017
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

017

on

  • 1,708 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,708
Views on SlideShare
1,708
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
6
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

017 Document Transcript

  • 1. 1. Okrywanie „innego " i odkrycie ameryki. Kształtowanie się opinii o obcych. 3. Koncepcja społeczeństw pierwotnych w antropologii ewolucjonizmu. Geneza 5. Funkcjonalistyczne modele społeczeństw pierwotnych. PsychologicznyŚredniowieczna geografia mityczna i teratologia. Poszukiwanie raju. Ameryka - raj i jego społeczeństw plemiennych. Religia a organizacja plemienna. Australijskie korzenie cywilizacji. funkcjonalizm Malinowskiego. Strukturalny funkcjonalizm Radcliff-Browna. Morfologia,mieszkańcy. Odkrycie Ameryki w pismach K. Kolumba. Ewolucjonistyczny model plemienia. Implikacje poznawcze teorii ewolucji. typologia i fizjologia społeczna. Australijczycy: studium przypadku. EpistemologiaUzupełnieniem do tego tematu jest temat 1-2 i 2. Można pisać w sumie to samo: o Genezę społeczeństw plemiennych różni uczeni budowali na podstawie własnych teorii w XIX funkcjonalistyczna.starożytnych uczonych, którzy pisali o stanie natury i „dzikich", potem dodać część o kilku w., czasie panowania myśli ewolucjonistycznej. Warto pamiętać, że ten etap w naukachnowożytnych uczonych, którzy też nawiązywali do starożytności i na nowo opisywali humanistycznych wprowadził na długo opozycję stosunków pokrewieństwa i stosunków Modele funkcjonalistyczne rozwijały się w opozycji do historyzmu, zarównokoncepcję „stanu natury" (w kontraście do stanu kultury) i stanu dzikości - zastanawiali się, terytorialnych, jako głównych przyczyn(podstaw) funkcjonowania danego systemu ewolucjonistycznego, jak i dyfuzjonistycznego. Funkcjonaliści odrzucili go przede wszystkimczy to jest to samo... - czyli można pisać tę część o Montague, Hobbsie, Roussau, Diderocie - plemiennego. dlatego, że jak twierdzili brak historycznych źródeł pisanych o społeczeństwach pierwotnychto jest w punkcie 2. Maine: rodzina-ród-plemię; za podstawę plemienia uznał grupę krewniaczą z silnym wodzem musiał eliminować możliwość budowania ogólnych teorii społecznych, a więc nie uznawaliŚredniowieczna geografia mityczna i teratologia (nauka o monstrach i potworach) na czele, w której istniały od początku ustalone reguły społecznego współżycia. Plemię historycznego podejścia do badań za jedyne prawdziwe, ale za jedno z możliwych i to wwyrosły z antycznych i biblijnych tradycji mitycznych. Jej głównym tematem była cudowna stanowiło więc system polityczny oparty na stosunkach pokrewieństwa, a nie stosunkach formie historii porównawczej, a ściślej - socjologii porównawczej. Chcieli, aby antropologiakraina szczęśliwości, raj. Pisali już o tym starożytni Grecy (Arystoteles, Owidiusz). Zachodził terytorialnych. Mówiąc kolokwialnie, to nie ziemia spajała ludzi, ale ich pokrewieństwo. bardziej stała się przyrodoznawczą nauką społeczną, niż historyczną. Dlatego interesowali sięproces tworzenia się mitów o raju, w którym mieszkały przedziwne istoty: pół-ludzie, pół- Plemię tworzone było zatem z krewnych, a nie z ludzi, którzy razem żyli na danym terenie. główni strukturami społecznymi będącymi przedmiotem badań rodzącej się socjologii.zwierzęta, a także przedziwne stwory nie mające nic wspólnego z ludźmi. Z jednej strony Maine twierdził, że bliskość terytorialna doszła do głosu później, niż stosunki pokrewieństwa. Zakładali tym samym tzw. naturalizm ontologiczny: społeczeństwa skonstruowane są jakbyła to kraina wiecznej szczęśliwości, z drugiej pełna tajemnic i dziwów - było to Za pierwotne uznał społeczeństwo agnatyczne (w linii męskiej, rody patriarchalne), które żywe organizmy, a nie historycznie obserwowane skamieliny. Te żywe organizmy funkcjonująprzeniesienie kategorii „swój-obcy" na grunt geografii, uosobienie „obcego" czyli kogoś, kto później zmieniło się w społeczeństwo kognatyczne (w linii żeńskiej, rody matriarchalne). w oparciu o współzależności elementów struktury, dlatego nie interesowała ich ani ichzachwyca ale i przeraża. W opowieściach mitycznych występowali np. hipopodzi (ludzie o Mc Lennan: plemię-ród-rodzina; odrzucił teorię Maina twierdząc, że pierwotne były ewolucja, ani ich geneza, ani mechanizmy rozwoju. Skupili się na badaniu strukturykońskich nogach), sfinksy (lew z ludzką głową), pegazy (skrzydlaty koń), mantikory (hybryda homogeniczne (jednorodne, proste) społeczeństwa matrylinearne oparte na promiskuityzmie społecznej bez patrzenia w przeszłość. Jeżeli więc społeczeństwo = organizm, to trzeba jelwa, nietoperza i skorpiona). Byli też hiperboreje, czyli szczęśliwy lud z północnej Europy, (swobodzie stosunków seksualnych, brak instytucji małżeństwa) i poliandrii prostej badać od strony jego funkcji - metodami przyrodoznawczymi, empirycznymi (empiryzmktóry 6 godzin spał, 6 godzin czuwał. Wszystkie mity mieszały się ze sobą klasyczne ze (wielomęstwo). Prawdopodobnie z przyczyn związanych z przetrwaniem zabijano noworodki badawczy). Dyfuzjoniści twierdzili podobnie, ale pobudki badań empirycznych i metodystarożytności, chrześcijańskie oraz wschodnie (bez północnej Europy). żeńskie (jako słabsze), co skutkowało niedostatkiem kobiet i przewagą mężczyzn, szukano badawcze były zupełnie inne. Naturalizm metodologiczny (ten ontologiczny) i empiryzm więc partnerek poza własną grupą, często z użyciem przemocy, a potem dzielono się badawczy to główne tezy funkcjonalizmu, a jego cel to obserwacja pojedynczego systemu1-2. Pierwsze opisy ludów pierwotnych: „dzicy” jako przeciwstawienie zdobytymi kobietami, stąd poliandria. Jako że trudne lub niemożliwe było ustalenie ojca, społecznego i wnioski na temat jego funkcjonowania. Dopiero potem postulowalieuropejczyków. Cechy pierwszych opisów „dzikich". Przeciwstawienie „dzikich" pokrewieństwo ustalano jako matrylinearne, po matce. W miarę zwiększania się liczby ludzi, porównywanie tych wniosków i budowanie ogólnych praw socjologicznych. GłównymiEuropejczykom i tego konsekwencje. „Dzicy" w światopoglądzie chrześcijańskim: „teoria prosta homogeniczna grupa dzieliła się na plemiona, w których dopiero później gromadzono pojęciami funkcjonalistów były: proces, struktura i funkcja. Psychologiczny funkcjonalizmupadku". Teoretyczna refleksja nad ludami pierwotnymi od XVI do XVIIIw. Kolonializm i się według stosunków pokrewieństwa - do głosu doszła rodzina, jako twór społeczny. Mimo Malinowskiego wywodzi się z psychologizmu pragmatycznego, czyli przekonania, że kulturachrześcijaństwo wobec ludów pierwotnych. zaprzeczenia teorii Maina, Mc Lennan (jak Maine) kładł nacisk a stosunki pokrewieństwa a nie ma zaspokajać potrzeby jednostki – tym samym społeczeństwo ma zaspokajać potrzebyW epoce średniowiecza sądzono, że krainy zamieszkiwane przez dziwaczne stworzenia na stosunki terytorialne. swoich członków(jednostek).Malinowski postrzegał zatem społeczeństwo przez pryzmatzlokalizowane były tam, gdzie trudno było dotrzeć oraz gdzie panował odmienny od Morgan: egzogamia; poparł tezę Mc Lennana co do pierwotności matriarchatu, ale za jednostki, która od etapu dzieciństwa i rozwoju uczuć (początkowo w rodzinie, która istniećeuropejskiego klimat, np. w Indiach lub Etiopii. Nazwy i opisy „dzikich" nawiązywały zwykle pomocą teorii egzogamizmu: najpierw istniały klany matrylinearne, a małżeństwa zawierane miała od zawsze) sama doprowadza do zawiązywania się związków pokrewieństwa, któredo charakterystycznych cech tych „obcych" odróżniających ich od „swoich", czyli były przez grupę braci na zasadzie egzogamii, czyli z kobietami spoza klanu. Morgan badał dalej tworzą organizm społeczny. Jednostka tworzy społeczeństwo, a nie zastaje je gotowe iEuropejczyków. Bywało, że nazwy „stworów" były nazwami faktycznych plemion (np. terminologię stosunków pokrewieństwa na całym świecie i odkrył podobieństwa wielu niejako automatycznie się. w nie wpisuje. Tylko te relacje społeczne są konieczne iBlemiowie z Sudanu, Egiptu i Etiopii). Cechy wyróżniające mogły nawiązywać też do sposobu terminologii, zlokalizowanych różnie pod względem geograficznym. Zauważył i wprowadził do uzasadnione, które zaspokajają potrzeby jednostek. Zwyczaje są więc logicznym efektemodżywiania (np. Ichtiofagowie jedzący tylko ryby) lub dziwacznej kombinacji ciała nauki podział na terminologię klasyfikacyjną (służącą do określenia możliwości poślubienia) i interesów jednostkowych, a nie jakichś fikcyjnych odgórnych norm społecznych. Wprowadził(Cynocefale- ludzie z psimi głowami), sposobu zamieszkiwania (Troglodyci - żyjący w opisową (służącą do określenia każdego odrębnego krewnego). Egzogamię uznał za zasadę koncepcję człowieka racjonalnego, który w swoich poczynaniach kieruje się potrzebamijaskiniach - z greckiego „trogle" pieczara, dziś określa się tą nazwą ludzi żyjących np. w wiodącą. swoimi i swojej rodziny, a nie potrzebami np. klanu.jaskiniach pod zamkami nad Loarą albo Berberów mieszkających od tysięcy lat w Relacje między religią a organizacją plemienną były tematem dociekań wielu uczonych, Strukturalny funkcjonalizm Radcliff-Browna wyrósł z socjologicznych myśli Durkheima imatmatach, jaskiniach w płd. części Tunezji. I innych cech fizycznych (karły, satyrowie, którzy zajęli się badaniem wierzeń społeczeństw pierwotnych. Badania te prowadzono m.in. Spencera. W myśl wyznawanego przez RB naturalizmu ontologicznego społeczeństwofaunowie, amazonki itd.). Ogólnie istoty te stanowiły karykatury ludzi lub ich hybrydy ze wśród plemiennych społeczeństwach australijskich - pewnie dlatego, że w tym czasie funkcjonowało jak żywy organizm (spójność struktury organicznej i struktury społecznej).zwierzętami - tak wyobrażali sobie „obcych" Europejczycy, zawsze w mocnym kontraście do wysyłano tam wielu Brytyjczyków, a z nimi misjonarzy, administratorów i uczonych, którzy Antropologię uznawał za socjologię porównawczą. Skupił się więc na działaniach społecznychsiebie. Hybrydy to także Gorgona, Meduza, Chimera, Sfinks, Syrena. prowadzili pierwsze badania terenowe. Efektem tych badań stały się rozmaite teorie na temat organizujących daną grupę, a nie na potrzebach jednostek. Postulował badanie różnych formPodstawowym pytaniem jakie sobie wówczas zadawano w stosunku do „obcych" to „czy są najstarszych form religii. Taylor zajął się animizmem (wiarą w fetysze), który uznał za życia społecznego (np. zwyczajów) i porównywanie ich w celu odkrycia wspólnych prawoni ludźmi?”- czy są potomkami Noego? Kościół miał z tym pytaniem duży problem, bo skoro najstarszą formę religii. Mc Lennan doszukiwał się w totemizmie nowej religii wywodzącej społecznych. RB opracował prawa statyki społecznej:niewierni, to nie ludzie, ale skoro wyglądają czasem jak ludzie, to jak ich traktować? się z animizmu – totemizmem nazywał fetyszem o określonych cechach (plemię posiada I prawo s.s.: działania przebiegają w sposób zsynchronizowany w oparciu o standardowe„Dzikiego” opisywano zawsze jako stworzenie półzwierzęce, niższe, nagie, włochate, często totem przekazywany dziecku w linii matki, regulujący także zasady zawierania małżeństw). zachowania jednostek (system odpornościowy organizmu=społeczeństwa),za liściaste, przyrównywano go do diabła, czasem uważano za potomków Adama i Ewy, Roberstson-Smith badał ludy semickie i odkrył, że nazwy grup wywodziły się z czczonych II prawo s.s.: struktura społeczna jest ciągła, spójna i niezmienna.zawsze zjawisk naturalnych (wstęp do totemizmu), ą grupy były egzogamiczne-zabijano noworodki Dla uporządkowania badań RB podzielił je na trzy zakresy: morfologia, fizjologia i dynamikauosobienie zepsutej natury ludzkiej, pierwotnych jej instynktów. żeńskie, a potem porywano kobiety spoza grupy w celach małżeńskich. Fraser, uczony społeczna. gabinetowy (nie widział na oczy żadnego „dzikiego" i nie prowadził badań terenowych) Morfologia społeczna (badanie budowy systemu) to pierwszy zakres badań postulowanych2. "Dzicy" - ludzie natury w filozofii 16-18w. Tradycja antyczna a „dzicy". Koncepcja opracował hasło totemizm na potrzeb Encyklopedii Brytanica, opisał totemy klanowe, totemy przez RB — badanie systemów pokrewieństwa mających wg niego główną rolę wstanu natury. „Dzicy" - ludami natury - przyczyny i konsekwencje. Mit dobrego i ziem grupy płci i totemy jednostek (coś, o czym pisze Levi-Strauss w swoim „Totemizmie" około funkcjonowaniu społeczeństw pierwotnych (jako najważniejszy element struktury społ.).dzikiego". „Filozofia dzikości" a ewolucjonizm i teoria postępu. Krytyka koncepcji stanu 100 lat później). Po przejrzeniu materiałów etnograficznych z całego świata stwierdził, że Badał ich zróżnicowanie, tworzył ich klasyfikację, konkretnie badał rodzaje więzi społecznychnatury. totemizm, jako zjawisko, występuje na całym globie ziemskim, jednak nie był w stanie ze wskazaniem pierwszeństwa rodziny (więzi I-go stopnia), dopiero potem wskazywał stworzyć ogólnej jego teorii. Howitt i Fison to kolejni, którzy prowadzili badania w Australii małżeństwo (więzi 2-go stopnia) i szerszy krąg krewnych (więzi 3-go stopnia). SklasyfikowałTradycja antyczna odnosiła się do „dzikich w nawiązaniu do tzw. prawa natury, które (Fison, misjonarz, dostarczał je Morganowi, korespondował też z Darwinem) i stworzył dwa systemy terminologii stosunków pokrewieństwa: klasyfikacyjny (wszyscy krewni sąpojawiło się w myśli filozoficznej sofistów, cyników, epikurejczyków, stoików i rzymskich monografię dwóch tamtejszych plemion. Kamilami i Kunai. Odkryli, że małżeństwa zawierane nazywani tak samo, jak członkowie rodziny) i opisowy (różni krewni są nazywani odmiennieprawników. Sofiści uznawali prawo natury za część praw przyrody - dla nich było to prawo są na zasadzie funkcjonowania dwóch matrylinearnych grup egzogamicznych, które nazwał w zależności od pokrewieństwa). Wydzielił 3 zasady jedności struktury społecznej:silniejszego. Prawo natury odróżnione zostało od prawa stanowionego, pozytywnego, klasami - to są już te klasy matrymonialne, o których pisze Levi-Strauss w swoim rodzeństwa, pokolenia i lineażu. (Lineaż, to społeczna zasada pokrewieństwa, obejmującatwierdzono, że natura człowieka jest czynnikiem determinującym postrzeganie „Totemizmie". Odkrył tez system 4-klasowy, wywodzący się z pierwszego, 2-klasowego. W wszystkich potomków rzeczywistego przodka (kobiety — matrylineaż lub mężczyzny —rzeczywistości. Naturalistyczny nurt w sofistyce głosił naturalne prawo człowieka do realizacji efekcie rozbudowali teorię społeczeństw pierwotnych opartych na egzogamizmie. Taylor patrylineaż) w linii prostej poprzez określoną liczbą generacji.). Te 3 zasady rządziłyswoich popędów, a egoizm uznał za podstawowy element kształtujący kulturę. Arystoteles podtrzymał tę teorię o znaczeniu egzogamii, ale stwierdził też, że w jednym społeczeństwie stosunkami społecznymi w plemionach pierwotnych, np. wspólnoty młodzieżowe tworzyły siędostrzegł naturalne zróżnicowanie ludzi i tego społeczne oraz polityczne skutki, a także może istnieć i endogamia (służąca integracji grupy) i egzogamia (prowadząca do pokojowych na zasadzie jedności pokolenia. Stworzył także typologię systemów pokrewieństwa, czyliwyodrębnił prawo natury z praw przyrodniczych i przypisał mu charakter prawa moralnego. sojuszy między klanami). Wprowadził ważną koncepcję małżeństwa kuzynów przeciwległych. uporządkował i opisał typy tych relacji: patrylinearny, matrylinearny, kognatycznyCynicy postulowali natomiast zrównanie wszystkich ludzi wolnych, niewolników i Baldwin Spencer i Gillen badali Australię centralną i północną oraz rozszerzyli dalej teorię (bilateralny) i podwójny. Te dwa pierwsze to typy unilinearne (pochodzenie odpowiednio zebarbarzyńców, twierdzili, że ograniczenia