12. obrzędy inicjacji

2,815 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,815
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
19
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

12. obrzędy inicjacji

  1. 1. 12. OBRZEDY INICJACJI ZJAZD VIIOPRACOWANIE NA PODSTAWIE: -Arnold van Gennep, Obrzędy przejścia, 13.12.2009PIW, Warszawa 2006, ss. 84-126 DOJRZAŁOŚĆ FIZYCZNA A DOJRZAŁOŚĆ SPOŁECZNADojrzałość fizyczna i dojrzałość społeczna stanowią dwie odrębne kategorie, które rzadko wy-stępują jednocześnie. Dojrzałość fizyczna jest zjawiskiem bardzo zróżnicowanym – czas pojawie-nia się pierwszej miesiączki jest różny w zależności od razy, ale także w obrębie tej samej rasy wy-stępują rozbieżności; podobnie u chłopców dojrzałość fizyczna związana z pojawieniem się zaro-stu i włosów łonowych jest zróżnicowana etnicznie.Obrzędy inicjacji nie zbiegają się w czasie z osiągnięciem dojrzałości płciowej:  indiańskie plemię Thomson – dziewczęta przechodziły wiele długotrwałych, rozłożonych na kilka etapów, obrzędów prowadzących do dojrzałości, tzn. wieku 17-23 lat; rytuały u chłopców rozpoczynały się, gdy chłopak śnił o strzale, kanoe lub kobiecie – na ogół między 12 a 16 rokiem życia;  Hotentoci – chłopcy przebywają w społeczności żeńskiej i dziecięcej do 18 roku życia;  papuascy Elema – pierwszy obrzęd inicjacji chłopców odprawia się w wieku 5 lat, kolejny w wieku 10, a następny dopiero po wielu latach;  Todowie – jeszcze przed osiągnięciem dojrzałości płciowej chłopak pochodzący z innego klanu niż dziewczynka, przybywa w ciągu dnia do jej wioski, kładzie się obok niej, przy- krywa siebie i ją płaszczem na kilka minut i odchodzi. Dwa tygodnie później jakiś silny mężczyzna pozbawia dziewczynę dziewictwa. Ceremonie ślubne odbywają się znacznie później niż osiąga się dojrzałość płciową, bo w wieku 15-16 lat. OKALECZENIA (OBRZEZANIE)Rytuał obrzezania ma oczywisty wymiar społeczny – z reguły operację tę przeprowadza się wdość dużych odstępach czasowych (co 2-5 lat), a więc rytuał dotyczy dzieci o bardzo różnym stop-niu rozwoju fizycznego. Różne są u ludów momenty dokonania obrzezania, np. w Maroku:  plemię Dukkala – 7 lub 8 dzień po narodzinach bądź 12 lub 13 rok życia;  koczownicy Rehamna – między 2 a 5 rokiem życia;  Tanger – 8 lat;  plemię Dżebala – między 5 a 10 rokiem życia.Praktyki odcięcia, okaleczenia czy deformacji jakiejś części ciała prowadzą do zmodyfikowaniadanej osoby w sposób jednoznacznie widoczny dla wszystkich. Okaleczona jednostka opuszczawspólnotę ludzką poprzez rytuał wyłączenia (stąd akt odcinania, przekłuwania, etc.) i automa-tycznie zostaje przyjęta do określonej grupy. Ślady okaleczeń są trwałe, dlatego wstąpienie do1 ANTROPOLOGIA – CWICZENIA
  2. 2. 12. OBRZEDY INICJACJI ZJAZD VIIOPRACOWANIE NA PODSTAWIE: -Arnold van Gennep, Obrzędy przejścia, 13.12.2009PIW, Warszawa 2006, ss. 84-126grupy staje się ostateczne. Okaleczenie jest metodą wyróżnienia się danej społeczności spośródinnych.Wiek, w którym dokonuje się obrzezania może być bardzo różny i obejmuje okres od 7 dnia do 2roku życia. Obrzezanie znają także społeczności, które nie mają wiedzy na temat fizjologicznychmechanizmów prokreacji. W skutek obrzezania (a także usunięcia łechtaczki, nacięcia krocza) do-chodzi do zmniejszenia siły podniecenia seksualnego – lecz nie to