðèéí àóäèòûíòºâ áàéãóóëëàãà õÿíàëò òàâüæ, ä¿ãíýëò ãàðãàíà. 52.4.Áîëçîøã¿é ºð òºëáºð, çýýëèéí áàòàëãàà, ýäãýýðýýñ ó÷èð÷ áîëçîøã¿é ýðñäýë, òºëáºðèéíõýìæýýã òîîöîí ìýäýýëñíèéã òýäãýýðèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷, ºãëºã ¿¿ñãýñýíä òîîöîõã¿é. 53 äóãààð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí óäèðäëàãà 53.1.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà Çàñãèéí ãàçðûíºðèéí óäèðäëàãûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 77
  • 53.1.1.Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýý, ýðñäýëèéí ¿íýëãýýã ¿íäýñëýí ºðèéíóäèðäëàãûí ñòðàòåãè áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 53.1.2.Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí óäèðäëàãûí çîðèëò, ºðèéí õýìæýý, á¿òýö, ýðñäýëèéãáîãèíî, äóíä õóãàöààãààð òîäîðõîéëæ, óäèðäàí çîõèöóóëàõ; 53.1.3.òóõàéí æèëèéí òºñâèéí õóóëèàð Çàñãèéí ãàçðûí øèíýýð ¿¿ñãýõ ºð, áàòàëãààíûäýýä õÿçãààðûã áàòëóóëæ ìºðäºõ; 53.1.4.òºðèéí ºì÷èò áîëîí òºðèéí ºì÷èéí 51, ò¿¿íýýñ äýýø õóâèéí îðîëöîîòîéõóóëèéí ýòãýýäèéí àâàõ çýýëèéí õýìæýýíèé äýýä õÿçãààðûã òîãòîîx; 53.1.5.àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãûí óëñûí òºñ⺺ñ àâàõ ºðèéí õýìæýýíèé äýýäõÿçãààðûã òîãòîîõ; 53.1.6.Çàñãèéí ãàçðûí ºð áîëîí ºðèéí áàòàëãààíû ìýäýýëëèéí ñàíã á¿ðä¿¿ëýõ; 53.1.7.Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí ìýäýýëëèéí èë òîä áàéäëûã õàíãàõ; 53.1.8.çýýëä¿¿ëýã÷èéí ýðõ òýãø áàéäëûã õàíãàõ. 53.2.Õºðºíãº, ºð òºëáºðèéí óäèðäëàãà, Çàñãèéí ãàçðûí çýýë àâàõ, çýýë îëãîõ, äàìæóóëàíçýýëä¿¿ëýõ, ºðèéí áàòàëãàà ãàðãàõ, òýäãýýðò òàâèãäàõ øààðäëàãà, íºõöºë, õÿçãààðëàëò, áîëçîøã¿é ºðòºëáºðèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí õàðèëöààã õóóëèàð çîõèöóóëíà. ÍÀÉÌÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÀÉËÀÃÍÀËÒ 54 ä¿ãýýð ç¿éë.Ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí 54.1.Çàñãèéí ãàçðûí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíä óëñ, îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñàíõ¿¿ãèéíòàéëàí, òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàí, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéíºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíõàìààðíà. 54.2.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé òºñâèéí áàéãóóëëàãûíñàíõ¿¿ãèéí òàéëàí, Çàñãèéí ãàçðûí øóãàìààð àâ÷, àøèãëàæ áàéãàà õºíãºëºëòòýé çýýë áîëîíáóöàëòã¿é òóñëàìæèéí õºðºí㺺ð õýðýãæèæ áàéãàà òºñºë, õºòºëáºðèéí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàí, òºðèéíáîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäèéíñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíã ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàíä õàìààðóóëíà. 54.3.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí ã¿éöýòãýë áîëîí æèëèéí ýöñèéí ñàíõ¿¿ãèéííýãòãýñýí òàéëàíã íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëîí óëñûí ñòàíäàðòûí äàãóó ãàðãàíà. 54.4.Ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàí íü äàðààõ á¿ðýëäýõ¿¿íòýé áàéíà: 54.4.1.¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íãèéí òàéëàí; 54.4.2.ñàíõ¿¿ãèéí áàéäëûí òàéëàí; 54.4.3.ìºíãºí ã¿éëãýýíèé òàéëàí; 54.4.4.ºì÷èéí ººð÷ëºëòèéí òàéëàí; 54.4.5.ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãèéí òîäðóóëãà. 54.5.Òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàí íü äàðààõ á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýãòýé áàéíà: 54.5.1.òóõàéí æèëèéí òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãûí ã¿éöýòãýë /íèéò ä¿íãýýð, õºòºëáºðººð,òºñâèéí çàõèðàã÷ààð, õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýý á¿ðýýð/; 54.5.2.òàòâàðûí çàðëàãûã õóóëèéí ýòãýýä, ñàëáàð á¿ðýýð, õîëáîãäîõ ýðõ ç¿éí¿íäýñëýëèéí õàìò; 54.5.3.òóõàéí æèë õóäàëäàí àâñàí áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíèé ã¿éöýòãýë; 54.5.4.õºòºëáºð, àðãà õýìæýýíä çàðöóóëñàí òºñºâ, õ¿ðñýí ¿ð ä¿í, ò¿¿íèé òàíèëöóóëãà/õºòºëáºðèéí ã¿éöýòãýëèéí áèåëýëò, áîäëîãûí çîðèëòûí õýðýãæèëò, ò¿¿íèé ¿ð íºëººíä õèéñýíä¿ãíýëò, õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëñýí õºðºí㺠îðóóëàëòûí àðãà õýìæýýíèé áèåëýëò, òàñàðñàíáîë øàëòãààí/; 54.5.5.íýìýëò òºñâèéí ã¿éöýòãýë, ò¿¿íèé òàíèëöóóëãà. 54.6.Ýíý õóóëèéí 42 äóãààð ç¿éëä çààñíû äàãóó òºñºâò çîõèöóóëàëò õèéñýí òîõèîëäîëäõºòºëáºðèéí ã¿éöýòãýëèéã àíõ òºëºâëºñºí õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí çîðèëòòîé íü õàðüöóóëñàí áàéäëààðòàéëàãíàíà.78 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 55 äóãààð ç¿éë.Ñîíãóóëèéí ºìíºõ ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí òºëºâ áàéäëûí òàéëàí 55.1.Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí áîëîí Óëñûí Èõ Õóðëûí ñîíãóóëèéã çàðëàõààñ íýãñàðààñ äîîøã¿é õóãàöààíû ºìíº Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí òºëºâ áàéäëûí òàëààðõìýäýýëëèéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà Óëñûí Èõ Õóðàëäèð¿¿ëíý. 55.2.Ýíý õóóëèéí 55.1-ä çààñàí ìýäýýëëèéã Óëñûí Èõ Õóðëûí ÷óóëãàíû íýãäñýí õóðàëäààíäñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í òàíèëöóóëíà. 55.3.Óëñûí Èõ Õóðàë ýíý õóóëèéí 55.1-ä çààñàí ìýäýýëýëòýé òàíèëöñàíû äàðàà ñàíõ¿¿,òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà ñîíãóóëèéí ºìíºõ ìàêðî ýäèéí çàñàã,ñàíõ¿¿, òºñâèéí òºëºâ áàéäëûí òàéëàíã áýëòãýæ, íèéòýä ìýäýýëíý. 55.4.Ñîíãóóëèéí ºìíºõ ìàêðî ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí òºëºâ áàéäëûí òàéëàíä äàðààõìýäýýëëèéã òóñãàñàí áàéíà: 55.4.1.Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí áîëîí Óëñûí Èõ Õóðëûí ñîíãóóëèéí á¿ðýíýðõèéí õóãàöààíä Çàñãèéí ãàçðààñ õýðýãæ¿¿ëñýí ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí áîäëîãî, ¿ð ä¿í íüÒºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëä çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûãõàíãàñàí áàéäàë; 55.4.2.èðýõ äºðâºí æèëèéí ìàêðî ýäèéí çàñàã, òºñâèéí òºëºâ áàéäëûí òºñººëºë; 55.4.3.Çàñãèéí ãàçðûí ºð, áîëçîøã¿é ºð òºëáºðèéí ä¿í, ò¿¿íèé çîðèóëàëò, íºõöºë,õóãàöààíäàà òºëºã人ã¿é çýýëèéí ¿íäñýí ºð áà õ¿¿ãèéí òºëáºðèéí ä¿í; 55.4.4.Ìîíãîë Óëñûí òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí ¿ëäýãäëèéí íèéò ä¿í, ýíýíü òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàæ áàéãàà ýñýõ áîëîí äàðààãèéí õî¸ð æèëèéí õóãàöààí äàõüòóõàéí ñàíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí ººð÷ëºëòèéí òóõàé ¿íýëãýý; 55.4.5.áîëçîøã¿é ºð òºëáºð; 55.4.6.Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òóñãàãäñàí, õ¿ëýýãäýæ áàéãàà àðãàõýìæýý, ò¿¿íä òºñ⺺ñ ãàðãàõ çàðäëûí õýìæýý, ýõ ¿¿ñâýð; 55.4.7.Çàñãèéí ãàçðûí ãýðýý, õýëýëöýýðò òóñãàãäñàí, õ¿ëýýãäýæ áàéãàà Çàñãèéí ãàçðûíºð òºëáºð, áàòàëãààíû ä¿í; 55.4.8.ñîíãóóëèéí æèëä Çàñãèéí ãàçðààñ ãàðãàñàí øèéäâýð íü äàðààãèéí æèë¿¿äèéíñàíõ¿¿, òºñâèéí òºëºâ áàéäàëä íºëººëºõ ¿ç¿¿ëýëò; 55.4.9.ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí äóíä õóãàöààíû òºñººëºë íü Óëñûí Èõ Õóðëààðáàòëàãäñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë, ýñõ¿ë òóõàéí æèëèéí òºñºâ, Òºñâèéíòîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöýæ áàéãàà òàëààðõòàéëáàð. 55.5.Ýíý õóóëèéí 55.4.5-55.4.8-ä çààñàí ìýäýýëýë, ò¿¿íèé òºñºâò ¿ç¿¿ëýõ íºëººëëèéã òîîíèëýðõèéëëýýð õàðóóëíà. ÅÑįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÎÐÎÍ ÍÓÒÃÈÉÍ ÒªÑÂÈÉÍ ÕÀÐÈËÖÀÀ 56 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí øàòëàë õîîðîíäûí õàðèëöàà 56.1.Äýýä øàòíû òºñ⺺ñ äîîä øàòíû òºñºâò äàðààõ õýëáýðýýð øèëæ¿¿ëýã îëãîíî: 56.1.1.äîîä øàòíû òºñâèéí ¿íäñýí òýíöëèéí àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýä çîðèóëàíäýýä øàòíû òºñ⺺ñ îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã; 56.1.2.äîîä øàòíû òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò, õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýãõýðýãæ¿¿ëýõýä íü çîðèóëæ äýýä øàòíû òºñ⺺ñ îëãîõ îðëîãûí øèëæ¿¿ëýã; 56.1.3.Çàñãèéí ãàçðûí õýðýãæ¿¿ëýõ çàðèì ÷èã ¿¿ðãèéã îðîí íóòàã òºëººëºíõýðýãæ¿¿ëýõýä çîðèóëæ óëñûí òºñ⺺ñ îëãîõ òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëýã. 56.2.Äîîä øàòíû òºñâèéí ¿íäñýí òýíöëèéí àøãààñ ñóóðü çàðëàãàòàé òýíöýõ õýñãèéã òóõàéíøàòíû òºñºâò ¿ëäýýæ, ¿ëäýõ õýñãèéã äýýä øàòíû òºñºâò òºâëºð¿¿ëíý. 56.3.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà íü àéìàã,íèéñëýëèéí òºñºâò, àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà íü ñóì ä¿¿ðãèéí òºñºâò îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã,îðëîãûí øèëæ¿¿ëýã, òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãèéã äàðààõ çºð÷èë èëýðñýí òîõèîëäîëä ò¿¿íèéãàðèëãàõ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ò¿ð çîãñîîõ ýðõòýé: ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 79
  • 56.3.1.òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí; 56.3.2.èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë òóõàéí æèëèéí òºñ⺺ ¿íäýñëýëã¿éãýýðíýìýãä¿¿ëæ áàòàëñàí; 56.3.3.òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãèéí çîðèóëàëò, çàðöóóëàëòûí íºõöºë,øààðäëàãûã çºð÷ñºí; 56.3.4.îðîí íóòãèéí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã ìºð人ã¿éãýýñíèéò òºñºâ íü àëäàãäàëòàé ãàðñàí; 56.3.5.îðîí íóòãèéí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäàë àëäàãäñàí; 56.3.6.îðîí íóòãèéí òºñâèéã ýíý õóóëèàð òîãòîîñîí õóãàöààíä áàòëààã¿é. 56.4.Îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãûã òîîöîõ àðãà÷ëàë, îðîí íóòãèéí òºñ⺺ññàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðò, òýäãýýðèéí îðöûí áîëîí òºñâèéí íîðìàòèâûã Çàñãèéí ãàçàðòîãòîîíî. 56.5.Ýíý õóóëèéí 56.1.3-ò çààñàí òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãèéí çîðèóëàëò, çàðöóóëàëòàäòàâèãäàõ íºõöºë, øààðäëàãûã ýíý õóóëèéí 39.1, 39.2-ò çààñàí ãýðýýãýýð òóñãàéëàí òîãòîîæ, Çàñãèéíãàçàð õÿíàëò òàâèíà. 56.6.Ýíý õóóëèéí 56.3-ò çààñàí çºð÷ëèéã àðèëãàõ, õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëò áîëîíîðîí íóòãèéí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ, òºñâèéí õàðèëöààíä îðîëöîã÷äûí ÷àäàâõèéãäýýøë¿¿ëýõ çîðèëãîîð Çàñãèéí ãàçàð áîëîí àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà òóõàéí îðîí íóòàãòòîãòâîðæóóëàëòûí õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. 57 äóãààð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí òºñºâ 57.1.Îðîí íóòãèéí òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã, îðîí íóòãèéí òºñºâò õóâààðèëàõ îðëîãûííýð òºðëèéã ýíý õóóëèàð òîãòîîíî. 57.2.Îðîí íóòãèéí òºñâèéã àëäàãäàëã¿é òºëºâëºí áàòàëæ, õýðýãæ¿¿ëíý. 57.3.Îðîí íóòãèéí òºñâèéí óðüä îíû ¿ëäýãäëýýñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàðëàãûã òºñºâò òóñãàíáàòàëæ õýðýãæ¿¿ëýõ áà çàðëàãà íü ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýðýýñýý õýòðýõã¿é áàéíà. 57.4.Ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí îðëîãûí óëèðëûí ÷àíàðòàé äóòàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîðàéìàã, íèéñëýëèéí òºñ⺺ñ áîãèíî õóãàöààòàé çýýë îëãîæ áîëíî. 57.5.Îðîí íóòãèéí òºñºâò ýíý õóóëèéí 41.5, 50.1.1, 57.4, 62.2-ò çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä ºð¿¿ñãýõ, áàòàëãàà ãàðãàõûã õîðèãëîíî. 58 äóãààð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã 58.1.Íèéñëýë ººðèéí òºñ⺺ð äàðààõ ÷èã ¿¿ðãèéã áèå äààí õýðýãæ¿¿ëíý: 58.1.1.íèéñëýëèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 58.1.2.õîò òºëºâëºëò, áàðèëãàæóóëàëò, øèíýýð äýä á¿òýö áèé áîëãîõ; 58.1.3.íèéñëýëèéí ºì÷èéí áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí èõ çàñâàð, øèíýýð ºì÷ áèé áîëãîõ,õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ; 58.1.4.íèéãìèéí àñðàìæ, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ, çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.1.5.õºäºëìºð ýðõëýëòèéã äýìæèõ, ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýýãõýðýãæ¿¿ëýõ; 58.1.6.æèæèã, äóíä ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ; 58.1.7.áýë÷ýýðèéí ìåíåæìåíò õèéõ; 58.1.8.óñàí õàíãàìæ, áîõèð óñ, öýâýðëýõ áàéãóóëàìæ áèé áîëãîõ; 58.1.9.îðîí ñóóö, íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ; 58.1.10.¿åðèéí õàìãààëàëòûã çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.1.11.íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ; 58.1.12.ìàë, àìüòíû õàëäâàðò ºâ÷èíòýé òýìöýõ, õîðòîí øàâæèéí óñòãàë, õÿíàëòûãõýðýãæ¿¿ëýõ; 58.1.13.ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ; 58.1.14.áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ, íºõºí ñýðãýýõ; 58.1.15.íèéñëýëèéí äîòîðõ òîìîîõîí àâòî çàì, ã¿¿ð, òýäãýýðèéí ãýðýëò¿¿ëýã, ãýðëýíäîõèî áîëîí áóñàä õîëáîãäîõ áàéãóóëàìæèéã áèé áîëãîõ;80 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 58.1.16.íèéñëýëèéí íóòàã äýâñãýðèéí õýìæýýíä õèéãäýõ òîì õýìæýýíèé òîõèæèëò,íèéòèéí ýçýìøëèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý, íèéòèéí àðèóí öýâýð, ãóäàìæ òàëáàéí ãýðýëò¿¿ëýã,öýâýðëýãýý, õîã çàéëóóëàëòûã çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.1.17.íèéñëýëèéí äîòîðõ ºíäºð õ¿÷äýëèéí áîëîí öàõèëãààíû øóãàì, äýä ºðòººíèéàøèãëàëò, çàñâàð ¿éë÷èëãýý, õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààãýðõëýõ; 58.1.18.õóóëüä çààñàí áóñàä ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ. 58.2.Àéìàã ººðèéí òºñ⺺ð òóõàéí øàòàíä õàìààðàõ äàðààõ ÷èã ¿¿ðãèéã áèå äààíõýðýãæ¿¿ëíý: 58.2.1.àéìãèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 58.2.2.õîò òºëºâëºëò, áàðèëãàæóóëàëò, øèíýýð äýä á¿òýö áèé áîëãîõ; 58.2.3.îðîí íóòãèéí ºì÷èéí áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí èõ çàñâàð, øèíýýð ºì÷ áèéáîëãîõ, õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ; 58.2.4.íèéãìèéí àñðàìæ, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëýõ, çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.2.5.õºäºëìºð ýðõëýëòèéã äýìæèõ, ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýýãõýðýãæ¿¿ëýõ; 58.2.6.æèæèã, äóíä ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ; 58.2.7.ìàëæóóëàõ; 58.2.8.àéìãèéí íóòàã äýâñãýðèéí õýìæýýíä áýë÷ýýðèéí ìåíåæìåíò õèéõ; 58.2.9.ìàëûí òýæýýëèéí íººö á¿ðä¿¿ëýõ; 58.2.10.óñàí õàíãàìæ, áîõèð óñ öýâýðëýõ áàéãóóëàìæ, îðîí ñóóö, íèéòèéí àæ àõóé,¿åðèéí õàìãààëàëòûã çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.2.11.íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ; 58.2.12.ìàë, àìüòíû õàëäâàðò ºâ÷èíòýé òýìöýõ, õîðòîí øàâæèéí óñòãàë, õÿíàëò,ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, ãàìøãèéí õîð õîõèðëûã àðèëãàõ; 58.2.13.áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ, íºõºí ñýðãýýõ; 58.2.14.àéìãèéí äîòîðõ áîëîí ñóì õîîðîíäûí àâòî çàì, ã¿¿ð, òýäãýýðèéí ãýðýëò¿¿ëýã,ãýðëýí äîõèî áîëîí áóñàä õîëáîãäîõ áàéãóóëàìæèéã áèé áîëãîõ; 58.2.15.àéìãèéí íóòàã äýâñãýðèéí õýìæýýíä õèéãäýõ òîì õýìæýýíèé òîõèæèëò,íèéòèéí ýçýìøëèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý, íèéòèéí àðèóí öýâýð, ãóäàìæ òàëáàéí ãýðýëò¿¿ëýã,öýâýðëýãýý, õîã çàéëóóëàëòûã çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.2.16.àéìãèéí äîòîðõ ºíäºð õ¿÷äýëèéí áîëîí öàõèëãààíû øóãàì, äýä ºðòººíèéàøèãëàëò, çàñâàð ¿éë÷èëãýý, õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã õàíãàõ áóñàä ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ; 58.2.17.õóóëüä çààñàí áóñàä ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ. 58.3.Ä¿¿ðýã ººðèéí òºñ⺺ð äàðààõ ÷èã ¿¿ðãèéã áèå äààí õýðýãæ¿¿ëíý: 58.3.1.ä¿¿ðãèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 58.3.2.ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí øèéäâýðýýð îëãîäîã íèéãìèéí õàëàìæ, àñðàìæèéí¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëýõ, çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.3.3.ä¿¿ðãèéí íóòàã äýâñãýð äýõ íèéòèéí ýçýìøëèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý, íèéòèéíàðèóí öýâýð, ãóäàìæ òàëáàéí ãýðýëò¿¿ëýã, öýâýðëýãýý, õîã çàéëóóëàëòûã õèéõ; 58.3.4.ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã õºãæ¿¿ëýõ; 58.3.5.ä¿¿ðãèéí íóòàã äýâñãýðèéí áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ; 58.3.6.ä¿¿ðãèéí äîòîðõ íèéòèéí ýçýìøëèéí ãýðýëò¿¿ëãèéí óðñãàë çàñâàð, àð÷èëãààãõèéõ, çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.3.7.ä¿¿ðãèéí òîõèæèëò, ìîä, óðãàìàë öýöýðëýãæ¿¿ëýëò, ÿâãàí çàì, àìðàëò áîëîíõ¿¿õäèéí òîãëîîìûí òàëáàéã òîõèæóóëàõ, àð÷ëàõ; 58.3.8.õóóëüä çààñàí áóñàä ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ. 58.4.Ñóì ººðèéí òºñ⺺ð äàðààõ ÷èã ¿¿ðãèéã áèå äààí õýðýãæ¿¿ëíý: 58.4.1.ñóìûí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 58.4.2.ñóìûí Çàñàã äàðãûí øèéäâýðýýð îëãîäîã íèéãìèéí õàëàìæ, àñðàìæèéí¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëýõ, çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.4.3.ñóìûí íóòàã äýâñãýð äýõ íèéòèéí ýçýìøëèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý, íèéòèéíàðèóí öýâýð, ãóäàìæ òàëáàéí ãýðýëò¿¿ëýã, öýâýðëýãýý, õîã çàéëóóëàëòûã õèéõ; 58.4.4.ìàëæóóëàõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 81