oraz zróżnicowania prawne i instytucjonalne ludzie totemizmu tamtejszych plemion. Gillen (ur.w Australii) wprowadził pojęcie Dreamtime (Czas strony ojca lub ze strony matki) - one właśnie tworzyły szczególne zasady pokrewieństwanarzucają sobie sami i bynajmniej nie mają do tego wyraźnych skłonności danych im przez Snu), które funkcjonuje do dziś. Jako pierwsi dowiedli ówczesnym ewolucjonistom, że między dość ograniczoną liczbą krewnych - było ich stosunkowo niewielu (np. w linii ojca),naturę. Stoicy z kolei uzasadniali równość wszystkich ludzi właśnie prawami natury, jeżeli plemiona australijskie posiadały złożona i bardzo subtelną kulturę, co okazało się nowością dlatego więzi mogły być silniejsze, niż w typach bilateralnych. Te dwa systemy prowadziływięc istniały jakieś podziały między ludźmi, pochodzą one z natury, poza tym podawali wobec przekonań ewolucjonistów, iż stanowili oni najniższy szczebel drabiny rozwoju. zdaniem RB do tworzenia korporacyjnych grup pochodzeniowych, jako najtrwalszychkombinację natury, bogów i umowy społecznej za genezę społeczeństwa, państwa, władzy i Udowodnili, że totemizm związany był z funkcjonowaniem - wspólnot lokalnych, a nie grup grup społeczeństw pierwotnych. Teoria ta (teoria pokrewieństwa lineażowego) wyparła teorięprawa. Epikurejczycy zwani czcicielami życia, wyznawali hedonizm, uznawali szczęście za pochodzeniowych (czyli że ważniejsze są stosunki terytorialne niż pokrewieństwa). klanową i stała się wiodącą.największe dobro, dążyli do utrzymania zdrowego ciała i czystej duszy, zabiegali o radości Zakwestionowali egzogamię grup totemicznych twierdząc, że te dwa zagadnienia nie mają ze Fizjologia społeczna (badanie zasad funkcjonowania systemu) to drugi zakres jego badań.duchowe i fizyczne, klarowność rozumu, subtelne cnotliwe i przyjemne życie, prawo natury sobą związku, a także, że nie ma zakazu spożywania totemu, nie ma wiary w dusze RB szukał odpowiedzi na pytanie, co powoduje, że elementy struktury społecznej są ze sobąbyło więc dla nich prawem nadrzędnym, twierdzili, że przyroda tłumaczy się bez udziału totemów, do totemów nikt się nie modli, oderwali zatem totemizm od religii - Levi-Strauss powiązane i współistnieją - innym słowem, co powoduje, że ludzie działają wedługbóstw. Epikureizm stanowił wstęp do filozofii przyrody, która wyrzekła się czynników ok.70 lat później opisał to samo: egzogamiczne klasy matrymonialne regulujące określonych zasad społecznych, a ich grupa trwa bez większych zmian. Wyodrębnił więc 2nadprzyrodzonych. małżeństwami to jedno, a grupy totemiczne i zasady przekazywania totemów, to drugie! kategorie stosunków społecznych: ,,wewnątrzwspólnotowe” (między członkami jednejKoncepcja stanu natury stanowiła myśl z zakresu etyki i prawodawstwa, opierała się na Wszystkie te badania i teorie prowadziły do powstania ewolucjonistycznego modelu wspólnoty) i „miedzywspólnotowe" (między członkami różnych wspólnot). Te drugie uznałzasadzie życia zgodnie z naturą i jej prawami, a powstała stopniowo w atmosferze filozofii plemienia - idealnego społeczeństwa pierwotnego: stosunki plemienne oparte na za ważniejsze, ponieważ mogą doprowadzić do potencjalnego konfliktu, a zatem mająprawa i państwa, o której mówiono w kontraście do praw natury. Opierała się ona na 7 zasadach pokrewieństwa powstałych z egzogamicznych grup pochodzeniowych, których znaczenie dla funkcjonowania całego społeczeństwa. Uznał też, że warunkiem spójności całejznaczeniach samego pojęcia „stanu natury" - innym słowem zadając sobie pytanie „co to jest wzajemne relacje określane były przez serię wymian małżeńskich - te struktury przetrwały w struktury społecznej są zinstytucjonalizowane formy zachowań, np. małżeństwo, ponieważstan natury?" można było odpowiedzieć na 7 sposobów: znaczenie historyczne (początkowy formie „skamielin” ceremonii i terminologii pokrewieństwa, ale wraz z rozwojem własności jednostka odczuwa lojalność wobec własnej grupy, a jednocześnie musi okazywać wrogośćstan ludzkości), technologiczne (brak rozbudowanych wynalazków), ekonomiczny (brak prywatnej stosunki pokrewieństwa ustąpiły stosunkom terytorialnym - ta zmiana uznana członkom innej grupy. Instytucja małżeństwa obrazuje to wyjątkowo dobitnie, a jednocześniewłasności prywatnej), małżeński (wspólność żon i dzieci), dietetyczny (wegetarianizm), została za najbardziej rewolucyjną: przejście od społeczeństwa rodowego (starożytnego) do musi funkcjonować, aby jednostki nie zamykały się we własnych grupach i poszerzały relacjeprawny (brak władzy politycznej), etyczny (rządy naturalnych instynktów nad normami). państwa terytorialnego (nowoczesnego). Jednak model został szybko uznany za iluzję, bo nie pokrewieństwa. Aby więc dwie grupy, w które zamieszany jest przykładowo jeden facetStan natury był ogólnie traktowany jako I faza rozwoju człowieka. można było dopasować go do wszystkich społeczeńst pierwotnych. (mąż) nie kłóciły się ze sobą, ów facet musi unikać rodziny żony, a z drugiej strony zmusićOdmienne koncepcje stanu natury reprezentowali uczeni nowożytni: Montague opisywał się do podtrzymywania stosunków żartobliwej poufałości. To jeden ze sposobów, w jakistan natury, jako stan przyrodzony, w którym człowiek kieruje się swoimi prostymi 4. Kultura i społeczeństwo pierwotne w perspektywie dyfuzjonistycznej. Empiryzm społeczeństwo pierwotne radzi sobie w unikaniem konfliktów. Takich mechanizmów byłoskłonnościami tak, jak ustaliła to natura - odróżniał ludzkie żądze typu naturalnego i obcego, dyfuzjonistyczny. Historyzm i psychologizm. Przyszedł przełom wieku XIX i XX, w koloniach więcej, np. religia (wspólne wierzenia, praktyki religijne), zasady moralne itp. Każdy z ichte drugie to takie, które zostały człowiekowi narzucone, są zbędne, obce, sztuczne, rozpoczęły się bunty i wojny, nastał czas dyfuzjonizmu: mieszanki empiryzmu, historyzmu i służy podtrzymaniu jedności danego społeczeństwa. Dynamika społeczna (badanie przemiannadbudowane przez wyrafinowanie i mędrkowanie filozofów. Hobbs przedstawił stan natury psychologizmu, bliskiej także ewolucjonizmowi. i rozwoju systemu) to trzeci zakres badań RB. Ogólnie twierdził, że skoro mechanizmspołeczeństwu politycznemu, twierdził, że ludzie na poziomie pragnień zdolności są Po pierwsze historyzm: wszystkie działania ludzkie można wyjaśnić historycznie, badając społeczny to sprawny system złożony ze sprawnie funkcjonujących struktur, to przemiany nie zasadniczo równi, ale chęć konkurowania o władzę, rywalizacja wytwarza w nich odmienne chronologiczną ciągłość dziejów (czyli to, co postulowali ewolucjoniści), dzięki czemu możliwe są pożądane, ich rola jest mało istotna. Wręcz nie mogą one zachodzić, bo tylko w takiejcele. Brak władzy publicznej utożsamiał z brakiem prawa, a tym samym brakiem będzie stworzenie ogólnej teorii dziejów. Jednak dyfuzjoniści zauważyli coś więcej, niezmiennej ciągłej sytuacji można mówić o konsekwentnej morfologii i fizjologii społecznej.niesprawiedliwości, brakiem własności prywatnej i trwałych podziałów. Rousseau widział mianowicie to, że społeczeństwa na świecie nie rozwijały się identycznie według jednego Australijczycy: studium przypadku — chodzi tu o badania nad Aborygenami prowadzoneczłowieka natury, jako odludka błądzącego po lasach, nie potrzebującego wspólnoty z innymi teoretycznego modelu, ale bardzo różnie, a te przemiany przebiegały bardzo często przez Radcliff-Browna - napisał książkę „Społeczną organizacja plemion australijskich”, wludźmi, przypadkowo i bezcelowo czyniący wynalazki, bezcelowość wynalazczości (czyli drastycznie i gwałtownie. Zakwestionowali więc ciągłość i jednostajność rozwoju i zwrócili której opisał egzogamiczne klasy małżeńskie (o nich potem pisał Levi-Strauss w „Totemizmie”niejako bezcelowość cywilizacji) argumentuje brakiem towarzysza, któremu można ów podstawową uwagę na rozwój odrębnych kręgów kultury i ich wzajemne oddziaływanie. jako podstawową zasadę zawierania małżeństw. Zasada ta jest niemożliwa do zrozumienia,wynalazek pokazać. Wreszcie Diderot widzi stan natury jako bardzo przykre położenie nowo Historyzm dyktował też specyficzne podejście do zagadnienia czasu, któremu nadawano jeżeli nie odkryje się stosunków pokrewieństwa, które łączą poszczególne osoby wchodzącenarodzonego człowieka, pozostawionego samemu sobie. wymiar przestrzenny - czas był typologicznym aspektem rozwoju z etapu niecywilizowanego w związki małżeńskie. do etapu najwyższego rozwoju (równego rozwojowi Europy). A teraz uzupełnienie - robocze wyjaśnienie dla tych, którzy nie czytali „Totemizmu” ani„Dzicy” zostali uznani za ludy natury, byli uosobieniem pierwotnych instynktów ludzkich Po drugie psychologizm: było zauważenie znaczenia czynników emocjonalnych, „Religii Australii " Szyjewskiego: te klasy to nie są grupy, które funkcjonują jak np. Many, ale-z jednej strony dzikości wyuzdania, z drugiej - wolności, swobody i radości życia. psychicznych w rozwoju społeczeństw, także tych destrukcyjnych, czego efektem miały być są to raczej formy regulujące zasadami zawierania małżeństw. W „Totemizmie” określa się jeTwierdzono że „dzicy" pozostający w ww. stanie natury żyli współcześnie, np. w Ameryce. procesy okresowego uwsteczniania społeczeństw - oznaczało to, że odrzucili teorię o jako klasy matrymonialne (połowy, sekcje i pod sekcje u Levi-Straussa, ale nie u Radcliff-Istniały jednak wątpliwości, czy można przyrównać stan natury do stanu dzikości, szukano wyłącznie progresywnym, jednostajnym i spójnym charakterze ewolucji. Twierdzili, że rozwój Browna, bo u niego tych nazw jeszcze nie było chyba.genezy wcześniejszego zjawiska. Istniały teorie mówiące, że ludy pierwotne to ludy społeczeństw podlegał bardziej prawom emocji, a nie rozumu. Zwrócili uwagę na rolę ras i Przykładowo jest sobie plemię - określona grupa ludzi, w której jest np. kobieta A - ma onaróżnicujące się rasowo, ale do cech rasowych w XVIII w. zaliczano kulturę, klimat i warunki środowisko naturalne w rozwoju kultur jako na czynniki powodujące różnicowanie się kultur. syna i siostrę, która ma córkę. Te dwie osoby - syn kobiety A i córka jej siostry - mogąnaturalne, które uznawano za źródło ras. Efektem takiego przypisania „dzikich" było Wprowadzili pojęcie relatywizmu kulturowego mówiącego, że każda kultura rozwija się zawrzeć małżeństwo, ALE: w plemieniu tym jest też facet B - ma on syna i siostrę, która mapowstanie mitu dobrego i złego „dzikiego" - według tych przekonań dawniej ludzie żyli w inaczej, niezależnie od innej, czasami tylko dochodzi do wymiany między nimi informacji, co córkę. Te dwie osoby - syn faceta B i córka jego siostry nie mogą się poślubić, bo należą dobeztroskim, dzikim i swobodnym stanie natury, jednak niektórzy z nich wyrwali się z niego i dodatkowo wpływa na konkretny przebieg zmian kulturowych. Według zasady psychologizmu innych klas małżeńskich. Inaczej można też powiedzieć, że istnieje tam tabu teściowej, czylizwrócili się ku cywilizacji (dobrzy „dzicy"), a inni pozostali w stanie dzikości, wręcz pogłębiali kultura była funkcją psychologii jednostek, czyli każda z nich składała się na całościowy trzeba unikać jej klasy małżeńskiej. Gdzie jest to tabu? No bo w tym drugim przypadkugo swym bezcelowym i bezwartościowym życiem (źli „dzicy"). Ta koncepcja pozwoliła kształt swojej kultury. faceta B ta córka i jej matka należą do jednej klasy - jeżeli syn faceta B pojmie za żonę tęKościołowi i władzom kolonialnym w odpowiednio zdystansowany i wywyższony, sposób Po trzecie empiryzm: antropologia była zaliczana do nauk empirycznych, przyrodniczych -aby córkę to zwiąże się tym samym z klasą swojej teściowej, czyli ręka noga mózg na ścianie.traktować tubylców odkrywanych stopniowo ziem. coś powiedzieć o obcych kulturach, trzeba je zbadać empirycznie drogą badań historycznych, Kaplica. To tabu nie dotyczy sytuacji, gdy matka żony jest siostrą matki, czyli preferuje sięPomagała im w tym ogólnie obowiązująca filozofia dzikości aktualna jeszcze od czasów rzetelnych badań terenowych (rzetelnych=długotrwałych, stacjonarnych, z poznaniem pokrewieństwo patrylinearne, po ojcu.starożytnych, według której natura utożsamiana była z żywiołowym i bezcelowym (pod lokalnego języka włącznie). To rzutowało na główną zasadę empiryzmu: ewolucja kulturowa i W ten sposób właśnie funkcjonują klasy matrymonialne w Australii - o tym m. in. jestwzględem cywilizacyjnym, a nie biologicznym) pędem życia, dzikim i nieograniczonym, w biologiczna są ściśle związane ze sobą, aby zatem zrozumieć obcych, trzeba poznać ich „Totemizm” Levi-Straussa. Wszędzie chodzi o to, że oni preferują małżeństwo kuzynówopozycji do celowej i przemyślanej działalności człowieka cywilizowanego. Filozofia ta historię, jak w badaniu choroby - aby ją zdiagnozować, trzeba poznać jej przyczyny i przeciwległych (para młoda ma rodziców będących rodzeństwem ale uwaga na taburozróżniła prawa natury od praw pozytywnych czyli tych stworzonych w wyniku umów, przebieg. Dlatego tak chętnie zaczęto stosować metodę genealogiczną badań ankietowych, teściowej!) -jak popatrzycie do punktu 3 to widać, że to pojęcie wprowadzili Baldwin Spencerdziałalności instytucji prawnych i administracyjnych, czyli sztucznie (stąd późniejszy służącą dyfuzjonistom (np. Rivers, Smith) do formułowania praw ogólnych. i Gillen, ten biolog i telegrafista z Australii.pozytywizm). Filozofia dzikości wyróżniła zatem człowieka natury i człowieka cywilizowanego. Epistemologia funkcjonalistyczna to funkcjonalistyczną teoria poznania (proceduraTo totalne rozróżnienie, jakże krzywdzące dla ludów pierwotnych, istniało w umysłach poznawcza czyli wyjaśniając kolokwialnie odnośnie antropologii, procedury badania, jakuczonych do XVIII wieku. Wtedy modna w naukach humanistycznych stała się teoria człowiek rozumie siebie i otoczenie, jak współżyje z ludźmi), na którą reasumując powyższepostępu, która zniosła dualizm dwóch stanów, zaprzeczyła filozofii dzikości i wyprowadziła opisy składają się: naturalizm ontologiczny i psychologiczny pragmatyzm. Naturalizmcywilizację ze stanu natury. Czyli nie twierdziła, że równolegle istnieją ludy dzikie i ludy ontologiczny, to jak już wiadomo teoria porównująca społeczeństwo do organizmu żywegocywilizowane, ale że ludy cywilizowane wywodzą się od ludów dzikich. Ta teoria była funkcjonującego na podstawie stałych i ścisłych reguł (czyli niejako 1 prawo statykipodstawą rodzącego się wówczas ewolucjonizmu, także etnologicznego. Ewolucjonizm społecznej czyli system odpornościowy społeczeństwa). Psychologiczny pragmatyzm, tozakładał stopniowość i ciągłość dziejów ludzkości, kontinuum historii i spójność rozwoju teoria Malinowskiego, czyli w skrócie wiara, według której jednostka będąca członkiemwszelkich skupisk ludzkich. Ewolucjoniści wydzielili ludy dzikie, barbarzyńskie i cywilizowane, jakiegoś społeczeństwa jest na tyle pragmatyczna, że podejmuje tylko te działania, którejako naturalni następujące po sobie fazy „uczłowieczania". Cywilizację uznali za postęp w zaspokoją potrzeby jej osobiście oraz jej najbliższej rodziny.ciągu dziejów, jako etap najwyższego postępu ludzkości. Zatem krytyka koncepcji stanunatury to po prostu wszystkie głosy ewolucjonizmu:- zaprzeczenie dualizmu stanu natury=dzikości i cywilizacji- upatrywanie w różnych społeczeństwach pierwotnych różnych etapów rozwoju, czyliróżnych stopni cywilizacji- atak na koncepcję stanu natury, jako na teorie spekulatywną, stworzoną przez moralistów ipoetów dla własnej myślowej rozrywki, a nie uczonych; uznanie tej koncepcji za fikcję- uznanie stanu natury za stan, którym człowiek najlepiej wykorzystywał swoje naturalnemożliwości- gloryfikacja stanu natury! dzięki której potem można było tak chętnie badać ludy pierwotnei gromadzić pozytywną wiedzę o nich.