jest przyczyną okaleczeń tychorganów, ale fakt iż mogą one być okaleczane bez szkody dla życia właściciela. KLANY TOTEMICZNEObrzędy inicjacji praktykowane przez plemiona australijskie odbywają się pomiędzy 20 a 30 rokiemżycia:  rytuał wyłączenia z dotychczasowego środowiska – nowicjusza izoluje się w buszu, na pustkowiu lub w chacie, następuje oddzielenie od matki, nowicjusz porzuca dziecięce gry i zabawy, staje się mężczyzną;  nowicjat – fizyczne i psychiczne osłabienie chłopca, które ma służyć zatarciu w pamięci wszystkiego, co pochodzi z dzieciństwa;  część pozytywna – nauczanie kodeksu, wtajemniczanie nowicjusza;  rytualne okaleczanie – w celu upodobnienia nowicjusza do dorosłych BRACTWA MAGICZNO-RELIGIJNEPodstawą bractw magicznych jest organizacja klanowa, czyli powinowactwo społeczne.Wstąpienie do klanu odbywa się zawsze dzięki pewnym obrzędom przejścia, w których następujewyłączenie z poprzedniego środowiska i integracja z nowym, np.:  aborygeni australijscy – dziecko oddziela się od matki, innych kobiet i dzieci;  Kwakiutlowie – porzucany świat ma postać ducha, który jest poddawany egzorcyzmom, in- tegracja z nowym środowiskiem polega na przyjęciu nowego ducha;  bractwo uzdrowicieli Mide w plemieniu Odżibwa – buduje się chatę, dziecko przywiązuje się do deski, uczestnicy ceremonii noszą specjalne ubrania i mają pomalowane ciało; ceremonia ma 3 etapy: PROCESJA - w chacie odbywa się procesja, MASAKRA - czarownicy zabijają swoich pomocników, WSKRZESZENIE - by następnie ich wskrzesić; po południu w chacie wykłada się święte przedmioty, wokół nich krążą uczestnicy i plują muszelkami, które później się zbiera; 2 ANTROPOLOGIA – CWICZENIA
  3. 3. 12. OBRZEDY INICJACJI ZJAZD VIIOPRACOWANIE NA PODSTAWIE: -Arnold van Gennep, Obrzędy przejścia, 13.12.2009PIW, Warszawa 2006, ss. 84-126  Indianie Zuni z Arizony – chłopiec musi przejść ceremonię przyjęcia do Ko’tikili i przypisa- nia do jednego z kiwitsiwe (dom), zostaje poddany chłoście;  Indianie Nawaho – nowicjuszki posypuje się mąką;  mandejczycy – wielokrotny chrzest. TAJNE STOWARZYSZENIATajne stowarzyszenia, w przeciwieństwie do klanów totemicznych i bractw, nie stawiają sobie zacel kontrolowania natury. Mają one charakter nie tylko magiczny, ale również polityczno-gospodarczy. Rytuały inicjacji są zbliżone, np.:  Kongo, Nowa Gwinea – przyjmuje się do nich najbardziej inteligentnych synów ludzi wol- nych lub bogatych niewolników, ceremonie trwają od 2 miesięcy do 6 lat i polegają na po- dwójnej sekwencji rytuałów:  wyłączenia ze środowiska pierwotnego - nowicjusza upija się winem do nieprzy- tomności (symbol śmierci),  włączenia do środowiska sacrum – okaleczenie,  wyłączenia z lokalnego środowiska sacrum – przebywanie w ukryciu,  ponowna integracja ze środowiskiem profanum – zachowanie się jak niemowlę;  Duk-duk z Archipelagu Bismarcka – składa się z trzech etapów:  wyłączenia – chłosta, przebywanie w ukryciu,  okresu przejściowego – rozpoznanie mężczyzny w nagim Tubuanie,  włączenia – nauka tańca i tajemnic stowarzyszenia, nowicjusz otrzymuje strój ob- rzędowy. STOWARZYSZENIA POLITYCZNE I WOJSKOWEStowarzyszenie Areoi miało 7 klas/stopni wtajemniczenia, jego członkowie odznaczali się tatuażem(im wyższe miejsce w hierarchii tym bardziej skomplikowany wzór), każdy kto chciał do niegoprzystąpić musiał ukazać się wszystkim w niecodziennym stroju i udawać chorego umysłowo,wówczas przyjmowano nowicjusza poprzez rytuały: nowicjusz otrzymywał nowe imię, musiałzabić swoje dzieci, gdy wszedł w posiadanie ubrania żony przywódcy stawał się członkiem 7 kla-sy.3 ANTROPOLOGIA – CWICZENIA