  • 58.4.5.ñóìûí íóòàã äýâñãýðèéí õýìæýýíä áýë÷ýýðèéí ìåíåæìåíò õèéõ; 58.4.6.ñóìûí íóòàã äýâñãýðèéí áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ; 58.4.7.ñóìûí äîòîðõ íèéòèéí ýçýìøëèéí ãýðýëò¿¿ëãèéí óðñãàë çàñâàð, àð÷èëãààãõèéõ, çîõèîí áàéãóóëàõ; 58.4.8.ñóìûí òîõèæèëò, ìîä, óðãàìàë öýöýðëýãæ¿¿ëýëò, ÿâãàí çàì, àìðàëò áîëîíõ¿¿õäèéí òîãëîîìûí òàëáàéã òîõèæóóëàõ àð÷ëàõ; 58.4.9.õóóëüä çààñàí áóñàä ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ. 58.5.Ýíý õóóëèéí 58.1-58.4-ò çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéã äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý: 58.5.1.àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí òàòâàðûí áîëîí òàòâàðûí áóñ îðëîãî; 58.5.2.óëñûí òºñ⺺ñ îëãîõ îðëîãûí øèëæ¿¿ëýã; 58.5.3.óëñûí òºñ⺺ñ îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã. 59 ä¿ãýýð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàí 59.1.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàí íü äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðäýíý: 59.1.1.èìïîðòîîñ áóñàä áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíèé íýìýãäñýí ºðòãèéí àëáàí òàòâàðûíîðëîãûí 25 õóâü; 59.1.2.àøèãò ìàëòìàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí îðëîãûí 5 õóâü; 59.1.3.îðîí íóòãèéí õºãæëèéã äýìæèõ çîðèëãîîð îëãîñîí äîòîîäûí òºðèéí áóñáàéãóóëëàãûí áîëîí ãàäààäûí àëáàí ¸ñíû òóñëàìæ, õàíäèâ; 59.1.4.ýíý õóóëèéí 56.2-ò çààñàí òºâëºð¿¿ëýõ õºðºíãº. 59.2.Àéìàã, íèéñëýë íü îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàíãààñ îëãîñîí øèëæ¿¿ëãèéí 60-ààñ äîîøã¿é õóâèéã ñóì, ä¿¿ðãèéí õºãæëèéí ñàíä ýíý õóóëèéí 59.3-ò çààñàí ¿ç¿¿ëýëòèéã õàðãàëçàíõóâààðèëíà. 59.3.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàíãààñ òóõàéí æèë îðîí íóòãèéí òºñºâò îëãîõøèëæ¿¿ëãèéã òîäîðõîéëîõäîî äàðààõ èòãýëö¿¿ðèéã ¿íäýñëýí òîãòîîíî: 59.3.1.îðîí íóòãèéí õºãæëèéí èíäåêñ; 59.3.2.õ¿í àìûí òîî; 59.3.3.õ¿í àìûí íÿãòðàë, àëñëàëò, íóòàã äýâñãýðèéí õýìæýý; 59.3.4.îðîí íóòãèéí òàòâàðûí èäýâõ ñàíàà÷èëãà. 59.4.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàíãààñ àøèãò ìàëòìàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéãîðîí íóòàãò õóâààðèëàõäàà àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëò õèéãäñýí òóõàéí îðîí íóòãèéí íýã õ¿íäíîãäîõ õýìæýýã áóñàä îðîí íóòãèéí íýã õ¿íä íîãäîõ õýìæýýíýýñ 10 õ¿ðòýë õóâèàð íýìýãä¿¿ëýíòîãòîîíî. 59.5.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàí áîëîí Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí ñàíãààñ îëãîõøèëæ¿¿ëãèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëûã Çàñãèéí ãàçàð áàòàëíà. 60 äóãààð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí ñàí 60.1.Òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü îðîí íóòãèéí õºãæëèéã äýìæèõ çîðèëãîá¿õèé Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí ñàíòàé áàéíà. 60.2.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí ñàí íü äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðäýíý: 60.2.1.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàíãààñ îëãîõ øèëæ¿¿ëýã; 60.2.2.ýíý õóóëèéí 59.2-ò çààñàí õºðºíãº; 60.2.3.ýíý õóóëèéí 56.2-ò çààñàí îðîí íóòãèéí òºñâèéí ¿íäñýí òýíöëèéí àøèã; 60.2.4.òàòâàðûí õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýõ áîëîí çàðëàãûã õýìíýõ çàìààð áèéáîëãîñîí íýìýãäýë ýõ ¿¿ñâýð; 60.2.5.òóõàéí îðîí íóòãèéí õºãæëèéã äýìæèõ çîðèëãîîð îëãîñîí äîòîîä, ãàäààäûíõàíäèâ, òóñëàìæ. 60.3.Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí ñàíãèéí õºðºíãèéã äàðààõ ç¿éëä çàðöóóëàõûã õîðèãëîíî: 60.3.1.îðîí íóòãèéí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð õóóëèàð òîãòîîñîí ÷èã ¿¿ðãýýñ áóñàäõºòºëáºð, àðãà õýìæýý. 60.3.2.óëñ òºðèéí íàì, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãûí çàðëàãà; 60.3.3.¿íäýñíèé èõ áàÿð íààäìààñ áóñàä áàÿð, íààäàì, îéí àðãà õýìæýý, øàøíû çàí¿éëèéí áîëîí ¸ñëîëûí çàðäàë; 60.3.4.íèéòèéí ýðõ àøèãò íèéöýýã¿é ¿éë àæèëëàãàà;82 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 60.3.5.çýýë îëãîõ, ñàíõ¿¿ãèéí ¿ð äàãàâàð á¿õèé áàòàëãàà ãàðãàõ, õîõèðëûã íºõºíòºëºõ ¿¿ðýã àâàõ; 60.3.6.îðîí íóòãèéí èðãýäèéí ñàíàëûã àâààã¿é, îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºëºâëºãººíäòóñãàæ áàòëààã¿é çàðäàë, àðãà õýìæýý. 60.4.Ýíý õóóëèéí 60.3.1-ä çààñàí õóóëèàð òîãòîîñîí ÷èã ¿¿ðýãò àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéíóäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã õàìààðàõã¿é. 61 ä¿ãýýð ç¿éë.Çàñãèéí ãàçðûí çàðèì ÷èã ¿¿ðãèéã îðîí íóòàãò òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõ 61.1.Àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà Çàñãèéí ãàçðûí äàðààõ ÷èã ¿¿ðãèéã îðîí íóòàãò òºëººëºíõýðýãæ¿¿ëíý: 61.1.1.ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë; 61.1.2.åðºíõèé áîëîâñðîë; 61.1.3.ñî¸ëûí ¿éë÷èëãýý; 61.1.4.ýð¿¿ë ìýíäèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ ¿éë÷èëãýý; 61.1.5.ãàçðûí õàðèëöàà, êàäàñòð; 61.1.6.õ¿¿õäèéí õºãæèë, õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýý; 61.1.7.íèéòèéí áèåèéí òàìèð. 61.2.Ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã ýíý õóóëèéí 39 ä¿ãýýð ç¿éëäçààñàí ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð óëñûí òºñ⺺ñ îëãîõ òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãýýð ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. 61.3.Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí òºëººëºíõýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿ðýýð ñàíõ¿¿æèëòèéí õóâààðèëàëò õèéõ ñàíàëàà îðîí íóòãèéí òºñâèéíòºñëèéí õàìò áýëòãýæ, õóóëüä çààñàí õóãàöààíû äîòîð çîõèõ øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëäºðãºí ìýä¿¿ëíý. 61.4.Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë ýíý õóóëèéí 39 ä¿ãýýðç¿éëä çààñàí ãýðýý, Çàñàã äàðãûí ºðãºí ìýä¿¿ëñýí ñàíàëä ¿íäýñëýí òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýãá¿ðýýð õóâààðèëñàí ñàíõ¿¿æèëòèéã ýíý õóóëèéí 39 ä¿ãýýð ç¿éëä çààñàí ãýðýýãýýð øèëæ¿¿ëñýí íèéòõýìæýýíýýñ áóóðóóëàõã¿éãýýð îðîí íóòãèéí òºñâèéí íýã õýñýã áîëãîæ áàòàëíà. 61.5.Òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãèéã ýíý õóóëüä çààñàí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéí äàãóóàéìàã, íèéñëýëèéí òºðèéí ñàíä øèëæ¿¿ëíý. 62 äóãààð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí õýðýãöýýíä çîðèóëæ ºð ¿¿ñãýõ 62.1.Àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà ýíý õóóëèéí 41.5, 50.1.1-ä çààñàí çîðèóëàëòààð óëñûíòºñ⺺ñ òóõàéí òºñâèéí æèëèéí äîòîð ýðãýí òºëºãäºõ íºõöºëòýé ºð ¿¿ñãýæ áîëíî. 62.2.Íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà ýíý õóóëèéí 58.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõõºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñëèéã äºðºâ õ¿ðòýëõ æèëèéí õóãàöààòàéãààð ºð ¿¿ñãýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëæáîëíî. 62.3.Ýíý õóóëèéí 62.2-ò çààñàí ºðèéí õýìæýý íü ºìíºõ æèëèéí òºñâèéí ñóóðü îðëîãûíä¿íãýýñ, òºëºõ ºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé íèéò õýìæýý íü ºìíºõ æèëèéí òºñâèéí ñóóðü îðëîãûí 15 õóâèàñòóñ òóñ õýòðýõã¿é. 62.4.Íèéñëýëèéí òºñºâò ýíý õóóëèéí 62.2-ò çààñàí çîðèóëàëòààð ºð ¿¿ñãýõäýý äàðààõ õºðºíãº,îðëîãûã ºðèéí áàðüöàà áîëãîõûã õîðèãëîíî: 62.4.1.ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä õàìààðàõ íèéñëýëèéíºì÷èéí ýä õºðºíãº; 62.4.2.íèéñëýëèéí òºñâèéí á¿õ îðëîãî. 62.5.Ýíý õóóëèéí 62.4.2-ò çààñàí îðëîãîä óëñûí òºñ⺺ñ îëãîñîí òóñãàé çîðèóëàëòûíøèëæ¿¿ëýã íýãýí àäèë õàìààðíà. 62.6.Ýíý õóóëèéí 62.2-ò çààñàí çîðèóëàëòààð ºð ¿¿ñãýõäýý íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà äàðààõç¿éëèéã áàðèìòàëíà: 62.6.1.ºðèéí çîðèóëàëòûã íèéòýä ìýäýýëýõ, øààðäëàãàòàé áîë îëîí íèéòèéãîðîëöóóëñàí íýýëòòýé õýëýëö¿¿ëýã çîõèîí áàéãóóëæ õýëýëö¿¿ëýõ; 62.6.2.ºð ¿¿ñãýõäýý ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâáàéãóóëëàãààñ çºâøººðºë àâàõ; 62.6.3.ºð ¿¿ñãýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñëèéã íèéñëýëèéí èðãýäèéíҺ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààð õýëýëö¿¿ëæ çºâøººðºë àâàõ. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 83
  • 62.7.Íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà çýýëèéí ãýðýýíä áîëîí ºð ¿¿ñãýõ áóñàä àëèâàà ãýðýýíä ãàðûí¿ñýã çóðñíààñ õîéø àæëûí 10 ºäðèéí äîòîð ãýðýýíèé õóóëáàðûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýíòºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä õ¿ðã¿¿ëíý. 63 äóãààð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí òºñºâò èðãýä, îëîí íèéòèéí îðîëöîîã õàíãàõ 63.1.Áàã, õîðîîíû Çàñàã äàðãà Îðîí íóòãèéí õºãæëèéí ñàíãèéí õºðºí㺺ð õýðýãæ¿¿ëýõõºðºí㺠îðóóëàëò, õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýý, òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ äàðààëàë, àðãà çàìûíòàëààð áàã, õîðîîäîä îëîí íèéòèéí íýýëòòýé ñàíàë àñóóëãà ÿâóóëíà. 63.2.Ýíý õóóëèéí 63.1-ä çààñàí ñàíàë áîëîí áàã, õîðîîíû èðãýäèéí Íèéòèéí Õóðàë äýýðãàðñàí ñàíàëûã èðãýäèéí Íèéòèéí Õóðàë õýëýëöýí, òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë á¿õèé òºñºë, àðãàõýìæýýã ýðýìáýëýí ñîíãîíî. 63.3.Ýíý õóóëèéí 63.2-ò çààñíû äàãóó áàã, õîðîîíû èðãýäèéí Íèéòèéí Õóðëààñ èð¿¿ëñýíñàíàëûã ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçàð à÷ õîëáîãäîë, òóõàéí îðîí íóòãèéí õºãæëèéíáîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ýðýìáýëæ, òºñâèéí òºñºëä òóñãàí ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéíÕóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëíý. 63.4.Ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë íü ýíý õóóëèéí 63.3-ò çààñàí ñàíàëûãõýëýëöýæ, òºñâèéí òºñºëä òóñãàí, áàòàëíà. 64 ä¿ãýýð ç¿éë. Èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí á¿ðýí ýðõ 64.1.Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàë îðîí íóòãèéí òºñâèéíóäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òàëààð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 64.1.1.Çàñàã äàðãûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðèéã õýëýëöýí áàòëàõ, õýðýãæèëòýäõÿíàëò òàâèõ; 64.1.2.òóõàéí æèëèéí òºñºâ, ò¿¿íèé òîäîòãîëûí òºñëèéã õýëýëöýí áàòëàõ, õýðýãæèëòýäõÿíàëò òàâèõ, íèéòýä ìýäýýëýõ; 64.1.3.òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã õýëýëöýí áàòëàõ; 64.1.4.òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãèéí òàëààðõ Çàñàã äàðãûíìýäýýëëèéã ñîíñîõ. 65 äóãààð ç¿éë. Àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãûí á¿ðýí ýðõ 65.1.Àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òàëààðäàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 65.1.1.òóõàéí øàòíû òºñâèéí òºñºë, òîäîòãîëûí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ, õýëýëö¿¿ëýõ,áàòëóóëàõ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã çîõèîí áàéãóóëæ, òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëäòàéëàãíàõ; 65.1.2.îðîí íóòàã äàõü òºñâèéí áàéãóóëëàãà, òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãýýðñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýýíèé òºñâèéí òºñºë, ã¿éöýòãýë, ñàð, óëèðëûí ìýäýý, ñàíõ¿¿ãèéíòàéëàíã íýãòãýí áîëîâñðóóëæ, õîëáîãäîõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èä õ¿ðã¿¿ëýõ; 65.1.3.õîëáîãäîõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷òàé Çàñãèéí ãàçðûí çàðèì ÷èã ¿¿ðãèéãîðîí íóòàãò òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõ ãýðýýã áàéãóóëæ àæèëëàõ; 65.1.4.îðîí íóòãèéí òºñâèéí õºðºí㺺ð õýðýãæ¿¿ëýõ áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýãõóäàëäàí àâàõ ãýðýýã õîëáîãäîõ õóóëüä íèéö¿¿ëýí áàéãóóëàõ; 65.1.5.èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààð áàòàëñàí îðîí íóòãèéí òºñâèéã ýíý õóóëèéí8.5.5-ä çààñàí õóãàöààíä ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàäõ¿ðã¿¿ëýõ; 65.1.6.ýíý õóóëèéí 39.1-ä çààñàí ãýðýýíèé äàãóó óëñûí òºñâèéí áàéãóóëëàãûíòºëºâëºñºí çàðäëûã çîðèóëàëòààð íü öàã õóãàöààíä íü, òàñðàëòã¿é á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 65.1.7.àéìàã, íèéñëýëèéí æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã áàòàëæ,ìºðä¿¿ëýõ; 65.1.8.òóõàéí øàòíû òºñâèéí áàéãóóëëàãûí îðîí òîîã òºñâèéí çàõèðàã÷ á¿ðýýðáàòëàõ.84 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 66 äóãààð ç¿éë.Ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí á¿ðýí ýðõ 66.1.Ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òàëààðäàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 66.1.1.òóõàéí øàòíû òºñâèéí òºñºë, ò¿¿íèé òîäîòãîëûí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ,õýëýëö¿¿ëýõ, áàòëóóëàõ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã çîõèîí áàéãóóëæ, òóõàéí øàòíû èðãýäèéíҺ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä òàéëàãíàõ; 66.1.2.îðîí íóòàã äàõü òºñâèéí áàéãóóëëàãà, òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëãýýðñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õºòºëáºð, àðãà õýìæýýíèé òºñâèéí òºñºë, ã¿éöýòãýë, ñàð, óëèðëûí ìýäýý, ñàíõ¿¿ãèéíòàéëàíã íýãòãýí áîëîâñðóóëæ àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 66.1.3.àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãàòàé Çàñãèéí ãàçðûí çàðèì ÷èã ¿¿ðãèéã îðîííóòàãò òºëººëºí õýðýãæ¿¿ëýõ ãýðýýã áàéãóóëæ àæèëëàõ; 66.1.4.èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààð áàòàëñàí îðîí íóòãèéí òºñâèéã ò¿¿íèéãáàòàëñíààñ õîéø àæëûí äîëîîí ºäðèéí äîòîð àéìàã, íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãàä õ¿ðã¿¿ëýõ; 66.1.5.ýíý õóóëèéí 39.2-ò çààñàí ãýðýýíèé äàãóó óëñûí òºñâèéí áàéãóóëëàãûíòºëºâëºñºí çàðäëûã çîðèóëàëòààð íü öàã õóãàöààíä íü òàñðàëòã¿é á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ; 66.1.6.ñóì, ä¿¿ðãèéí æèëèéí òºñâèéí ñàð, óëèðëûí õóâààðèéã áàòàëæ ìºðä¿¿ëýõ; 66.1.7.òóõàéí øàòíû òºñâèéí áàéãóóëëàãûí îðîí òîîã òºñâèéí çàõèðàã÷ á¿ðýýðáàòëàõ. 67 äóãààð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí òºñºâ áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ 67.1.Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëæ,ýíý õóóëèéí 67.2-ò çààñàí òàíèëöóóëãûí õàìò òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºíìýä¿¿ëíý. 67.2.Îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºñëèéí òàíèëöóóëãàä ýíý õóóëèéí 32.2.1-32.2.12, 32.2.19,32.2.20-ä çààñíààñ ãàäíà äàðààõ ç¿éëèéã òóñãàíà: 67.2.1.îðîí íóòãèéí òºñâèéí áîäëîãûí çîðèëòûã òóñãàñàí äóíä õóãàöààíûòºëºâëºãºº; 67.2.2.ýíý õóóëèéí 22 äóãààð ç¿éëä çààñàí òºñâèéí àíãèëëûí äàãóó áîëîâñðóóëñàíòºñâèéí òºñëèéí òîîöîî, òàíèëöóóëãà; 67.2.3.àéìàã, íèéñëýëèéí òºñ⺺ñ ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñºâò îëãîõîîð òºëºâëºñºíñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã, îðëîãûí øèëæ¿¿ëãèéí ñàíàë; 67.2.4.äýýä øàòíû òºñºâò òóñãàí áàòàëñàí äýýä øàòíû òºñºâò òºâëºð¿¿ëýõ õºðºíãèéíõýìæýý. 67.3.Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí òºñâèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ ÿâöäàà òºñëèéã òóõàéíøàòíû Çàñàã äàðãà îëîí íèéòýä òàíèëöóóëæ, òóõàéí àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí ñàíàë,õ¿ñýëòèéã èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä òàíèëöóóëíà. 68 äóãààð ç¿éë.Îðîí íóòãèéí òºñºâ áàòëàõ 68.1.Îðîí íóòãèéí òºñºâò ýíý õóóëèéí 33.2.1-33.2.7-ä çààñíûã òóñãàæ, áàòàëíà. 68.2.Òºñâèéí òºñëèéã èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààð õýëýëöýõ ÿâöàä íýìæ òóñãàõ õºðºíãºîðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýã òóõàéí øàòíû òºñâèéã ºðãºí ìýä¿¿ëñýí ýòãýýäýýñ ýíý õóóëèéí 29ä¿ãýýð ç¿éëä çààñàí øààðäëàãûã õàíãàæ áàéãàà ýñýõ òàëààð ñàíàë, ä¿ãíýëòèéã àâñíû ¿íäñýí äýýðòóñãàíà. 68.3.Èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààñ áàòàëñàí òóõàéí æèëèéí òºñâèéã èë òîä, îëîí íèéòýäõ¿ðòýýìæòýé áàéäëààð ìýäýýëíý. ÀÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÕßÍÀËÒ, ØÀËÃÀËÒ 69 ä¿ãýýð ç¿éë.Äîòîîä àóäèò 69.1.Òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ á¿ð õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ,òºñâèéí õºðºíãº, ºð, òºëáºð, îðëîãî, çàðëàãà, õºòºëáºð, àðãà õýìæýý, õºðºí㺠îðóóëàëòàä ñàíõ¿¿ãèéíõÿíàëò, øàëãàëò õèéõ, ¿íýëýëò, ä¿ãíýëò, çºâëºìæ ãàðãàõ, ýðñäýëèéí óäèðäëàãààð õàíãàõàä ÷èãëýñýíäîòîîä àóäèòûí àëáûã áàéãóóëæ, äîòîîä àóäèòîð àæèëëóóëíà. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 85