  • 2. 6. Segmentarny model społeczeństw pierwotnych (paradygmat strukturalno- 10. Koncepcje osobowości statusowej i zmiany kulturowej R.Lintona. Modele 12. Postkolonializm i kryzys społeczeństwa plemiennego. Społeczeństwo pierwotne wfunkcjonalny-strukturaliści oksfordzcy). Afrykańskie systemy polityczne. Uniwersalizacja formowania się osobowości C.Kluckhohna. Pojęcie wzoru kulturowego. Zagadnienie świecie postkolonialnym. Kryzys koncepcji plemienia. Neostrukturalizm brytyjski.modelu afrykańskiego. Teoretyczna konstrukcja przedmiotu badań. integracji kultury. Koncepcja zmiany kulturowej. Teoria akulturacji. Modele formowania Marksistowska wizja społeczeństwa plemiennego. Perspektywa postmodernistyczna.Strukturaliści oksfordzcy (głównie Evans-Pritchard, Fortes) to grupa aktywna w latach 20- osobowości. W tych nurtach mieści się przede wszystkim strukturalizm Claude Levi-Straussa oraztych XX w. Byli oni mocno przywiązani ideologicznie do modelu Radcliff-Browna, Wzór kulturowy to pojęcie wprowadzone już wcześniej przez członków szkoły kultury i antropologiczne teorie marksistowskie, z mieszanki których zrodził się późniejfunkcjonalisty, który zajmował się strukturą społeczną, traktowaną jako harmonijnie osobowości, jednak rozumienie Lintona było zgoła inne: u R.Brown jest to idea wiodąca postmodernizm.działający system, którego poszczególne elementy funkcjonują zapewniając trwanie całości w organizująca wokół siebie dalsze modele zachowań, istniejąca w danym systemie kulturowym Kolonializm i antropologia szły przez długi czas w parze, ponieważ ich cele uzupełniały się -równowadze. Przedstawiciele szkoły oksfordzkiej mówili więc częściej o strukturze, niż o - coś jak styl w sztuce (np. u Indian Zuni - umiar, u Dobu - prawo siły). U Lintona wzorem kolonializm dostarczał antropologii funduszy, antropologia kolonializmowi - informacji. Pokulturze. Dlatego właśnie ten nurt oksfordzki nazywa się w antropologii funkcjonalizmem kultury nie jest jakiś abstrakcyjny etos (jak u RB), ale faktyczny sposób życia danego upadku imperiów państw kolonialnych ten tandem przestał nagle istnieć, państwa przestałystrukturalnym albo paradygmatem strukturalno-funkcjonalistycznym. Dążyli do tworzenia społeczeństwa jako zbiór zachowań jednostek. Te ogólne społeczne standardy nagle dostarczać środków finansowych na badania terenowe, które z jednej strony nie mogłytypologii struktur plemiennych i budowania na ich podstawie ogólnej teorii kultury wszystkich najpopularniejszych zachowań uznawanych za normalne - to z kolei jest wzór kultury być już prowadzone tak swobodnie, a z drugiej nie były już tak niezbędne. Zauważono, żespołeczeństw. Metodologicznie związali się z Malinowskim i tak jak on, postulowali rzeczywistej wg RL. W myśl tego kultura to suma poszczególnych wzorów kultury. społeczeństwa plemienne wcale nie są tak stabilne, statyczne, niezmienne i synchroniczne,intensywne badania terenowe jako warunek rzetelności swej pracy. Badali systemy Pojęcia osobowości statusowej i osobowości podstawowej Linton uważał, że każda jak wcześniej sądzono. Nie można przecież było jawnie podtrzymywać, że społeczeństwapokrewieństwa (jak wcześniej funkcjonaliści) i systemy polityczne (nowe). Twierdzili, że kultura, będąca kombinacją odmiennych psychicznie jednostek, jest tworem zróżnicowanym i stanowiące do tej pory przedmiot badań są niezmienne i statyczne, skoro w tym okresiewięzy krwi (stosunki pokrewieństwa) to najważniejsza cecha społeczeństw pierwotnych, bardzo złożonym. Według niego osobowość jest tym, co utrwala się w procesie socjalizacji, wokół widoczne były dowody ich dramatycznych przemian. Powstawały nowe państwa,ważniejsza niż np. więzy terytorialne. czyli sukcesywnego przystosowywania danej jednostki do życia w społeczności - tak tworzy ujawniały się niezauważane dotąd narodowości, nagle wyminę stały się procesyAfryka pojawiła się jako nowy teren badań antropologicznych. Przemiany polityczne się i utrwala osobowość tej jednostki, a ta z kolei jednostka tworzy w efekcie daną akulturacyjne - świat wrzał pod względem politycznym i kulturowym. Upadł zatem mit ozachodzące wraz z sukcesywnym odkrywaniem Afryki (i ogromnej liczby tamtejszych społeczność i jej kulturę. Według jego teorii funkcjonowanie osobowości ma rezultat w synchroniczności. Zdezaktualizowały się tym samym prawa statyki społecznej zbudowaneplemion) wymagały szczegółowych informacji i nakładów finansowych, dlatego antropolodzy szeregu: świadoma i powtarzalna reakcja behawioralna, nawyk, nieuświadomiona reakcja niegdyś przez Comtea. Zastąpiono je teorią procesu, która obaliła ostatecznie mit omieli co robić (antropologia stosowana czyli służąca określonym celom, np. politycznym). Pod nawykowa. W tym sensie kultura ustala dwa typy osobowości dla danego społeczeństwa - obiektywności badacza, o tym, że pozostaje on pobocznym obserwatorem nie mającymlupę wzięto tym razem systemy polityczne, jako te, które decydowały o różnorodności tych różne w każdym przypadku: osobowość podstawową i statusową. Pierwsza to zespół cech wpływu na obserwowaną i badaną przez niego rzeczywistość.plemion. wyznaczających wszystkim jednostkom (członkom danego społeczeństwa) określone sposoby Głównym motto nowego podejścia badawczego była konieczność uświadomienia sobieModel segmentarny społeczeństw pierwotnych stworzyli Fortes i Evans-Pritehard na zachowania się w określonych sytuacjach - jest wspólny dla wszystkich członków własnych barier poznawczych badacza. Neostrukturalizm był tym nurtem, który jakopodstawie badań wśród plemion Nuerów i Tulensi. Według niego społeczeństwa te to społeczeństwa. Druga to zespół cech związanych z określoną pozycją społeczną danej pierwszy podjął próby uchwycenia nowych idei w naukowy system założeń metodologicznychdoskonale zintegrowane całości funkcjonalne pozostające w idealnej równowadze sił jednostki, czyli różny w każdym przypadku takiego zespołu. Dzięki osobowościom i epistemologicznych. Jego przedstawiciele to w GB E.Leach, a we FR C.Levi-Strauss. Mówiąc(koncepcja równowagi systemowej), acefaliczne (najprostsze), zorganizowane na podstawie podstawowym społeczeństwa są spójne i zrozumiałe dla swoich członków. Dzięki statusowym w skrócie Neostrukturalizm zainicjował przejście europejskiej antropologii społecznej wpochodzenia unilinearnego i na zasadzie opozycji komplementarnej (części współpracują ale - zróżnicowane i wzbogacone. antropologię kulturową przestała się jako dyscyplina skupiać na społeczeństwie, traktować jeodrębnie, niezależnie), których struktura zdominowana była przez segmentarny system Koncepcja zmiany kulturowej Lintona wywodzi się z jego teorii kultury, jako złożonego i jak niezmienny pierwiastek chemiczny obserwowany, badany i opisywany przez badacza, alineażowy, a pokrewieństwo stanowiło główny moderator procesów społecznych. Model ten zróżnicowanego organizmu, którego częściami składowymi są rozmaite jednostki, czyli typy zaczęła interesować się kulturą jako procesem, jak reakcją chemiczną podlegającą ciągłymrozszerzono na wszystkie społeczeństwa, odkrywano jego istnienie np. w Chinach. osobowościowe. W myśl tego indywidualne potrzeby jednostek, głównie potrzeby nowych przemianom. Stąd tak wielką uwagę przykładano do Leach-owskiej teorii procesu. 1971 toAfrykańskie systemy polityczne zostały wkrótce sklasyfikowane przez naukowców doświadczeń, generują zmiany całej kultury. Są to zmiany endogenne. Jednostki i kultura rok powstania „Nowej Antropologii” w Europie Zachodniej. CLS stworzył teorię sojuszy (teorięoksfordzkich w dwóch grupach: pozostają także pod wpływem czynników zewnętrznych, np. dyfuzji lub akulturacji, które aliansową teorię pokrewieństwa), w której podkreślał rolę systemu wymiany społecznejA- ze scentralizowaną władzą (rządem), gdzie system polityczny zawsze wpisany jest w także generują zmiany, lecz innego typu - są to zmiany egzogenne. Te dwa typy przemian opartego na zasadzie wzajemności wymiany, którą zalicza do fundamentalnych strukturstrukturę terytorialną niezależnie od struktury pokrewieństwa — prymitywne państwa, np. kultury tworzą koncepcję zmiany kulturowej Lintona. ludzkiego umysłu. CLS twierdził, że spójność społeczeństwa plemiennego jest możliwa tylkoZulusi, Bantu Teoria akulturacji Lintona: !!!! ??? !!! BRAK pod warunkiem określonej konkretnymi zasadami matrymonialnej wymiany kobiet międzyB- bez niej - społeczności bezpaństwowe, gdzie struktury pokrewieństwa są zawsze Modele kształtowania się osobowości stworzył Kluckhohn na bazie swoich badań kultury grupami krewniaczymi. W ramach teorii sojuszy CLS wyróżnił wymianę ograniczonąpowiązane ze strukturami politycznymi (terytorialnymi), a w grupie B: a) bardzo niewielkie symbolicznej Indian Nawaho, ich sposobów myślenia i systemów wartości. Bazą jego teorii uogólnioną i opóźnioną wszystkie one różniły się między sobą zasadami wymiany kobietgrupy ludzi połączonych ze sobą więzami pokrewieństwa b) struktury lineażowe-, zgodne ale było przekonanie o tym, że ludzkie zachowania (reakcje psychiczne, a co za tym idzie, i między członkami grup krewniaczych oraz w przypadku dwóch ostatnich typów wymianyodrębne, np. Nuerowie, Talensi. fizyczne) przebiegają w sposób regularny, a osobowość człowieka kształtuje się w określony między pokoleniami. CLS twierdził, że fundamentem społeczności plemiennej nie są stosunkiParadygmat strukturalna funkcjonalny to nic innego, jak nowy systemowo-strukturalny modelowy sposób: wyodrębnił cztery rodzaje determinant i cech występujących u każdej krewniacze, ale stosunki wyznaczane przez małżeństwa. Teorię sojuszy CLS rozwinąłmodel wyjaśniania danych gromadzonych na badaniach terenowych. Bazował on na jednostki społecznej. Determinantami nazwał te procesy, które prowadzą do wyodrębnienia w R.Needham, który de facto tłumaczył z francuskiego na angielski jego dzieła. Wreszciedwuaspektowych badaniach: 1) poznanie wewnętrznej struktury badanego systemu jednostce danych cech. Ich rodzaje to: uniwersalne (determinanty i cechy) czyli te, które są antropologia marksistowska - drugi obok neostrukturalizmu nurt aktualny w okresiepolitycznego (czyli morfologii, jak u Radcliff-Browna), 2) poznanie jego funkcji w wspólne dla wszystkich ludzi bez względu na ich przynależność do wybranej kultury, postkolonialnym - jej podstawą ideologiczną były tezy Marksa o najważniejszej dla procesówcałościowym systemie społecznym (czyli fizjologii społecznej u RB). Podsumowując społeczne - wspólne dla członków danej społeczności, determinanty i cechy roli społecznych - społecznych roli stosunków ekonomicznych, a w szczególności bazie i nadbudowie, jako-paradygmat s-f to badanie wewnętrznej struktury w zewnętrznym systemie. charakterystyczne dla osób pełniących określone funkcje w daną społeczności, dwóch głównych składnikach społeczeństwa - niezależnie czy współczesnego, europejskiego, idiosynkratyczne - wynikające z indywidualnych doświadczeń społecznych danej osoby - czy pierwotnego. Twierdzono, że w systemach pierwotnych funkcje stosunków produkcji7. Amerykańska szkoła antropologiczna badań kultury i osobowości – F.Boas i człon „idio" oznacza „od dzielność, swoistość", a „synkratyczny" oznacza „wieloznaczny". pełnione są przez wyodrębnione instytucje społeczne. Szybko jednak teza ta została obalonaR.Benedict. Boasowski model antropologii. Wzory kultury. Przełamanie monolitycznego - jeden z głównych je krytyków twierdził, że w społeczeństwach pierwotnych nie da sięobrazu kultury społeczności pierwotnych. 11. Krytyka i odrzucenie paradygmatu strukturalno funkcjonalistycznego. Erozja wyodrębnić takich instytucji. Z końcem lat 70-tych rozpoczął się zmierzch neostrukturalizmu,Franz Boas podał cztery główne cele antropologii amerykańskiej: podejścia synchronicznego. Teoria społeczna E. Leacha. Dynamika pierwotnych systemów twierdzono, że jego możliwości poznawcze wyczerpały się. Efektem kolejnych poszukiwań1. Ma pozwolić zrozumieć zachowania ludzkie w różnych sytuacjach, sens zjawisk politycznych. Krytyka teorii pokrewieństwa rodowego. stał się postmodernizm - kryzys koncepcji przedstawiania, który zakwestionowałkulturowych, istotę grup społecznych. Do okresu powojennego (lata 40 i 50 XXw.) funkcjonował w antropologii paradygmat, czyli dotychczasowe przekonania twierdząc, że: -badania empiryczne nie są niezbędnym2. Ma odkryć mechanizmy determinujące sposoby ludzkich zachowań i czynniki zmian pewnego rodzaju wzór postrzegania społeczeństw pierwotnych zbudowany na podstawie warunkiem obiektywnego poznania -nie można porzucić subiektywizmu i wejść całkowicie isystemów kulturowych. badań naukowych prowadzonych w epoce kolonialnej i później przez takich badaczy jak np. niezależnie w obcą kulturę w celu jej zbadania -przekład kultury nigdy nie jest wolny od3. Ma wyjaśnić wzajemne relacje między jednostką (jej zachowaniem) a kulturą (jej Malinowski, Radcliffe-Brown, Evans-Pritchard. Paradygmat ten określany jest jako nieścisłości w stosunku do oryginału, tzn. opisując rzeczywistość zmieniamy ją w samymelementami i zmianami). strukturalno funkcjonalistyczny, bo współtworzyli go z jednej strony funkcjonaliści (np. opisie, ona istnieje niezależnie w odmienny sposób -innym słowem nie da się obiektywnie4. Ma zbadać zasady integracji kultury. Malinowski), z drugiej strukturaliści ze szkoły oksfordzkiej (np. Evans-Pritchard). Bazą tego zapisać rzeczywistości. Nie jest możliwe aby badacz był całkowicie obiektywny. DlategoBoas to przedstawiciel historyzmu, tj. podejścia historycznego w antropologii, którego paradygmatu było przeświadczenie, że społeczeństwa pierwotne stanowią zamknięty i właśnie postmodernizm nazywa się w antropologii kryzysem koncepcji przedstawiania -główną ideą było uczynienie z antropologii nauki historycznej, bo przecież w niezmiennie funkcjonujący organizm, który nie podlega żadnym ważniejszym przemianom. wszelkie metody badawcze i opisowe przestały być aktualne i uznawane za rzetelne, zatemspołeczeństwach plemiennych nie było źródeł pisanych, które można było analizować. Wynikiem takiego podejścia było stosowanie określonych metod badawczych, które mówiąc nie wiadomo było, jak i co opisywać. Co więcej - skoro nie możemy „wejść” w kulturę obcą iHistoryzm sprowadzał się do oparcia badań naukowych np. na badaniach archeologicznych, a w skrócie oscylowały wokół zasady konieczności prowadzenia badań terenowych i budowania badać ją, skoro nie możemy być obiektywni, to nie ma sensu badanie tego, co obce. Wtakże „historii pamiętanej" (przekazach ustnych). na ich podstawie ogólnych teorii antropologicznych. Przełom, jaki miał miejsce antropologii (i związku z tym trzeba raczej badać własna kulturę, jej subkultury, a nie to, co niedostępneBoas stworzył antropologiczna koncepcie osobowości: to intelektualne i psychiczne nie tylko!) w okresie tuż po 2 wojnie światowej, wynikał z przemian politycznych i upadku poznawczo. To było stanowisko skrajnie zagubionego badacza, ale byli i tacy, którzy nadalcechy, imperiów państw kolonialnych, a co za tym idzie - statusu ich kolonii. Przykładem niech będą próbowali usystematyzować zasady epistemologiczne. Założyli oni, że poznanie obcej kulturybiologicznie zdeterminowane oraz determinujące sposób, w jaki jednostka odbiera swoją Indochiny (koniec zwierzchnictwa Francuzów, powstał komunistyczny Wietnam) lub Indie jest możliwe, jeżeli pozbawiony własnego etnocentryzmu badacz będzie świadomy swoichkulturę. (koniec panowania Brytyjczyków i podział kolonii brytyjskich pomiędzy Indie i Pakistan). ograniczeń poznawczych oraz będzie krytycznie podchodził do poprzednich badań i tekstówWzory kultury to pojęcie wprowadzone przez Ruth Benedict i oznaczające ideę wiodącą Upadły mocarstwa kolonialne, państwa skolonizowane wróciły do statusu wolnych państw, a naukowych.organizującą wokół siebie dalsze modele zachowań, istniejącą w danym systemie kulturowym antropologia, jako nauka, stwierdziła, że dotychczasowe postrzeganie ich mieszkańców stało- coś jak styl w sztuce (np. u Zuni - umiar, u Dobu — prawo siły, u Kwakiutlów - skłonność się nie tylko niepolityczne i niedyplomatyczne, ale i błędne i nieaktualne od strony naukowej,do transu). humanistycznej. W takiej atmosferze wielu antropologów stwierdziło, że dotychczasowePrzełamanie monolitycznego obrazu kultury społeczności pierwotnych wynikało wprost z podejście do przedmiotu ich badań, dotychczasowe metody badawcze, co więcej -założeń antropologii psychologicznej: skoro każda jednostka jest odmienna, ma odmienne dotychczasowa formuła ideologiczna całej dyscypliny, jaką była antropologia - to wszystkocechy i inaczej postrzega rzeczywistość, to tym samym każda grupa złożona z jednostek, a wymaga totalnej modernizacji, nowego ujęcia, aktualizacji i gruntownego przemyślenia.więc każda kultura jest inna, złożona i skomplikowana, ponieważ składa się z wielu Zaczęły się pojawiać nowe kierunki w antropologii poszukujące dla niej nowej formułycałkowicie odmiennych jednostek. Wcześniej uważano, że kultury plemienne stanowią ideologicznej i badawczej, antropolodzy zaczęli szukać nowych metod badawczych, zaczęlimechanizmy funkcjonujące podobnie w oparciu o podobne ale niezmienne zasady. gruntownie przebudowywać dotychczasowe podejście nauki do społeczeństw pierwotnych. Naukowcy ci odrzucali dotychczasową ahistoryczność i synchronizm, określane jako8. Konfiguracjonizm w antropologii psychologicznej- Margaret Mead. Badania ortodoksję synchroniczną (twierdzenie, że społeczeństwa pierwotne są niezmienne,procesów socjalizacji na Samoa. Analizy osobowości i kultury plemienia Manus z Nowej statyczne, ahistoryczne). Jednym z tych, którzy uczynili dla Nowej Antropologii najwięcej, byłGwinei. Integracyjny i konfiguracjonistyczny model kultury. Edmund Leach.Konfiguracjonizm to (mówiąc ogólnie) psychologia postaci, kierunek psychologiczny w EL badał wybrane ludy Azji i Indonezji, tj. Kurdów, Kaczinów i Singalezów. W kilku swoichXXw. głoszący, że życie psychiczne nie jest kompleksem elementów psychicznych, lecz składaksiążkach wydawanych już od roku 1940 przedstawiał sukcesywnie swoje naukowesię z pewnych całości (postaci), mających swoistą formę, o własnościach nie dających się stanowisko: twierdził, że należy: -na nowo zinterpretować wcześniejsze badania terenowe zsprowadzić do sumy cech składników tych całości. W antropologii konfiguracjonizm to teorie powodu często błędnych założeń wstępnych czynionych do tych badań, abstrakcyjnejzwiązane z nurtem antropologii psychologicznej reprezentowanej przez man. Margaret Mead, terminologii, postawy etnocentrycznej badaczy, także z powodu wątpliwych pod względemRuth Benedict i Franza Boasa. Szczegółowo opisała to podejście RB we „Wzorach kultury": rzetelności informatorów (badania w rezerwatach albo wśród osób o wątpliwej konstytucjiprzedstawiła trzy modelowe przykłady całkowicie odmiennych kultur funkcjonujących według psychicznej) -dostrzec różnicę między modelem idealnym tworzonym przez badacza w swoimcałkiem odmiennych wzorów: Zuni (apollińska, pełna umiaru, spokojna), Dobu (ukryte prawo umyśle, a rzeczywistością, w jakiej dokonywano badań, istniejącą niezależnie i odmiennie odsiły, pełna agresji, podejrzliwości) i Kwakiutlów (transowa). owego modelu idealnego -odrzucić etnocentryzm jako zasadę wykrzywiającą podejście doIntegracyjny model kultury: opisany przez RB we „Wzorach kultury" (to chyba drugi przedmiotu badań, negującą ich rzetelność i przekłamującą ich efekt -odrzucić schematyzmrozdział tej książeczki): kultura postrzegana jest w nim jako samoregulujący się organizm, a założeń badawczych, rację utartych sposobów działania -odrzucić koncepcję społeczeństwni tylko zespół cech charakterystycznych - organizm ten czerpie wzory (cechy) z kultury statycznych i niezmiennych (społecznego equilibrium, stanu równowagi społecznej)sąsiednich, ale tylko te, które służą określonemu celowi danej kultury, czyli podtrzymaniu -uświadomić sobie w pracy badawczej rozdźwięk między statycznym opisem a ciągleokreślonego wzoru kultury: jeżeli wzorem kultury Zuni jest umiar, to z kultur sąsiednich ich zmieniającą się rzeczywistością badanych społeczeństw -mieć świadomość, że większośćkultura zaczerpnie tylko te cechy, które podtrzymają i rozwiną ten właśnie wzór kultury, nie dotychczas stosowanych w antropologii pojęć, to określenia abstrakcyjne nie znajdująceinny! W mieszaninie takich cech powstaje potencjał inny całkiem, niż ten, który tkwi w tych zupełnie odzwierciedlenia w rzeczywistości, tzn. że np. struktura społeczna, to pojęciecechach, gdy funkcjonują one oddzielnie - RB porównuje ten mechanizm do prochu abstrakcyjne stworzone przez badacza na swoje potrzeby, bo w społeczności Kurdów nikt zstrzelniczego, którego składniki nie mają takiego potencjału, jak mają go stanowiąc nich nie operuje takim określeniem. Co do szczegółów nadawczych, to głównym novumpołączoną całość. To mieszanie to integracja kultur. wprowadzonym przez EL była jego krytyka teorii pokrewieństwa rodowego polegająca naKonfiguracjonistyczny model kultury: kultura to konfiguracja wzorów zachowań udowodnieniu przez niego, że poszczególne terminologie stosunków pokrewieństwa pozostająpowiązanych ze sobą w harmonijny sposób. Wzory zachowań to reguły, za pomocą których w ścisłym związku z owymi idealnymi modelami domniemanych struktur społecznych,przyuczano jednostki do życia w społeczeństwie, czyli mówiąc ogólnie - po prostu proces tworzonych przez badaczy dla potrzeb swych prac naukowych, co nie miało zupełniewychowawczy, socjalizacyjny. Innym słowem, kultura to konfiguracja metod wychowawczych. odzwierciedlenia w rzeczywistości plemiennej.Margaret Mead badała kulturę Samoańczyków, która charakteryzowała się brakiem napięć iszerokimi indywidualnymi swobodami zachowań. MM dokonywała licznych i gruntownychanaliz i porównań różnych sposobów socjalizacji w rozmaitych kulturach, a na ich podstawietwierdziła, że proces socjalizacji jest podstawowym czynnikiem kształtowania kultury, a wefekcie także - przyczyną zróżnicowania kultur świata. Wyróżniła także trzy typy kultur podwzględem przekazu informacji miedzy pokoleniami: postfiguratywne (dzieci bezkonfliktowouczą się kultury od starszych, kultury plemienne), kofiguratywne (przekaz informacjinastępuje między rówieśnikami - w przypadku dzieci wyłącznie za aprobatą starszych,kultury współczesne), prefiguratywne (dorośli musza uczyć się od dzieci, kultury przyszłości).9. Freudyzm w amerykańskiej antropologii psychologicznej - G.Rohejm A.Kardiner.Stanowisko indywidualistyczne i mentalistyczne. Freudowska teoria ewolucji kultury.Antropologia psychoanalityczna. Badania kultury Komanczów i Alorczyków.Stanowisko indywidualistyczne to postawa badawcza, której zasadniczą cechą sąindywidualne preferencje badacza, wynikające wyłącznie z jego pragnień i nie uwzględniająceokoliczności zewnętrznych.Stanowisko mentalistyczne zakłada subiektywizm, podmiotowość wszystkiego, z czymmamy do czynienia, jak również możliwość różnych wizji wartościowania: od podejmowaniadecyzji na podstawie preferencji osobistych (indywidualizm) do konwencjonalnego(komunikacyjnego) przyjęcia hipotez, polegających na skuteczności działań poprzednich(pragmatyzm). Mentalizm nie dąży do obiektywnych wartości, nie poszukuje ich i nieodnajduje, odnosi jedynie własną skalę wartości do skali wartości innej osoby.Freudyzm istniał w myśli naukowej w latach 30-tych (do lat 60-tych) XXw. (ale aktualnyjestteż obecnie), wynikał z ogólnej tendencji w antropologii, mianowicie traktowaniaspołeczeństwa jako zbioru jednostek, a kultury jako najpopularniejszego sposobu reagowaniatych jednostek. Freudyzm skupił uwagę antropologii na jednostce, jej psychice, osobowości.Wyjaśnień różnic kulturowych, konkretnych zachowań i postaw członków danych kultur,poszukuje się w psychice jej członków, w ich frustracjach, niepokojach, lękach ikompleksach. Uważano, że znając je wszystkie można poznać powody różnic kulturowych.Freudyści przyrównywali rozwój jednostki do rozwoju kultury - od stadium niemowlęctwa,poprzez dorastanie, aż po dorosłość. Twierdzili, że kultura jest przeciwna jednostce w tymsensie, że ma za zadanie tłumić jego naturalne (negatywne) skłonności. Dlatego tak wielkąuwagę przykładano do procesu wychowania dziecka, a wszelkie zachowania i cechycharakteru dorosłych - przede wszystkim te nieuświadomione -tłumaczono wydarzeniami zwczesnego dzieciństwa. Freudyzm zwrócił uwagę właśnie na rolę nieświadomości, instynktuseksualnego oraz wczesnego dzieciństwa w sposobie tłumaczenia symboli i zachowańludzkich, a więc i rozumienia badanych kultur. Geza Roheim (antropolog węgierski) w latach30-tych XXw. badał rolę nieświadomości u Aborygenów, także w Melanezji, USA i Somaliipodkreślał znaczenie kompleksu Edypa, jako źródła wszystkich zjawisk kulturowych.Przypisywał mu rolę archetypu kultury. Analizował sny i zabawy dziecięce i na tej podstawierozbudował swoją ontogenetyczną teorię kultury: różnice kulturowe wynikają z odmiennościróżnego rodzaju traumatycznych przeżyć doznawanych przez członków danej kultury wokresie swojego dzieciństwa, mających późniejsze odzwierciedlenie w cechach charakteru irodzajach instytucji kulturowych.Abraham Kardiner to amerykański psychoanalityk, z którym współpracował Ralph Lintondostarczał on Kardinerowi przedmiotu badań, Kardiner stworzył funkcjonalistyczny modelkultury starał się przez niego wyjaśnić funkcje kultury. Odrzucił freudyzm, rolę kompleksuEdypa i innych kompleksów typowych dla danej kultury, a nieznanych innej. Twierdził, żeodmienne metody wychowawcze charakterystyczne dla danej kultury tworzą odmienne typyosobowości, których nie da się porównać w skali świata. Jednak podkreślał wagę badańosobowości jako głównego etapu badań kultury. Sposoby ludzkiego zachowania podzielił nadwie grupy i nazwał je instytucjami: instytucie pierwotne to te, które kształtują się wewczesnym dzieciństwie i służą do tłumienia pierwotnych popędów ludzkich, instytucjewtórne to te, które powstają w wyniku procesów socjalizacji, działania określonychsystemów kultury, np. religii, rytuałów, mitologii itd.