  4. 4. 12. OBRZEDY INICJACJI ZJAZD VIIOPRACOWANIE NA PODSTAWIE: -Arnold van Gennep, Obrzędy przejścia, 13.12.2009PIW, Warszawa 2006, ss. 84-126 GRUPY WIEKUU Masajów dojrzałość osiąga się około 12 roku życia. Obrzezania chłopców dokonuje się między 12a 16 rokiem życia, co 4 lub 5 lat. Obrzezani wchodzą do tej samej grupy wieku.U Masajów z Kenii praktykuje się rytuały tj. przejście ojca chłopca przez ogrodzenie (zgoda na zo-stanie starcem), przemieszczanie się przez 2-3 miesiące grupy z kraalu do kraalu (osiedla), goleniegłów, zabijanie zwierząt, obrzezanie.Grupy wiekowe u Masajów:  młode dziewczęta, kobiety zamężne, starsze (menopauza, siwienie);  ayioni (chłopcy), sipolio (kandydaci), wojownicy, barnowi (nowicjusze), murrani (praw- dziwi wojownicy), moruo (dorośli, zamężni, po 30 roku życia).Inicjacja dziewcząt z plemienia Jao dzieli się na etapy:  ciputu – od 7-9 roku życia do pierwszej miesiączki, okres odosobnienia, uświadomienia seksualnego, deformacji warg sromowych, zamążpójście,  matengusi – świętowanie pierwszej miesiączki, odosobnienie,  citumbu – świętowanie pierwszej ciąży, golenie głowy, izolacja,  wamwana – narodziny pierwszego dziecka. STAROŻYTNE MISTERIAAntyczne misteria miały często cel gospodarczy, związany z rolnictwem a czasem z gospodarką.Porządek, w jakim następują obrzędy, sam w sobie stanowi element o ogromnym znaczeniu ma-giczno-religijnym.Misterium jest to zespół ceremonii, które pozwalają przejść neoficie z rzeczywistości profanum dosacrum i pozwalają mu pozostawać z sacrum w bezpośredniej relacji. Wystawione na widok pu-bliczny przedmioty są elementem kulminacyjnym obrzędu, jednak same w sobie nie stanowią mi-sterium. Przykłady inicjacji:  Eleusis – hierofanta (główny kapłan) oddzielał w grupie tych, którzy mieli nieczyste ręce od pozostałych, wybrani oczyszczali się wodą w świątyni Eleusinionu, udawali się na proce- sję, kąpali się w morzu, przebywali w izolacji, z Aten wyruszała procesja z wizerunkiem lakchosa. RELIGIE UNIWERSALISTYCZNE (CHRZEST)Na wspólnotę pierwszych chrześcijan silny wpływ wywarł kult azjatycki, grecki i egipski. 4 ANTROPOLOGIA – CWICZENIA
  5. 5. 12. OBRZEDY INICJACJI ZJAZD VIIOPRACOWANIE NA PODSTAWIE: -Arnold van Gennep, Obrzędy przejścia, 13.12.2009PIW, Warszawa 2006, ss. 84-126Chrześcijańskie obrzędy przyjęcia do wspólnoty zostały skodyfikowane w Ordo baptismi i w Sa-kramentarzu salezjańskim.Rytuał chrztu dla dorosłych w Kościele rzymskim:  wyłączenie - egzorcyzmy,  wyłączenie i integracja - znak krzyża na czole,  integracja - podanie soli, modlitwa, kandydat stawał się katechumenat  okres przejściowy - katchumen mógł przebywać w kościele, ale musiał go opuszczać przed mszą. Systematycznie odprawiano nad nim egzorcyzmy, nauczano go;  effeta (otwórz się) – obrzęd następujący po ostatnim egzorcyzmie, kapłan zwilżał śliną pa- lec i dotykał nim górnej wargi i uszu kandydatów, którzy się rozbierali i byli namaszczani oliwą, wyrzekali się Szatana i recytowali Credo;  okres przejściowy – rytuały wyłączenia i przygotowujące do