  • 69.2.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí äîòîîä àóäèòûí àëáûã ¿éë àæèëëàãààíû ñòàíäàðò, àðãà ç¿éí óäèðäëàãààðõàíãàíà. 69.3.Äîòîîä àóäèòàä òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé òºñâèéíáàéãóóëëàãà, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷ äàâàìãàéëñàíõóóëèéí ýòãýýäèéí ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãààã õàìààðíà. 69.4.Äîòîîä àóäèòîð íü ñàíõ¿¿ãèéí õÿíàëò øàëãàëòûí óëñûí áàéöààã÷èéí ýðõòýé áàéíà. 69.5.Äîòîîä àóäèòûí àëáàíû ä¿ðìèéã Çàñãèéí ãàçàð áàòàëíà. ÀÐÂÀÍÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÕÀÐÈÓÖËÀÃÀ Õ¯ËÝÝËÃÝÕ 70 äóãààð ç¿éë.Õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èã÷èä õ¿ëýýëãýõ õàðèóöëàãà 70.1.Ýíý õóóëèéí 6.2-6.4, 6.6, 25.10, 42.7, 57.5, 60.3, 62.3, 62.4-ò çààñíûã òóñ òóñ çºð÷ñºí íüòóõàéí øàòíû Çàñàã äàðãûã Ìîíãîë Óëñûí çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæ, ò¿¿íèé óäèðäëàãûíòóõàé õóóëèéí39 32 äóãààð ç¿éëä çààñíû äàãóó îãöðóóëàõ ¿íäýñëýë áîëíî. 70.2.Õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë ýíý õóóëèéí 14.1.1, 14.1.3-14.1.8, 14.1.14-ò çààñàí òºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷ íü ýíý õóóëèéí 6.2-6.4, 6.6, 25.10, 42.1, 42.7-ä çààñíûã òóñ òóñ çºð÷ñºí íüòîìèëñîí ýðõ á¿õèé ýòãýýä òóõàéí àëáàí òóøààëòíûã àëáàí òóøààëààñ íü îãöðóóëàõ ¿íäýñëýëáîëíî. 70.3.Ýíý õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éë, 24.4-ò çààñíûã çºð÷ñºí òîõèîëäîëä ýðõ á¿õèé ýòãýýä áóðóóòàéàëáàí òóøààëòàíä òºðèéí àëáàíä 10 æèëèéí õóãàöààíä ýðãýæ îðîõ ýðõã¿éãýýð õàëàõ ñàõèëãûíøèéòãýë íîãäóóëíà. 70.4.Òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýðã¿éáîë ø¿¿ã÷, ýñõ¿ë ñàíõ¿¿ãèéí õÿíàëò øàëãàëòûí óëñûí áàéöààã÷ äàðààõ øèéòãýë íîãäóóëíà: 70.4.1.ýíý õóóëèéí 8.3-8.10-ò çààñàí òîîöîî, ñàíàë, òºñâèéí òºñºë, ìýäýý, òàéëàíãòîãòîîñîí õóãàöààíä íü õ¿ðã¿¿ëýýã¿é áîë íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñàðàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ; 70.4.2.ýíý õóóëèéí 14.2.7, 14.2.8, 16.5.7-ä çààñàí á¿ðýí ýðõýý çîõèõ ¸ñîîðõýðýãæ¿¿ëýýã¿é áóðóóòàé àëáàí òóøààëòíûã íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñàðàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ; 70.4.3.ýíý õóóëèéí 20.3-ò çààñíûã çºð÷ñºí áóðóóòàé àëáàí òóøààëòíûã íýã ñàðûíõºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ðîîñ ãóðàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèéòºãðºãººð òîðãîõ; 70.4.4.ýíý õóóëèéí 22.5-ä çààñíûã çºð÷ñºí áóðóóòàé àëáàí òóøààëòíûã íýã ñàðûíõºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ àðàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººðòîðãîõ; 70.4.5.ýíý õóóëèéí 25.2-25.8, 25.12, 28.6, 29.6-ä çààñíûã çºð÷ñºí áîë áóðóóòàé àëáàíòóøààëòíûã íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã òàâààñ àðàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýéòýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ; 70.4.6.ýíý õóóëèéí 30.3, 39.4, 41.2, 42.2, 43 äóãààð ç¿éë, 49.3, 50.1, 50.2, 51.2, 65.1.6,66.1.5-ä çààñíûã çºð÷ñºí àëáàí òóøààëòíûã íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã àðâààñàðâàí òàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ; 70.4.7.ýíý õóóëèéí 35.3-ò çààñàí æóðìûã çºð÷èí, çºâøººðºëã¿éãýýð áàíêèíä äàíñíýýëãýñýí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ á¿õèé àëáàí òóøààëòàí, ýíý õóóëèéí 35.4-ò çààñíûã çºð÷èæòºñâèéí áàéãóóëëàãàä äàíñ íýýñýí áóðóóòàé ýòãýýäèéã íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýãòàâààñ íàéì äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òóñ òóñ òîðãîõ; 70.4.8.ýíý õóóëèéí 36.5-ä çààñàí æóðìûã çºð÷èí, òºñâèéí áàéãóóëëàãàä óã àëáàòàéäàâõàðäñàí ÷èã ¿¿ðýã õýðýãæ¿¿ëýõ îðîí òîî áèé áîëãîñîí áîë áóðóóòàé àëáàí òóøààëòíûã íýãñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã õî¸ðîîñ ãóðàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèéòºãðºãººð òîðãîõ;39 Ìîíãîë Óëñûí çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæ, ò¿¿íèé óäèðäëàãûí òóõàé õóóëü- “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2007 îíû 2äóãààðò íèéòëýãäñýí.86 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 70.4.9.òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óðàìøóóëëûã çàõèðàí çàðöóóëàõ òàëààð ýíý õóóëèéí46.3, 46.4-ò çààñíûã çºð÷ñºí àëáàí òóøààëòíûã íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýããóðâààñ òàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ; 70.4.10.ýíý õóóëèéí 55 äóãààð ç¿éëä çààñàí ñîíãóóëèéí ºìíºõ ìàêðî ýäèéí çàñàã,ñàíõ¿¿, òºñâèéí òºëºâ áàéäëûí òàéëàíã õóãàöààíä íü ãàðãàæ, ìýäýýëýýã¿é áîë áóðóóòàé àëáàíòóøààëòíûã íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã ãóðâààñ òàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýéòýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ; 70.4.11.ýíý õóóëüä çààñàí íèéòýä ìýäýýëýõ ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýýã¿é àëáàí òóøààëòíûãíýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýã äºð⺺ñ çóðãàà äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõõýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ. 70.5.Ǻð÷ëèéí õýëáýð, õ¿ëýýëãýõ õàðèóöëàãààñ ¿ë õàìààðàí ýíý õóóëèéã çºð÷ñºíèé óëìààñòºðä õîõèðîë ó÷ðóóëñàí áóðóóòàé ýòãýýä óã õîõèðëûã òºëæ áàðàãäóóëíà. 70.6.Ýíý õóóëèéí 70.4.2, 70.4.4, 70.4.10-ä çààñàí øèéòãýëèéã ø¿¿ã÷, 70.4.1, 70.4.3, 70.4.5-70.4.9,70.4.11-ä çààñàí øèéòãýëèéã ñàíõ¿¿ãèéí õÿíàëò, øàëãàëòûí óëñûí áàéöààã÷ òóñ òóñ íîãäóóëíà. 71 ä¿ãýýð ç¿éë.Õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëîõ 71.1.Ýíý õóóëèéí 71.2, 71.3-ò çààñíààñ áóñàä çààëòûã 2013 îíû 01 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé ºäðººñýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. 71.2.Òºñºâ, óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë, äóíä õóãàöààíû òºñâèéíõ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ, áàòëàõ, íèéòýä ìýäýýëýõ, òºñâèéíöàãëàáðûã ìºðä¿¿ëýõ, ñîíãóóëèéí ºìíºõ ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí òºëºâ áàéäëûí òàéëàíãáýëòãýõ, Óëñûí Èõ Õóðàëä òàíèëöóóëàõ, íèéòýä ìýäýýëýõòýé õîëáîãäñîí ýíý õóóëèéí ç¿éë, çààëòûã2012 îíû 02 äóãààð ñàðûí 01-íèé ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. 71.3.2012 îíû òºñâèéí òîäîòãîëûí òºñºë áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ, áàòëàõòàé õîëáîãäñîíõàðèëöààíä ýíý õóóëèéí 71.2 äàõü õýñýã õàìààðàõã¿é. 71.4.Ýíý õóóëèéí 43.1.2 äàõü çààëò, 43.4 äýõ õýñãèéã 2011 îíû 12 äóãààð ñàðûí 30-íû ºäðººñýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 87
  • ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜ /Øèíý÷èëñýí íàéðóóëãà/1997 îíû 06 äóãààð ñàðûí 05-íèé ºäºðÓëààíáààòàð õîò ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí çîðèëò Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü Ìîíãîë Óëñûí ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí òîãòîëöîî, ¿éëàæèëëàãààíû çàð÷èì, ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãà, ìýäýýëýã÷èéí á¿ðýí ýðõèéã òîãòîîæ, òýäãýýðèéíõîîðîíä áîëîí õýðýãëýã÷äèéã ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëýýð õàíãàõ ÿâöàä ¿¿ñýõ õàðèëöààã çîõèöóóëàõàäîðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ Ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü, ýíý õóóëü áîëîíòýäãýýðòýé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õîëáîãäîõ áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 3 äóãààð ç¿éë. Õóóëèéí íýð òîìü¸î Ýíý õóóëüä õýðýãëýñýí äàðààõü íýð òîìü¸îã äîð äóðäñàí óòãààð îéëãîíî: 1/ “ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë” ãýæ íýãäñýí õºòºëáºð, àðãà÷ëàëààð öóãëóóëæáîëîâñðóóëñàí ýäèéí çàñàã, áàéãàëü, íèéãìèéí õîëáîãäîëòîé òîîí ìýäýýëëèéã; 2/ “ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà” ãýæ ñòàòèñòèêèéí á¿ðòãýë õºòëºõ, ìýäýýëýë ãàðãàæºãºõ, äàìæóóëàõ, íýãòãýí áîëîâñðóóëàõ, òîîëëîãî, ñóäàëãàà ÿâóóëàõ, ä¿ãíýëò ãàðãàõ, ìýäýýëýë,ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã õýðýãëýã÷äýä òàðààõ, õýâëýí íèéòëýõ, ìýäýýëëèéí ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàõ, ñàíáàéãóóëàõ, õàäãàëàõûã; 3/ “ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýã÷” ãýæ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí, Ìîíãîë óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã, ºì÷èéí á¿õ òºðºëä õàìààðàãäàõ õóóëèéíýòãýýä,ãàäààäàä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã Ìîíãîë Óëñûí õóóëèéí ýòãýýä,Ìîíãîë Óëñûí áîëîí ãàäààäûíèðãýí, õàðüÿàëàëã¿é õ¿íèéã; 4/ “ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã õýðýãëýã÷” ãýæ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ¿éëàæèëëàãààíäàà àøèãëàæ áàéãàà õóóëèéí ýòãýýä,Ìîíãîë Óëñûí áîëîí ãàäààäûí èðãýí, õàðüÿàëàëã¿éõ¿íèéã; 5/ “àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë” ãýæ ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñáàòàëñàí àðãà÷ëàë, ¿ç¿¿ëýëòýýð ýíý õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëä çààñàí ýäèéí çàñàã, õ¿í àì, íèéãýì,áàéãàëü îð÷íû õîëáîãäîëòîé ¿ç¿¿ëýëòýýð ãàðãàñàí ìýäýýëýë, ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíûõºòºëáºðò òóñãàãäñàí ìýäýýëëèéã; /Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàðººð÷ëºí íàéðóóëñàí/ /Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 6//Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíäòîîöñîí/ 7//Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíäòîîöñîí/ 8/ “çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë” ãýæ Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñáàòàëñàí, çºâøººðñºí àðãà÷ëàë, ¿ç¿¿ëýëòýýð ÿàì, Çàñãèéí ãàçðûí àãåíòëàã, òºðèéí áóñàä áàéãóóëëàãà,íóòãèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãûí õýðýãöýýíä çîðèóëæ öóãëóóëñàí ìýäýýëëèéã. /Ýíý çààëòûã 2004îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí//Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/88 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èì Ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíä äàðààõü çàð÷èì áàðèìòàëíà: 1/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà íü õàðààò áóñ, áèå äààñàí áàéõ; 2/ øèíæëýõ óõààíû ¿íäýñëýë á¿õèé íýãäìýë àðãà ç¿éòýé áàéõ; 3/ ìýäýýëýë ¿íýí, áîäèòîé áàéõ; 4/ ìýäýýëýë øóóðõàé áàéõ; 5/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë íü íèéòýä õ¿ðòýýìæòýé, õóóëèàð çºâøººðºãäñºí õýìæýýíäèë òîä áàéõ; 6/ ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò, àðãà ç¿é íü îëîí óëñûí ñòàòèñòèêèéí ñòàíäàðò, àðãà ç¿éòýéíèéöñýí áàéõ; 7/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã áàãà çàðäëààð, ìýäýýëýã÷èä à÷ààëàë áàãàòàé àðãà,õýëáýðýýð öóãëóóëàõ. /Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ÌÝÄÝÝËËÈÉÍ ÒÎÃÒÎËÖÎÎ 5 äóãààð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí õýëáýð 1. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë íü àëáàí ¸ñíû áîëîí çàõèðãààíû ãýñýí õýëáýðòýé áàéíà. /Ýíýõýñýãò 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2. /Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí/ 3. Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî, ÿàì, òºðèéí áóñàäàëáàí ãàçàð,á¿õ øàòíû Çàñàã äàðãà ýðõëýí ãàðãàíà. /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéíõóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 4. /Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí/ 6 äóãààð ç¿éë. Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿ç¿¿ëýëò, ò¿¿íèéã ãàðãàõ ¿íäýñëýë 1. Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýëä äàðààõü ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò õàìààðíà: 1/ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò: à/ äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í; á/ èíôëÿöèéí ò¿âøèí, õýðýãëýýíèé ¿íý; â/ õºðºí㺠îðóóëàëò; ã/ õóðèìòëàë; ä/ òºëáºðèéí òýíöýë; å/ àæèëã¿é÷¿¿äèéí òîî; ¸/ ìºíãº, áàíêíû çýýë , ¿íýò öààñíû çàõ çýýë; æ/ óëñ, îðîí íóòãèéí òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãà; ç/ á¿òýýìæèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä. /Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéíõóóëèàð íýìñýí/ 2/ õ¿í àì, íèéãìèéí ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò; à/ õ¿í àìûí òîî, íàñ, õ¿éñ, á/ õ¿í àìûí òºðºëò, íàñ áàðàëò, öýâýð ºñºëò, ãýðëýëò, ãýð á¿ë öóöëàëò; â/ ýäèéí çàñãèéí èäýâõòýé õ¿í àì, àæèëëàãñàä; ã/ ºðõ, õ¿í àìûí îðëîãî, çàðëàãà, õýðýãëýý; ä/ õ¿í àìûí õ¿íñíèé õàíãàìæ, èë÷ëýã å/ õ¿í àìûí àìüæèðãààíû ò¿âøèí, ÿäóóðàë; ¸/ äóíäàæ öàëèí, îðëîãî æ/ õ¿í àìûí áîëîâñðîëûí ò¿âøèí, ñóðãóóëü, áàãø, ñóðàëöàãñäûí òîî; ç/ õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíä, ýìíýëýã, ýì÷, ºâ÷ëºã÷äèéí òîî; è/ îðîí ñóóöíû ñàí, øèíýýð áàðüñàí ñóóö; ê/ òýòãýâýð, òýòãýìæ àâàã÷äûí òîî, òýòãýâýð, òýòãýìæèéí õýìæýý; ë/ ìóçåé, íîìûí ñàíãèéí òîî, òýäãýýðèéí ñàí õºìðºã; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 89
  • ì/ ñîíèí, ñýòã¿¿ë, ¿éëäâýðëýñýí êèíîíû òîî; í/ àæëûí öàãèéí ¿ðãýëæëýë. /Ýíý çààëòûã 1999 îíû 5 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí áà 2004 îíû 4 ä¿ãýýðñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ î/¿éëäâýðëýëèéí îñîë, ìýðãýæëýýñ øàëòãààëñàí ºâ÷èí, õóðö õîðäëîãî; /Ýíý çààëòûã 1999îíû 5 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí ï/õºäºëìºðèéí ìàðãààí./Ýíý çààëòûã 1999 îíû 5 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí 3/ ¿éëäâýðëýë, øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò: à/ ìàë, òýæýýâýð àìüòäûí òîî; á/ ìàëûí õàøàà õóäàã, óñò öýãèéí òîî; â/ õºäºº àæ àõóéí ãîë íýðèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë; ã/ òàðèàëñàí òàëáàé, õóðààñàí óðãàö, ºâñ, òýæýýë; ä/ àæ ¿éëäâýðèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë, áîðëóóëàëò; å/ àæ ¿éëäâýðèéí ãîë íýðèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë; ¸/ áàðèëãà óãñðàëò, èõ çàñâàðûí àæëûí õýìæýý; æ/ òýýâðèéí ñàëáàðûí òýýñýí à÷àà, çîð÷èã÷, à÷àà ýðãýëò, çîð÷èã÷ ýðãýëò; ç / õîëáîîíû ¿éë÷èëãýýíèé îðëîãî, ðàäèî, òåëåôîí öýãèéí òîî; è/ ýêñïîðò, èìïîðòûí ãîë íýð òºðºë, õýìæýý; ê/ àÿëàë æóóë÷ëàëûí îðëîãî, æóóë÷äûí òîî; ë/ ìºðäºæ áàéãàà ïàòåíò, øèíý á¿òýýëèéí òîî; ì/ ýðäýì øèíæèëãýý, òóðøèëò, çîõèîí á¿òýýõ àæëûí çàðäàë; 4/ ø¿¿õèéí ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò: à/ ýð¿¿ãèéí õýðãèéí òîî, òºðºë; á/ ø¿¿õýýð øèéòã¿¿ëýã÷äèéí òîî, íàñ, õ¿éñíèé ÿëãàà; â/ ãýìò õýðãèéí óëìààñ ó÷èðñàí õîõèðîë; ã/ äàìïóóðñàí àæ àõóéí íýãæ; ä/ çàõèðãààíû áîëîí èðãýíèé õýðãèéí ¿ç¿¿ëýëò; 5/ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷íû ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò: à/ ãàçðûí õºðñíèé õàìãààëàëò, ýâäðýë; á/ öýâýð óñíû íººö, óñ àøèãëàëò, áîõèðäîëò, öýâýðëýãýý, õàÿãäàë; â/ àãààðûí áîõèðäîë; ã/ îéí õàìãààëàëò, íºõºí ñýðãýýëò; ä/ äàðõàí öààçòàé àìüòíû òîî, àãíóóð. 2. ̺íãº, çýýë, ñàíõ¿¿, ãààëü, òàòâàð, áàéãàëü îð÷èí, ñî¸ë, óðëàã, áîëîâñðîë, øèíæëýõ óõààíòåõíèê, òåõíîëîãè, õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíä, íèéãìèéí õàìãààëàë, ø¿¿õèéí ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéãõîëáîãäîõ ÿàì, òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçàð òóñ òóñ ýðõëýí ãàðãàæ, ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíäºãíº. /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 7 äóãààð ç¿éë. Òîîëëîãî, ñóäàëãàà ÿâóóëàõ 1. Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî äàðààõü òîîëëîãî, ñóäàëãààã ÿâóóëíà: /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ à/ õ¿í àì, îðîí ñóóöíû óëñûí ýýëæèò òîîëëîãûã 10 æèë òóòàì, çàâñðûí òîîëëîãûã 5æèë òóòàì;/Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ á/ ñàëáàð õîîðîíäûí òýíöýë, íººö àøèãëàëòûí õ¿ñíýãòèéã 5 æèë òóòàì; â/ ìàë, òýæýýâýð àìüòäûí òîîëëîãûã æèë òóòàì; ã/ºðõèéí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí ò¿¿âýð ñóäàëãààã óëèðàë òóòàì;/Ýíý çààëòûã 2011 îíû 12 äóãààð ñàðûí 01-íèé ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ ä/ õ¿í àìûí àìüæèðãààíû ò¿âøíèé ò¿¿âýð ñóäàëãààã 3 æèë òóòàì;/Ýíý çààëòûã 2011 îíû 12 äóãààð ñàðûí 01-íèé ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí/ å/ õ¿í àìûí íºõºí ¿ðæèõ¿éí ýð¿¿ë ìýíäèéí ò¿¿âýð ñóäàëãààã 5 æèë òóòàì;90 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • ¸/ õ¿í àìûí àæèë ýðõëýëòèéí ò¿¿âýð ñóäàëãààã óëèðàë òóòàì; æ/ õ¿¿õýä õºãæèë ñóäàëãààã 4 æèë òóòàì; ç/ àæ àõóéí íýãæèéí òîîëëîãûã 5 æèë òóòàì; è/ õàøàà, õóäàã, òýæýýëèéí òîîëëîãûã 3 æèë òóòàì; ê/ öàã àøèãëàëòûí ò¿¿âýð ñóäàëãààã 4 æèë òóòàì óëèðëààð. ë/õºäºº àæ àõóéí ýýëæèò òîîëëîãûã 10 æèë òóòàì, çàâñðûí òîîëëîãî, ñóäàëãààã 5æèë òóòàì./Ýíý çààëòûã 2011 îíû 12 äóãààð ñàðûí 01-íèé ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 2. Çàéëøã¿é øààðäëàãààð ýíý ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò çààñàí õóãàöààã ººð÷ëºõ, ýíý õóóëüäçààñíààñ ººð òîîëëîãî, ñóäàëãàà ÿâóóëàõ àñóóäëûã Çàñãèéí ãàçàð, ýñõ¿ë Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéíõîðîîíû ñàíàëûã ¿íäýñëýí Óëñûí Èõ Õóðàë øèéäâýðëýíý. /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3. Òîîëëîãî, ñóäàëãààíû çàðäëûã Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû òóõàéí æèëèéí òºñºâòòóñãàíà. /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 4. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî íü òóõàéí æèëä õèéãäýõ òîîëëîãî, ò¿¿âýð ñóäàëãààã Ýäèéíçàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëä òóñãàí õýðýãæ¿¿ëíý. /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 5.Ýíý ç¿éëèéí 1 äýõ õýñãèéí “à”-ä çààñíààñ áóñàä õýñýãò çààñàí òîîëëîãî ÿâóóëàõ õóãàöààíûòîâûã Çàñãèéí ãàçàð, ò¿¿âýð áîëîí èæ á¿ðýí ñóäàëãààíûõûã Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîòîãòîîíî. /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 6.Õ¿í àì, îðîí ñóóöíû óëñûí òîîëëîãî ÿâóóëàõòàé õîëáîîòîé õàðèëöààã òóñãàé õóóëèàðçîõèöóóëíà. /Ýíý õýñãèéã 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí//Äýýðõ 7 äóãààð ç¿éëèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ 8 äóãààð ç¿éë. Àëáàí ¸ñíû áóñ ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà/Ýíý ç¿éëèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí/ ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝÃ×, ÕÝÐÝÃËÝÃ×ÈÉÍ ÝÐÕ, ¯¯ÐÝà 9 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýã÷ íü äàðààõü ýðõ, ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ ìýäýýëýë, ñóäàëãààíû ¿ç¿¿ëýëò, àðãà÷ëàëûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ òàëààðñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãàä ñàíàë îðóóëàõ; 2/ õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýãñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãààñ áàòëààã¿é áóþó çºâøººðººã¿é ¿ç¿¿ëýëò, àðãà÷ëàëààð ñòàòèñòèêèéíìýäýýëëèéã ãàðãàæ ºãºõººñ òàòãàëçàõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3/ ººðèéí ìýäýýëëèéí íóóöûã çàäðóóëàõã¿é áàéõûã õîëáîãäîõ õóóëèéí ýòãýýä,èðãýíýýñ øààðäàõ; 4/ ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãààñ ãàðãàñàí ìýäýýëýë, ñóäàëãààíû íýãäñýí ä¿íòýéòàíèëöàõ. 5/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãàà ãàðãàõàä øààðäàãäàõ àíõäàã÷ á¿ðòãýë õºòëºõ; 6/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãààã áàòëàãäñàí áóþó çºâøººðºãäñºí ¿ç¿¿ëýëò,àðãà÷ëàëûí äàãóó òîãòîîñîí õóãàöààíä ¿íýí çºâ ãàðãàæ ºãºõ; 7/ óëñûí òîîëëîãîä õàìðàãäàõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 91
  • 8/ àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà íü çîõèõ æóðìûí äàãóó ðåãèñòðèéí äóãààð àâàõ; 9/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ýíý ¿éë àæèëëàãààã ýðõýëäýã õîëáîãäîõáàéãóóëëàãàä ººðèéí çàðäëààð õ¿ðãýõ. 10 äóãààð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã õýðýãëýã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã õýðýãëýã÷ äàðààõü ýðõ, ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ ýíý õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëèéí 1-ä çààñàí ¿ç¿¿ëýëò, òýäãýýðòýé íèéö¿¿ëæ àëáàí¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýã áàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí ¿ç¿¿ëýëòýýð ìýäýýëëèéã ýíýõóóëü áîëîí áóñàä õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó ãàðãóóëæ àâàõ. 2/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã àøèãëàõ, õýâëýí íèéòëýõäýý óã ìýäýýëëèéããàðãàñàí áàéãóóëëàãûí íýðèéã çààâàë çààõ. 3/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí áîëîí çºâøººðñºíººñ áóñàä¿ç¿¿ëýëòèéã ãàðãóóëàõûã øààðäàõã¿é áàéõ. ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÒÎÃÒÎËÖÎÎ, Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ 11 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãûí òîãòîëöîî 1. Ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãà íü óëñ , á¿ñ íóòàã, àéìàã, íèéñëýëèéí ýäèéí çàñàã, õ¿í àì,íèéãýì, áàéãàëü îð÷íû òàëààðõ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëýýð òºð, èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëàãàäàäèë òýãø ¿éë÷èëäýã òºðèéí áàéãóóëëàãà ìºí. 2. Ìîíãîë Óëñûí ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãûí òîãòîëöîî íü àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éëàæèëëàãààã õàðààò áóñ, áèå äààñàí áàéäëààð óëñ, îðîí íóòãèéí õýìæýýíä òºâëºð¿¿ëýí ýðõýëäýã¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî, àéìàã, íèéñëýë, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí äýðãýäýõ ñòàòèñòèêèéíãàçàð, õýëòñýýñ á¿ðäýíý. Ñóìàíä ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààã ñóìûí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçðûíóã àæëûã õàðèóöñàí àæèëòàí, áàã, õîðîîíä òýäãýýðèéí Çàñàã äàðãà ýðõëýí ã¿éöýòãýíý./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3. Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî, àéìàã, íèéñëýë, ä¿¿ðãèéí ñòàòèñòèêèéí ãàçàð, õýëòñèéíáîëîí ñóìûí ñòàòèñòèêèéí àñóóäàë õàðèóöñàí àæèëòàí íü òºðèéí çàõèðãààíû àëáàí òóøààëòàíáàéíà. /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 4. Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî, àéìàã, íèéñëýë, ä¿¿ðãèéí ñòàòèñòèêèéí ãàçàð, õýëòñèéí¿éë àæèëëàãààã óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. Òºñºâ íü ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààã õàðààòáóñààð õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãûã õàíãàñàí áàéíà. Ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààã ñóì, áàã, õîðîîíäýðõëýí ÿâóóëàõòàé õîëáîãäîí ãàðàõ çàðäëûã îðîí íóòãèéí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. /Ýíý õýñýãò 2008îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 5. Yíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî ¿éë àæèëëàãààãàà Óëñûí Èõ Õóðàëä æèë á¿ð òàéëàãíàíà./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 6.ßàì, Çàñãèéí ãàçðûí àãåíòëàã, òºðèéí áóñàä áàéãóóëëàãà, íóòãèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà÷èã ¿¿ðãèéíõýý äàãóó ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààã ýðõýëíý. ßàìä á¿òýöäýý ñàëáàðûí ñòàòèñòèêèéí¿éë àæèëëàãàà ýðõëýí ã¿éöýòãýõ íýãæòýé áàéíà./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí//Äýýðõ 11 ä¿ãýýð ç¿éëèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ 12 äóãààð ç¿éë. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ/Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî íü Ìîíãîë Óëñûí àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààãíýãäñýí óäèðäëàãà, çîõèöóóëàëòààð õàíãàíà./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî íü ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí àðãà ç¿éã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ,øèíæëýõ óõààíû ¿íäýñëýëèéã ñàéæðóóëàõ, ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýëä ä¿í øèíæèëãýý õèéõ, õºãæëèéí92 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • õýòèéí òºëâèéã òîäîðõîéëîõ áîëîí ìýäýýëëýýð òºëáºðòýé ¿éë÷èëãýý ÿâóóëàõ, ñòàòèñòèêèéí ýìõòãýë,òàíèëöóóëãà, áóñàä áàðèìò áè÷ãèéã õýâëýí íèéòëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé íýãæòýé áàéæ áîëíî. Òóõàéííýãæèéí çîõèîí áàéãóóëàëò, ¿éë àæèëëàãààíû æóðìûã ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë õàðèóöñàí òºðèéíçàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí áàòàëíà./Ýíý õýñýãò 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/ 3. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý:/Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààã ìýðãýæëèéí òºâëºðñºí óäèðäëàãààðõàíãàõ, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ àðãà õýìæýý àâàõ; 2/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõ, òîîëëîãî, ñóäàëãàà ÿâóóëàõ òàëààðîéðûí çîðèëòûã òîäîðõîéëñîí õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ, Óëñûí Èõ Õóðëààð áàòëóóëàõ; /Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 3/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãàà, òîîëëîãûí ¿ç¿¿ëýëò, àðãà÷ëàë,çààâàðûã áàòëàõ, ìýäýýëýõ õóãàöààã òîãòîîõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 4/ çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýëòýéäàâõàðäóóëàõã¿é áàéõ, àðãà ç¿éí íýãäìýë áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð õÿíàõ, çàõèðãààíûñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿ç¿¿ëýëò, àðãà÷ëàë, çààâðûã áàòëàõ, çºâøººðºõ, ìýäýýëëèéí õàìðàëò,¿íýíçºâ áàéäàëä ¿íýëýëò ºãºõ; /Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 5/ õ¿í àì, íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí õîëáîãäîëòîé àñóóäëààð óëñûí òîîëëîãî, íýãóäààãèéí á¿ðòãýë, òîäîðõîé ñýäâýýð ò¿¿âýð áîëîí èæ á¿ðýí ñóäàëãàà ÿâóóëàõ òàëààð àëáàí ¸ñíûñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýã áàéãóóëëàãà, ìýäýýëýã÷èä óäèðäàìæ, ÷èãëýë ºã÷, áèåëýëòýä íüõÿíàëò òàâèõ; 6/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã õîëáîãäîõ ÿàì, òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçðààñòîãòîîñîí õóãàöààíä àâàõ; 7/ ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëò, àðãà÷ëàëûã îëîí óëñûí àíãèëàë, àðãà÷ëàë, ñòàíäàðòûíæèøèãò íèéö¿¿ëýí ãàðãàæ ìºðä¿¿ëýõ; 8/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí äýëãýðýíã¿é ¿ç¿¿ëýëòýä Çàñãèéí ãàçàð,ò¿¿íèé áàéãóóëëàãóóäûí ìýäýýëëèéí õýðýãöýý, çàõèàëãûã òóñãàæ, Çàñãèéí ãàçàðòàé òîõèðîëöñîíõóãàöààíä òýäãýýðò ìýäýýëýë, òàíèëöóóëãûã ºãºõ. 9/ Çàñãèéí ãàçàð, ò¿¿íèé áàéãóóëëàãóóäûí öàã ¿åèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëàõ, òºëºâëºëò,óäèðäëàãà çîõèöóóëàëò, õÿíàëò øàëãàëòûí àæèëä øààðäëàãàòàé ìýäýýëëèéã áýëòãýæ ºãºõ. 10/ ýíý õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëèéí 1-ä çààñàí ¿ç¿¿ëýëò, òýäãýýðòýé íèéö¿¿ëýí àëáàí¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýã ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí ¿ç¿¿ëýëòýýñ áóñàä¿ç¿¿ëýëòèéã öóãëóóëàõ, áîëîâñðóóëàõ ¿¿ðýã õ¿ëýýõã¿é áàéõ; 11/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã õýðýãëýã÷äýä òàðààõ, ñòàòèñòèêèéíìýäýýëëèéí èë òîä áàéäëûã õàíãàõ; 12/ óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ¿ç¿¿ëýëòýýð îéðûí áîëîí óðò, äóíä õóãàöààíûòîîöîî, çàãâàð÷ëàë, øèíæèëãýý, ñóäàëãààíû àæèë õèéõ; 13/ ñàëáàðûí õýìæýýíèé ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèé ÷àäàâõè , òåõíèê òåõíîëîãè,ïðîãðàìì õàíãàìæèéí õ¿÷èí ÷àäëûã ñàéæðóóëàõ àñóóäëûã íýãäñýí áîäëîãî, òºëºâëºãººòýé㺺ðõýðýãæ¿¿ëýõ;/Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí/ 14/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã òîãòîîñîí õóãàöààíä ñòàòèñòèêèéíìýäýýëýã÷ýýñ àâàõ; 15/ òºðèéí áàéãóóëëàãóóäûã ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëýýð ¿íý òºëáºðã¿é õàíãàõ; 16/ õóóëèéí ýòãýýäèéí àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿íýí çºâèéã øàëãàõ,èëýðñýí äóòàãäàë, çºð÷ëèéã àðèëãóóëàõ àðãà õýìæýý àâàõ çàìààð ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿íýí çºâ,áîäèò áàéäëûã õàíãàõ; 17/ óëñûí õýìæýýíä ÿâóóëàõ òîîëëîãî, Óëñûí Èõ Õóðàë, Åðºíõèéëºã÷, Çàñãèéí ãàçðûíäààëãàâðààð õèéãäýõ íèéòèéã õàìàðñàí ñòàòèñòèêèéí ñóäàëãààíû àæèëä ìýðãýøëèéí àæèëòàí,ìýðãýæèëòíèéã òýäãýýðèéí àæèëëàäàã àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãàòàé òîõèðîëöîí îðîëöóóëàõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 93
  • 18/ Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçðûí äàðãà, àéìàã, íèéñëýëèéíÇàñàã äàðãà, àæ àõóéí íýãæèéí óäèðäëàãààñ ãàðãàñàí øèéäâýð íü ñòàòèñòèêèéí õóóëü òîãòîîìæòîéíèéöýýã¿é áîë ýíý òóõàé òýäãýýðèéí õàðüÿà äýýä øàòíû áàéãóóëëàãàä ìýäýãäýæ õ¿÷èíã¿é áîëãóóëàõàðãà õýìæýý àâàõ; 19/ ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõàä íü àéìàã, íèéñëýë, ä¿¿ðãèéí ñòàòèñòèêèéíãàçàð, õýëòñèéí äàðãà ñóìûí õîëáîãäîõ àæèëòàí, áàã, õîðîîíû Çàñàã äàðãà íàðò óäèðäàìæ, ÷èãëýëºãºõ, õÿíàëò òàâèõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 20/ ñòàòèñòèêèéí òàëààð ãàäààä óëñ, îëîí óëñûí ñòàòèñòèêèéí áîëîí òºðºëæñºí áóñàäáàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíä èäýâõèòýé îðîëöîõ, òýäãýýðòýé Ìîíãîë Óëñûí õóóëü òîãòîîìæ, îëîíóëñûí ãýðýýíèé äàãóó õàìòðàí àæèëëàõ,òýäãýýðò òóñ óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí õîëáîãäîëòîéñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ãàðãàæ ºãºõ. 21/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí õýðýãëýã÷ íü àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéíä¿íã ººð÷ëºí, îëîí íèéòýä áóðóó òàøàà ìýäýýëýõ òîõèîëäîëä àëáàí ¸ñíû òàéëáàð õèéæ ,çàëðóóëàõ;/Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 22/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëòèéí çýðýãö¿¿ëýõ ñóóðü ¿íèéã áàòëàõ;/Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 23/óëñûí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí áàéäëûí ñòàòèñòèê ìýäýýëëèéã õîëáîãäîõ ÿàìäòàéõàìòðàí ãàðãàæ, Óëñûí Èõ Õóðëûí ñîíãóóëèéã çàðëàõààñ 1 ñàðààñ äîîøã¿é õóãàöààíû ºìíº ÓëñûíÈõ Õóðàëä ìýäýýëýõ;/Ýíý çààëòûã 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí//Ýíý çààëòàä 2012 îíû 12 äóãààð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð “õîëáîãäîõ ÿàìäòàé” ãýñíèéã“õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãàòàé” ãýæ ººð÷ëºëò îðóóëñàí áºãººä ¿¿íèéã 2013 îíû 01 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº/ 24/óëñûí õýìæýýíèé á¿ðòãýë, ìýäýýëëèéí íýãäñýí àðãà ç¿éã õîëáîãäîõáàéãóóëëàãóóäòàé õàìòðàí òîãòîîæ ìºðä¿¿ëýõ;/Ýíý çààëòûã 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 25/óëñûí õ¿í àì ñàÿàð íýìýãäýõ á¿ðä ñàÿ äàõü èðãýíèéã á¿ðòãýí áàðèìòæóóëæ,Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èä ìýäýýëýõ./Ýíý çààëòûã 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 4.¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî íü äýðãýäýý Ñòàòèñòèê õºãæëèéí ñàíòàé áàéæ áîëíî./Ýíý õýñãèéã 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 13 äóãààð ç¿éë. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû óäèðäëàãà/Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãûã Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí äàðãûí ñàíàëáîëãîñíîîð Óëñûí Èõ Õóðëààñ 6 æèëèéí õóãàöààãààð òîìèëíî./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà ¿éë àæèëëàãààãàà Óëñûí Èõ Õóðàëä õàðèóöàíòàéëàãíàíà./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî Òýðã¿¿í äýä áîëîí Äýä äàðãàòàé áàéíà. Òýðã¿¿í äýä áîëîíÄýä äàðãûã ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà òîìèëíî./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò, ººð÷ëºëò îðñîí/ 4. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà, Òýðã¿¿í äýä áîëîí Äýä äàðãûã òîìèëîõäîî òýäíèéýäèéí çàñàã, ñòàòèñòèê, óäèðäëàãûí ìýäëýã, ìýðãýøëèéí óð ÷àäâàð, ìýðãýæëèéí ¸ñ ç¿é, àæëûíòóðøëàãûã õàðãàëçàíà./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò, ººð÷ëºëò îðñîí/ 5. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãûí öàëèíã Óëñûí Èõ Õóðàë òîãòîîíî./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 6. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãûí á¿ðýí ýðõèéã äàðààõü òîõèîëäîëä äóóñãàâàðáîëãîíî:94 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 1/ õóóëüä çààñàí á¿ðýí ýðõèéíõ íü õóãàöàà äóóñãàâàð áîëñîí; 2/ ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäàë áîëîí õ¿íäýòãýæ ¿çýõ áóñàä øàëòãààíààð àëáàí ¿¿ðãýýöààøèä ã¿éöýòãýõ áîëîìæã¿é áîëñîí; 3/ àëáàí òóøààëààñ ÷ºëººëæ ºãºõèéã ººðºº õ¿ññýí; 4/ ¿¿ðýãò àæëàà õàíãàëòã¿é áèåë¿¿ëñýí; 5/ ãýìò õýðýã ¿éëäñýíèéã íü ø¿¿õýýñ òîãòîîæ, øèéäâýð íü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí. 14 ä¿ãýýð ç¿éë. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû çºâëºë/Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíä àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëàõàäòóñëàõ, àðãà ç¿éí íýãäìýë áàéäëûã õàíãàõ àñóóäëààð çºâëºõ ÷èã ¿¿ðýãòýé Óëñûí Èõ Õóðàë,Çàñãèéí ãàçàð, ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà áîëîí õýðýãëýã÷èéí òºëººëºëòýé çºâëºëàæèëëàíà./Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí//Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2. Ǻâëºëèéí äàðãà íü ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà áàéíà./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3. Ǻâëºë íü 7 õ¿íèé á¿ðýëäýõ¿¿íòýé áàéíà. Ǻâëºëèéí 3 ãèø¿¿íèéã Óëñûí Èõ Õóðëûíõîëáîãäîõ Áàéíãûí õîðîî, 3 ãèø¿¿íèéã Çàñãèéí ãàçàð ñàíàë áîëãîæ, Óëñûí Èõ Õóðàë òîìèëíî.¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû çºâëºëèéí ãèø¿¿ä íü îðîí òîîíû áóñ áàéíà/Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñàí//Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 4. Ǻâëºë íü øèéäâýðëýñýí àñóóäëààðàà çºâëºìæ ãàðãàíà. 5. Ǻâëºëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöñîí áàéäëûã õàðãàëçàí çºâëºëèéí ãèø¿¿äýä çîõèõõºëñ îëãîæ áîëíî. Õºëñ îëãîõ òóõàé àñóóäëûã çºâëºëèéí ¿éë àæèëëàãààíû æóðàìä çààñíû äàãóóçîõèöóóëíà. 15 äóãààð ç¿éë. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãûí á¿ðýí ýðõ, ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõáàòàëãàà/Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíû óäèðäëàãà, çîõèîí áàéãóóëàëò,ìýäýýëëèéí ¿ç¿¿ëýëò, àðãà÷ëàë, çààâðûã áàòëàõ áóþó çºâøººðºõ çýðýã àñóóäëààð òóøààë ãàðãàõ; 2/ àéìàã , íèéñëýë, ä¿¿ðãèéí ñòàòèñòèêèéí ãàçàð, õýëòñèéí äàðãûã òóõàéí øàòíûÇàñàã äàðãàòàé çºâøèëöºí òîìèëæ, ÷ºëººëºõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí//Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3/ Óëñûí Èõ Õóðëûí Áàéíãûí õîðîî, Çàñãèéí ãàçàð, õîëáîãäîõ áóñàäáàéãóóëëàãàòàé øóóä õàðèëöàæ, Óëñûí Èõ Õóðëûí ÷óóëãàí, Áàéíãûí õîðîî, Çàñãèéí ãàçðûíõóðàëäààíä çºâëºõ ýðõòýéãýýð îðîëöîõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 4/ ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû çºâëºëèéí ¿éë àæèëëàãààíû æóðìûã áàòëàõ;/Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 5/ ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîã òºëººëºõ;/Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 6/ /Ýíý çààëòûã 2003 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 2-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëãîñîí/ 7/ õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí áóñàä á¿ðýí ýðõ. 2. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõäýý äàðààõü áàòàëãààãààðõàíãàãäàíà:/Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1/ òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíû çýðýã äýâä òîõèðñîí öàëèí àâ÷, øààðäëàãàòàéáóñàä õàíãàìæ ýäëýõ; ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 95
  • 2/ óíàëãà, õîëáîîíû õýðýãñëýýð õàíãàãäàõ; 3/ õóóëèàð òîãòîîñîí áóñàä áàòàëãàà. 151 ä¿ãýýð ç¿éë. ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû åðºíõèé ìåíåæåðèéí á¿ðýí ýðõ/Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1.¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû åðºíõèé ìåíåæåð íü äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: /Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 1/áàéãóóëëàãûíõàà îðîí òîî, öàëèíãèéí ñàíã òîãòîîõ, àæèëòíûã àæèëä òîìèëîõ,÷ºëººëºõ, óðàìøóóëàõ, ñàõèëãûí øèéòãýë íîãäóóëàõ; 2/áàòëàãäñàí òºñâèéã çîðèóëàëòûí äàãóó çàõèðàí çàðöóóëàõ; 3/õóóëüä çààñàí áóñàä á¿ðýí ýðõ./Ýíý ç¿éëèéã 2003 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 2-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 16 äóãààð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí óëñûí áàéöààã÷, ò¿¿íèé á¿ðýí ýðõ 1. Ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàð, àæëûí äàäëàãà, òóðøëàãûã õàðãàëçàí ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãûíàæèëòàíã ñòàòèñòèêèéí óëñûí áàéöààã÷ààð ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà òîìèëæ,÷ºëººëíº./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2. Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýã ÿàì, òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçðûíõîëáîãäîõ àæèëòàíä ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãûí øèéäâýðýýð ñòàòèñòèêèéí óëñûíáàéöààã÷èéí ýðõ îëãîæ áîëíî./Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3. Ñòàòèñòèêèéí óëñûí áàéöààã÷ äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý. 1/ ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèéí áèåëýëòèéã õÿíàæ øàëãàõ; 2/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí õàìðàëò, ¿íýí çºâ, øóóðõàé áàéäëûã øàëãàõ; 3/ õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýãñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãààñ áàòëààã¿é áóþó çºâøººðººã¿é ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãààã àæàõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýäýýñ àëáàäàí ãàðãóóëàõ, äàâõàðäóóëàí àâàõ, ºãºõ àæèëëàãààã çîãñîîõ; 4/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãààíä øààðäëàãàòàé áàðèìò áè÷èã ¿éëäýõ,àíõäàã÷ á¿ðòãýë õºòëºõ, ìýäýýëýë, ñóäàëãààã ¿íýí çºâ ãàðãàæ ìýäýýëýõ òàëààð çºâëºìæ ºãºõ; 5/ õÿíàëò, øàëãàëòûí àæèëä çàéëøã¿é øààðäàãäàõ áàðèìò ñýëò, òàéëáàð, ëàâëàãààãõîëáîãäîõ àëáàí òóøààëòíààð ãàðãóóëàí àâàõ; 6/ øàëãàëòûí ä¿íã ìýäýýëýõ, èëýðñýí çºð÷èë, äóòàãäëûí òàëààð õîëáîãäîõ àëáàíòóøààëòàíä øààðäëàãà òàâüæ àðèëãóóëàõ; 7/ ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ãýì áóðóóòàé ýòãýýäýä çîõèõ õóóëüòîãòîîìæèéí äàãóó çàõèðãààíû õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ. 8/ ºì÷èéí á¿õ òºðëèéí àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãààñ ºãñºí ìýäýý, òàéëàí íüäóòóó, àëäààòàé áîë õîëáîãäîõ ýòãýýäýýñ òàéëáàð ãàðãóóëàí àâàõ, àíõàí øàòíû á¿ðòãýëòýé òóëãàæ,ìàãàäëàõ./Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 4. Ñòàòèñòèêèéí óëñûí áàéöààã÷ààñ õóóëü òîãòîîìæèä çààñàí ýðõ õýìæýýíèéõýý õ¿ðýýíäºãñºí ¿¿ðýã, òàâüñàí øààðäëàãûã õîëáîãäîõ àëáàí òóøààëòàí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà,èðãýíçààâàë áèåë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé. 5. Ñòàòèñòèêèéí óëñûí áàéöààã÷ íü ò¿¿íèéã òîìèëñîí ýðõ á¿õèé àëáàí òóøààëòíààñîëãîñîí àëáàíû áîëîí õóâèéí äóãààð á¿õèé ¿íýìëýõ, òýìäýã, ò¿¿í÷ëýí øààðäàõ õóóäàñ, àêò,òîðãóóëèéí õóóäàñ õýðýãëýíý./Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 6. Ñòàòèñòèêèéí óëñûí áàéöààã÷ íü Òºðèéí àëáàíû òóõàé401 õóóëüä çààñíààñ ãàäíà äàðààõüáàòàëãààãààð õàíãàãäàíà: 1/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿íýí çºâ, áîäèò áàéäëûã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí á¿ðýíýðõýý õýðýãæ¿¿ëæ ÿâàõäàà õîò, ñóóðèíãèéí äîòîðõè íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë /òàêñèíààñ áóñàä/-ýýð çîð÷ñîí òîõèîëäîëä õóâèàñ ãàðñàí çàðäëûã òîãòîîñîí æóðìûí äàãóó òóõàéí áàéãóóëëàãà íüíºõºí îëãîõ;401 Òºðèéí àëáàíû òóõàé - “ Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2002 îíû 28 äóãààðò íèéòëýãäñýí.96 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 2/ á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëæ ÿâààä õºäºëìºðèéí ÷àäâàðàà ò¿ð àëäñàí áîëõºäºëìºðèéí ÷àäâàðàà ò¿ð àëäñàíû òýòãýìæ, àëáàí òóøààëûí öàëèíãèéí çºð¿¿ã õºäºëìºðèéí÷àäâàðàà ò¿ð àëäñàí õóãàöààíû òóðøèä, òàõèð äóòóó áîëñîí áîë òàõèð äóòóóãèéí òýòãýâýð, àëáàíòóøààëûí öàëèíãèéí çºð¿¿ã òàõèð äóòóóãèéí òýòãýâýð àâ÷ áàéãàà õóãàöààíû òóðøèä òóñ òóñ àâàõ./Äýýðõ 6 äàõü õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÐÈÉÍ Ã¯ÉÖÝÒÃÝÕ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ÒÀËÀÀÐÕÈ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ 17 äóãààð ç¿éë. Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíû òàëààðõè Çàñãèéí ãàçðûíá¿ðýí ýðõ. Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãààíû òàëààð Çàñãèéí ãàçàð äàðààõü á¿ðýí ýðõ ýäýëíý: 1/ ýíý õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëèéí 1-ä çààñàí òîîëëîãî ÿâóóëàõ çîõèîí áàéãóóëàëòûíàðãà õýìæýýã àâ÷, àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýã áàéãóóëëàãóóäûí ñòàòèñòèêèéíòàëààðõè á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõ íºõöºë áîëîëöîîã õàíãàõ; 2/ Çàñãèéí ãàçàð, ò¿¿íèé áàéãóóëëàãóóäûí ìýäýýëëèéí õýðýãöýýã àëáàí ¸ñíûñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí äýëãýðýíã¿é ¿ç¿¿ëýëòýä òóñãàæ, ä¿íã ¿íý òºëáºðã¿é ãàðãóóëàí àâàõ; 3/ ñòàòèñòèêèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýõ, äàâòàí ñóðãàõ àðãà õýìæýýàâàõ; 4/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã áîëîâñðóóëàõ õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ,áîëîâñîí õ¿÷íèé ÷àäàâõèéã äýýøë¿¿ëýõýä îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà, ãàäààä îðíóóäûí òºñºëõýðýãæ¿¿ëýõ. 18 äóãààð ç¿éë. ßàì, Ìîíãîëáàíê, òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçàð, á¿õ øàòíû Çàñàã äàðãûíñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí òàëààðõè íèéòëýã á¿ðýí ýðõ/Ýíý ç¿éëèéí ãàð÷èãò 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðñîí/ ßàì,òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçàð,á¿õ øàòíû Çàñàã äàðãà ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí òàëààðäàðààõü íèéòëýã á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèê ìýäýýëëèéí ¿íýí çºâ áàéäàëä òîãòìîë øàëãàëò õèéæ ,ò¿¿íèéáîäèò áàéäëûã õàíãàõ; 2/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã õóãàöààíä íü ãàðãàæ ºãººã¿é òîõèîëäîëä ãàçàð äýýð íüî÷èæ ãàðãóóëàí àâàõ,ãàðñàí çàðäëûã áóðóóòàé ýòãýýäýýð íºõºí òºë¿¿ëýõ; 3/ ìýäýýëýë,ñóäàëãààíû ä¿íã õýâëýë ,ìýäýýëëèéí õýðýãñëýýð íèéòýä õ¿ðãýõ; 4/ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñ áàòàëæ, çºâøººðñºíìàÿãòààð ìýäýýëýã÷ýýñ ãàðãóóëàí àâàõ./Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí//Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 19 ä¿ãýýð ç¿éë. ßàì,òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçðûí ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí òàëààðõèá¿ðýí ýðõ ßàì, òºðèéí áóñàä àëáàí ãàçàð ýíý õóóëèéí 18 äóãààð ç¿éëä çààñàí íèéòëýã á¿ðýí ýðõýýñãàäíà äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã òîãòîîñîí õóãàöààíä ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéíõîðîîíä ãàðãàæ ºãºõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí//Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 2/ ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñ õîëáîãäîõ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã àâ÷àøèãëàõ;/Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3/ ñàëáàðûí óäèðäëàãûí ¿éë àæèëëàãààíä õýðýãëýõ çîðèëãîîð çàõèðãààíû ñòàòèñòèêìýäýýëýë àâàõ, ìýäýýëëèéí ñàíã áèé áîëãîõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 97
  • 4/ óëñûí õýìæýýíä òóõàéí ìýäýýëëýýð äàâõàðäàë ãàðãàõã¿éí òóëä çàõèðãààíûñòàòèñòèê ìýäýýëëèéí ¿ç¿¿ëýëò, àðãà÷ëàë, çààâðûã ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñ çºâøººðñíººðáàòëàõ;/Ýíý çààëòàä 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí//Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 5/ ¿ë õºäëºõ õºðºíãèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí ìýäýýëëèéã åðºíõèé ä¿íãýýð ãàðãàõ. 6/ õóóëèéí ýòãýýäèéã á¿ðòãýõ áàéãóóëëàãà íü õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿îðòãýëèéíæàãñààëò äàõü øààðäëàãàòàé ìýäýýëýë, ò¿¿íä îðñîí ººð÷ëºëòèéã ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíäòóõàé á¿ðò ìýäýýëýõ./Ýíý çààëòûã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí//Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 20 äóãààð ç¿éë. Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãûí ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí òàëààðõè á¿ðýí ýðõ Àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà ýíý õóóëèéí 18 äóãààð ç¿éëä çààñàí íèéòëýã á¿ðýíýðõýýñ ãàäíà äàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ íóòàã äýâñãýðòýý áàéãàà ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýã÷äýýñ ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéãõóãàöààíä íü ãàðãóóëàí àâ÷ íýãòãýõ, ñóäàëãàà, ä¿ãíýëò õèéæ àøèãëàõ, àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéíìýäýýëëèéã õóãàöààíä íü çîõèõ äýýä øàòíû áàéãóóëëàãàä ºãºõ; 2/ ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíîîñ ºãñºí óäèðäàìæ, ÷èãëýëèéí äàãóó ñòàòèñòèêèéíòîîëëîãî, ò¿¿âýð ñóäàëãààã çîõèîí áàéãóóëæ ÿâóóëàõ;/Ýíý çààëòàä 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 3/ çàñàã çàõèðãàà, íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéíõýý óäèðäëàãûí ¿éë àæèëëàãààíäõýðýãëýõ çîðèëãîîð, çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã áóñàä ìýäýýëýëòýé äàâõàðäóóëàõã¿éãýýðñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãûí çºâøººðñíººð àâàõ,ìýäýýëëèéí ñàíã áèé áîëãîõ. 21 ä¿ãýýð ç¿éë. Áàã, õîðîîíû Çàñàã äàðãûí ñòàòèñòèêèéíìýäýýëëèéí òàëààðõè á¿ðýíýðõ Áàã, õîðîîíû Çàñàã äàðãà ýíý õóóëèéí 18 äóãààð ç¿éëä çààñàí íèéòëýã á¿ðýí ýðõýýñ ãàäíàäàðààõü á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 1/ õ¿í àì, ºðõèéí á¿ðòãýë õºòëºõ; 2/ õ¿í àìûí àìüæèðãààíû ò¿âøèíãèéí ñóäàëãàà õèéõ; 3/ ìàë, òýæýýâýð àìüòàä, ýä õºðºíãèéí òîîëëîãî, á¿ðòãýë ÿâóóëàõ: 4/ ãàçàð íóòàã, ýäýëáýð ãàçðûí òîîëëîãî, á¿ðòãýë ÿâóóëàõ; 5/ ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíèé òàëààð ìýäýýëýë, ñóäàëãàà àâàõ, ãàðãàõ; 6/ çîõèõ ÷èãëýëèéí äàãóó ÿâóóëàõ òîîëëîãî, ò¿¿âýð ñóäàëãààã çîõèîí áàéãóóëæÿâóóëàõ; 7/ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã òîãòîîñîí õóãàöààíä çîõèõ äýýä øàòíûÇàñàã äàðãàä ãàðãàæ ºãºõ. ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÁÓÑÀÄ Ç¯ÉË 22 äóãààð ç¿éë. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã õóóëü áóñààð àøèãëàõ, ìýäýýëëèéííóóöûãçàäðóóëàõûã õîðèãëîõ 1. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýã÷, õýðýãëýã÷ çýðýã õîëáîãäîõ ýòãýýä ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã õóóëüáóñààð àøèã îëîõ çîðèëãîîð àøèãëàõûã õîðèãëîíî. 2. Õýðýãëýã÷äýýñ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãààíû ä¿íã äóð ìýäýí ººð÷ëºõèéãõîðèãëîíî. 3. Àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýã áàéãóóëëàãûí àæèëòàí àëáàí ¸ñîîðìýäýýëýõ ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë, ñóäàëãààíû ä¿í, òºðèéí áîëîí àæ àõóéí íýãæ,áàéãóóëëàãà, èðãýíèé íóóöàä õàìààðàõ ìýäýýëëèéã íèéòýä çàäðóóëàõûã õîðèãëîíî. 4. Õýðýãëýã÷ýýñ àëáàí ¸ñíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéã ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãûíçºâøººðºëã¿éãýýð áóñäàä õóäàëäàõ, äàìæóóëàõûã õîðèãëîíî.98 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 5. Ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãûí òîîöîîëîõ ìàøèíû 纺ã÷ áîëîí ñàíàõ áàéãóóëàìæèäõàäãàëñàí òîîëëîãî, ò¿¿âýð ñóäàëãàà, ìýäýýëëèéí áîëîâñðóóëàëòûí äýëãýðýíã¿é ìàòåðèàëûãòîãòîîñîí õóãàöààíààñ ºìíº óñòãàõ, ¿ã¿é áîëãîõ, áóñäàä äàìæóóëàõ, õóäàëäàõûã õîðèãëîíî. 6. Ñòàòèñòèêèéí òºâ, îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãà íü õóâü õ¿í, õóóëèéí ýòãýýäèéí ìýäýýëëèéííóóöûã ÷àíä õàäãàëæ, ìýäýýëëèéã óëñ, á¿ñ íóòàã, àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðýã, ñàëáàðûí ò¿âøèíäíýãäñýí ä¿í ãàðãàõ, ñòàòèñòèêèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõîä àøèãëàíà./Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ 7. Òîîëëîãî, ò¿¿âýð ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí õóâü õ¿í, õóóëèéí ýòãýýäèéí àíõäàã÷ ìýäýýëýëäáîëîâñðóóëàëò õèéñíèé äàðàà õýðýãëýã÷èä àøèãëóóëæ áîëíî.Àíõäàã÷ ìýäýýëýëä áîëîâñðóóëàëòõèéæ, õýðýãëýã÷èä àøèãëóóëàõòàé õîëáîãäñîí æóðìûã íóóöûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæèä íèéö¿¿ëýíYíäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû äàðãà áàòàëíà./Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí//Ýíý õýñýãò 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 3-íû ºäðèéí õóóëèà𠺺ð÷ëºëò îðñîí/ 23 äóãààð ç¿éë. Õóóëü òîãòîîìæ çºð÷èã÷äºä õ¿ëýýëãýõ õàðèóöëàãà 1. Ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ çºð÷ñºí ýòãýýäýä ýð¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõýýðã¿éáîë çîõèõ æóðìûí äàãóó çàõèðãààíû õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 2. Ñòàòèñòèêèéí óëñûí áàéöààã÷ààñ èðãýí, àëáàí òóøààëòàíä íîãäóóëñàí çàõèðãààíûøèéòãýëèéí òàëààð ãàðñàí ãîìäëûã ø¿¿õèéí æóðìààð øèéäâýðëýíý. 3. Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýã óäàà äàðàà òàñàëæ, õîæèìäóóëñàí, ñàíààòàéãààð áóðóóìýäýýëñýí àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûã õýâëýë ìýäýýëëèéí õýðýãñëýýð îëîí íèéòýä ìýäýýëýõçàìààð áèçíåñèéí íýð õ¿íäýä íºëººëæ áîëíî./Ýíý õýñãèéã 2004 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 23-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìñýí/ ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ð. ÃÎÍ×ÈÃÄÎÐÆ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 99
  • ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË ÒªÐÈÉÍ ¯ÉË×ÈËÃÝÝÍÈÉ ÇÀÐÈÌ ÀËÁÀÍ ÕÀÀÃ×ÄÛÍ ÖÀËÈÍÃÈÉÍ ÍÝÌÝÃÄËÈÉÍ ÒÓÕÀÉ2001 îíû 04 äóãààð ñàðûí 20-íû ºäºð Óëààíáààòàð õîò Äóãààð 90 Òºðèéí àëáàíû òóõàé õóóëèéí 28 äóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéí 4 áîëîí 8 äàõü õýñýãòçààñíûã ¿íäýñëýí Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ ÒÎÃÒÎÎÕ íü : 1. Àéìàã, ñóìûí ýìíýëýã, àéìàã, íèéñëýëèéí ºðõèéí ýìíýëãèéí àæèëòíóóäàä îëãîõ öàëèíãèéííýìýãäëèéã 1 ä¿ãýýð, àéìàã, ñóìûí åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, öýöýðëýã, ñî¸ëûí òºâèéíàæèëòíóóäàä îëãîõ öàëèíãèéí íýìýãäëèéã 2 äóãààð õàâñðàëò ¸ñîîð áàòàëæ 2001 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí15-íû ºäðººñ ýõëýí ìºðä¿¿ëñ¿ãýé. 2. Ýíý òîãòîîë ãàðñàíòàé õîëáîãäóóëàí “Òºðèéí àëáàí õààã÷èéí öàëèíãèéí òàëààð àâàõçàðèì àðãà õýìæýýíèé òóõàé” Çàñãèéí ãàçðûí 1998 îíû 4 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû ºäðèéí 52 äóãààðòîãòîîëûí 4 ä¿ãýýð õàâñðàëòûí õî¸ðûí 2 äàõü õýñãýýñ “...õºäººãèéí ñóì, ºðõèéí èõ ýì÷, áàãèéí áàãàýì÷” ãýñíèéã òóñ òóñ õàññóãàé. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèé ñàéä Í.ÝÍÕÁÀßÐ Ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí ñàéä ×.ÓËÀÀÍ Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí ñàéä Ø.ÁÀÒÁÀßÐ100 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Çàñãèéí ãàçðûí 2001 îíû 90 ä¿ãýýð òîãòîîëûí 2 äóãààð õàâñðàëò ÀÉÌÀÃ, ÑÓÌÛÍ ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÜ, ÖÝÖÝÐËÝÃ, ÑΨËÛÍ ÒªÂÈÉÍ ÀÆÈËÒÍÓÓÄÀÄ ÎËÃÎÕ ÖÀËÈÍÃÈÉÍ ÍÝÌÝÃÄÝË Ñàðûí íýìýãäëèéí õýìæýý (õóâèàð) Àéìãèéí պ人ãèéíÄ/ä Àëáàí òóøààë òºâèéí ñóìàíä ñóìàíä Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí òºâèéí çàõèðàë, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí çàõèðàë, õè÷ýýëèéí ýðõëýã÷, íèéãìèéí àæèëòàí,1 õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷, ñî¸ëûí òºâèéí ýðõëýã÷, ìóçåéí 10 15 ýðõëýã÷, íîìûí ñàíãèéí ýðõëýã÷ Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí áàãø, õè÷ýýëèéí òóñëàõ àæèëòàí (ëàáîðàíò), íîìûí ñàí÷, äîòóóð áàéðûí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ áàãø; õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàãø, òóñëàõ áàãø, äóó õºãæìèéí áàãø;2 ñî¸ëûí òºâèéí äóó, õºãæèì, á¿æãèéí áàãø, êèíî ìåõàíèê÷, íîìûí ñàí÷; ìóçåéí òàéëáàðëàã÷, àðãà ç¿é÷, ñàí-õºìðºãèéí ýðõëýã÷; áîëîâñðîë, ñî¸ëûí òºâèéí àðãà ç¿é÷ 8 10 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 101
  • ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË ÓËÈÐËÛÍ ÀÆËÛÍ ¯Ð įÍÃÝÝР̪ÍÃªÍ ÓÐÀÌØÈË ÎËÃÎÕ ÒÓÕÀÉ2008 îíû 12 äóãààð ñàðûí 10-íû ºäºð Óëààíáààòàð õîò Äóãààð 54 Òºðèéí àëáàíû òóõàé õóóëèéí 31.3, Òºðèéí àëáàíû çºâëºëèéí ñàíàëûã ¿íäýñëýí ÌîíãîëÓëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ ÒÎÃÒÎÎÕ íü: 1. Òºðèéí ºì÷èò åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí áàãø, áóñàä àëáàíõààã÷èä óëèðëûí àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìºíãºí óðàìøëûã ¿íäñýí öàëèíãèéí 10-15 õóâèàð ñàð á¿ðòîîöîæ, 2009 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 1-íèé ºäðººñ ýõëýí óëèðàë òóòàì îëãîæ áàéñóãàé. 2. “Óëèðëûí àæëûí ¿ð ä¿íãýýð ìºíãºí óðàìøèë îëãîõ æóðàì”-ûã õàâñðàëòûí ¸ñîîðáàòàëñóãàé. 3. Óëèðëûí àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìºíãºí óðàìøèë îëãîõîä øààðäàãäàõ õºðºíãèéã æèë á¿ðèéíòºñºâò òóñãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ àðãà õýìæýý àâàõûã Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä ¨.Îòãîíáàÿð,Ñàíãèéí ñàéä Ñ.Áàÿðöîãò íàðò ¿¿ðýã áîëãîñóãàé. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèé ñàéä Ñ.ÁÀßÐ Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä ¨.ÎÒÃÎÍÁÀßÐ Ñàíãèéí ñàéä Ñ.ÁÀßÐÖÎÃÒ102 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Çàñãèéí ãàçðûí 2008 îíû 54 ä¿ãýýð òîãòîîëûí õàâñðàëò ÒªÐÈÉÍ ªÌ×ÈÒ ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÜ, Õ¯¯ÕÄÈÉÍ ÖÝÖÝÐËÝÃÈÉÍ ÁÀÃØ, ÁÓÑÀÄ ÀËÁÀÍ ÕÀÀÃ×ÈÄ ÓËÈÐËÛÍ ÀÆËÛÍ ¯Ð įÍÃÝÝР̪ÍÃªÍ ÓÐÀÌØÈË ÎËÃÎÕ ÆÓÐÀÌ Íýã. Íèéòëýã ç¿éë 1.1. Áîëîâñðîëûí øèíý ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéã 12æèëèéí ñóðãàëòûí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýõ øèíý÷ëýëèéí õýðýãæèëòèéí ÷àíàð, ò¿âøèíã ¿íäýñíèéõýìæýýíä æèãäð¿¿ëýõ, õ¿íèé íººöèéí ÷àäàâõèéã íýìýãä¿¿ëýí áîëîâñðîëûí ¿ð àøèã, ¿ð ºãººæèéãäýýøë¿¿ëýõýä “Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýëèéí óëèðëûí àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìºíãºí óðàìøèë” (öààøèä“óëèðëûí óðàìøèë” ãýõ)-ûí çîðèëãî îðøèíî. 1.2. Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýëèéí ¿ð ä¿í ãýæ ñóðãàëòûí àæèë ýðõýëäýã áàãø, ò¿¿íèé ¿éëàæèëëàãààã óäèðääàã, äýìæäýã áóñàä àëáàí õààã÷èéí àæëûí òºëºâëºëò, õýðýãæèëò, õÿíàëò-øèíæèëãýý,¿íýëãýýíèé øèíý àðãà áàðèëûí öîãö ¿ð ä¿í áîëæ èëðýõ ñóðàëöàã÷äûí ýçýìøñýí õýðýãöýýòýé ìýäëýã,á¿òýýë÷ ÷àäâàð, ýåðýã çàí ¿éë, õ¿ì¿¿íëýã ¸ñ ç¿é, øèíæëýõ óõààí÷ õàíäëàãà áîëîõ öîãö ÷àäàìæèéãîéëãîíî. 1.3. Óëèðëûí óðàìøëûã òºðèéí ºì÷èò åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýã,Ãýãýýðëèéí òºâ (öààøèä “ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãà” ãýõ)-èéí áàãø, óäèðäàõ áîëîí ìýðãýæëèéí àëáàíõààã÷, íèéò àæèëòàíä òóñ òóñ îëãîíî. 1.4. Óëèðëûí óðàìøëûã òóõàéí àëáàí õààã÷èéí àæëûí áàéðíû òîäîðõîéëîëòîä çààãäñàí ÷èã¿¿ðýã, ¿éë àæèëëàãààã ã¿éöýòãýõ õ¿ðýýíä áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýëèéã õýðýãæ¿¿ëýí áîäèòîé àõèöãàðãàæ (áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò, 11 áîëîí 12 æèëèéí ñóðãàëòûí øèíý òºëºâëºãºº, õºòºëáºðèéãõýðýãæ¿¿ëýõýä òàâèãäàõ øàëãóóð, ¿ç¿¿ëýëòèéã õàíãàæ) àæèëëàñíû òºëºº îëãîíî. 1.5. Óëèðëûí óðàìøëûí õýìæýýã ýíýõ¿¿ æóðìûí 2.4-ò çààñàí ¿íýëãýýã õàðãàëçàí òóõàéíæèëèéí òºñºâò äýýðõ óðàìøèëä çîðèóëàí òóñãàñàí õºðºíãèéí ä¿íä áàãòààí ýíýõ¿¿ æóðìûí 2.9,2.11-ò çààñàí øèéäâýðèéã ¿íäýñëýí àëáàí õààã÷èéí ¿íäñýí öàëèíãààñ Çàñãèéí ãàçðààñ òîãòîîñîíõóâü õýìæýýãýýð ñàð á¿ð òîîöîæ, óëèðàë òóòàì îëãîíî. Õî¸ð. Óëèðëûí óðàìøèë îëãîõîä áàðèìòëàõ øàëãóóð, ¿íýëãýý Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí áàãø, àëáàí õààã÷èä óëèðëûí óðàìøèë îëãîõäîî äàðààõü çîðèëòîòá¿ëã¿¿äèéí àëáàí òóøààëûí ÷èã ¿¿ðãèéí îíöëîãò òîõèðñîí øàëãóóðûã áàðèìòàëæ, ýíýõ¿¿ æóðìûíõàâñðàëòàä çààñíû äàãóó àæëûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ àðãà÷ëàëûã àøèãëàíà. 2.1.1. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí áàãøèä óëèðëûí óðàìøèë îëãîõäîî äàðààõüøàëãóóðûã áàðèìòàëíà: 2.1.1.1. íýãæ õè÷ýýëèéí õºòºëáºðèéí òºëºâëºëò, áîëîâñðóóëàëò; 2.1.1.2. ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéí õýðýãæèëò, ñàéæðóóëàëò; 2.1.1.3. ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿íèé áîëîâñðóóëàëò, àøèãëàëò, ñóðãàëòûí¿éëèéí áîëîí ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëýëò; 2.1.1.4. ñóðàëöàã÷äûí õºãæèë, òºëºâøèëä ãàðñàí ººð÷ëºëò. 2.1.2. Ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåð, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí àðãà ç¿é÷èä óëèðëûíóðàìøèë îëãîõäîî äàðààõü øàëãóóðûã áàðèìòàëíà. 2.1.2.1. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí ñóðãàëòûí òºëºâëºãºº, á¿õ àíãè, á¿ëãèéí á¿õõè÷ýýëèéí õºòºëáºðèéí òºëºâëºëò, áîëîâñðóóëàëò; 2.1.2.2. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí ñóðãàëòûí òºëºâëºãºº, õºòºëáºðèéíõýðýãæèëò, ñàéæðóóëàëò; 2.1.2.3. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿íèé àøèãëàëò,ñóðãàëòûí ¿éëèéí áîëîí ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëýëò; 2.1.2.4. áàãø, ñóðàëöàã÷äûí õºãæèë, òºëºâøèëä ãàðñàí ººð÷ëºëò. 2.1.3. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí çàõèðàë, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷èä óëèðëûíóðàìøèë îëãîõäîî äàðààõü øàëãóóðûã áàðèìòàëíà. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 103
  • 2.1.3.1. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëò; 2.1.3.2. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí õýðýãæèëò,ñàéæðóóëñàí áàéäàë, õÿíàëò-øèíæèëãýý; 2.1.3.3. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí ìàòåðèàëëàã îð÷èí á¿ðä¿¿ëýëò, àøèãëàëò, ¿ðºãººæ, õàìò îëíû ñýòãýë ç¿éí îð÷íû á¿ðä¿¿ëýëò; 2.1.3.4. ñóðàëöàã÷äûí õºãæèë, òºëºâøèëä ãàðñàí ººð÷ëºëò. 2.1.4. Ñóðãóóëèéí íèéãìèéí àæèëòàíä óëèðëûí óðàìøèë îëãîõäîî äàðààõü øàëãóóðûãáàðèìòàëíà. 2.1.4.1. õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàìãààëàõ, õ¿¿õäèéã õàëàìæëàõ áîäëîãî, òºëºâëºëò; 2.1.4.2. õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàìãààëàõ, õ¿¿õäèéã õàëàìæëàõ áîäëîãî, òºëºâëºëòèéíõýðýãæèëò, õÿíàëò-øèíæèëãýý; 2.1.4.3. õ¿¿õäýä ýýëòýé îð÷íû á¿ðä¿¿ëýëò; 2.1.4.4. ñóðàëöàã÷äûí õºãæèë, òºëºâøèëä ãàðñàí ººð÷ëºëò. 2.1.5. Ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéðíû áàãø, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí òóñëàõ áàãøèäóëèðëûí óðàìøèë îëãîõäîî äàðààõü øàëãóóðûã áàðèìòàëíà. 2.1.5.1. õ¿¿õäèéã àñðàí õàìãààëàõ àæëûí òºëºâëºëò; 2.1.5.2. õ¿¿õäèéã àñðàí õàìãààëàõ àæëûí òºëºâëºëòèéí õýðýãæèëò; 2.1.5.3. õ¿¿õäýä ýýëòýé îð÷íû á¿ðä¿¿ëýëò; 2.1.5.4. ñóðàëöàã÷äûí õºãæèë, òºëºâøèëä ãàðñàí ººð÷ëºëò. 2.1.6. Ñóðãóóëèéí íîìûí ñàí÷èä óëèðëûí óðàìøèë îëãîõäîî äàðààõü øàëãóóðûãáàðèìòàëíà: 2.1.6.1. áàãø, ñóðàã÷, áóñàä ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èä øààðäëàãàòàé íîì, ñóðàõ áè÷èã,ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýý, íèéë¿¿ëýëòèéí ñóäàëãàà; 2.1.6.2. áàãø, ñóðàã÷äûí íîì, ñóðàõ áè÷èã, ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿íàøèãëàëòûí òºëºâëºëò, õÿíàëò-øèíæèëãýý; 2.1.6.3. íîì, ñóðàõ áè÷èã, ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿íèé òºðºë, õ¿ðòýýìæèéííýìýãä¿¿ëýëò; 2.1.6.4. íîì, ñóðàõ áè÷èã, ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿íèé ñóðòàë÷èëãàà,ìýðãýæëèéí çºâëºãºº. 2.1.7. Ñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýì÷èä óëèðëûí óðàìøèë îëãîõäîî äàðààõüøàëãóóðûã áàðèìòàëíà. 2.1.7.1. áàãø, ñóðàëöàã÷, àëáàí õààã÷äûã ýð¿¿ë ìýíäèéí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ¿çëýãò õàìðóóëñàí áàéäàë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñóäàëãàà; 2.1.7.2. ýð¿¿ë ìýíäèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýý, ìýðãýæëèéí çºâëºãºººãñºí áàéäàë; 2.1.7.3. ñóðãóóëü, öýöýðëýã, äîòóóð áàéðíû ýð¿¿ë àõóéí îð÷íû ñòàíäàðòûíõÿíàëò-øèíæèëãýý, ¿íýëãýý; 2.1.7.4. ñóðãóóëèéí ¿äèéí öàé (õîîë) áîëîí äîòóóð áàéð, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéíõîîëíû õ¿ðòýýìæ, ÷àíàðûí õÿíàëò-øèíæèëãýý, ¿íýëãýý. 2.1.8. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí íÿãòëàí áîäîã÷, íÿðàâ, òîãîî÷, ñàíòåõíèê÷,öàõèëãààí÷èí, ìóæààí, ìàíàà÷, ¿éë÷ëýã÷, ãàë÷ çýðýã áóñàä àëáàí õààã÷èä óëèðëûí óðàìøèë îëãîõäîîäàðààõü øàëãóóðûã áàðèìòàëíà: 2.1.8.1. Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýëä îðóóëñàí áîäèò õóâü íýìýð, äýìæëýãòóñëàëöàà. 2.2. Óëèðëûí óðàìøëûí øàëãóóðûã àëáàí õààã÷èéí òóõàéí æèëèéí àæëûí òºëºâëºãººíäòóñãàñàí á¿òýýãäýõ¿¿íä ¿íäýñëýí òîî, ÷àíàðûã îíîîãîîð òîîöîæ, õóâèàð ¿íýëíý. 2.3. ¯íýëãýýíèé øàëãóóð, ¿ç¿¿ëýëò òóñ á¿ð íü àäèë à÷ õîëáîãäîë á¿õèé èæèë õóâü õýìæýýòýéáàéíà. 2.4. Àëáàí õààã÷èéí àæëûí ¿ð ä¿íã “À”, “” ãýæ ¿íýëæ, óëèðàë á¿ð ä¿ãíýíý. 2.5. Àæëûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõäýý øàëãóóðóóäûí áèåëýëòèéí ÷àíàðûã äàðààõü õóâüä õàðãàëçóóëàíòîîöíî:104 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Á¿õ øàëãóóðûí áèåëýëòèéí õóâü Àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ¿íýëãýý 90-100 À 71-89  2.6. ¯ð ä¿íãèéí øàëãóóðûí áèåëýëò 71-ýýñ äîîø õóâüòàé ¿íýëýãäñýí òîõèîëäîëä òóõàéíàëáàí õààã÷èä óëèðëûí óðàìøèë îëãîõã¿é. 2.7. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí áàãøèéí àæëûí ¿ð ä¿íã ñóðãàëòûí ìåíåæåð, àðãà ç¿é÷ (àðãàç¿é÷ã¿é òîõèîëäîëä õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷) ¿íýëýí ñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí Çààõàðãûí íýãäëèéí õóðëààð õýëýëö¿¿ëæ, ä¿ãíýíý. 2.8. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí áàãøààñ áóñàä àëáàí õààã÷, àæèëòíû óëèðëûí àæëûí ¿ðä¿íã ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí çàõèðàë, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷ ¿íýëýí õàìò îëíû õóðëààðõýëýëö¿¿ëæ ä¿ãíýíý. 2.9. Óëèðëûí óðàìøèë îëãîõ øèéäâýðèéã ñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí Çààõ àðãûí íýãäýë,õàìò îëíû õóðëûí ä¿ãíýëòèéã ¿íäýñëýí çàõèðàë, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷ ãàðãàíà. 2.10. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí çàõèðàë, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷èéí àæëûí ¿ð ä¿íãñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí çºâëºëººñ òîìèëñîí àæëûí õýñýã ¿íýëæ, àéìàã, íèéñëýëèéíÁîëîâñðîëûí ãàçàð ä¿ãíýíý. Àæëûí õýñãèéí á¿ðýëäýõ¿¿íä áàãø, ýöýã ýõèéí òºëººëºë 60-ààñäîîøã¿é õóâü áàéíà. 2.11. Ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí çàõèðàë, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷èä óëèðëûí óðàìøèëîëãîõ ä¿ãíýëòèéã òóõàéí àëáàí òóøààëòíûã òîìèëñîí ýðõ á¿õèé àëáàí òóøààëòíû øèéäâýðýýðáàòàëãààæóóëíà. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 105
  • ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÀËÁÀÐÛÍ ÀËÁÀÍ ÕÀÀÃ×ÄÛÍ ÍÝÌÝÃÄÝË ÕªËÑÍÈÉ ÕÓÂÜ ÕÝÌÆÝÝà ÒÎÃÒÎÎÕ ÒÓÕÀÉ2007 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 5-íû ºäºð Óëààíáààòàð õîò Äóãààð 219Òºðèéí àëáàíû òóõàé õóóëèéí 28.9 äýõ çààëòûã ¿íäýñëýí Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñÒÎÃÒÎÎÕ íü: 1. Öýöýðëýã, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí áàãøèéí íýìýãäýë õºëñíèé õýìæýýã 1 ä¿ãýýð,öýöýðëýã, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí áàãø, àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí áàãø,ñóðãóóëèéíñóðãàëòûí ìåíåæåð,öýöýðëýãèéí àðãà ç¿é÷èä îëãîõ ìýðãýøëèéí çýðãèéí íýìýãäëèéí õýìæýýã 2äóãààð õàâñðàëòûí ¸ñîîð òóñ òóñ áàòàëñóãàé. (2-ð õàâñðàëò áîëîí õàâñðàëòûí íýðýíä 2010-06-09-íèé 148-ð òîãòîîëîî𠺺ð÷ëºëò îðñîí) 2. Ýíýõ¿¿ òîãòîîë áàòëàãäñàíòàé õîëáîãäóóëàí öýöýðëýã, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéíáàãø, õîëáîãäîõ àëáàí õààã÷èéí àæëûí áàéðíû òîäîðõîéëîëòûã øèíý÷ëýí áàòëóóëæ ìºðä¿¿ëýõèéãÁîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä ª.Ýíõò¿âøèíä äààëãàñóãàé. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÅЪÍÕÈÉ ÑÀÉÄ Ì.ÝÍÕÁÎËÄ ÁÎËÎÂÑÐÎË, ÑΨË, ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍÛ ÑÀÉÄ ª.ÝÍÕÒ¯ÂØÈÍ106 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 219 ä¿ãýýð òîãòîîëûí 1 ä¿ãýýð õàâñðàëò ÖÝÖÝÐËÝÃ, ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÁÀÃØÈÉÍ ÍÝÌÝÃÄÝË ÕªËÑ ¹ Àëáàí òóøààë Íýìýãäýë àæèë ¯íäñýí öàëèíãààñ òîîöîõ íýìýãäýë õºëñíèé õóâü 1 Åðºíõèé áîëîâñðîëûí Àíãè äààõ 10 ñóðãóóëèéí áàãø 2 Åðºíõèé áîëîâñðîëûí Êàáèíåò, ëàáîðàòîðè 5 ñóðãóóëèéí áàãø õàðèóöàí àæèëëàõ 3 Öýöýðëýã, åðºíõèé Çààõ àðãûí íýãäýë óäèðäàõ 5 áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí çààõ àðãûí íýãäëèéí àõëàã÷ --------oOo--------- Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 219 ä¿ãýýð òîãòîîëûí 2 äóãààð õàâñðàëòÖÝÖÝÐËÝÃ, ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÁÀÃØ, ÁÎËÎÂÑÐÎË, ÑΨËÛÍ ÃÀÇÐÛÍ ÀÐÃÀ ǯÉ×ÈÄ ÎËÃÎÕ ÌÝÐÃÝØËÈÉÍ ÇÝÐÃÈÉÍ ÍÝÌÝÃÄÝË ¹ Ìýðãýøëèéí çýðýã ¯íäñýí öàëèíãààñ òîîöîõ íýìýãäýë õºëñíèé õóâü 1 Çààõ àðãà÷ áàãø 10 2 Òýðã¿¿ëýõ áàãø 15 3 Ǻâëºõ áàãø 20 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 107
  • ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË ÒÎÃÒÎÎËÄ ªªÐ×˪ËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ2010 îíû 6 äóãààð ñàðûí 9-íèé ºäºð Óëààíáààòàð õîò Äóãààð 148Òºðèéí àëáàíû òóõàé õóóëèéí 28.9-ä çààñíûã ¿íäýñëýí Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ ÒÎÃÒÎÎÕíü: 1. “Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí àëáàí õààã÷äûí íýìýãäýë õºëñíèé õóâü õýìæýýã òîãòîîõ òóõàé”Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 5-íû ºäðèéí 219 ä¿ãýýð òîãòîîëûí 1 ä¿ãýýð ç¿éëèéí“...áîëîâñðîë, ñî¸ëûí ãàçðûí àðãà ç¿é÷èä...” ãýñíèéã “àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí áàãø, ñóðãóóëèéíñóðãàëòûí ìåíåæåð, öýöýðëýãèéí àðãà ç¿é÷èä” ãýæ, ìºí òîãòîîëûí 2 äóãààð õàâñðàëòûí íýðèéã“Öýöýðëýãèéí áàãø, àðãà ç¿é÷, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí áàãø, ñóðãàëòûí ìåíåæåð, àëáàíáóñ áîëîâñðîëûí áàãøèä îëãîõ áàãøèéí ìýðãýøëèéí çýðãèéí íýìýãäýë” ãýæ òóñ òóñ ººð÷èëñ¿ãýé. 2. Ýíý òîãòîîëûã “Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí àëáàí õààã÷äûí íýìýãäýë õºëñíèé õóâü õýìæýýãòîãòîîõ òóõàé” Çàñãèéí ãàçðûí 2007 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 5-íû ºäðèéí 219 ä¿ãýýð òîãòîîë õ¿÷èíòºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºõººð òîãòîîñóãàé. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèé ñàéä Ñ.ÁÀÒÁÎËÄ Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä ¨.ÎÒÃÎÍÁÀßÐ108 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË ÇÀÐÄËÛÍ ÄÓÍÄÀÆ ÍÎÐÌÀÒÈ ÁÀÒËÀÕ ÒÓÕÀÉ2012 îíû 03 äóãààð ñàðûí 28-íû ºäºð Óëààíáààòàð õîò Äóãààð 94Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéí 15.1,15.2 Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéí 40.2,40.3, Ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë, ñóðãàëòûí òóõàé õóóëèéí 23.1.1, 23.1.2-ò çààñíûã òóñ òóñ ¿íäýñëýíÌîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ ÒÎÃÒÎÎÕ íü: 1. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë ýçýìø¿¿ëýõýä íýã õ¿¿õäýä íîãäîõ õóâüñàõ çàðäëûíäóíäàæ íîðìàòèâûã 1 ä¿ãýýð, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí íýã ñóðàëöàã÷èä áàãà, äóíä áîëîâñðîëýçýìø¿¿ëýõýä íîãäîõ õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâûã 2 äóãààð, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü,Ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë ýçýìø¿¿ëýõ ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí äîòóóð áàéðíû íýã õ¿¿õäýä çàðöóóëàõõóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâûã 3 äóãààð, ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë ýçýìø¿¿ëýõ ñóðãàëòûíáàéãóóëëàãûí íýã ñóðàëöàã÷èä íîãäîõ õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâûã 4 ä¿ãýýð õàâñðàëòûí¸ñîîð òóñ òóñ áàòàëñóãàé. 2. Íýã õ¿¿õäýä íîãäîõ äóíäàæ íîðìàòèâààð ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàðäëûí ã¿éöýòãýëèéã õ¿¿õýäºäðººð õÿíàæ çºð¿¿ã õàãàñ, á¿òýí æèëýýð òîîöîæ ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ áàéõûã Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõóõààíû ñàéä ¨.Îòãîíáàÿð, Ñàíãèéí ñàéä Ä.Õàÿíõÿðâàà íàðò äààëãàñóãàé. 3. Ýíý òîãòîîë ãàðñàíòàé õîëáîãäóóëàí “Çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâ áàòëàõ òóõàé”Çàñãèéí ãàçðûí 2010 îíû 12 äóãààð ñàðûí 29-íû ºäðèéí 342 äóãààð òîãòîîëûí 1 áà 3 äóãààð çààëòûãòóñ òóñ õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñóãàé. 4. Ýíýõ¿¿ òîãòîîëûã 2012 îíû 2 ä¿ãýýð ñàðûí 1-íèé ºäðººñ ýõëýí ìºðäñ¿ãýé. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 109
  • Çàñãèéí ãàçðûí 2012 îíû 94 ä¿ãýýð òîãòîîëûí 1 ä¿ãýýð õàâñðàëò ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎË ÝÇÝÌد¯ËÝÕÝÄ ÍÝà կ¯ÕÄÝÄ ÍÎÃÄÎÕ ÕÓÂÜÑÀÕ ÇÀÐÄËÛÍ ÄÓÍÄÀÆ ÍÎÐÌÀÒÈ /ìÿí.òºãðºãººð/ ¹ Öàëèíãèéí Àæèë îëãîã÷èéí Áóñàä õóâüñàõ Íèéò õóâüñàõ Áàéðøèë çàðäàë òºëºõ øèìòãýë çàðäàë çàðäàë Àéìãèéí òºâººñ áóñàä 1 760.1 83.6 27.9 871.6 ñóìûí 2 Àéìãèéí òºâèéí 616.7 67.8 25.1 709.6 3 Íèéñëýëèéí 615.0 67.7 22.8 705.5 --------------ooo-------------- Çàñãèéí ãàçðûí 2012 îíû 94 ä¿ãýýð òîãòîîëûí 2 äóãààð õàâñðàëò ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÍÝà ÑÓÐÀËÖÀÃ×ÈÄ ÁÀÃÀ, ÄÓÍÄ ÁÎËÎÂÑÐÎË ÝÇÝÌد¯ËÝÕÝÄ ÍÎÃÄÎÕ ÕÓÂÜÑÀÕ ÇÀÐÄËÛÍ ÄÓÍÄÀÆ ÍÎÐÌÀÒÈ /ìÿí.òºãðºãººð/ Àæèë îëãîã÷èéí Áàãøèéí öàëèí Íèéò õóâüñàõ çàðäàë Áóñàä õóâüñàõ òºëºõ øèìòãýë Ñóðãóóëèéí Áàéðøèë àíãèëàë çàðäàë Àõëàõàíãè Àõëàõ àíãè Àõëàõ àíãè Äóíä àíãè Áàãà àíãè Äóíä àíãè Äóíä àíãè Áàãà àíãè Áàãà àíãè ñóðãóóëü Áàãèéí áàãà 501.6 55.2 41.8 598.6 Àéìãèéí òºâººñ áóñàä ñóì áîëîâñðîëûí áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü Ñóóðü 268.7 418.3 29.6 46.0 20.9 319.1 485.2 Á¿ðýí äóíä ñóðãóóëü 250.7 362.6 381.6 27.6 39.9 42.0 14.6 292.9 417.1 438.2 áîëîâñðîëûí äóíä áîëîâñðîëûí Íèéñëýëèéí áîëîí Íèéñëýëèéí Áàãà, ñóóðü, Áàãà, ñóóðü, á¿ðýí Àéìãèéí òºâèéí çàõûí ä¿¿ðýãò ñóðãóóëü 236.2 341.5 348.2 26.0 37.6 38.3 12.9 275.1 391.9 399.4 á¿ðýí äóíä ñóðãóóëü 214.5 308.8 324.9 23.6 34.0 35.7 13.1 251.2 355.9 373.8 --------------ooo--------------110 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • ÃÓÐÀÂ. ÑÀÉÄÛÍ ÒÓØÀÀË ÁÎËÎÂÑÐÎË, ÑΨË, ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍÛ ÑÀÉÄ, ÑÀÍÃÈÉÍ ÑÀÉÄÛÍ ÕÀÌÒÀÐÑÀÍ ÒÓØÀÀË2007 îíû 8 äóãààð ñàðûí 31-íèé ºäºð Äóãààð 306/237 Óëààíáààòàð õîò Èòãýëö¿¿ð áàòëàõ òóõàé Ìîíãîë óëñûí Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéí 40 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 40.5 äàõ çààëò, Íýãäñýíòºñâèéí òóõàé õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëèéí 6.1.3, Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà ñàíõ¿¿æèëòûíòóõàé õóóëèéí 8 äóãààð ç¿éëèéí 8.1.4 äýõ çààëòóóäûã òóñ òóñ ¿íäýñëýí ÒÓØÀÀÕ íü: 1. Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí íýã ñóðàã÷èä íîãäîõ õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ õýìæýýãòîîöîõ èòãýëö¿¿ðèéã íýãä¿ãýýð, öýöýðëýãèéí íýã ñóðàã÷èä íîãäîõ õóâüñàõ çàðäëûí äóíäàæ õýìæýýãòîîöîõ èòãýëö¿¿ðèéã õî¸ðäóãààð õàâñðàëòààð òóñ òóñ áàòàëñóãàé. 2. Ýíý òóøààëûã 2007 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 1-íýýñ ýõëýí ìºðäºõèéã åðºíõèé áîëîâñðîëûíñóðãóóëü, õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí åðºíõèé ìåíåæåð íàðò ¿¿ðýã áîëãîñóãàé. 3. Òóøààëûí áèåëýëòýä õÿíàëò òàâüæ àæèëëàõûã Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ÿàìíûÑàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí ãàçðûí äàðãà /Ö.Äàâààñ¿ðýí/, Ñàíãèéí ÿàìíû Òºñâèéí áîäëîãî çîõèöóóëàëòûíãàçðûí äàðãà /Á.Áàòæàðãàë/ íàðò äààëãàñóãàé. ÁÎËÎÂÑÐÎË, ÑΨË, ÑÀÍÃÈÉÍ ÑÀÉÄ ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍÛ ÑÀÉÄ ª.ÝÍÕÒ¯ÂØÈÍ Í.ÁÀßÐÒÑÀÉÕÀÍ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 111
  • Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Ñàíãèéí ñàéäûí õàìòàðñàí 2007 îíû 306/237 äóãààð òóøààëûí íýãä¿ãýýð õàâñðàëò ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÍÝà ÑÓÐÀËÖÀÃ×ÈÄ ÍÎÃÄÎÕ ÕÓÂÜÑÀÕ ÇÀÐÄËÛÍ ÄÓÍÄÀÆ ÕÝÌÆÝÝà ÒÎÎÖÎÕ ÈÒÃÝËÖ¯¯Ð ¹ Ñóðàëöàã÷èéí òºðºë Öàëèíãèéí Áóñàä õóâüñàõ õóâüñàõ çàðäëûí çàðäëûí èòãýëö¿¿ð èòãýëö¿¿ð 1 Áàÿí-ºëãèé àéìàãò ñóðàëöàã÷ 1.04 1.03 2 Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé ñóðàëöàã÷ 1.3 1.07 3 Ä¿éöñýí õºòºëáºðººð ñóðàëöàã÷ 0.7 0.5 4 Ý÷íýý õýëáýðýýð áàãà, ñóóðü, á¿ðýí äóíä áîëîâñðîë ýçýìøèæ áóé 0.4 0.3 ñóðàëöàã÷ 5 Îðîé õýëáýðýýð áàãà, ñóóðü, á¿ðýí äóíä áîëîâñðîë ýçýìøèæ áóé 0.7 0.5 ñóðàëöàã÷ ----îÎî----- Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Ñàíãèéí ñàéäûí õàìòàðñàí 2007 îíû 306/237 äóãààð òóøààëûí íýãä¿ãýýð õàâñðàëò Õ¯¯ÕÄÈÉÍ ÖÝÖÝÐËÝÃÈÉÍ ÍÝà ÑÓÐÀËÖÀÃ×ÈÄ ÍÎÃÄÎÕ ÕÓÂÜÑÀÕ ÇÀÐÄËÛÍ ÄÓÍÄÀÆ ÕÝÌÆÝÝà ÒÎÎÖÎÕ ÈÒÃÝËÖ¯¯Ð ¹ Ñóðàëöàã÷èéí òºðºë Öàëèíãèéí õóâüñàõ çàðäëûí Áóñàä õóâüñàõ çàðäëûí èòãýëö¿¿ð èòãýëö¿¿ð 1 24 öàãèéí öýöýðëýãèéí õ¿¿õýä 1.5 1.04 2 Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä 1.3 1.07 3 Ýýëæèéí á¿ëãèéí õ¿¿õýä 0.6 0.5 4 Í¿¿äëèéí á¿ëãèéí õ¿¿õýä 0.7 0.5 ----îÎî-----112 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕÀÌÃÀÀËÀË, ժĪË̪ÐÈÉÍ ÑÀÉÄ, ÑÀÍÃÈÉÍ ÑÀÉÄÛÍ ÕÀÌÒÀÐÑÀÍ ÒÓØÀÀË ÖÝÖÝÐËÝÃ, ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÁÀÃØÈÉÍ ÀÆËÛÍ ÍÎÐÌ ÒÎÃÒÎÎÕ, ÁÀÃØ, ÇÀÐÈÌ ÀËÁÀÍ ÒÓØÀÀËÒÍÛ ÖÀËÈÍ ÕªËÑÈÉà ÒÎÎÖÎÆ ÎËÃÎÕ ÆÓÐÀÌ ÁÀÒËÀÕ ÒÓÕÀÉ2007.08.31 Óëààíáààòàð õîò Äóãààð 307/91/237 Õºäºëìºðèéí òóõàé õóóëèéí 48.2, Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàéõóóëèéí 12 äóãààð ç¿éë, 8 äóãààð ç¿éëèéí 1.4 äýõ çààëòóóäûã òóñ òóñ ¿íäýñëýí ÒÓØÀÀÕ íü: 1. “Öýöýðëýã, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí áàãøèéí àæëûí íîðì òîãòîîõ, áàãø, çàðèìàëáàí òóøààëòíû öàëèí õºëñèéã òîîöîæ îëãîõ æóðàì”-ûã õàâñðàëòûí ¸ñîîð áàòàëñóãàé. 2. Ýíý òóøààë ãàðñàíòàé õîëáîãäóóëàí öýöýðëýã, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí áàãø,çàðèì àëáàí òóøààëòíû àæëûí áàéðíû òîäîðõîéëîëòûã øèíý÷ëýí áàòàëæ ìºðä¿¿ëýõèéã òºñâèéíåðºíõèé ìåíåæåð íàðò äààëãàñóãàé. 3. Øèíæëýõ óõààí, áîëîâñðîë, Õ¿í àìûí áîäëîãî, õºäºëìºð, Ñàíãèéí ñàéäûí õàìòàðñàí 1995îíû 6 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí “Æóðàì áàòëàõ òóõàé” 126/97/114 òîîò òóøààëûã ýíýõ¿¿ òóøààëáàòëàãäñàí ºäðººñ, 2003 îíû 10 äóãààð ñàðûí 10-íû ºäðèéí “Æóðàì áàòëàõ òóõàé” 328/131/283äóãààð òóøààëûã 2008 îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 1-íèé ºäðººñ ýõëýí õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òóñ òóñ òîîöñóãàé. ÁÎËÎÂÑÐÎË, ÑΨË, ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕÀÌÃÀÀËÀË, ÑÀÍÃÈÉÍ ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍÛ ÕªÄªË̪ÐÈÉÍ ÑÀÉÄ ÑÀÉÄ ÑÀÉÄ ª.ÝÍÕÒ¯ÂØÈÍ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË Í.ÁÀßÐÒÑÀÉÕÀÍ Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí ñàéä Ñàíãèéí ñàéäûí õàìòàðñàí 2007 îíû 307/91/237 äóãààð òóøààëûí õàâñðàëò ÖÝÖÝÐËÝÃ, ÅЪÍÕÈÉ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÁÀÃØÈÉÍ ÀÆËÛÍ ÍÎÐÌ ÒÎÃÒÎÎÕ, ÁÀÃØ, ÇÀÐÈÌ ÀËÁÀÍ ÒÓØÀÀËÒÍÛ ÖÀËÈÍ ÕªËÑÈÉà ÒÎÎÖÎÆ ÎËÃÎÕ ÆÓÐÀÌ Íýã. Íèéòëýã ¿íäýñëýë 1. Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí áàãø (öààøèä “ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí áàãø”ãýõ)-ààð ñóðãàëò, õ¿ì¿¿æëèéí àæèë ã¿éöýòã¿¿ëýõ, áàãø áà ñóðãóóëèéí çàõèðàë, îðëîã÷ çàõèðàë,ñóðãàëòûí ìåíåæåð, õè÷ýýëèéí çîõèöóóëàã÷, íèéãìèéí àæèëòàí äàäëàãûí áîëîí áàéðíû áàãø,öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷, àðãà ç¿é÷, òóñëàõ áàãø (öààøèä “çàðèì àëáàí òóøààëòàí” ãýõ.)-íû öàëèíõºëñèéã òîîöîæ îëãîõîä ýíýõ¿¿ æóðìûã áàðèìòàëíà. 2. Áîëîâñðîëûí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí ñóðãàëòûíòºëºâëºãºº, Çàñãèéí ãàçðààñ òîãòîîñîí áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí íîðì, íîðìàòèâûã ¿íäýñëýí òóõàéíõè÷ýýëèéí æèëä àæèëëàõ áàãøèéí îðîí òîîã çàõèðàë, ýðõëýã÷ òîãòîîíî. 3. Ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí áàãøèéí àæèë íü Áîëîâñðîëûí òóõàé, Áàãà, äóíä áîëîâñðîëûíòóõàé õóóëüä çààñàí áàãøèéí ¿¿ðãèéí õ¿ðýýíä áàãøèéí àæëûí áàéðíû òîäîðõîéëîëòîîðòîäîðõîéëîãäîíî. ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 113
  • 4. Àíãè ä¿¿ðãýëòèéã áàãà àíãèä 30-35 (áàãèéí ñàëáàð á¿ëýãò 20-îîñ äîîøã¿é) äóíä, àõëàõàíãèä 32-35, àõëàõ àíãèéí ìýðãýæëèéí áîëîí ñîíãîí ñóäëàõ õè÷ýýëèéí á¿ëýã ä¿¿ðãýëòèéã 25-30,õàðàõ ñîíñîõ ýðõòíèé õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéí ñóðãóóëèéí á¿ëýãò 8-12, îþóí óõààíûõºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õäèéí ñóðãóóëèéí á¿ëýãò 10-15 õ¿¿õýäòýé áàéõààð çîõèîí áàéãóóëíà. 5. Ãàäààä õýë, ìýäýýëýë ç¿éí õè÷ýýëèéã ìýðãýæëèéí áàãøèéí õ¿ðýëöýý, ñóðãóóëèéí öàëèíãèéíñàíãèéí õýìæýý, ìàòåðèàëëàã îð÷èí íºõöëèéã õàðãàëçàí äýä á¿ëãýýð õè÷ýýëë¿¿ëæ áîëíî. 6. Ñóðãóóëèéí çàõèðãàà íü áàãøòàé õºäºëìºðèéí ãýðýý áàéãóóëæ, Òºðèéí àëáàíû çºâëºëáîëîí Áîëîâñðîëûí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãààñ òîãòîîñîí æóðàì,ä¿ðìèéí äàãóó áàãøèéí àæëûã ¿íýëæ ä¿ãíýõ æóðàì áîëîâñðóóëàí ìºðäºíº. Õî¸ð. Áàãøèéí àæëûí á¿òýö, íîðì 7. Ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí áàãøèéí àæèë íü ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí áàãà, äóíä áîëîâñðîëûíñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ àæèë áîëîí áóñàä àæèë ãýñýí ¿íäñýí õî¸ð ¿éë àæèëëàãààòàé áàéíà. 8. Ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ àæèë íü ñóðãàëòûí õºòºëáºð (êèððèêþëèì) òºëºâëºíáîëîâñðóóëàõ, ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéí äàãóó õè÷ýýë çààõ, ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéã¿íýëýõ ãýñýí 3 ¿å øàòíû ¿éë àæèëëàãààíààñ á¿ðäýíý. 9. Áóñàä àæèëä ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ, áàãøèéí õºãæëèéã õàíãàõ, èðãýä,ñóðàëöàã÷èäòàé àæèëëàõ ãýñýí 3 òºðëèéí ¿éë àæèëëàãàà áàãòàíà. 10. Ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí áàãøèéí äîëîî õîíîãèéí àæëûí öàã íü 40 áàéíà. 11. Ñóðãóóëèéí áàãø äîëîî õîíîãò 34 öàãòàé òýíöýõ ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ àæèë, 6 öàãòàéòýíöýõ áóñàä àæëûã òóñ òóñ ã¿éöýòãýíý. Ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ àæèëä íîãäîõ 34 öàãèéí 19 öàã íüõè÷ýýë çààõ öàãò çîðèóëàãäàíà. 12. Öýöýðëýãèéí áàãø íü äîëîî õîíîãò àæëûí 40 öàãòàé òýíöýõ ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ áàáóñàä àæëûã ã¿éöýòãýíý. 13. Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí òºëºâëºãººíèé 1 öàã áóþó õè÷ýýë çààñàí40 ìèíóòûã àæëûí 1 öàãààð òîîöíî. Ýíý õóãàöàà áàãà ñóðãóóëèéí íýã áà õî¸ðäóãààð àíãèä 35 ìèíóòáàéíà. 14. Áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ñóðãàëòûí òºëºâëºãººíèé äàãóóõºòºëáºðºº òºëºâëºí áîëîâñðóóëàõ, óã õºòºëáºðººð õè÷ýýë çààõ, ò¿¿íèéãýý ¿íýëæ ñàéæðóóëàõöîãö ¿éë àæèëëàãààã èëýðõèéëýõ ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéíáàãøèéí àæëûã ñóðãàëòûí íýãæ àæëààð õýìæèíý. Ýíýõ¿¿ íýãæ àæèë íü ñóðãàëòûí òºëºâëºãººíèé5 öàãààð òîîöîãäîíî. Ñóðãàëòûí íýãæ àæëûã Áîëîâñðîëûí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâáàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó òîîöîæ ¿íýëíý. 15. Ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåð íü ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ áîëîí áàãøèéí áóñàä àæëûíã¿éöýòãýëèéã ñàð, óëèðëààð òîîöîæ, ñóðãóóëèéí çàõèðëààð áàòëóóëæ ñàíõ¿¿ä ºãíº. Áàãøèéí àæëûíóëèðëààð ãàðãàñàí ã¿éöýòãýëèéã áàãø íàðûí çºâëºë㺺íèé õóðëààð õýëýëöñýíèé äàðàà ñóðãóóëèéíçàõèðàë áàòàëíà. Ãóðàâ. Öàëèí õºëñ îëãîõ 16. Ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí áàãø, çàðèì àëáàí òóøààëòíû öàëèí õºëñ íü àëáàí òóøààëûí¿íäñýí öàëèí, íýìýãäýë, íýìýãäýë õºëñ, øàãíàë, óðàìøóóëëààñ òóñ òóñ á¿ðäýíý. Àëáàí òóøààëûí¿íäñýí öàëèí, íýìýãäýë, íýìýãäýë õºëñíèé õýìæýý íü áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèéàëáàí õààã÷èéí öàëèí õºëñòýé õîëáîãäóóëàí Çàñãèéí ãàçðààñ áàòàëñàí òîãòîîëóóä, õîëáîãäîõñàéä íàðûí õàìòàðñàí òóøààë, áàéãóóëëàãûí äîòîîä æóðàì áîëîí õàìòûí ãýðýý õýëýëöýýðýýðòîãòîîãäîíî. 17. Ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí áàãøèéí íýìýãäýë íü áàãøèéí ìýðãýæëèéí áîëîí äîêòîðûíçýðãèéí íýìýãäýë, óð ÷àäâàðûí íýìýãäýë, îðîí íóòãèéí íýìýãäëýýñ, çàðèì àëáàí òóøààëòíû íýìýãäýëíü äîêòîðûí çýðãèéí íýìýãäýë, óð ÷àäâàðûí íýìýãäýë, îðîí íóòãèéí íýìýãäëýýñ òóñ òóñ á¿ðäýíý. 18. Áàãøèéí àëáàí òóøààëûí ¿íäñýí öàëèíãààñ òîîöîí Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîëîîð áàòàëñàíõóâü õýìæýýíèé äàãóó åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí áàãøèä àíãè äààñíû, Çààõ àðãûí íýãäýëóäèðäñàíû, êàáèíåò, ëàáîðàòîðè õàðèóöàí àæèëëàñàíû íýìýãäýë õºëñ îëãîíî.114 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 19. Áàãøèéí àëáàí òóøààëûí ¿íäñýí öàëèíãààñ òîîöîí Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîëîîð áàòàëñàíõóâü õýìæýýíèé äàãóó öýöýðëýãèéí áàãøèä Çààõ àðãûí íýãäýë óäèðäàæ àæèëëàñàíû íýìýãäýë õºëñîëãîíî 20. Ñóðãóóëèéí çàõèðàë, öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷ íü àëáàí õààã÷ á¿ðèéí õºäºëìºðèéí õºëñíèéõýìæýýã õîëáîãäîõ òîãòîîë, æóðàì, àëáàí õààã÷èéí àæëûí áàéðíû òîäîðõîéëîëò, ¿ð ä¿íãèéí ãýðýýíèéáèåëýëòèéã ¿íäýñëýí òîãòîîæ, áàãø íàðûí çºâëºëèéí õóðëààð õýëýëö¿¿ëýí ñàíàë ä¿ãíýëòèéã òóñãàæ,òóøààëààðàà áàòàëãààæóóëíà. 21. Ñóì, ä¿¿ðãèéí Çàñàã äàðãà íü ñóðãóóëèéí çàõèðàë, öýöýðëýãèéí ýðõëýã÷èéí õºäºëìºðèéíõºëñíèé õýìæýýã õîëáîãäîõ òîãòîîë, æóðàì, òýäíèé àæëûí áàéðíû òîäîðõîéëîëò, ¿ð ä¿íãèéíãýðýýíèé áèåëýëòèéã ¿íäýñëýí òîãòîîæ, ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí çºâëºëººð õýëýëö¿¿ëýí ñàíàëä¿ãíýëòèéã òóñãàæ, òóøààëààðàà áàòàëãààæóóëíà. 22. Áàãà àíãèéí III-V àíãèéí àíãëè õýë, ìýäýýëýë ç¿é, áèåèéí òàìèð, õºãæèì, ä¿ðñëýõ óðëàãèéíõè÷ýýëèéã ìýðãýæëèéí áàãøààð çààëãàæ áîëíî. 23. Ìýðãýæëèéí áàãøèéã ¿íäñýí àæèëòíààð àæèëëóóëàõ áîëîëöîîã¿é íºõöºëä òýòãýâýðòãàðñàí, ñóðãóóëèéí áóñ áàéãóóëëàãàä àæèëëàæ áàéãàà áîëîí àæèëã¿é áàéãàà ìýðãýæëèéí áàãøèéí óð÷àäâàðûã õàðãàëçàí õºëñººð àæèëëóóëàõ ãýðýýãýýð àæèëëóóëæ, öàãèéí õºëñèéã íü ¿íäñýí áàãøèéíöàëèí õºëñíèé õýìæýýíýýñ õýòðýõã¿é áàéõààð òîîöîæ îëãîæ áîëíî. 24. Áàãøèéí èë¿¿ öàãèéã òîîöîõäîî 19 öàãààñ èë¿¿ çààñàí õè÷ýýëèéí öàãààð òîîöíî. Áàãøèéãèë¿¿ öàãààð àæèëëóóëñàí áîë Õºäºëìºðèéí òóõàé õóóëèéí 53 äóãààð ç¿éëä çààñíû äàãóó èë¿¿ öàãèéíõºëñ îëãîíî (Æèøýýëáýë: ¯íäñýí öàëèíã/168 öàã õ 1.5 õ 19 öàãààñ èë¿¿ çààñàí õè÷ýýëèéí öàã). 25. Ñóðàã÷èéí óëèðëûí àìðàëò áîëîí îíöãîéëîí õ¿íäýòãýõ øàëòãààíààð õè÷ýýëëýýã¿é áàéñàíõóãàöààíä áàãøèä àëáàí òóøààëûí ¿íäñýí öàëèíã îëãîíî. Ýíý õóãàöààíä áàãø ººðºº õ¿ñâýë ýýëæèéíàìðàëòàà óðüä÷èëàí ýäýëæ áîëíî. 26. Ñóðãóóëèéí ìýðãýæëèéí ñóðãàëò, áóñàä ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý ÿâóóëæ áèé áîëãîñîíá¿òýýãäýõ¿¿í, àæèë ¿éë÷èëãýýíèé îðëîãîîñ ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý ÿâóóëàõòàé õîëáîãäîí ãàðàõìàòåðèàëëàã çàðäëûã õàñààä ¿ëäýõ õýñãýýñ çîõèõ ¿íýëãýýãýýð áàãø, ñóðàã÷, àæèëëàã÷äàä øàãíàëóðàìøóóëàë áîäîæ îëãîíî. 27. Õè÷ýýëèéí æèëèéí ¿ðãýëæëýõ õóãàöààíû á¿òöèéã ¿íäýñëýí áàãø, àæèëòíû ýýëæèéíàìðàëòûã çîõèöóóëíà. Áàãø, àæèëòíû ýýëæèéí àìðàëòûí õóãàöààã Õºäºëìºðèéí õóóëü, Áîëîâñðîëûíòóõàé õóóëèéã òóñ òóñ áàðèìòëàí òîãòîîíî. 28. Áàãø íàðûí ýýëæèéí àìðàëòûí îëãîâîðûã õîëáîãäîõ õóóëü, æóðàìä çààñíààð òîîöîæîëãîíî. ----------- î Î î ----------- Øààðäëàãàòàé ýðõ ç¿éí ìýäýýëëèéí æàãñààëò Ìîíãîë óëñûí õóóëü 1. Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 2. Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëü 3. Ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëü 4. Òºñâèéí òóõàé õóóëü 5. Òºðèéí àëáàí õààã÷èéí òóõàé õóóëü 6. Õºäºëìºðèéí òóõàé õóóëü Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîë1. Òºðèéí àëáàí õààã÷èéí àëáàí òóøààëûí öàëèíãèéí ñ¿ëæýý, äîîä æèøãèéã øèíý÷ëýí òîãòîîõ òóõàé /2010 îíû 09 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû ºäðèéí 239 äóãààð/2. Çàðäëûí äóíäàæ íîðìàòèâ áàòëàõ òóõàé /2010 îíû 12 ä¿ãýýð ñàðûí 29-íû ºäðèéí 342 äóãààð/3. Òºðèéí çàõèðãààíû áîëîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àëáàí òóøààëûí àíãèëàë, çýðýãëýëèéã øèíý÷ëýí òîãòîîõ òóõàé /2005 îíû 12 ä¿ãýýð ñàðûí 26-íû ºäðèéí 354 äóãààð/4. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí àëáàí õààã÷äûí íýìýãäýë õºëñíèé õýì õýìæýýã òîãòîîõ òóõàé /2007 îíû 09 ä¿ãýýð ñàðûí 05-íû ºäðèéí 219 äóãààð/ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 115