  • 3. Adam Paluch - Zwyczajowe okaleczenia ciała u tubylców australijskich. Claude Levi-Strauss, Totemizm dzisiaj AFRYKA1. Wprowadzenie 1) JęzykiZabiegi mające na celu zniekształcenie ludzkiego ciała ciała były znane od najdawniejszych Wstęp Pięć głównych zespołów lingwistycznych: -semicki -chamicki -bantu -sudański -buszmeńskiczasów na prawie wszystkich kontynentach. Obecnie intensywność występowania owych Totemizm dotychczasowo był postrzegany jako przejaw myślenia prymitywnego w opozycji Współczesne modyfikacje:zabiegów maleje pod wpływem kontaktów z cywilizacją Zachodu. Mamy do czynienia z do myślenia ludzi cywilizowanych. Wywodzono go natury i podstaw „instynktownych”, -zespół sudański rozbity na rodziny lingwistycznedwoma rodzajami zabiegów: deformacjami i okaleczeniami. Wspólny dla obu tych czynności wiązano go najczęściej z zasadami egzogamii i organizacją klanową. Nie potrafimy zrozumieć -bantu dołącza się do bantuidów -jęz. sudańskie + języki bantu = liga nigryckajest efekt końcowy, zmiana pierwotnego kształtu danej części ciała. Różnica polega na tym, myślenia totemicznego, dlatego, ze nie widzimy ciągłości człowiek-natura, a nie dlatego, że -paleoafrykańska rodzina koiń= narzecza hotentockie + narzecza buszmeńskie +że okaleczenia zazwyczaj ingerują w ciało ostrymi przedmiotami lub środkami żrącymi, w jest on upośledzoną forma myślenia. zbantuizowane reliktyefekcie powodując ubytek lub defekt okaleczanej części. Deformacja natomiast jest Książka została napisana na zasadzie: dotychczasowe poglądy na temat totemizmu były Rodzina koiń – jęz. san, kultura młodszego paleolitu, najlepiej zachowana w pustynizniekształceniem dokonanym „bezinwazyjne” i ma charakter długotrwały, w przeciwieństwie złudne i nie do końca zgodne z prawdą, dlatego należy przedstawić je po kolei, wykazać kalaharii. Należą do nich: Buszmeni, Hotentoci, Sandawe i Kindiga. Buszmeni i Hotentocido okaleczeń, które są niejako „jednorazowe”. Zabiegi takie są charakterystyczne dla błędy i brak logiki, aby w ten sposób, dojść do własnej teorii. uchodzą za ludność autochtoniczną Afryki płd. Język mlasków.społeczeństw tzw. prostych, nie są jednak nieznane w społeczeństwie Zachodu – np. Rodzina bantuidalna – teren macierzysty: wsch i centralny Sudan. Dzielimy ich na:powszechne przekłuwanie płatków usznych. Zwyczaje takie praktykowano również na Rozdział 1, Złuda totemizmu bantuidów wsch.(jęz. kwa (manfu) ), bantuidzi zach., bantu.Słowiańszczyźnie (jeszcze w XIX-XX wieku!) – na terenach Polski, Ukrainy, Białorusi i Bułgarii Totemizm obejmuje stosunki usytuowane pomiędzy szeregiem kultury, a szeregiem natury, -bantuidzi zach. – wschodnia( dorzecze Benue), togo(kolonia Togo), waltajska(łuk Nigru),deformowano głowy niemowlętom. W układzie przestrzennym odkształcenia ciała występują gdzie szereg natury składa się z klas i jednostek, natomiast szereg kultury z dóbr i osób. atlantycka(wybrzeże Atlantyku). Stanowisko odrębne zajmuje ful.w Afryce, południowo-wschodniej Azji, w obu Amerykach (choć powszechniej w Ameryce Wszystkie nazwy są dowolnie wybrane, aby rozróżnić w każdym szeregu istnienia dwa tryby: - pozostałe dialekty przeżyły nowy okres wspólnoty lingwistycznej : pra-bantu (miedzyPołudniowej), a także na obszarze Australii i Oceanii. Najliczniej takie zabiegi występują zbiorowy i indywidualny. Atlantykiem a Nilem). – równikowy pas szczepów Bantu: koga, dia, roba, pół. podgrupapomiędzy 30 st. szerokości geograficznej północnej i 30 st. szerokości geograficznej archaiczna.południowej. Trudno odpowiedzieć na pytanie, od kiedy zjawisko to występuje w Przykłady zachodzących stosunków: - wschodni pas szczepów Bantu: podgr. Mandatu, płdwsch. podg. arch.społecznościach ludzkich – trudno bowiem wyciągnąć wnioski na podstawie materiałów - totemizm australijski w swych odmianach zwanych „społeczną” i „seksualną” postuluje - zachodnia pas ....: pgr. sambano, płdzach. pdrg. arch.kostnych (często deformowano i okaleczano tkanki miękkie). Pewniejszych informacji stosunek pomiędzy klasą naturalną (gatunkiem roślin, zwierząt albo klasą przedmiotów lub Grupy Sudańskie:dostarczają wytwory kultury materialnej, takie jak malunki (obrysy dłoni bez palców z zjawisk) i grupa kulturową (połowa, sekcja, podsekcja, bractwo religijne, osoby tej samej -Rodzina Ngo-nke (pół. od górnego Senegalu i Nigru, plemiona Soninke i Ngo-nke,okresów oryniackiego i magdaleńskiego we Francji) czy rzeźby (peruwiańskie naczynie płci). Mandingo)przedstawiające jeden ze sposobów deformowania czaszki). - U Indian północnoamerykańskich występuje totemizm „indywidualny”, tam osoba poprzez -Rodzina Nigru ( dolina Nigru, Zerma , Sanghai i Djo)2.1. Sfera wierzeniowa próby którym się poddaje próbuje sobie zjednać klasę naturalną. -Rodz. Ubangi (4gr: Bwaka-Mundu, Sanga-Gbandi, Zdane-Barambo, Banda-Gobu)Często okaleczenia związane są z zabiegami magicznymi i kultami religijnymi. - U plemienia Mota z Wysp Banksja, dziecko uważane jest za wcielenie zwierzęcia lub rośliny -Rodz. Nil-Kongo (zlewiska rzek, 4 gr. narzeczy: momvu-mbuba, lendu, avokaya-moru,W Australii plemiona Aranda i Kaitish wybijają w pełni inicjowanym mężczyznom zęby, aby znalezionej lub spożytej przez matkę w chwili uświadomienia sobie ciąży. (tzn. totemizm mangbetu-barumbiupodobnić ich usta do „ciemnej chmury z białym obrzeżem”, która przynosi zwykle deszcz. marzenia) -Rodz. Szari ( najstarsza warstwa sudańskiego zesp. lingwist. ODrzecze Szari k. jeziora Czad)Powszechna jest praktyka samookaleczenia się na znak żałoby. Szczególnie dotyczy to kobiet - kombinacja grupa – jednostka pojawia się w Afryce i na Polinezji, kiedy pewne zwierzęta są -Rodz. wadajska ( szczep Bagirmi, )spokrewnionych ze zmarłym. Rany zadawane są ostrymi kamieniami, kopaczkami, muszlami, przedmiotem zbiorowej ochrony lub czci. -Rodz. kanuri-tibu ( jęz. kanuri – ok. 1 milion)drzazgami kościanymi – najczęściej w głowę. W północno-wschodniej części Ziemi Arnhema -Rodz. nilotycka ( g.dorzecze Nilu, Gr. Północna - 4 zespoły plemienne: Nuer, Dinka, Dar-okaleczeniom tym towarzyszy ceremonia „na:di”, czyli płacz i krzyk. Na wschodnich Tylko dwie pierwsze kombinacje są włączone w obręb totemizmu, pozostałe dwie łączą się z Fang, Sziluk-Dzaluo, Południowa – 2 podrg. : Latuka, Bari.wybrzeżach kontynentu powszechny był zwyczaj amputowania małym dziewczynkom nim w sposób pośredni. - Rodz. nuba-kunama ( Barbara – alfabet koptyjskijednego lub dwóch paliczków małego palca u rąk. Paliczki wrzucano do morza, co miało Określenie totemizm pochodzi z słowa ototeman z języka Ojibwa (plemię Rodzina semito-chamickazapewnić powodzenie rybakom. Inna grupa okaleczeń to te związane z nadchodzącymi północnoamerykańskich Indian z okolic Wielkich Jezior), i oznacza ono grupę egzogamiczna - libijsko-berberyjski, kuszycka, egipska i semickanarodzinami dziecka. W niektórych plemionach afrykańskich przeprowadzano skaryfikację na na poziomie pokolenia podmiotu. Jeden z mitów tego ludu stwierdza dwie charakterystyczne - jezyki hausa-musgu: 3 zespoły: wschodni(najdalsze przeobrażenia-Musgu), środkowy,brzuchach ciężarnych kobiet, gdyż miało to mieć znaczenia dla nienarodzonego dziecka. cechy totemizmu: zachodni(najwierniej zach. El. Semito-chamickie, szczep Hausa). Szereg okaleczeń wiąże się z określonymi religiami i kultami: Żydzi - miedzy człowiekiem a totemem nie może być żadnej bezpośredniej styczności, stosunek Madagaskar(należy do rodz. austronezyjskiej) – opanowany przez indonezyjski jęz.praktykują obrzezanie, aby wprowadzić ugodę między Bogiem i wyznawcami, a kapłani miedzy nimi musi być metaforyczny Malgaszów ( wschód), jęz . Rodz. Bantuidalnej na zachodzie. Nie należy antropologicznei doazteccy składali ofiary w postaci samookaleczeń bogu-słońcu. - totemy są zbiorowe, a duchy opiekuńcze indywidualne Afryki)2.2. Uwarunkowania praktyczneNiekiedy funkcje okaleczeń były bardzo praktyczne, zabiegi te wynikały z celów utylitarnych. Wnioski: Składniki AntropologiczneI tak w niektórych plemionach australijskich kobiety pozbywały się małego palca u ręki, aby - zwierzęta są nazwami klanów ale nie totemów - Typ nigrycki ( sudański): wysoki, smukła budowa, długie słabnę kończyny, ciemna skóra,w ten sposób upodobnić dłoń do kopaczki – brak małego palca pozwalał bowiem na szybsze i - duch jako istota nadprzyrodzona nigdy nie jest konkretnym zwierzęciem, a reprezentuje czarne wełniste włosy, ciemne oczy, szeroki nos, krótka szeroka twarz i wydłużona głowa –efektywniejsze kopanie. W podobny sposób okaleczano dłonie tam, gdzie podstawę cały gatunek najstarszy typ i najbardziej charakterystyczny dla Afryki.gospodarki stanowiło rybołówstwo: w tym wypadku mały palec przeszkadzał w owijaniu lin - stosunek miedzy bogiem a zwierzęciem jest metonimiczny (bóg może wejść w zwierze ale - Austroafrykański (karłowate)-Pigmejerybackich wokół dłoni. Najczęściej najpierw zawiązywano silnie palec w stawie ścięgnem, a nie przekształca się w nie, czyli nie wszystkie zwierzęta gatunku są nosicielami boga), - Negroidalny : nawiazuje do nigryckiego, niski wzrost, krótkie nogi, długi ręce, brunatno-kiedy był dostatecznie martwy, obcinano go ostrą muszlą, a niekiedy odgryzano. stosunek ten odpowiada rzędowi zdarzeń. Stosunek metaforyczny, który odpowiada rzędowi sniada barwa skóry o odcieniu żółtawym, wełniste czarne włosy, szer. Twarz o niskichAustralijczycy przeprowadzali również operację usunięcia jajników u kobiet. Niechcianych struktur, oznacza stały związek jakiegoś zwierzęcia z jakimś bogiem. oczodołach i wydłużóna głowa – Buszmeni.dzieci natomiast pozbywano się w ten sposób, że karmiącym matkom odcinano sutki. W Według Firtha, który badał ludność Tikopia „zwierze nie jest uważane ani za emblemat, ani - Australoidalny (podobny do rasy neandertalskiej): szeroki nos, wydłużona czaszka, włosyplemieniu Euahlay lekarz-czarownik wykorzystywał otwór w swojej przegrodzie nosowej, aby za przodka, ani za krewnego, poszanowanie i zakazy, których przedmiotem mogą być pewne faliste, wystająca nadoczodołowa cz. Twarzy, ciężka czaszkaumieszczać w nim kościaną zatyczkę, gdy wybierał się do obcego obozowiska – miało to zwierzęta tłumaczą się w sposób złożony poprzez trzy pojęcia: grupa pochodzi od pewnego - Mediterranoidalnypomóc w uniknięciu przykrych zapachów. Z innych stron świata znane są również okaleczenia przodka, bóg wciela się w zwierzę, w czasach mitycznych istniała związek miedzy bogiem a - Orientalnywynikające ze względów praktycznych. Od dawna było wiadomo, że najlepsza, pozbawioną przodkiem”. Stąd wg Firtha totemizm nie jest zjawiskiem samym w sobie, a jednostkowympopędu płciowego służbą, są kastraci. „Produkowano” ich już w starożytnym wschodzie, przypadkiem, mieszczącym się w ogólnych ramach stosunków miedzy człowiekiem a Terytoria antropologiczneGrecji, w krajach mahometańskich a także w Chinach. Członkowie plemienia Akamba z Kenii człowiekiem środowiskiem naturalnym. To nie jest dobrze, wg Straussa - Typ austroafrykański – centr kont. dorzecze Kongo, wybrz. zat.gwinejskiej, na pół. jeziorowybijają sobie przednie zęby, gdyż umożliwia to „bardziej kunsztowne spluwanie”, natomiast Rozdział 2, Nominalizm australijski Czad, na wschodzie jez. AlbertaPapuasi przecinają swoje płatki uszne, aby w przecięciach nosić przydatne przedmioty, jak Według Van Gennepa totemizm służy egzogamii czyli „wiązaniu pewnych społeczeństw - Typ Nigrycki – od wybrz. Atlantyku po bagna g. Nilu i od wybrz. Indyjskiego po Atlantyknp. papierosy. Również modyfikacje narządów płciowych wynikały niekiedy z przesłanek specyficznych które bez niej nie utrzymywałby kontaktów(…)służy zatem do wzmożenia - Typ Negroidalny – pas pustyni Afryki płd. ,praktycznych – w Beludżystanie dokonywano klitoridektomii dla ułatwienia porodu, a na spójności nie tyle pomiędzy członkami klanów, ile raczej pomiędzy różnymi klanami a - Typ Mediterranoidalny – Kanuri-tibu,Filipinach obrzezywano chłopców, aby „powstrzymać dalsze rośnięcie napletka”. społeczeństwem w ogóle.”2.3. Inne przyczyny okaleczeń Według Elkina, totemizm składa się z: Podział kultur AfrykiInne zwyczaje związane ze zniekształceniem ciała występują u licznych ludów świata, jednak - formy, sposobu w jaki totemy rozdzielane są pomiędzy jednostkę i grupy Denise Paulme (jego podział nie jest o charakterze genetycznym) wydziela 10 grup:w życiu tubylców Australii nie występują lub występują w niewielkim stopniu. Warto je jednak - znaczenia, odnosi się ono do roli odgrywanej przez totem wobec jednostki 1)Buszmeni: jedna z najstarszych gr. Afryki, pustynne obszary Kalahari, kultura myśliwska-przytoczyć, aby dać wyraz zróżnicowaniu owych praktyk. Często zniekształcenia nabierały - funkcji, to rola jaka system totemiczny odgrywa w grupie zbieracka - podst. Wyżywienia, malowidła naskalne (węgiel drzewny, akra.woda, tłuszczwartości czysto estetycznych – wtórna funkcja upiększająca była szczególnie widoczna wśród Elkin wyróżnia: zwierzęcy - polowania i tańce)tych plemion australijskich, które przeprowadzały perforację przegrody nosowej w czasie - totemizm indywidualistyczny, gatunek stanowi kategorie pośrednią pomiędzy duszą 2)Hotentoci: dzieli się ich na 4 gr - Nama, Korana, Gona, Przylądkowi (wyginęli), zach. cz.inicjacji. Z okazji różnych ceremonii w otworze tym umieszczano patyczki, kości i piórka, gatunku, a duszą człowieka(czyli np.. czyimś totemem jest wilk, to konkretne zwierze Afryki płd.,ok. 20 tys ludzi, hodowcy bydła, koczujący tryb życia, wędrują w poszukiwaniuktóre stanowiły ozdobę twarzy. Spośród modyfikacji, których cel był czysto estetyczny, należysymbolizuje związek człowieka z jego totemem), nie wolno wtedy spożywać danego gatunku, pastwisk, bydłem zajmują się kobiety i faceci, przechowują bydło w środku obozowiska wokółwymienić deformację głowy praktykowaną np. u Inków i Samoańczyków. Zez zbieżny znany bo jest to autokanibalizm są szałasy, rody patrylinearne i egzogamiczny poł. w plemiona, ważna hierarchia wieku, dużeu Majów wywoływany był przez zawieszenie między oczami noworodka kulki żywicy. Zęby - totemizm seksualny, są dwa totemy które służą jako emblematy grup płciowych (na znaczenie wody, maja mitologię i duża rola kultu księżyca,zdobiono przez piłowanie i inkrustację (Meksyk, Gwatemala, Jukatan), umieszczano w nich kobiety – papugi, mężczyźni - kruki), każda grupa płciowa tworzy wtedy żywą wspólnotę z 3) Pigmeje: dzieli ich na 3 gr - wschodni(Bambuti- obszary leśne), centralni(nad prawymkamienie szlachetne lub wstawiono metalowe plomby. Praktykowane było także przebijanie określonym gatunkiem zwierząt dopływem Konga), zachodni(Gabon i Kamerun) – ok. 20 tyś, mieszkają w dżungli, żyją wprzegrody nosowej i skrzydełek nosa, a do dziś powszechnie praktykuje się perforację Elkin dzieli kalany australijskie na: symbiozie z Bantu (Pigmeje dają im upolowana zwierzyna w zamian otrzymują banany ipłatków usznych, które w społeczeństwach tzw. prostych często były naciągane (np. u - patrylinearne – stosunki z totemem są lokalne (totemy maja siedziby na terytorium z orzeszki ziemne). Bantu opiekują się Pigmejami. Pigmeje mówią jęz. Bantu. Maja półkolisteMasajów), w efekcie czego często sięgały nawet ramion. Znane są deformacje warg ust. W którym związana jest grupa) i są wyrazem solidarności grupy szałasy przymocowane do korzeni drzew, robią je kobity. Faceci – myślistwo gł. broń to łuk,Afryce Wschodniej kobiety umieszczały w otworach w wargach coraz większe krążki, co - matrylinearne Stosunki z totemami są genealogiczne (łącznikiem jest wspólny przodek), mają obrzędy myśliwskie, kobity-zbieractwo (bulwy,termity,węże,miód). Podst. org. społ.doprowadzało do znacznych zniekształceń. Na Mikronezji spłaszczano nosy niemowlętom a totem utożsamia się z ciałem stąd członkowie klanu są jednym ciałem, takie postrzeganie jest rodzina, uznają autorytet starszych, monogamia i egzogamia na szczeblu lineażu, nie maprzez uciskanie mocno nagrzaną dłonią. Kobiety Karenów i Padaung z Birmy wydłużały swoje totemu ma związek z prokreacją śladu org. plemiennej, kult zmarłych, czczą ojca boga lasu.szyje, dla elegancji stosowano także powszechnie skaryfikację. Warto jednak zauważyć, że - koncepcjonalne - grupujące jednostki poczęte w tym samym czasie. 