integracji;  obrzędy integracji – święcenie wodą, kandydat stawał się regeneratus – poczęty ponow- nie, zakładał białą szatę, biskup naznaczał go znakiem krzyża (rytuał oddania bóstwu w posiadanie i przyjęcie do wspólnoty), kandydat pił napój z miodu, wody i mleka,procesja z zapalonymi świecami.Chrześcijański rytuał chrztu ukształtował się pod wpływem gnostycyzmu – pierwotny rytuał:  post;  zanurzenie w wodzie lub pokropienie nią. BRACTWA RELIGIJNEObrzędy przystępowania do wspólnoty Sikhów – recytowanie modlitw, poświęcenie posłodzonejwody, skraplanie nią głowy i oczu nowicjusza, spożywanie placka, oświadczenie kandydata otym, że niezależnie skąd pochodzi, urodził się w Patnie, żyje w Aliwalu i jest synem Gowinda Sin-gha, nowicjat trwa 5 dni, na koniec kandydat obmywa mistrzowi wielki palec u nogi.W marokańskich bractwach inicjacja nazywa się wird i polega na zejściu do wodopoju i napiciu się. DZIEWICE KONSEKROWANE I PROSTYTUTKI ŚWIĄTYNNESekwencja obrzędów podczas konsekracji dziewic – odbywają się zgodnie z pontyfikatem rzym-skim, polegają na złożeniu ślubów przed biskupem, odśpiewaniu Veni Creator Spiritus, poświęce-niu habitów, welonów, pierścieni i kornetów, nałożenie welonu na znak zaślubienia Jezusa.5 ANTROPOLOGIA – CWICZENIA
  6. 6. 12. OBRZEDY INICJACJI ZJAZD VIIOPRACOWANIE NA PODSTAWIE: -Arnold van Gennep, Obrzędy przejścia, 13.12.2009PIW, Warszawa 2006, ss. 84-126Obrzędy konsekrowania prostytutek świątynnych u Kaikolanów z Kojambatur – ceremonia zarę-czynowa (stosunek seksualny z wujem ze strony matki, pomiędzy kochankami znajduje się miecz,który dziewczyna składa w świątyni bóstwa) i ceremonia małżeńska. KLASY, KASTY, GRUPY ZAWODOWEPrzynależność do kast czy klas społecznych ma charakter dziedziczny, jednak bardzo rzadkodziecko od urodzenia jest ich pełnoprawnym członkiem, np.:  Indianie Lekugnen – podzieleni na 4 kasty: wodzów (dziedziczna), szlachetnie urodzonych (dziedziczna), plebejuszy i niewolników; przynależność do klas jest zaznaczona imieniem – obrzęd nadawania imion następuje po rytuałach dojrzałości: 40 szlachetnie urodzonych musi się zgodzić na bycie świadkami; najczęściej nadawane jest imię dziadka.Kasty mają także charakter grupy zawodowej. Przyjmowanie dzieci do kasty odbywa się przyużyciu podczas ceremonii narzędzi związanych z profesją. Niemożliwe jest przechodzenie z kastyniższej do wyższej. Kasty dzieli od siebie wiele tabu – wystarczy, że członek wyższej dotknieczłonka niższej kasty, a automatycznie zostaje wykluczony ze swojej, np.:  Europejski obrzęd wstępowania do grupy zawodowej – rekrutacją zajmowały się gildie; zawód był uwarunkowany tradycją, która pozwalała jednostce awansować jedynie w ra- mach wąskiej grupy, w której zaczęła karierę zawodową. WYŚWIĘCANIE KAPŁANA I CZAROWNIKAKasta braminów, czyli podwójnie urodzonych jest przykładem stanu przejściowego między kastą aprofesją magiczno-religijną. Człowiek rodzi się braminem, lecz musi się nauczyć żyć jak bramin.Rzeczywistość sacrum, w której żyje dzieli się na 3 okresy:  preliminarny – kończy się wraz z upanajana, czyli rozpoczęciem nauki u mistrza,  liminalny – nowicjat,  postliminalny – kapłaństwo.U Madejczyków z Bagdadu przechodzenie z jednego stopnia hierarchii duchownej do drugiego od-bywa się w czasie 60-dniowego okresu czystości. 6 ANTROPOLOGIA – CWICZENIA

×