  • 5. Òºðèéí àëáàí õààã÷èä íýìýãäýë îëãîõ æóðàì áàòëàõ òóõàé /1995 îíû 06 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí 96 äóãààð/ 6. Óëèðëûí àæëûí ¿ð ä¿íãýýð ìºíãºí óðàìøèë îëãîõ òóõàé /2008 îíû 12 äóãààð ñàðûí 10-íû ºäðèéí 54 ä¿ãýýð/ 7. Òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãà õºòºëáºð, àðãà õýìæýýíèé àíãèëëûã áàòëàõ òóõàé /2009 îíû 04 äóãààð ñàðûí 08-íû ºäðèéí 99 ä¿ãýýð/ Ñàéäûí òóøààë1. Ýð¿¿ë ìýíä, íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàéäûí 2000 îíû 06 äóãààð ñàðûí 14-íèé ºäðèéí 166 äóãààð òóøààë “Ýýëæèéí àìðàëò îëãîõ çààâàð æóðàì áàòëàõ òóõàé”2. Ñàíãèéí ñàéäûí 2006 îíû 02 äóãààð ñàðûí 27-íû ºäðèéí 64 äóãààð òóøààë “Àëáàí òîìèëîëòûí çàðäëûí õýìæýýã øèíý÷ëýí òîãòîîõ òóõàé”3. Ñàíãèéí ñàéäûí 2007 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 30-íû ºäðèéí 326 äóãààð òóøààë “Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí äàíñíû çààâðûí æóðàì áàòëàõ òóõàé”4. Ñàíãèéí ñàéäûí 2006 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 27-íû ºäðèéí 388 äóãààð òóøààë “Òºñºâò áàéãóóëëàãàä ìºðäºõ íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí äàíñíû çààâðûí æóðàì áàòëàõ òóõàé”5. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Ñàíãèéí ñàéäûí 2007 îíû 08 äóãààð ñàðûí 31-íû ºäðèéí 306/237 äóãààð òóøààë “Èòãýëö¿¿ð áàòëàõ òóõàé”6. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, 2004 îíû 12 äóãààð ñàðûí 28-íû ºäðèéí 85 äóãààð òóøààë “Íýã õè÷ýýëèéí æèëä öýöýðëýãèéí õ¿¿õäèéí ýöýã ýõýýñ áýëòã¿¿ëýõ ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿í, àðèóí öýâðèéí õýðýãñëèéí æàãñààëò øèíý÷ëýí áàòëàõ òóõàé”7. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí 2008 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 13-íû ºäðèéí 68 äóãààð òóøààë “Õ¿¿õäèéí öýöýðëýãèéí àþóëã¿é áàéäëûí ä¿ðýì áàòëàõ òóõàé”8. Ñàíãèéí ñàéäûí 2010 îíû 03 ä¿ãýýð ñàðûí 09-íû ºäðèéí 48 äóãààð òóøààë “Òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí áîëîí çàðöóóëàëòûí ýðõèéí æóðàì áàòëàõ òóõàé”9. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Ñàíãèéí ñàéä, Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí ñàéäûí 2010 îíû 08 äóãààð ñàðûí 16-íû ºäðèéí 362/112/183 äóãààð òóøààë “Øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò áàòëàõ òóõàé”10. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Ñàíãèéí ñàéäûí 2009 îíû 12 äóãààð ñàðûí 14-íû ºäðèéí 560/276 äóãààð òóøààë “Æóðàì áàòëàõ òóõàé”11. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí 2007 îíû 12 äóãààð ñàðûí 20-íû ºäðèéí 17 äóãààð òóøààë “Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéí õºãæèëä ýöýã ýõ, ãýð á¿ë, îëîí íèéòèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëýõ òàëààð ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãààñ áàðèìòëàõ ÷èãëýëèéã áàòëàõ òóõàé”12. Ñàíãèéí ñàéäûí 2008 îíû 05 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé ºäðèéí 180 äóãààð òóøààë “Çàñãèéí ãàçðûí áîëîí òºñâèéí áàéãóóëëàãûí äàíñûã íýýõ, õààõ æóðàì áàòëàõ òóõàé”13. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéä, Ñàíãèéí ñàéäûí 2008 îíû 03 äóãààð ñàðûí 04-íèé ºäðèéí 56/64 äóãààð òóøààë “Ñóðãóóëü, öýöýðëýã õºãæ¿¿ëýõ ñàíãèéí ¿ëãýð÷èëñýí ä¿ðýì áàòëàõ òóõàé”14. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí 2008 îíû 08 äóãààð ñàðûí 25-íû ºäðèéí 431 äóãààð òóøààë “Çàõèðãààíû ñòàòèñòèê ìýäýýëëèéí ìàÿãò, çààâðûã áàòëàõ òóõàé”15. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí 2008 îíû 12 äóãààð ñàðûí 8-íû ºäðèéí 111 ä¿ãýýð òóøààë “Óëñûí òýðã¿¿íèé öýöýðëýã, åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü øàëãàðóóëàõ æóðàì áàòëàõ òóõàé”16. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààíû ñàéäûí 2007 îíû 12 äóãààð ñàðûí 20-íû ºäðèéí 20 äóãààð òóøààë “Ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëûí ñóðãàëòûí òàëààð áàðèìòëàõ áîäëîãî, ñóðãàëòûí òºëºâëºãºº áàòëàõ òóõàé”17. Áîëîâñðîë, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààí, Ýð¿¿ë ìýíä, Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí ñàéäûí 2005 îíû 04 ä¿ãýýð ñàðûí 13-íû ºäðèéí 116/83/45 äóãààð òóøààë “Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéí õºãæëèéã äýìæèõ öîãö áîäëîãî áàòëàõ òóõàé”116 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • Áîëîâñðîëûí ñàëáàðòàé õîëáîîòîé ìýäâýë çîõèõ ¿ãñ /Useful words of education planning and budgeting processÄ/ä ENGLISH / Àíãëè MONGOLIAN / Ìîíãîë 1 academic year õè÷ýýëèéí æèë 2 accountant íÿãòëàí áîäîã÷ 3 actual òºñâèéí ã¿éöýòãýë 4 added-value tax íýìýãäñýí ºðòãèéí àëáàí òàòâàð 5 alternative/mobile classes õóâèëáàðò ñóðãàëò 6 architecture and town planning àðõèòåêòóð, õîò òºëºâëºëò 1 asset õºðºí㺠2 assets liabilities standing õºðºí㺠áà ºãëºã õîîðîíäûí õàðüöàà 3 assistant teacher òóñëàõ áàãø 4 average financed students ñàíõ¿¿æèõ äóíäàæ õ¿¿õýä 5 balance sheet assets áàëàíñààðõè õºðºí㺠6 basic salary ¿íäñýí öàëèí 7 beneficial area àøèãòàé òàëáàé 8 books and newspapers íîì, õýâëýë 9 books for libraries íîì õýâëýë10 budget burden òºñâèéí õÿçãààð11 budget period òºñâèéí õóãàöàà12 budgetary control òºñâèéí õÿíàëò13 budgeted cost òºñºâëºñºí çàðäàë14 building started utilization /year/ áàðèëãà áàðèãäñàí îí15 business trip òîìèëîëòûí çàðäàë16 capacity /by bed/ õ¿÷èí ÷àäàë /îðîîð/17 capital assets ¿íäñýí õºðºíãº18 capital investment xºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë èõ çàñâàð, ºðãºòãºë, øèíý÷ëýëò, ñýðãýýí áîñãîëòûí19 capital remont and rapairing àæèë20 capital renovation /year/ èõ çàñâàð õèéãäñýí îí21 cash flow statement ìºíãºí ã¿éëãýýíèé òàéëàí22 cash inflow ìºíãºí îðëîãûí ã¿éëãýý23 cash outflow ìºíãºí çàðëàãûí ã¿éëãýý24 cash profit ìºíãºí îðëîãî25 cash receipts journal ìºíãºí ã¿éëãýýíèé æóðíàë26 central government budget óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëò27 combined financial statement ñàíõ¿¿ãèéí íýãòãýñýí òàéëàí28 commercial&business administration õóäàëäàà, áèçíåñèéí óäèðäëàãà29 complete secondary education á¿ðýí äóíä30 connected to power station òºâëºðñºí ýð÷èì õ¿÷èíä õîëáîãäñîí31 construction áàðèëãà áàéãóóëàìæ32 construction in progress äóóñààã¿é áàðèëãà33 contribution form programs and project õºòºëáºð, òºñëèéí ñàíõ¿¿æèëò34 cost allocation ºðòãèéí õóâààðèëàëò35 cost of children’s food õ¿¿õäèéí õîîëíû çàðäàë36 creches section ÿñëèéí á¿ëýã37 current assets ýðãýëòèéí õºðºíãº38 current renovation óðñãàë çàñâàð39 dayclass ºäðèéí àíãè40 defector ñîãîã ç¿é÷41 dialect corrector õýë çàñàë÷42 disabled pupils õºãæëèéí áýðõøýýëòýé ñóðàëöàã÷èä ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 117
  • 43 domestic business trip äîòîîä àëáàí òîìèëîëò 44 dormitory äîòóóð áàéð 45 dormitory pupils äîòóóð áàéðàíä àìüäàð÷ áóé ñóðàã÷èä 46 dormitory service äîòóóð áàéðíû ¿éë÷èëãýý 47 dormitory subsidies äîòóóð áàéðíû çàðäàë 48 drinking and sewage water öýâýð áîõèð óñ 49 drop-out ratio ñóðãóóëü çàâñàðäàëòûí õóâü 50 dwellings îðîí ñóóöíû áàðèëãà 51 education level áîëîâñðîëûí ò¿âøèí 52 education studies and teacher training áàãø, áîëîâñðîë ñóäëàë, ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ 53 effectiveness ¿ð àøèãò áàéäàë 54 electricity ãýðýë, öàõèëãààíû çàðäàë 55 electricity ãýðýë öàõèëãààí 56 equivalency Programs ä¿éöñýí õºòºëáºð 57 espenses for centrally organized activities òºâëºðñºí àðãà õýìæýýíèé çàðäàë 58 evening class îðîéí àíãè 59 evening training îðîéí ñóðãàëò 60 expenditure çàðäàë 61 expenditure by financial resources çàðäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ¿¿ñâýð 62 extra-mural training ý÷íýý ñóðãàëò 63 fictitious assets áèåò áóñ õºðºí㺠64 fine and applied arts óðëàãèéí òºðºë, óðëàã ñóäëàë 65 fiscal year òºñâèéí æèë 66 forecast ïðîãíîç óðüä÷èëñàí òîîöîî 67 fuel and heating ò¿ëø, õàëààëòûí çàðäàë 68 full-time employees ¿íäñýí àæèëòàí 69 full-time teacher ¿íäñýí áàãø 70 furniture æèæèã ýä õîãøèë 71 general education school åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü 72 grade àíãè 73 graduates of general educational school åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéã òºãñºã÷èä 74 gross enrollment ratio in general education ñóóðü áîëîâñðîëûí õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí 75 gross enrollment ratio in primary education áàãà áîëîâñðîëûí õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí 76 gross enrollment ratio in secondary education äóíä áîëîâñðîëûí õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí 77 hearing disabilities ñîíñîõ ýðõòíèé õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä 78 heater, steam boiler stoker óóðûí çóóõíû ãàë÷ 79 heating ò¿ëø, õàëààëò 80 herder’s household children ìàë÷èí ºðõèéí õ¿¿õýä 81 humanities õ¿ì¿¿íëýãèéí óõààí 82 improve knowledge during the time of report ìýðãýæëýý äýýøë¿¿ëñýí áàéäàë 83 incentive and promotion øàãíàë óðàìøóóëàë 84 incentive for rural location õºäºº îðîí íóòãèéí íýìýãäýë 85 income from main activities ¿íäñýí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãî 86 income from subsidary activities òóñëàõ ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãî 87 input normal îðöûí íîðìàòèâ 88 law õóóëü, ýðõ ç¿é 89 life skills Education àìüäðàõ óõààíû ñóðãàëò 90 literacy & NFE-Specific programs áè÷èã ¿ñãèéí áîëîâñðîë îëãîõ õºòºëáºð 91 loan interest çýýëèéí õ¿¿ãèéí çàðäàë 92 lower class áàãà á¿ëýã 93 machine and equipment ìàøèí, òîíîã òºõººðºìæ 94 mass communication &documentation íèéòèéí ìýäýýëýë, áè÷èã õýðýã118 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ
  • 95 mathematics and computer science ìàòåìàòèê, êîìïüþòåð 96 meal program õ¿¿õäèéíõîîë 97 measurement õýìæèõ íýãæ 98 medical doctor ýì÷ 99 medical science àíàãààõ óõààí100 medicine ýì, áîîõ ìàòåðèàë101 medicine and vaccines ýì, âàêöèí102 medium class äóíä á¿ëýã103 meritally disabled îþóí óõààíû õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä104 methodologist àðãà ç¿é÷105 miscellaneous ìºíãºí òýòãýìæ106 mixed class õîëèìîã á¿ëýã107 mobiling teacehr training ÿâóóëûí áàãøèéí ñóðãàëò108 multigrade õîëèìîã á¿ëýã109 multiplier èòãýëö¿¿ð110 natural science áàéãàëèéí øèíæëýë111 new constructions øèíý áàðèëãà112 new equipment (incl. furniture) øèíý òîíîã òºõººðºìæ /òàâèëãàîðîîä/113 new required seats øèíýýð øààðäàãäàõ ñóóäàë114 newly enrolled øèíýýð ýëñýã÷115 nomadic group of teaching í¿¿äëèéí á¿ëýã116 non residential buildings îðîí ñóóöíû áóñ áàðèëãà117 non standard ñòàíäàðòûí áóñ118 non-formal education centers àëáàí áóñ áîëîâñðîëûí òºâ119 non-repayable subsidy áóöàëòã¿é òóñëàìæ120 number births (live births) òºðñºí õ¿¿õäèéí òîî (àìüä òºðºëò)121 number of building áàðèëãûí òîî122 nursing àñðàìæèéí123 office rent áàéðûí ò¿ðýýñèéíçàðäàë124 one time allowance íýã óäààãèéí óðàìøóóëàë125 order òîãòîîë126 orphans children á¿òýí ºí÷èí õ¿¿õýä127 other buildings and structures áóñàä áàðèëãà, áàéãóóëàìæóóä128 overhead costs íýìýëò çàðäàë129 overseas business trip ãàäààä àëáàí òîìèëîëò130 own ººðèéí131 physically disabled áèå ýðõòýíèé õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä132 postal and communication øóóäàí õîëáîî133 preschool ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë134 preschool education ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë135 price normal ¿íèéí íîðìàòèâ136 private õóâèéí137 professional qualification degree ìýðãýæëèéí çýðýã138 property insurance xºðºíãèéí äààòãàëûí çàðäàë139 public òºðèéí140 reconstruction çàñâàð141 rent ò¿ðýýñèéí142 repair /repair and maintenance/ óðñãàë çàñâàð143 salary òîãòìîë àâäàã öàëèí õºëñ144 salary and allowances öàëèí õºëñ, íýìýãäýë óðàìøóóëàë145 sceintific and research work ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãààíû àæèë146 school books and teaching material õè÷ýýë ïðàêòèê ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ 119
  • 147 school preparatory class áýëòãýë á¿ëýã 148 seats ñóóäàë îð 149 secondary Education àõëàõ áîëîâñðîë 150 service ¿éë÷èëãýý ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãààð ã¿éöýò¿¿ëñýí àæèë, 151 services from outside organizations ¿éë÷èëãýýíèé òºëáºð 152 shift class ýýëæèéí á¿ëýã 153 simple åðäèéí 154 social insurance payment íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýë 155 social science íèéãìèéí øèíæëýë 156 social study íèéãýì ñóäëàë 157 speaking disabilities õýë ÿðèàíû õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä 158 special-needs education service òóñãàé õýðýãöýýò ¿éë÷èëãýý 159 specialty rank ìýðãýæëèéí çýðýã 160 sport competition expenses áèåèéí òàìèðûí óðàëäààí òýìöýýí 161 staff development & in-service training ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ çàðäàë 162 standard ñòàíäàðòûí 163 state budget óëñûí òºñºâ 164 stationary áè÷èã õýðãèéí çàðäàë 165 stock at the beginning of the year ìºíãºí õºðºíãèéí ýõíèé ¿ëäýãäýë 166 student-day õ¿¿õýä ºäºð 167 stàtionery áè÷èã õýðã 168 sum íèéò 169 sussidaring firm òóñëàõ àæ àõóé 170 tangible fixed assets áèåò õºðºí㺠171 teachers allowance áàãø íàðûí òýòãýìæ 172 teaching guide ãàðûí àâëàãà 173 technical and vocational schools ìýðãýæëèéí àíõàí, äóíä øàòíû ñóðãóóëü 174 to be financed from budget òºñâèéí õºðºí㺺ð ñàíõ¿¿æèõ 175 total á¿ãä 176 toys and other related equipment òîãëîîì áîëîí áóñàä òîíîã òºõººðºìæ 177 trainer, psychologist ñóðãàí, ñýòãýë ç¿é÷ 178 transportation òýýâýð øàòàõóóí 179 transportation /fuel/ òýýâýð /øàòàõóóí/-èéí çàðäàë universities, higher educational institution, 180 colleges èõ, äýýä ñóðãóóëü, êîëëåæ 181 upper class àõëàõ á¿ëýã 182 vacancy îðîí òîî 183 variable cost õóâüñàõ çàðäàë 184 visually impaired õàðàõ ýðõòíèé õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õýä 185 vocational and technical education ìýðãýæëèéí áîëîí òåõíèêèéí áîëîâñðîë öàãèéí áîëîí ãýðýýãýýð àæèë õèéæ, ¿éë÷èëãýýíèé 186 wage ¿ç¿¿ëñíèé òºëáºð õºëñ õàâñàðñàí õýëáýðèéí õºãæëèéí áýðõøýýëòýé 187 with other disabilities õ¿¿õýä 188 work clothes and soft articles íîðìûí õóâöàñ 纺ëºí ýäëýë 189 work clothes and soft articlies íîðìûí õóâöàñ, 纺ëºí ýäëýë àâàõ 190 worked year àæèëëàñàí æèë 191 åxpenses on training and practices õè÷ýýë ïðàêòèêèéí çàðäàë 192 ðrimary & general secondary áàãà äóíä àõëàõ 193 ðrimary education áàãà áîëîâñðîë120 ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ªÌÍªÕ ÁÎËÎÂÑÐÎËÛÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÀÆÈËÒÍÛ ÃÀÐÛÍ ÀÂËÀÃÀ