4) Afryka Wschodnia: od gór. Nilu do Zambezi - zespół bydlęcy, kobiety - rolnictwo iblizny w wydaniu afrykańskim znacznie różnią się od australijskich, składają się bowiem z o Wnioski: zbieractwo, myślistwo to zajęcie arystokratyczne, mężczyźni hodują bydło. Bydło zabijają wwiele mniejszych nacięć i tworzą bardziej misterne wzory. Niektóre okaleczenia stosowano - o dopuszczalności małżeństwa decyduje pokrewieństwo pomiędzy małżonkami (stąd ważna celach rytualnych, raczej nie jedzą mięsa, mężczyźni i dziewczęta nie noszą ubrań, kobietyjako akt zapobiegawczy, najczęściej przeciw nieszczęściom, chorobom, śmierci. Na Tonga jest zasada egzogamii) maja spódnice z koralików, domy okrągłe z suszonej cegły. Ogr. plemienna - zależy odobcinano palec, aby zapobiec chorobie, w Afryce południowej stosowano ten sam sposób, aby - struktura społeczna odtwarza strukturę świata plemienia (władca jest kapłanem, jest system klas wieku - Masajowie, Sukowie).uchronić dziecko brzemiennej. Środkiem zapobiegawczym była również infibulacja, która - totemizm wyraża pokrewieństwo i współdziałanie ludzi z natura, a także ciągłość przeszłości Do kręgu Afryki Wsch. zaliczamy Malgaszy i Madagaskar (przynieśli na Madagaskar palmęmiała nie dopuścić do stosunków przedmałżeńskich; w Afryce południowo-wschodniej i w z teraźniejszością kokosową, wyroby z drzewa i orzechów kokosowych, wilgotną uprawę ryżu, miechyArabii Saudyjskiej dokonywano zaszycia (kolczykowano) dziewczętom wargi sromowe. U Rozdział 3, Totemizmy funkcjonalistyczne kowalskiej czółno z równoważnią). Wschodnie wybrzeże - wpływy cyw. Azjatyckich, jęz.niektórych ludów okaleczenia służyły także jako środek stymulujący w grze miłosnej – w grę Generalna krytyka, wywodzenia totemizmu z instynktów takich jak głód (Malinowski), suahili., stałe szalki komunikat. Kultura drzew cytrusowych, bawełna trzcina cukrowa.wchodzą tutaj wszelkie deformację męskich i żeńskich narządów płciowych, które miały na potrzeby psychologiczne (Durkheim), potrzeba systemu społecznego (Radcilffe - Brown). 5)Afryka Południowa: zamieszkana przez gr. zaliczne do płd. Bantu(ok. 8mln), każdecelu zwiększenie rozkoszy w trakcie stosunku. Kolejną grupą okaleczeń są kary za Generalnie totemizm nie wypływa z przesłanek takich jak naturalizm i utylitaryzm. plemiema swoja nazwę i naczelnika, sa 3 grupy: płd.wsch., (Różnia się sposobami obrzezaniaprzewinienia, u Australijczyków jedyną znaną formą takich okaleczeń jest przebicie uda Rozdział 4, W stronę intelektu / Rozdział 5. V Totemizm od wewnątrz przy inicjacji, mieszkaja w kraulach(okrągłe,owalne lub półkolistej podkowy, otoczoneoszczepem – karę taką stosowano wobec kobiet, które dopuściły się niewierności. Levi-Strauss nie zgadza się z poglądem, że: Więź z totemem nie jest substancjalna, związek palisadą, w środku zamyka się barany i kozy, na zewnatrz domu okrągle o stożkowatymOkaleczenia czynione z powodów penitencjarnych mają długą historię – już Kodeks ten nie jest dowolny i nie jest stosunkiem styczności – stosunek ten jest oparty na dachu),podst. Jest uprawa ziemi o hodowla bydła, żywią się produktami rolnymi i mlekiem,Hammurabiego zalecał np. amputację piersi karmiących matek za popełnione przestępstwa. dostrzeżonym podobieństwie moralnym lub fizycznym. Według niego jest tak, że „nie kobiety – pelcionakarstwo i garncarstwo, rodzina patrylinearna, włądze sprawują najstarsi,Za czasów Justyniana za pederastię i sodomię karano kastracją. podobieństwa, lecz różnice są podobne. Rozumiemy to przede wszystkim tak, że nie ma kult przodków), zachodnia – Herero, pasterze, ubrani w skóry,ozdoby z jaja strusiego, uznaja 2.4. Okaleczenia w literaturze ustnej zwierząt podobnych do przodków (ponieważ wszystkie zachowują się jak zwierzęta) i 2 linie pochodzenia, kult ognia, przodków i wodza.Okaleczenia, którym poddawali się mieszkańcy Australii, znalazły swoje odzwierciedlenie w przodków podobnych do zwierząt (bo wszyscy zachowują się jak przodkowie), a następnie 6) Afryka Równikowa: domy na planie prostokąta, wioski budowane systemem szeregowymmitach. To przodkowie pod postacią herosów mieli zapoczątkować praktyki związane ze nie ma globalnego podobieństwa miedzy obiema grupami, lecz z jednej strony zwierzęta wzdłuż jednej ulicy, obok chat małe ogródki, kopieniactwo, myślistwo i zbieractwo, brakzniekształcaniem ciała. Znane mity najczęściej dotyczą okaleczeń męskich narządów różnią się miedzy sobą (ponieważ należą do różnych gatunków, z których każdy ma inny spichrzy, tworzą plantacje bananowców, manioku. Po wyczerpaniu zasobów idą w innepłciowych – w micie plemienia Anmatjera kruk postanawia obrzezać ludzi nożem wygląd fizyczny i właściwy sobie sposób życia), a z drugiej strony ludzie, których przodkowie miejsce, populacje żyjące w lasach równikowych różnią się od tych, które żyja na płaskowykrzemiennym, ale ubiegają go jaszczurki, które dokonują tego zębami. W mitach zawarty był są szczególnym rodzajem różnią się miedzy sobą(gdyż są rozmieszczeni w różnych zach- te 1 zyja w izolacji, te 2 utrzymuja między sobą kontakty., komikują się poprzez drogepewien szablon, konkretny model postępowania, na którym wzorowali się Australijczycy. segmentach społeczeństwa zajmując rozmaite pozycje w strukturze społecznej). wodną, płacidłem są ostrza(kopaczek, włóczni, szklane korale), inicjacja chłopców + Podobieństwo domniemane zachodzi miedzy tymi dwoma systemami różnic.” Jest to skaryfikacja i obrzezanie, kult słońca, łączą się w rody i plemiona wyw. Się od jednegoBronisław Malinowski - Argonauci zachodniego Pacyfiku przejście od użyteczności subiektywnej do analogii obiektywnej przodka- Mieszkał wśród tubylców, posługiwał się ich językiem, bez tłumacza zwracał uwagę na Przejście od analogii zewnętrznej do homologii wewnętrznej – „za pomocą specjalnej 7) Afryka Zachodnia: od Sahary po wybrzeże gwinejskie – kultura kopieniacza, uprawiająaspekt gospodarczy, opisuje system wymiany wyspiarzy, jego motywy i uczucia jakie nomenklatury złożonej z nazw zwierzęcych i roślinnych (i to jest jedyna cecha ich proso, orzechy ziemne, ryż, maniok, kukurydzę, pataty, koko-jam, ogr.społ. więzywzbudza w tubylcach (czyli Trobriandczyków) odróżniająca) rzekomy totemizm wyraża się w sposób specyficzny – za pomocą specjalnego pokrewieństwa, tajne męskie stowarzyszenia, panuje tam Islam- Jego metoda wyróżnia się tym, że patrzy na człowieka całościowo, wielopłaszczyznowo. kodu – zależności i opozycji (niebo – ziemia, wojna – pokój, samiec – samica, dzień – noc 8) Sahara: hodowla wielbłąda, wyznają Islam, stosuja transhumancję, wyst. Arystokracja,- Dąży do wykrywania zarówno emocjonalnych jak i racjonalnych pobudek. itd., z których połączenia wynika zorganizowana całość np. doba, para małżeńska)(…) maja niewolników, poddanych, ich org.społ. opiera się na grupach możnych, i wasali., podst.- Korzysta z dorobku psychologii Totemizm sprowadza się zatem do pewnego szczególnego sposobu sformułowania ogólnego Zarcia jest proso, daktyle i ryż, rzemieślnicy sa pogardzani i wyizolowani, gł. grupą sa- Proces wymian między Trobriandczykami a innymi wyspiarzami nie jest tylko transakcją zagadnienia: formalizacji takiej, aby opozycja zamiast być przeszkodą do integracji, raczej Maurowieczysto handlową, ale zaspokajają też potrzeby estetyczne i emocjonalne wyższego rzędu - służyła jako podstawa jej powstania.” 9)Wschodni Sudan: na wschód od jez. Czad(Nomadowie), hoduja wielbłądy, woły, owce ijest to typ instytucji (funkcjonalizm) łączącej przedsięwzięcia handlowe, mitologię i „Zwierzęta totemiczne przestają być jedynie – lub przede wszystkim – istotami które budzą konie, ich religia jest Islamorganizację społeczną, wysuwając te tezy Bronisław krytykuje teorię człowieka lęk, uwielbienie lub pożądanie; poza rzeczywistością zmysłową, można dostrzec pojęcia i 10) Afryka Północna: społeczności berberyjskie uprawiaja żyto, pszenice owies za pomocaekonomicznego. stosunki ujęte przez myśl spekulatywną, na podstawie danych zaczerpniętych obserwacji. radła i sierpa na pół. kultura drzew owocowych, domy budowane na planie kwadratu na- Opisuje handel w Kula – forma wymiany o rozległym, międzyplemiennym charakterze, Rozumiemy wreszcie, że gatunki naturalne nie są wybierane dlatego, że „nadają się do stokach wzgórz, rozw. tkactwo(kobiety na warsztacie pionowym, męczy xni na poziomym),prowadzona przez społeczności zamieszkujące szeroki pierścień wysp, tworzący zamknięty jedzenia”, lecz dlatego, że „nadają się do myślenia” wyznaja Islam, org.społ – rodzina, rodziny łączą się w osady, te w wioski a te z kolei w okrągokrąg. Myślenie totemiczne jest rodzajem refleksji, przejawem intelektu, jest sposobem autonomiczny.- Niezwykle istotną rolę w tej instytucji pełni magia, która jest obecna przez cały czas postrzegania świata (oczywiście z pomocą opozycji binarnych) Podział Ankermana(próba ustalenia historycznego pokrewieństwa i kolejności( począwszy od wykonania przedmiotu do jego sprzedaży). Jest ona koniecznym nawarstwiania się na siebie – uważał, że kolebka człowieka jest Azja i stąd historia etnicznauzupełnieniem każdego przedsięwzięcia gospodarczego. Zadaje to kłam tezie, że magia pełni Afryki jako kolejne fale emigracji z Azji)jedynie funkcję negatywną. „Wiara w magię jest jednym z głównych czynników Podział Herskovitsa: dzieli na 9 obszarów:psychologicznych które pozwalają na organizację i systematyzację wysiłku ekonomicznego 1)Hotentoci (ten odpowiada 2 u P.)Trobriandczyków (..) przenika wszystko i posiada naczelne znaczenie” 2)Buszmeni( ten odpowiada 1 u P)- Magia jest podstawową siłą działającą w dobrym i złym kierunku. 3)Wschodnioafrykański obszar hodowli bydła z podobszarem zach.afrykańskim( od częściowo- U Trobriandczyków występuje przewaga magii nad religią. regionowi Afryki wschodniej)- Założył, że opisze jedną instytucję w społeczeństwie kulturowych i psychologicznych 4)Kongo z podobszarem wybrzeża gwinejskiego (tak jak u P, wyznacza za pomocą granicaspektów muchy Tse-tse)- Preferował aktywne metody prowadzenia badań, mimo zaplecza teoretycznego badacz musi 5)Róg wschodnioafrykański ( odpowiada u P )być gotowy na modyfikacje swych hipotez (im więcej hipotez i problemów tym lepsze 6)Wschodni Sudan ( odpowiada klasyfikacji u P)badania). 7)Zachodni Sudan ( odpowiada tak samo jak wyżej).- Etnolodzy wprowadzają ład i prawa naukowe, „dziki” przywodzi na myśl idee 8)Pustynia ( tez tak samo się pokrywa).nieograniczonej wolności 9)Egipt- Zadaniem etnografa jest danie przejrzystego obrazu struktury społeczeństwa oraz Podział Herskovitsa różni się od Paulmego tym, ze zwraca dużą uwage na kulture materialną.wyodrębnienie praw rządzących zjawiskami kulturowymi.- Tubylcy podporządkowują się siłom i nakazom plemiennego kodeksu, ale nie ogarniają goumysłem, podobnie są posłuszni swym instynktom jednak nie potrafią sformułować prawpsychologicznych.- Nie możemy pytać tubylca o abstrakcyjne reguły, tylko o konkretne przypadki (ujawni tospołeczne mechanizmy)- Analizowanie materiału.- Kompletność i dokładność (badamy jak najwięcej – najlepszy obraz).- Podawanie informacji w formie zwięzłych ustaleń lub tabel synoptycznych.- Karty synoptyczne.- Pełna jawność.- Dzięki tej metodzie można przedstawić ogólne ramy kultury tubylców (metodastatystycznej dokumentacji na podstawie konkretnych świadectw).- Ważna jest także obserwacja życia codziennego, rutyna codziennej pracy, szczegóły ubiorupielęgnacja ciała, sposób przyrządzania posiłków, życie towarzyskie.- Interesować nas musi także co członkowie danej społeczności myślą, społeczność, kultura,środowisko, narzuca im określony sposób myślenia i odczuwania . (najlepiej zapisywać to comówią tubylcy w niezmienionej formie)Podsumowanie:- Należy przedstawić organizację plemienia (anatomię kultury).- Ramy te należy wypełnić treścią na jaką składają się imponderaskia aktualnego życia, oraztypy zachowania.- Należy badać zbiór etnologicznych wypowiedzi, charakterystycznych narracji, wrażeń,wątków folklorystycznych, formuł magicznych będących instrukcją tubylczej mentalnościCel:- Uchwycenie tubylczego punktu widzenia, stosunku do życia, zrozumienie jego poglądu naświat.
  • 4. Australia i Oceania 4. Koncepcja społeczeństw pierwotnych w antropologii – ewolucjonizm. funkcjonowania i rozwoju społeczeństw pierwotnych wykazują, że nawet przyjmując te sameteorie pochodzenia tubylców australijskich: a) Geneza społeczeństw pierwotnych założenia, posługując się tą samą metod, antropolodzy ci wypracowali różne, niekiedy1)trójhybrydyzacji (Birdsella):były trzy migracje – tasmanoidalna (dotarła do Tasmanii), Pierwszą spójną teorię ewolucjonistycznego rozwoju społeczeństw i sprzeczne wzajemnie interpretacje. Ich wzajemne oddziaływanie pozostaje jednakmurrayczyków (dotar. nad rz. Murray) i karpentarian (dotar. do zat. Karpentaria z pn organizacji sformułował szkocki prawnik, Henry Maine w swojej pracy pt.: „Ancient Law”. bezsprzeczne. Łączyły ich jednak daleko idące podobieństwa: najważniejszym z nich byłoAustralii); Jego główna teza sprowadzała się do stwierdzenia, że człowiek był pierwotnie członkiem poszukiwanie prapoczątków, odkrywanie genezy i rekonstruowanie rozwoju różnych instytucji2)Homogeniczna korporacyjnej grupy krewniaczej, w której władzę sprawował despotyczny patriarcha. Istota społecznych: małżeństwa monogamicznego z promiskuityzmu, własności indywidualnej zeJak możliwe były migracje? W ostatnim okresie glacjalnym poziom wód (mórz) niski, było jego stanowiska sprowadzała się do stwierdzenia, że już w najwcześniejszym stadium wspólnotowej, kontraktu ze statusu, przemysłu z gospodarki pasterskiej, nauki z magii. Zzlodowacenie i utworzyły się szelfy. rozwoju ludzkość zorganizowana była we wspólnoty polityczne oparte na stosunkach prac tych jednoznacznie wynikało, że najwcześniejsze społeczeństwa pierwotne stanowiłyCechy kultury Aborygenów: 1)uboga kultura materialna przy złożonym i skomplikowanym pokrewieństwa, przy czym „pokrewieństwo w rozumieniu ludzi pierwotnych mieści się w organiczną całość. W wyniku rozwoju rozpadły się one na dwie egzogamiczne części, któresystemie norm społecznych, obrzędów i wierzeń regulujących życie, 2)zbieracko łowieckie zakresie Patria Potestas (łac. termin prawny oznaczający: władzę ojcowską, przysługującą stanowiły korporacyjne grupy pochodzeniowe. Zgadzano się również powszechnie, że były tospołeczności, koczowniczy tryb życia, brak stałych domostw 3) brak org. politycznych: plemię głowie rodziny rzymskiej, obejmowała dzieci własne i przysposobione oraz żony i grupy matrylinearne. Kobiety i wszelkie dobra stanowiły w nich własność mężczyzn, ato największa jednostka terytorialna, posiadała 1 język, którego nazwa często taka sama jak niewolników). Pokrewieństwo zaczyna się tam gdzie zaczyna się Potestas. Pokrewieństwo małżeństwo miało formę wymiany między grupami. W miarę postępu większość tychnazwa plemienia, plemię pochodziło od wspólnego przodka, dzieliło się na 2,4 lub 8 połów zatem, a nie bliskość terytorialna, stanowiła podstawę działań politycznych w pierwotnych form społecznych zanikła, ale ślady ich odnaleźć można w przeżytkachpatry i matrylinearnych, sekcji i pod sekcji; hordy to gr lokalne, wchodziły w skład plemienia; społeczeństwach pierwotnych. Wg Maina, o trwałości tych grup pierwotnych decydowało kulturowych.rada starszych – nieformalni przywódcy plemienia 4)Klasyfikacyjny system pokrewieństwa – pełne podporządkowanie jednostek wymaganiom wspólnoty. Władzę patriarchów dzierżyli Przekonanie o tym, że społeczeństwa pierwotne stanowiły organiczną całość rozumiane byłookreśla stopień bliskości osób, ich wzajemne stosunki ekonom. i kultur., wyznacza wzajemne krewni z linii męskiej, jako jedynie rozpoznawalnej linia krewnych. Władza ta dodatkowo w dwojaki sposób. Po pierwsze, wszystkie społeczeństwa pierwotne wyobrażano sobie jakopowinności i przywileje, np. 1 terminem określano całą linię żeńską; 5)Totemizm; 6)Duże wzmocniona była sankcjami religijnymi. Z czasem patria potestas uległa osłabieniu w wyniku uniwersalnie jednolite, zasadniczo podobne, zorganizowane według tych samych wzorówznaczenie mitologii – tłumaczyła więź między grupą a totemem; 7)Przedmioty wyrabiane z ustanowienia pierwszej fikcji prawnej – adopcji. W jej wyniku żony i córki patriarchy stało się poddane tym samym prawom ogólnym. Ujmowane łącznie, tworzyły więc one coś na kształtdrewna i kamieni, środki transportu wodnego (brak lądowego) pełnoprawnymi członkami grupy. Efektem tego procesu stało się przekształcanie rodzinnych prymitywnego organizmu, który ewoluował w czasie, doskonaląc stopniowo swe funkcjePrzyczyny inercji (bezruch, mała mobilność, izolacja) grup korporacyjnych w rody patriarchalne. Następował powoli wzrost ich liczebności i stopień adaptacyjne i rozwijając wyspecjalizowane instytucje. Równocześnie jednak, gdy badacze1)Izolacja względna kontynentu nie dopuszczała do kontaktów z innymi kulturami, (za złożoności, co spowodowało przekształcenie się społeczeństwa agnatycznego w kognatyczne skupiali się na partykularnych grupach lokalnych, to każdą z nich wyobrażano sobie jakowyjątkiem części płn i płn-zach) uniemożliwiając zapożyczenia, wymianę i rozwój, 2)normy i (bilateralne). Towarzyszyło temu osłabienie znaczenia związków pokrewieństwa. Dominującą doskonale jednorodną, homogeniczną całość.wzorce postępowania obowiązujące wszystkich członków uniemożliwiały wyjście poza nie ich rolę zaczęły odgrywać związki terytorialne, co stanowiło podstawę tworzenia większych e) Implikacje poznawcze teorii ewolucjiewolucję; niestosowanie się do nich było równoznaczne z potępieniem, władzę sprawowała wspólnot, z których z kolei wyłoniły się państwa. Wg Maina, procesowi zastępowania więzów Paradygmat antropologii ewolucjonistycznej krystalizował się jako integralna część naukitzw rada starszych, 3)zamknięty proces przekazywania kultury, młodzi byli skazani na krwi związkami terytorialnymi towarzyszyło przejście od statusu do kontraktu. pozytywistycznej. Tym samym podzielał on wszystkie cechy tej orientacji. Badaczom tegoprzejęcie takiej kultury. Mitologia – obejmowała całość życia, dopuszczone do życia było tylko Podsumowując, wg Maina: okresu świat wydawał się całkowicie „oswojony”, uznawali, że poddaje się on naukowejto, co istniało w micie, każda innowacja, zmiana musiała być usankcjonowana przez mit. Mity 1. pierwotną strukturę społ.-polityczną wspólnot ludzkich tworzyły związki pokrewieństwa, a obiektywizacji i wyjaśnianiu, a możliwości poznania jakiejkolwiek sfery zjawisk, w tym innychzawierały model życia i postępowania, wzorce. 4)silne zdeterminowanie przez środowisko, najwcześniejszą formą organizacji była rodzina patrialchalna, kultur, nie były przez nich kwestionowane. Antropologia stała się dyscypliną „oddelegowaną”zżycie się z nim, biologiczne a nie kulturotwórcze przystosowanie się do niego; w małym 2. na etapie tym wszelkie prawa i obowiązki jednostki podporządkowane były interesowi do poznawania świat kultur pierwotnych, gdzie odmienność tego świata była uznawana zastopniu wykorzystywali środowisko, stali się jego częścią. Ingerowanie we własne ciało w grupy rodzinnej oczywistą. Przekonanie to było konsekwencją programowego naturalizmu ontologicznego icelach utylitarnych, aby je usprawnić, przy bardzo małej ingerencji w środowisko naturalne 3. rozwój społeczny polegał na przechodzeniu od społeczeństwa będącego wspólnotą metodologicznego ówczesnej nauki o kulturze. Antropolodzy, podobnie jak przedstawiciele5)Brak specjalizacji w jakiejś dziedzinie spowodowane życiem w małych, rozproszonych pokrewieństwa do społeczeństwa będącego wspólnotą terytorialną. innych gałęzi wiedzy, zakładali realizm poznawczy. Wierzyli, że badana przez nichgrupach Płn część kontynentu - kontakt z kult. indonezyjską (wy-y Sundajskie) i Autorem, który jako pierwszy uznał, że same w sobie społeczeństwa pierwotne stanowić rzeczywistość istnieje w sposób obiektywny, a tym samym może być przedmiotem obserwacjimelanezyjską (Nowa Gwinea)–zaadoptowała np. czółna drążone, malowidła skalne, łuk, mogą przedmiot zainteresowań oddzielnych rozpraw naukowych był John McLennan bezpośredniej i podlega wyjaśnianiu racjonalnemu. Adekwatne poznanie możliwe byłostrzały, łodzie z pływakiem bocznym, niektóre bębny, formy budownictwa (Wielka Brytania). Zainteresowania jego skupiały się przede wszystkim wokół rozwoju jedynie przy zastosowaniu odpowiednich metod badawczych. Poznanie naukowe wyobrażanoOkaleczania 1) struktura społ. -> okaleczano bo tak czynili przodkowie, rolę w okalecz. małżeństwa i rodziny, które najobszerniej przedstawił w swoim dziele pt.: Primitive Marriage zaś sobie jako nie kończący się proces przybliżania do prawdy. Za fundament empirycznyodgrywały stos. społ., obrzędy wtajemniczenia (np. inicjacje); stosowane są próby (1865). McLennan odrzuca tezę Maina jakoby pierwotną formą ustroju społecznego była uznawano naturalne fakty doświadczenia. Integralnym składnikiem każdej teorii były prawawytrzymałości, stopnie inicjacji, okalecz. często ma odróżnić kogoś ze społ.; przy rodzina patriarchalna. Jego zdaniem, pierwsze systemy społeczne były systemami ogólne, a wyjaśnianie naukowe polegało na odwoływaniu się do tych praw. Fakt, iż systemyprzechodzeniu z jednego statusu w drugi. 2) Okaleczenia związane z innymi dziedzinami: matrylinearnymi. Przesłanką w tym kierunku było przekonanie o fundamentalnym znaczeniu kulturowe plemion pierwotnych nie stanowiły dla ewolucjonistów bariery poznawczej wynikała)strefa wierzeniowa – okalecz. związane z zabiegami magicznymi, na znak żałoby przy praktyk dzieciobójstwa dziewcząt w historii małżeństwa i rodziny. Wg McLennan’a z obiektywizowania przez nich własnej kompetencji kulturowej. Przekonani o swoimobrzędach pogrzebowych, z okazji narodzin itp., b)uwarunkowania praktyczne – w celu najwcześniejsze wspólnoty ludzkie były homogenicznymi grupami totemicznymi obiektywiźmie McLennan, Main, Taylor, Frazer nie dostrzegali subiektywno-społecznegonaprawienia natury, np. zniekształconego nosa, c)jako kara za przewinienia, d)okalecz. w praktykującymi krwawą zemstę. Nie było w nich instytucji regulujących życie rodzinne, kontekstu badanych zjawisk. Psychologizm, który występował w antropologii, oznaczałliteraturze ustnej (w mitach) Tym co łączyło miejsca okaleczane jest fakt, iż są to otwory, panował promiskuityzm, a małżeństwo było nieznane. W walce o przetrwanie grupy te konceptualizowanie odmiennych systemów społeczno-kulturowych w kategoriach własnejktóre umożliwiają dotarcie do wnętrza człowieka – trzeba je zabezpieczyć zmuszone były do zabijania noworodków płci żeńskiej. Konsekwencją tego był niedostatek kultury. W procedurze tej nie uwzględniano „współczynnika humanistycznego” badanych7 terytoriów językowych (wg Schmidta): kobiet towarzyszący liczebnej dominacji mężczyzn, którzy w tej sytuacji zmuszeni byli szukać społeczeństw, spontanicznie zastępując je odpowiednimi fragmentami własnego wyposażeniaAustroazjaci, Indonezyjczycy, Malenezyjczycy, Polinezyjczycy, Gr. Indonezyjsko – żon poza własną grupą. Pozyskiwanie kobiet odbywało się zazwyczaj przy użyciu siły. Wobec kulturowego. Możliwe to było dzięki przekonaniu badaczy, iż tylko kultura europejska zdolnamelanezyjska, Australopapuańczycy, Australijczycy stałego niedoboru kobiet mężczyźni zmuszeni byli dzielić się nimi w ramach niewielkich grup. była porządkować i wyjaśniać zjawiska odnoszące się nie tylko do swojego, ale i obcegoJęzyki australo – papuańskie (wg Shmidta): 1) Gr. Papuańska – głw. Nowa Gwinea, po części Etap ten w rozwoju społeczeństw zastąpił promiskuityzm i miał postać archaicznej formy kontekstu. Ewolucjonistyczny sposób widzenia kultur plemiennych był silnie obciążonyN. Brytania, Wysp. Salomona, płn część wyspy Halmahera. 2) Gr. Północno australijska – poliandrii, którą McLennnan nazwał poliandrią prostą. W warunkach takich trudne było etnocentryzmem. Niedostrzeganie monodziedzinowości kultury i praktyki nie pozwalałojęzyk młodszy od pd. – austr. 3) Gr. Południowo australijska (wg Milewskiego dzieli się na): ustalenie ojcostwa dzieci, zatem rozpoznawano jedynie pokrewieństwo matrylinearne. ewolucjonistom zrozumieć, że również wśród tych społeczeństw pierwotnych występowałyPołudniowo australijska i Narrineyri. 4) Gr. Tasmańska : nawiązuje do języków pd. – austral. Powiązanie dzieci z matkami doprowadziło do rozpadu pierwotnie homogenicznej wspólnoty stosunki, które określamy jako polityczne czy gospodarcze. Istota ewolucjonistycznegoJęzyki austryjskie: Wg. Schmidta – jedna rodzina lingwistyczna, Wg. Milewskiego totemicznej na mniejsze grupy rodzinne, określane plemionami lokalnymi, w których żona myślenia o społeczeństwach pierwotnych nie oznaczała jedynie braku kontekstowegodzieła się na: 1) Austro – azjatycki – przybył z Indii, 2) Austronezyjski – z pd Chin, Języki zamieszkiwała wspólnie ze swą matką i braćmi oraz dziećmi zrodzonymi w takiej wyjaśnia niania badanych zjawisk i niedostrzegania ich wieloaspektowych powiązań. Innąaustronezyjskie: Gr. Indonezyjska – od Madagaskaru po wsch. Wybrzeże wyspy Celbes, 3) matrylinearnej grupie domowej. Kolejnym krokiem w rozwoju małżeństwa była poliandria jego cechą, mającą również poważne konsekwencje poznawcze, było włączanie doJęzyki Oceani – Moluki, wybrz. N. Gwinei. Archipelagi na wsch od N. Gwinei tybetańska. Polegała ona na tym, że żona była dzielona wspólnie przez grupę braci prowadzonych analiz sądów wartościujących światopoglądowo. Aprioryczne różnicowanieJęzyki Oceanii (wg Milewskiego) Mieszane melanezyjski – papuaskie, Właściwe przyrodnich i otrzymywała własny dom, w którym „mężowie” odwiedzali ją zgodnie z kultur i społeczeństw znajdowało swój wyraz w tworzonych ciągach historyczno-melanezyjskie - ludność Nowej Kaledoni na pd, ludność Nowych Hybrydów w centr., ludność ustalonym porządkiem. Pozwolić to miało na zaistnienie faktu, iż dzieci zrodzone z takich rozwojowych. Schematy ewolucjonistów służyły udowodnieniu z góry zakładanej tezy.Archipelagu Salomona na zach, ludność Mikronezji, Dialekty: maori (N. Zelandia), naratonga związków łączyło pochodzenie od grupy braci. Zwieńczeniem tego procesu było zamieszkanie Analizując dorobek ewolucjonizmu z metodologicznego punktu widzenia, wyraźnie widać, żei mangea (Wys. Cooka), mangarewa (część arch. Paunotu) kobiety przy rodzinie „męża”, w wyniku czego zrodzone z tych związków dzieci stały się opierał się on głównie na metodzie porównawczej i teorii przeżytków. Ich rezultatem byłoTerytoria antropologiczne (wg Klimka) typ australoidalny, typ austro-afrykański, typ członkami jego grupy rodzinnej. Równolegle rozwijał się lewirat, któremu towarzyszył wzrost postrzeganie społeczeństw plemiennych w całkowicie diachronicznej perspektywie, jakonigrycki, typ mediterranoidalny, typ merydionalny (mieszaniec mediterranoidalnego i zamożności grup, co z kolei wytworzyło potrzebę istnienia praw regulujących przekazywanie żyjących dowodów własnej przeszłości. Stwierdzić zatem można, że ewolucjonistycznanigryckiego), typ pacyficzny, krótkogłowcy azjatyccy dóbr między pokoleniami. Otworzyło to drogę do rozwoju agnatycznych form pokrewieństwa i koncepcja społeczeństw plemiennych podporządkowana była potrzebom ówczesnejAustralia typ australoidalny, głowa ma cechy nigryckie, faliste włosy, bujny zarost, powstania rodziny monogamicznej. Podczas swoich analiz McLennan przywiązywał dużą rolę antropologii. Powstaniu i utrwaleniu się tej koncepcji sprzyjało istniejące zapotrzebowaniejaśniejsza skóra od nigryckiego, szeroki nos, grube wargi, średnia wysokość ciała, ciemne do tzw. przeżytków kulturowych, które sam określał jako symbole. Podobnie jak inni społeczne. Brytyjska myśl ewolucjonistyczna dostarczała społeczeństwu takiej historii ioczy, szczęka górna wysunięta; dwie pod rasy terytorialne: populacja Murrayów (dorzecze rz. ewolucjoniści wierzył bowiem, że świadczą one o wcześniejszych etapach rozwoju ludzkości i ludzkości i jej kultury, która w sposób „naukowy” sankcjonować i legitymizować mogłaMurray, pd –wsch Aust.) i Carpentarów (płn i śr Aust.), Tasmania prawdopodobnie stanowią cenne źródło informacji o pierwotnych stanach kultury. Stanowisko McLennana, wg politykę imperialnej Anglii.połączenie ludności pigmejskiej z australijską, wełniasto kędzierzawe włosy, Nowa Gwinea którego „porządek rozwoju społecznego jest taki, że na początku było plemię, później ród lubniejednolita, głównie składniki pigmejskie, austro – afrykańskie i nigryckie; wew. N. Gwinei grupa domowa, a dopiero na końcu rodzina” stanowił antytezę poglądów Main’a na tematsą głw. Pigmeje i Pigmodzi, Malanezja ludność wybrzeża nie tak jednolita jak ta wew. rozwoju form organizacji społecznej. Na ostateczny kształt konstytuowania sięWyspy; wyróżnia się trzy strefy: 1. przewaga składnika pigmoidalengo (Nowa Irlandia i N. ewolucjonistycznego modelu społeczeństwa pierwotnego, znaczący wpływ wywarły równieżBrytania, Wyspy Fidżi), 2. przewaga składnika nigryckiego (N. Kaledonia), 3. domieszki żółtej poglądy amerykańskiego antropologa Lewisa H. Morgana. Wsparł on tezę McLennana oludności azjatyckiej, Polinezja równoważą się składniki mediterranoidalny i pacyficzny; pierwotności matriarchatu, ale odmiennie od niego zinterpretował istotę egzogamii. Morganpopulację tworzy mieszanina populacji mongolskiej z archaicznymi el. rasy białej; wiele wysp uważał, że społeczeństwo pierwotne zorganizowane było w matrylinearne grupykoralowych i wulkanicznych w centr i wsch części oceanu spokojnego, ludność zróżnicowana pochodzeniowe (klany), które połączone były ze sobą poprzez serię wymian małżeńskich.kulturowo, rybołówstwo, hodowla drobiu i zwierząt dom., ogrodnictwo, rośliny bulwiaste, Każdy klan był egzogamiczny, a wzajemne małżeństwa regulowane były zgodnie z zasadą, żebanany, drzewo chlebowe. Mikronezja podobnie jak Polinezja, Indonezja 4 prowincje grupa braci należąca do jednego klanu wspólnie poślubiała grupę sióstr należących do innegoantropologiczne: 1.Wyspy Aru, Kei i Timorlant: głw składnik nigrycki i pigmejski, oraz klanu. Wielkim osiągnięciem Morgana było zaproponowanie nowego sposobu ujmowaniamediterranoidalny, 2.Wyspy Maluki i wsch wyspy Sundajskie – przewatga składnika problematyki pokrewieństwa. Na podstawie analiz zebranych materiałów uczony ten odkryłmediterranoidalnego i formacja właściwa ludności N. Gwinei, 3.Filipini i Celebes – głównie typ występowanie prawidłowości, w stosowanym przez badane ludy nazewnictwie. Dzięki temupacyficzny, 4.Sumatra, Borneo, Jawa, Wyspy Sundajskie aż po Flores – przewaga azjatyckich wyróżnił on dwa typy terminologii pokrewieństwa: klasyfikacyjny i opisowy. Uznał onkrótkogłowowców również, że podobnie jak struktury społeczne również nomenklatura pokrewieństwa ulegaMIGRACJE Wyspy między Azją a Australią to strefa nawarstwiania się fal migracji zmianom w procesie ewolucji. Stanowisko McLennana wiązało egzogamię z permanentnymazjatyckich na starym podłożu ludności ciemnoskórej. Tasmania: najmniej dostępna stanem walki pomiędzy grupami, w której kobiety porywane były w celu poślubienia i uważał,peryferia, prawdopodobnie reprezentowała najstarszą warstwę ludności Australii. Kolejność że terminologia pokrewieństwa pozbawiona jest jakiegokolwiek znaczenia społecznego.nawarstwień migracyjnych: krótkogłowcy azjatyccy, typ pacyficzny, typ mediterranoidalny, Tymczasem Morgan uznał egzogamię za podstawową zasadę organizowania doborutyp nigrycki, typ australoidalny, formacja austro-afrykańska (Pigmeje) Do Oceanii napływała małżeńskiego i podkreślał społeczne znaczenie terminologii pokrewieństwa.ludność z : 1)Azji, pd-wsch, falowo, pod koniec ery lodowcowej przeszli przez Melanezję zach b) Religia a organizacja społecznai N. Gwineę, 2)na zach Oceanii przybyli przedstawiciele tzw kultury okrągłych toporów, Ewolucjonizm zajmował się również studiami nad wierzeniami i ichzaludnili N. Gwineę i okolice, 3500 lat pne., 3) dwie fale ludzi o jasnej karnacji – racjonalnością u ludów „pierwotnych”. W tym nurcie rozważań, największe znaczenie miałyAustronezyjczycy, zaludnili wyspy od Madagaskaru po w. Wielkanocną prace Edwarda B. Taylora dotyczące animizmu, a także McLennana, Robetsona Smitha iŚwiatopogląd aborygenów ukształtowany jest przez „czas snu, zwany baiame. To nie tylko Frazera na temat totemizmu. Jako pierwszy problematykę pierwotnych form religii poruszyłczas historyczny, ale też opisuje rzeczy, które ciągle się zdarzają, konstytuuje wszystko co właśnie Taylor. Sformułował on tezę, iż najstarszą formą religii był animizm, czyli wiara wznaczące dla Aborygenów, jest obecny w każdym człowieku.„Czas snu” odnosi się do powszechne uduchowienie natury. W kwestii tej wypowiedział się również McLennan,rzeczywistości opowiadanej w mitach. Stanner wyróżnia 3 zakresy zdarzeń związanych z którego punktem wyjścia było przyjęcie rozważań Taylora, jakoby społeczeństwa pierwotneczasem snu a przekazywanych w mitach: 1)wszystkie cudowne zdarzenia tj. pojawienie się wierzyły, iż czczone przez nie fetysze zwierzęce i roślinne obdarzone były mocą duchówognia i wody ich wykradzenie i odzyskanie, pomyłka pierwszych ludzi przy czarach itp; antropomorficznych. Jednak, inaczej niż Taylor, McLennan nie uznawał tych wierzeń za2)precedens w ustanowieniu pewnych rzeczy np.: otrzymanie przez czarodziejskiego kangura pierwotną formę religii. Argumentował on, iż rozwój wierzeń animistycznych doprowadziłjego koloru, pierwsze umieszczenie duchów dzieci w sadzawkach, wiatrach i liściach drzew; niektóre ludy pierwotne do przekonania, iż należą do tych samych gatunków co czczone prze3)ustanowienie podstawowych instytucji życia. Opowieści mityczne są rodzajem komentarza, nie fetysze. Towarzyszył temu podział tych społeczeństw na grupy egzogamiczne, którychkluczem do rzeczywistości. Łączność z epoką snu nie została zerwana, tylko percepcyj nie członkowie wywodzili swe pochodzenie od wspólnie uznawanego gatunku. Pochodzenieprzesunięta. Można powrócić do czasu snu za pomocą: - fizjologicznego snu, Aborygeni wyprowadzano w linii matki. Dopiero osiągnięcie takiego etapy, w którym wierzenia i kultrozróżniają codzienne śnienie i stan snu, jednakże sny w ogóle mają dla nich znaczenie fetyszy, znalazły swój wyraz w zasadach organizacji społ., oznaczało, wg McLennana,kontaktu z sacrum, wierzą iż od chwili narodzin człowiek posiada swoje marzenia czyli narodziny nowej religii, nazwanej przez niego totemizmem.totemiczne zaplecze. - rytuałów (głw. inicjacji), są także jednym z poziomów powrotu do Totemizm posiada określone właściwości: - posiadanie przez plemię szczególnego totemu, -czasu snu, w czasie inicjacji zyskuje się świadomość swego snu i kształtowanej przez niego jego dziedziczne przekazywanie w linii matki, - związek totemu z prawem regulującymdrogi życiowej, rytuał aktywizuje magiczne moce, przenosi człowieka w miejsca święte, zawieranie małżeństw.sytuuje go w centrum świata, pozwala powrócić do czasu snu. - krajobrazu, jest on Poglądy McLennana, wsparł inny uczony szkocki, William Robertson Smith poddał analiziemanifestacją snu, duchowe moce przodków wcieliły się w elementy krajobrazu i za jego arabskie źródła dotyczące historii ludów semickich. Materiały te potwierdziły faktpomocą można dostać się do czasu snu. - stylu życia, każde codzienne działanie znajduje występowania wśród Semitów wielu grup, których nazwy wywodziły się od czczonych przezpodparcie w mitologii, w której zawarte są zasady życia, przestrzegając odwiecznych norm nie gatunków lub zjawisk naturalnych. Co więcej, wiele spośród nich było egzogamicznymiżyje się w czasie snu. grupami matrylinearnymi, praktykującymi w przeszłości dzieciobójstwo dziewcząt orazMit System religijny tubylców organizuje przestrzeń, przesiąka działania ludzkie małżeństwo przez porwanie. Dowodzić to miało, iż starożytna Arabia przeszła w przeszłościW myśleniu mitycznym brak podziału sacrum-profanum 1)Tubylec nie zamieszkuje ziemi, bo przez etap, na którym stosunki rodzinne oraz prawa regulujące zawieranie małżeństwdo niej należy; ona jest jego domem, porusza się po kraju jak po domu; gdy człowiek chce wypełniały warunki systemu totemicznego.być w zgodzie z ziemią którą zamieszkuje musi przestrzegać praw naturalnych; ziemia to W kwestii totemizmu wypowiedział się również, James G. Frazer, wyróżnił on kilka kategoriiobraz, manifestacja św słowa 2)Więź człowieka z krajobrazem jest treścią i tematem totemów: klanowe, grup płci i jednostek. Zdaniem Frazera największe znaczenie posiadałymitycznego cyklu/eposu opowiadającego o tym jak powstało to co jest; tjukunba – cykl totemy klanowe, funkcjonujące w dwóch aspektach: społecznym i religijnym.zdarzeń w „czasie przed czasem”; obraz świata/obyczaj tubylców trwał nienaruszony przez c) Australijskie korzenie cywilizacjitysiąclecia 3)Życie A. wyznaczone i rytmizowane przez cykliczne zmiany przyrody; natura to Podjęcie badań nad totemizmem i jego związkami z organizacją społecznąślad zdarzeń początkowych które ją uformowały; myślenie mityczne jest organizowane przez spowodowało, przede wszystkim, że pod koniec XIX wieku Australia stała się regionemto co i jak stawało się w śnieniu 4)Cykl śnienia rozpoczyna się na ziemi, która już była jak świata, który najbardziej przyciągał uwagę antropologów.pojawili się bohaterowie niebiańscy Pionierami etnografii w Australii byli:Wg A. poznać świat to poznać wydarzenia dokonane w okresie śnienia; to poznanie zapewnia - Lorimer Fison, misjonarz na Fidżiopowieść mityczna, wyjaśnia przyczyny rzeczy i zjawisk, tłumaczy ich sens. Związek mitu z - Alfred W. Howitt, terenowy urzędnik administracji i geologkrajobrazem, mit opowiada o totemach, przodkach, którzy siebie stworzyli i ruszyli przez Bezpośrednią inspiracją były dla nich prace Morgana. Fison, otrzymywał kwestionariusze odkontynent wyśpiewując imiona wszystkich rzeczy; epos australijski zawiera wiedzę o całym Morgana w celu przebadania stosunków pokrewieństwa wśród ludności tubylczej. Szukałkontynencie, sumę doświadczeń związaną z życiem na tych obszarach; jest opisem jednego pomocy do badań poprzez prasę lokalną, gdzie na jego anons odpowiedział właśnie Howitt.kontynentu; każdy jest współwłaścicielem eposu, bo pamięta jego fragment, uczy się go od Wkrótce obaj podjęli współpracę. Rezultatem jej była opublikowana w 1880 monografiadzieciństwa, poznaje to co należało do jego najbliższych itd.; treść eposu to klucz do życia w Kamilaroi and Kurnai. Fison opublikował i interpretował w niej materiały zebrane przezświecie, przewodnik; krajobraz jest utrwalonym „zapisem” pieśni; cały „tekst” raz w roku jest Howitt’a, deklarując swym stanowiskiem stanowisko Morgana. Wg Fisona pierwotneodczytywany w całości podczas wędrówek; ta wędrówka to podróż śnienia; społeczeństwo Australijczyków podzielone były na dwie matrylinearne grupy egzogamiczne,2 aspekty podróży śnienia: *Zewnętrzny – aspekt społeczny, zbiorowy wędrówki czyli nazywane przez niego klasami. Podział ten wyznaczał zasadę zawierania małżeństw.przemieszczanie określonego totemu połączone z obrzędem odprawianym w miejscach Stopniowo organizacja ta przekształciła się w system czteroklasowy, w którym dobór odbywałuznanych za święte; *Wewnętrzny – podróż śnienia dokonywana w wymiarze indywidualnym się stale pomiędzy tymi samymi parami klas, powodując zawężenie grupy kobiet możliwychnp. podróż duchowa/duszy, często przy inicjacjach, wtedy „gorące/ św miejsca” są do poślubienia. Istota egzogamii została jednak zachowana, a pochodzenie rozpoznawano winscenizowane dla lub przez wtajemniczonych linii żeńskiej. Istotnym osiągnięciem Fisona i Howitta, burzącym nieco idealny modelKARGIZM: wiara w cargo – interpretacja wytworów technologii wsch. przez wyspiarzy. egzogamii, było odkrycie wśród Kurnai wspólnot lokalnych, które nie dawały siękult cargo – zestaw obrzędów kultowych, powstałych pod wpływem wiary w cargo, zaklasyfikować jako matrylinearne klasy małżeńskie czy grupy totemiczne. Znaczenieodprawianych na cześć duchów i przodków w celu zdobycia cargo; Przyczyny:struktury monografii Fisona i Howitt’a polegało przede wszystkim na rozbudowaniu modeluspołeczno religijne i ich zderzenie z cywilizacją zachodu: 1)Wierzenia religijno magiczne – społeczeństwa pierwotnego opartego na matrylinearnych grupach egzogamicznych.byty duchowe przebywają wśród ludzi, rzeczy materialne to wytwory bóstw, specjalne W kwestii egzogamii wypowiedział się również E. Taylor, twierdząc, iż „egzogamia nie miałaobrzędy spowodują bogactwo; 2) geocentryzm, pragmatyzm, utylitaryzm i materializm – wiele wspólnego z porywaniem żon w wojnie pomiędzy obcymi narodami. Związana byłamateria to część sakralnego życia, przenika wszystkie aspekty życia, wyspierze rozpatrują raczej z regulacją praw dotyczących zawierania małżeństw w ramach grup i klanów.przedmioty pod względem i przydatności i korzyści materialnej, 3)eschatologia – kosmos jest Interpretacja ta była zgodna z poglądami Fisona i Morgana. Oryginalnym wkładem Tylora dostały, niezmienny, nie ma dat, są wydarzenia kosmiczne i ekologiczne w cyklu rocznym, świat teorii egzogamii, było stwierdzenie, że ta sama społeczność może jednocześnie praktykowaćjest rozumiany w sensie zamkniętego koła endogamię, realizując tym samym politykę izolacji plemienia, oraz egzogamię jako trwałyRUCHY MILLENARYSTYCZNE – początek ok. 100 lat temu w Oceanii, wiara że cargo to system sojuszy pomiędzy poszczególnymi klanami. Analiza australijskiego systemu społ.,dzieło przodków skradzione przez białych, które zostanie zwrócone tubylcom (budowanie dokonana przez Fisona i Howitta, zwróciła uwagę badaczy na fakt częstegomagazynów); Elementy millenarystyczne: mit o zmartwychwstaniu przodków, powrót do współwystępowania egzogamii ze szczególnym typem małżeństwa zawieranego pomiędzydawnych zmodyfikowanych wierzeń, elem. i dogmaty chrześcijańskie, powstanie mitu o cargo krewnymi należącymi do dwóch klas. Tylor nazwał je małżeństwem kuzynów przeciwległych.który ma być dostarczony na statku, mit o katastrofie powodującej zmianę hierarchii między Polega ona na tym, iż dzieci dwóch braci bądź sióstr nie mogą zawierać ze sobą małżeństw,białymi a czarnymi, idea mesjasza, wrogość do europejczyków, wyst. polit-ekonom. ale dziecko brata może poślubić dziecko siostry. Prace dotyczące etnografii Australii zostałyaspektów w ramach programu religijnego. Podział ruchów millen. wg Worsleya: 1)Bierne – wkrótce rozszerzone przez innych badaczy: B. Spencer’a oraz Franka Gillena. Ich współpracazłot wiek nastąpi w dalekiej przyszłości na ziemi, lub w świecie życia pozagrobowego, przypominała współpracę Fisona i Howitta. Gillen zbierał materiały a Spencer je analizował.2)Aktywne – gwałtowne zmiany obecnej rzeczywistości, w bliskim czasie Zakresem badań objęli oni wierzenia i praktyki totemiczne. Przy prowadzonych badaniach zaNATYWIZM – specyficzna faza zmian kulturowych; gloryfikacja przeszłości, chęć odrodzenia punkt wyjścia wzięli teorie Frazera, skupiając swą uwagę na religijnym i społecznym aspekciepewnych aspektów minionej kultury tego systemu. Materiały zbierali wśród plemienia Aranda zamieszkującego AustralięMESJANIZM – wiara w przyjście mesjasza, zbawiciela ludzkości, 2 warianty: 1)Indywidualny Środkową. W wyniku zebranych materiałów twierdzili oni, że w wymiarze społ. totemizm– zbawicielem przodek, bóg, który uratuje jego wyznawców od klęski; 2)Narodowy – wiara w związany był z istnieniem wspólnot lokalnych, a nie jak twierdzili – McLennan, Smith i Frazerszczególne posłannictwo narodu (etnocentryczny) – grup pochodzeniowych. Zakwestionowali również pogląd o egzogamii grup totemicznych,EKSKLUZYWIZM SOTERYCZNY – idea przyznająca tylko określonej grupie ludzi dowodząc, że u Aranda nie istniał żaden związek pomiędzy klasami małżeńskimi a grupamiprawo do uzyskania zbawienia (ewoluował: eks. wioskowy – rodowy – plemienny – totemicznymi. Gilen i Spencer wykazali, że w Australii Środkowej nie istniały zakazynarodowy – rasowy) dotyczące spożywania totemów. Najdalej idące było jednak stwierdzenie autorów, że w znanych im grupach totemicznych nie istniały wierzenia o posiadaniu duszy przez totemy. Same totemy nie były także obdarzone czcią. d) Ewolucjonistyczny model plemienia Poglądy brytyjskich ewolucjonistów dotyczące zasad organizacji,
  • 5. 9. Freudyzm a amerykańska antropologia społeczna biografii, charakterystycznymi cechami były: słaba uczuciowość, nieufność, niski poziom Margaret Mead - Trzy Studiaa) Stanowisko indywidualistyczne i mentalistyczne aspiracji, nieuporządkowany wzór agresji, ograniczona zdolność do silnego przywiązania. 1. Dojrzewanie na SamoaStanowisko indywidualistyczne reprezentowane było przez Abrama Kardinera. Instytucja w System wartości w społeczeństwie Alor jest pozbawiony wielu elementów niemal Kiedy: 1925.Gdzie: Samoa (Polinezja). Wioska licząca 600 mieszkańców.jego rozumieniu, to ustalone społecznie sposoby działania. Badanie ich wymaga studiów powszechnych w większości kultur. Nie ma tam szacunku dla siły czy praktycznych Cel: Czy konflikty i zaburzenia, które przeżywa dorastająca młodzież w społeczeństwachpsychologicznych, badań jednostki. Kultura to zwyczajowe regularności relacji pomiędzy umiejętności ani też talentów. Uczciwość osobista nie jest podziwianą cechą. Dociekliwość i zachodnich, wynikają z istoty okresu dojrzewania czy też są następstwem cywilizacji?jednostkami i zorganizowane sposoby postępowania wobec świata zewnętrznego. Takie dokładność nie są ani rozwinięte, ani nie spotykają się z większym zainteresowaniem. WYNIKI:zorganizowane sposoby postępowania są ustalone i przekazywane. Kultura jest Główne wartości pozytywne związane są z bogactwem i władzą nad innymi - W procesie rozwoju i wychowania decydującą rolę odgrywają czynniki środowiskamechanizmem adaptacyjnym, służy przystosowaniu człowieka do życia w środowisku, w współplemieńcami. Władza oznacza dominację wymuszoną, wywalczoną, a nie delegowaną, kulturowego, procesy socjalizacji i wychowania, charakterystyczne dla danej kultury.relacji zarówno do świata natury jak i do innych jednostek. Nie ma żadnych uniwersalnych przyznaną jednostce z racji zajmowanej przez nią pozycji. - Na Samoa dzieciństwo jest „dobrem samym w sobie”, dlatego pozostawia się dzieciomwzorów adaptacyjnych; człowiek ma duże zdolności przystosowania, a poszczególne, maksymalną swobodę, a wszelkie niedostosowanie, zachowania przedwcześnie dojrzałezinstytucjonalizowane sposoby zachowania są wpajane członkom społeczeństwa drogą M. i A. Posern- Zielińscy, Indiańskie wierzenia i rytuały. uważane są za coś nagannego (odwrotnie niż w społeczeństwach zachodnich).uczenia, poprzez kontakt z innymi jednostkami. U Kardinera nie ma wizji systemu Książka poświęcona jest kultom rodowo-plemiennym, wierzeniom „przedpaństwowym” - Dzieci na Samoa są traktowane na równi z dorosłymi, cieszą się takimi samymi prawami odponadjednostkowych bytów, instytucji, ważne są tylko jednostki i ich działanie, tylko ten, Indian, których podstawową organizacją jest wspólnota lokalna. Wśród egzotycznych mitów, narodzin do śmierci. Zamiast chodzić do szkół, uczą się z życiowych doświadczeń. Mająindywidualny i interakcyjny aspekt mieści się w ramach modelu. rytuałów kryje się logika, sens i społeczne znaczenie. W mitach zawarta jest sakralna historia prawo wyboru pracy i zajęć. Młodzież mogła wchodzić w kontakty seksualne bez narażenia nab) Freudowska teoria ewolucji kultury grupy, cementująca jej jedność i dostarczająca scenariusza obrzędów ważnych gospodarczo i potępienie.Stanowisko Freuda związane było z jego zasadniczo ewolucjonistycznym stanowiskiem. społecznie. W tych mitycznych przekazach znajdywano wyjaśnienie pomyślnych i - Okres dojrzewania na Samoa nie wiąże się ze stresami, napięciem i buntem.Zamierzał on rozpoznać przyczyny procesu ewolucji kulturowej rozpoczynającej się, jego niepomyślnych wydarzeń, nieznanych zjawisk, a także konkretne wskazówki dotyczące 2. Dorastanie na Nowej Gwineizdaniem, od etapu patriarchalej hordy pierwotnej. Ta pierwsza forma życia społecznego działalności praktycznych. Obrzędy towarzyszyły wszystkim ważnym wydarzeniom w życiu Kiedy: 1928., Gdzie: Wyspa Manus (Nowa Gwinea)polegała na całkowitej dominacji ojca-patriarchy egzekwującego swoje wyłączne przywileje jednostki i grupy. Zapewniały sukces połowów, polowań, wyrobów rzemieślniczych. Podobną Cel: Jeśli dorośli w społeczeństwach prymitywnych myślą w sposób animistyczny (tak, jakseksualne wobec wszystkich kobiet w gromadzie. Jego synowie, pozbawieni możliwości życia rolę pełniła magia w innych, pozaprodukcyjnych dziedzinach działalności ludzkiej, wspierając zdaniem Piageta myślą dzieci w społeczeństwach zachodnich), to w jaki sposób myślą dzieciseksualnego, dokonali w pewnym momencie ojcobójstwa. Zostali jednak, w wyniku tego np. wojowników w walce z wrogami, umożliwiając chorym powrót do zdrowia itp. Na tym w społeczeństwach prymitywnych?czynu, owładnięci wyrzutami sumienia, wobec czego stłumili swoje skłonności seksualne szczeblu rozwoju wierzeń religijnych nie ma wyodrębnionej warstwy kapłańskiej. Szaman, WYNIKI:odnośnie do kobiet ze swej gromady będących ich matkami i siostrami. Wg Freuda, to było czarownik, znachor to jedyni funkcjonariusze społeczeństwa rodowo-plemiennego. Są oni - Dzieci w społeczeństwach prymitywnych myślą w bardzo praktyczny sposób i zaczynająprzyczyną kompleksu Edypa, tabu kazirodztwa i nakazu egzogamii. Rozwój psychiki niezbędni, bez nich grupa nie mogłaby istnieć jako organizm społeczny, którego ważnymi myśleć w kategoriach duchów etc. w miarę, jak dorastają.jednostkowej jest w mikroskali odpowiednikiem rozwoju kultury, przechodząc poprzez stadia regulatorami są obrzędy wtajemniczenia, inicjacji czy magicznego pomnażania plonów. Na - Mead zakwestionowała pogląd, że członkowie społeczności prymitywnych „myślą jak dzieci”.od niemowlęcia do dojrzałości. Teoria ewolucji kultury Freuda właściwie nigdy nie zyskała tym etapie zaawansowania wierzeń istnieje wyraźne powiązanie religii z różnymi typami 3. Płeć i charakter w trzech społeczeństwach pierwotnychszerokiego uznania, natomiast szerokie uznanie zyskała jego psychologia i ogólnie znana, stosunków ekonomicznych i układów społecznych. Faza religii mitów wraz z rozwojem Gdzie: region Sepik na Nowej Gwinei.teoria osobowości ukazująca sprzeczność pomiędzy naturą ludzką i tym, co zgodne z jej społecznym prowadzi do ukształtowania się systemów mitologicznych, uschematyzowanych, Cel: do jakiego stopnia różnice w usposobieniu są uwarunkowane kulturowo?potrzebami, a społeczeństwem i normami kulturowymi. W tym rozumieniu kultura jest ujednoliconych, powiązanych w jedna całość różnorodnych wątków mitologicznych. WYNIKI:mechanizmem represjonującym naturalne potrzeby człowieka, jest przeciwna „prawdziwemu” Książka dotyczy tylko religii mitu społeczeństwa rodowo-plemiennego. Na szczeblu -Mead odkryła różne wzory męskości i kobiecości w kulturach, które badała. Wszystkie byłyczłowiekowi. Na miejsce stłumionych naturalnych skłonności kultura wprowadza swoje społeczeństwa rodowo-plemiennego treść wierzeń dotyczy kultu łowieckiego związanego z różne od roli płciowych przypisywanych tradycyjnie kobietom i mężczyznom w kulturzewłasne wzory, ideały i normy. Teoria Freuda wywarła wpływ na rozwój antropologii kulturowej zoolatrią, formą oddawania czci zwierzętom. W społecznościach rolników kopieniaczy z Zachodu.głównie dzięki trzem najistotniejszym wątkom: kultami agrarnymi połączonymi z czcią oddawaną zjawiskom przyrody. To jednak nie - Wzory zachowań kobiet i mężczyzn w badanych społecznościach: Arapesh: delikatność,- Freud zwrócił uwagę na rolę nieświadomości w procesach psychicznych i w tworzeniu wyczerpuje bogactwa wierzeń religijnych (kult przodków, wodzów) im poświęcona jest czułość, chęć współpracy, nastawienie pacyfistyczne. Mundugumor: brutalność, agresja,motywacji do działań. Odkrycie to umożliwiło sformułowanie wielu hipotez heurystycznych. książka. Wszystkie te mity, wierzenia, rytuały wyrastają ze wspólnego podłoża, które tworzy pragnienie pozycji i władzy, nastawienie wojownicze. Tchambuli: dominacja, bezosobowość,Teza o roli nieświadomości zmieniła też zasadniczo kierunek badań nad interpretacją symboli. zespół podstawowych elementów treści wierzeń. Elementy te dzielą się na 2 grupy: rola kierownicza (kobiety); mniejsza odpowiedzialność, zależność emocjonalna (mężczyźni).- Drugim było odkrycie o dominującej roli instynktów seksualnych w rozwoju osobowości. Ta - irracjonalne koncepcje określające sposób przejawiania się sacrum: animizm, nagualizm - Praca Mead miała duże znaczenie dla rozróżnienia płci biologicznej (sex) i konstruowanejkontrowersyjna teza pozwoliła na dokonanie wielu obserwacji i zbudowanie szeregu istotnych (wiara w osobiste duchy opiekuńcze), demonologia, animatyzm (traktowanie rzeczy i zjawisk kulturowo (gender).uogólnień teoretycznych. Miała ona również wielkie znaczenie dla interpretacji kultury jako byty ożywione), fetyszyzm (kult przedmiotów materialnych), manaizm (wiara, że Krytyka: Mead była krytykowana za atomistyczne traktowanie kultury i wybieranie tychsymbolicznej, a szczególnie kultur pierwotnych. istnieje niezidentyfikowana, bezosobowa siła sakralna w przedmiotach, elementów, które wspierały jej teorię.- Trzecim wątkiem jest teza o decydującej roli najwcześniejszych lat życia dla rozwoju ludziach, przyrodzie). Założenia: studium porównawcze, behawioryzm, badanie człowieka we wszystkichosobowości. Pogląd ten, dość powszechnie przyjęty, zmienił w sposób zasadniczy orientację - Irracjonalne związane z praktyką religijną umożliwiające oddziaływanie na świat: magia, sytuacjach życiowychmetodologiczną antropologów interesujących się relacjami kultury i osobowości. szamanizm, tabu. 4. Wychowanie na SamoaMimo, że z upływem czasu fascynacja freudyzmem nieco osłabła, to jednak znaleźli się Obszar Ameryki indiańskiej można podzielić na 3 typy regionów: Młoda żona oczekująca dziecka musi przestrzegać wielu tabu, są to przeważnie zakazykontynuatorzy tego podejścia. Jednym z nich był amerykański antropolog węgierskiego - nomadzi lub pół nomadzi utrzymujący się ze zbieractwa, łowiectwa, rybołówstwa. dotyczące samotnego wykonywania czynności tj., jedzenie, chodzenie gdziekolwiek czypochodzenia: Geza Rohaim – zgodnie z freudowską koncepcją ewolucji bronił psychologicznej - prymitywna, ręczna uprawa ziemi tzw. kopieniactwo, uzupełnione zbieractwem i taniec, może je jedynie wykonywać w obecności męża. Tłumaczy się to tym, iż w samotnościjedności podstaw wszystkich kultur bez względu na ich swoiste losy historyczne i rozmaite, łowiectwem. robi się tylko rzeczy złe i to one mogą zaszkodzić zdrowiu dziecka. Przyszła matka jestjego zdaniem, drugorzędne i powierzchowne cechy. Podkreślał znaczenie kompleksu Edypa - W Ameryce prekolumbijskiej obszary tzw. wysokich cywilizacji: Meksyk, Mezoameryka, wyż również napominana żeby nie uczęszczała w miejsca odwiedzane przez duchy. Pierwszejako źródła wszystkich ważnych zjawisk kulturowych. Wg niego istnieć może, zdaniem Andyjski. dziecko musi narodzić się we wsi matki. Kilka miesięcy przed jego narodzinami krewni ojcaRoheima wiele różnych typów osobowości, ale tylko jedna, uniwersalna nieświadomość leży u Książka ukazuje areały kulturowe, różniące się sytuacją społeczną, kulturową, gospodarcza i przynoszą matce dziecka żywność, a krewni matki wyrabiają z kory odzież dla dziecka orazich podstaw. Wszelkie wzory kulturowe i instytucje można wyjaśnić przez odniesienie ich do religijną. Dwa rozdziały poświęcone są religiom grup łowieckich, np.„areał bizona”- przykład wyplatają maty. Przy narodzinach obecna jest zawsze matka lub siostra ojca. Akuszerkazasadniczej roli – uwarunkowanej biologicznie – sytuacji niemowlęcia. Roheimowska analiza adaptacji starych wierzeń do nowej sytuacji społeczno-kulturowej. Jeden przedstawia odcina pępowinę nożem bambusowym. W przypadku dziewczynki zakopuje się pępowinę podzjawisk kulturowych polega na systematycznym wyjaśnianiu ich przez instynkty id i ich wierzenia wyspecjalizowanych rybaków i morskich myśliwych; głównie połowy łosia(„areał drzewem, stanowiącym surowiec do wytwarzania koszy, żeby w przyszłości przykładała siętłumienie, przenoszenie bądź kanalizowanie w rezultacie wczesnych procesów łosia”), splecenie gospodarki rybackiej i myśliwskiej , rozpad wspólnoty rodowej, formy do prac domowych. W przypadku narodzin chłopca wrzuca się pępowinę do morza, żeby stałwychowawczych. Inną ortodoksyjną wersję freudowskiej antropologii prezentował Erik niewolnictwa, zalążki klas, elita władzy. Trzy omawiają religijne wyobrażenia kopieniaczy z się zręcznym rybakiem albo zakopuje się pod krzewem aby wiodło mu się w pracy na roli.Erikson. Sformułował zbliżoną do freudowskiej, teorię dziecięcego seksualizmu. Kultura, pustyni, gór i tropikalnej dżungli. Kopieniactwo tropikalne, rolnictwo sprzężone z systemem Później rozpoczyna się uczta. Kobieta bezpłodna wzbudza powszechną niechęć a owązdaniem Eriksona, nadaje swoiste znaczenie wczesnym, cielesnym i interpersonalnym żarowo-wypaleniskowym. bezpłodność przypisuje się rozwiązłemu życiu. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej nie wolnodoświadczeniom, kanalizuje energie wywołane przez te codzienne doświadczenia i nadaje się obu płciom dotykać, ani siadać w pobliżu siebie, jeść razem, zwracać się do siebiespójne, ponadnaturalne znaczenie niemowlęcym lękom i niepokojom. poufale, nie poruszać nieprzyzwoitych tematów, a także brać wspólnie udział w pewnychc) Antropologia psychoanalityczna. czynnościach. Dzieci już około 7-ego roku życia tworzą większe grupy, które skrupulatnieDo kanonu założeń antropologii psychologicznej weszła zasada istotnej roli nieświadomości w dzielą się według płci. U dziewczyn około 17-ego roku życia wygasają więzi sąsiedzkie nawarunkowaniu zachowania ludzkiego. W wyniku tego założenia wzrosło znaczenie badań rzecz grup 2-3 osobowych; w tym wieku decydującym czynnikiem je łączącym jestsymboli kulturowych jako pośrednich, wysublimowanych przejawów rzeczywistych procesów pokrewieństwo i zainteresowanie sprawami płci. Chłopcy podlegają inicjacji, obrzezywani sąwewnątrz osobowości ludzkiej. Stąd też wzmożone zainteresowanie badaniem snów, bajek, parami. Wspólne uczestnictwo w ceremonii powoduje niejednokrotnie, iż zawierane sąmitów, wierzeń religijnych. wieloletnie przyjaźnie a także praktykami homoseksualnymi. Dzieci obu płci uczą się unikaniaPoczątki i rozwój antropologii psychoanalitycznej wiążą się z Abramem Kardinerem, który i antagonizmu względem tej drugiej. Jednakże ludzie mniej więcej w wieku 13,14 latzbudował zakorzeniony w tradycji freudowskiej model osobowości i procesu jej kształtowania spotykają się na nieoficjalnych zabawach zwanych siwa. Starość przynosi zmiany, zanikaoraz ogólny model kultury. W formułowaniu swojej teorii Kardiner wykorzystał część założeń tabu, szczególnie te dotyczące płci.Freuda, ale też kilka z nich odrzucił. Odrzucił m.in. kompleks Edypa, zrezygnował z nacisku Wierzenia i zwyczajena popęd płciowy jako najważniejszy motyw ludzkich działań. Kardiner odszedł też od Rozdział płci jest bardzo widoczny, sankcjonowany jest przez pewne wierzenia. Kobieta mogłaewolucjonistycznego poszukiwania genezy kultury i od spekulacji na temat jej rozwoju. bowiem wedle wierzeń Samoańczyków stanowić niebezpieczeństwo podczas poruszania sięZbudował natomiast model homeostatyczny, opisujący mechanizm funkcjonowania kultury i czółnem czy połowu ryb. Kobieta nie mogła dotykać sprzętu rybackiego pod groźbąsocjalizacji jednostek ludzkich. Kardinera nie był zainteresowany historią. W zamian próbował niepowodzenia w połowach. Jednakże ten zakaz był egzekwowany jedynie przezodpowiedzieć na pytanie o strukturę kultury i relacje pomiędzy kulturą a jednostką ludzką, poszczególnych rybaków, a w grupie rodzinnej kobiety cieszyły się szczególnym szacunkiem.usiłował wyjaśnić, z jednej strony, powstanie osobowości społecznej członka danej kultury, a Najstarszej przedstawicielce rodu przypadały szczególne uprawnienia tj. podział ślubnejz drugiej, charakter działań ludzkich. Zadaniem jego antropologii było zatem budowanie wyprawy, czy prawo veta wobec sprzedaży ziemi. Jeśli mężczyzna zachoruje wówczas jegowyjaśnień. Ważna dla niego była odpowiedź: dlaczego ludzie działają w taki a nie inny siostra musi złożyć uroczystą przysięgę, że nie życzyła mu nic złego, gdyż jak sądzono gniewsposób?, skąd biorą się swoiste dla danego społeczeństwa cechy osobowości?, w jakim celu siostry najskuteczniej sprowadza nieszczęście. Istnieje sztywny podział pomiędzy zajęciamistosowane są określone, różnorodne w różnych społeczeństwach cechy osobowości? – są to obrzędowymi mężczyzn i kobiet Kobiety nie uczestniczą w czynnościach związanych ztypowe pytania antropologii psychoanalitycznej. Psychoanaliza wyjaśnia kulturę, odwołując budową dom czy łodzi, nie uczestniczą także w połowach ryb. Mężczyznom natomiast niesię do biologii, do natury. Działania ludzkie stają się zrozumiałe, gdy sięgniemy do ich wolno wchodzić do specjalnego domu gdzie przez kobiety są wyrabiane maty lub tapy. Matybiologicznego podłoża, które pełni rolę decydującą. Relacja pomiędzy osobowością a kulturą są tu miejscowym środkiem płatniczym. Związki między obojgiem ludzi przeciwnej płci sąto działanie już ukształtowanych kulturowo jednostek w kierunku stłumienia lub pilnie śledzone. Niezgodność wieku i doświadczenia seksualnego są odbierane jako cośwysublimowania naturalnych skłonności jednostki dopiero wprowadzonej do życia w śmiesznego lub coś niestosownego. Poza formalnym małżeństwem istnieją dwa rodzajezbiorowości. Dla określenia wspólnych, członkom danej kultury, cech psychicznych Kardiner stosunków seksualnych oficjalnie akceptowanych: u ludzi młodych, mniej więcej w tymstworzył pojęcie „podstawowej struktury osobowości.” Jest to układ cech, podstawowych samym wieku (również wdowy i wdowcowi) oraz cudzołóstwo. Znane są trzy formydyspozycji psychicznych wspólnych dla wszystkich ludzi w danym obszarze kulturowym, stosunków przedmałżeńskich: potajemne związki, porwania oraz ceremonialne zaloty.niezależnie od wszelkich możliwych, indywidualnych różnic. Kardiner nazywa ją inaczej Mężczyźnie potrzebny jest powiernik, w takich celach angażuje się nawet kilku takich soa,matrycą, wg której rozwijają się cechy charakteru. Osobowość podstawowa jednostki jest aby jeden szpiegował drugiego i donosił o poczynaniach innych. Wśród mieszkańców Samoawpojonym jej przez społeczeństwo wyposażeniem pozwalającym radzić sobie z biologicznymi uprawiana jest prostytucja gościnna. Porwanie dla dziewczyny kończy się zazwyczaj biciem ipopędami w sposób możliwy do zaakceptowania przez inne jednostki. Podstawowa struktura upokarzającym goleniem głowy, W przypadku cudzołóstwa można odwoływać się doosobowości jest rezultatem funkcjonowania systemu metod wychowawczych, które Kardiner publicznego infonga, które najczęściej nakazuje udanie się do domu osoby poszkodowanej inazwał instytucjami pierwotnymi. Pojęcie instytucji w jego interpretacji to „sposób”, w jaki ukorzenie się przed nią. Małżeństwo natomiast jest umową społeczno - majątkową. Gdyjednostka czyni, myśli, wierzy lub czuje i który tkwi w ludzkiej osobowości. Instytucje dochodzi do zawarcia umowy małżeńskiej wieś pana młodego wydziela miejsce zwanepierwotne obejmują działania wywierające bezpośredni wpływ na kształtowanie osobowości miejscem pani, które stanowi na zawsze własność jego przyszłej żony i jej dzieci. Mieszkańcydziecka, tutaj Kardiner zaliczył działanie w sferze gospodarki, opieki nad dziećmi, sposoby wznoszą dla niej dom. W nim to pozostawia narzeczony mówcę, który ma za zadanieżycia w rodzinie, odżywianie i płeć. Ujednolicenie wzorów interakcji w rodzinie i metod pilnować wybrankę. Taniec jest bardzo zindywidualizowany. Poczucie niższości wywołane jestwychowawczych w obrębie społeczeństwa powoduje powstanie u wszystkich dzieci tej samej właśnie nieporadnością w stosunkach seksualnych oraz brakiem zręczności w tańcu. Taniec topodstawowej struktury osobowości. Instytucje pierwotne, są też jej najstarszym i nie tylko rozrywka towarzyska ale też najwyższy hołd jaki naczelnik może złożyć swemunajtrwalszym elementem. Są one pierwotne zarówno w stosunku do osobowości jednostki, a gościowi poprzez wykonany dlań taniec taupo. Jeżeli krewny zachoruje odprawia sięwięc w skali życia ludzkiego, jak też wobec innych instytucji kulturowych, czyli w ceremoniał kavy i uroczyście nakazuje się aby każdy przyznał się do urazy jaką chowahistorycznym rozwoju sposobu życia społeczności. Obok instytucji Kardiner wyróżnił przeciwko choremu. Domownicy uroczyście zaprzeczają i jeżeli mówią o urazach to o jakoinstytucje wtórne, które są systemem projekcji, rezultatem działań ludzkich kierowanych czymś minionym.przez już ukształtowaną podstawową strukturą osobowości. Zaspokajają one potrzeby i Wygląd wsi i struktura społecznanapięcia stworzone przez instytucje pierwotne. Wśród nich za najważniejsze uznał Kardiner Składa się z 30 - 40 domów. Każdym domem zarządza naczelnik zwany mataiem, który jestsystemy tabu, religie, rytuały, legendy i sposoby myślenia. Podstawowa struktura osobowości przedstawicielem rodziny. Również każdy dom jest oddzielną jednostką ekonomiczną.wytworzona przez instytucje pierwotne jest systemem dyspozycji do działania, zawiera m.in. Dziewczyny w wieku 15 - 16 lat bywają mianowane taupo - rytualną reprezentantką domu ikompleksy i napięcia, które redukowane są poprzez działania o charakterze projekcyjnym w mistrzynią ceremonii. Przy wyborze zarówno mataia, jak i taupo preferuje się więzi krwi.ramach instytucji wtórnych. Aumanga - to organizacja młodych mężczyzn, a aualuma - to związek kobiet, łączy ichd) Badania kultury Komanczów i Alorczyków. wspólna praca. Przyjaźń wiąże trwale żonę naczelnika i żonę mówcy, pełniącego rolę doradcy,Badania nad indiańskim plemieniem Komanczów prowadził Ralph Linton. Opisywał ich jako poprzez wzajemne zobowiązania wynikające z więzi łączącej obu ich mężów. Fono jest tocechujących się bardzo silną, zintegrowaną osobowością w społeczeństwie, które jest organizacja mataiów. Fono gromadzi się w okrągłym domu, w którym każdy tytułowanyniezwykle labilne i nieuchronnie zmierzające ku ostatecznej i gwałtownej zagładzie. Dzieci zajmuje specjalnie dla niego zarezerwowane miejsce. Ceremoniał podawania kavy odbywaKomanczów są chciane i nie ma u nich żadnych dowodów na ukryte, stłumioną wrogość do się podczas zgromadzeń fono. Do każdego z uczestników należy zwracać się specjalnymdzieci. Opieka macierzyńska jest dobra, spójna i pozbawiona sprzeczności. Dzieci doznają ceremonialnym językiem. Mężczyźni w wieku 50-60 lat zostają pozbawieni tytułu lecz nadalopieki ze strony obojga rodziców. Dzięki temu napięcia u nich nie akumulują się do tego mogą zasiadać w fono i przyjmują imię „małego mataia". Kobiety nie znały ceremonialnychstopnia, aby wytworzyć poczucie lęku, wrogość wobec rodziców. Z kolei dzieci nie są od słów grzecznościowych, ważnego elementu stanowiącego o hierarchii. Struktura tytualnanajmłodszych lat przyuczane do przyjęcia za siebie odpowiedzialności. Nie stosuje się przechodzi z pokolenia na pokolenie i zajmuje stałą pozycję w szerszej strukturze tytualnejpraktycznie żadnych kar. Z drugiej strony, rodzice zachęcają swoje dzieci do ich naśladowania całej wyspy. Z niektórymi tytułami wiążą się przywileje np. prawo nadawania którejś zoraz do wpajania dążenia do jak największych sukcesów. W wyniku takiego układu w krewniaczek książęcego tytułu taupo. Występowało również kobiece fono lecz miało ono ospołeczeństwie Komanczów, wg Kardinera, prowadzi to do wytworzenia się u dzieci silnej, wiele mniejsze znaczenie. Poprzedzało wspólną pracę a jego funkcja obrzędowa ograniczałapewnej siebie struktury osobowości. Zasadniczym rysem osobowości jest poczucie się do powitania gości z innej wsi. Przyrządzaniem kavy zajmowały się kobiety. W czasiebezpieczeństwa, wyzbycie się lęku neurotycznego. Instytucje wtórne Komanczów dobrze menstruacji nie wolno było im tego robić a także nie mogły się zajmować, podczas jejodzwierciedlają ich podstawową strukturę osobowości. Religia zawiera system wierzeń trwania, sporządzaniem niektórych potraw. Stare kobiety zajmują się położnictwem iodnoszących się do sił transcendentnych i reguł postępowania wobec nich. Nie znają też lecznictwem. W wieku 45-50 lat jeszcze pracują na poletkach, później zaś ograniczają się doKomancze pojęcia grzechu jako przyczyny niepowodzenia. Podsumowując tą kulturę Kardiner prac domowych: wyrabianie mat.stwierdza, że pierwotne instytucje przystosowują jednostkę do życia w tym społeczeństwie Samoa vs nasza kulturapoprzez niestosowanie żadnych metod restryktywnych, a w zamian przez rozbudowanie Pokrewieństwo, segregacja płci, zasady wieku i tytuł są rzeczami, które regulują życienagród i sposobów dostarczania dziecku satysfakcji. W efekcie podstawowa struktura społeczne na Samoa, System sankcjonowany jest przez wszystkich mieszkańców wsi i maosobowości Komanczów cechuje się wyzwoleniem z wszelkich zahamowań i wysokim odbicie w każdej pojedynczej jednostce, jest jednorodny. W kulturze zachodniej to pieniądzepoczuciem własnej wartości oraz naciskiem na aktywność. mają rolę dominującą. Są biczem rodzicielskiego autorytetu. Samoańczycy posiadają jednąBadania nad kulturą Alorczyków prowadziła Cora du Bois. Punktem wyjścia jej badań było tożsamość, przekazywaną z pokolenia na pokolenie. W kulturze zachodniej można wybraćzałożenie, że „żadna kultura nie ceni jednakowo wszelkich możliwości ludzkich, raczej każda wiele wariantów tożsamościkultura wybiera z nich jedne a odrzuca inne w celu stworzenia swojej własnej, specyficznejkonfiguracji. Konfigurację tą Cora du Bois nazwała modalną. Osobowość modalna jestrezultatem relacji pomiędzy podstawowymi biologicznymi potrzebami i skłonnościamiczłowieka a doświadczeniami wspólnymi wszystkim uczestnikom danej kultury. Pojęcieosobowości modalnej jest abstrakcją, generalizacją zbudowaną na podstawie podobieństwacech psychicznych. Najważniejsze cechy kultury społeczności Alor to silne tendencjeagresywne przy braku zorganizowanych wzorów agresji, brak współpracy gospodarczej,gospodarka skupiona w rękach kobiet, niestabilność małżeństw, niepokój i lęk jakodominująca cecha osobowości modalnej. Pojęcia religijne są niejasne i zdezorganizowane. Wmitologii częsty jest motyw nienawiści do rodziców i zemsty. Dzieci Alorczyków są chciane,nie ma śladów tłumionej niechęci do dziecka. Wszystkie są ważne dla rodziców jako istotnyczynnik statusu społecznego. Mimo to opieka nad dzieckiem daleko odbiega od przyjętych wwiększości społeczeństw wzorów właściwego traktowania. Już od 14 dnia życia dzieckaopieka macierzyńska staje się nieregularna, sporadyczna. Przyczyną tego stanu jest to, żeczynności gospodarcze stanowią domenę kobiet, matkom nie starcza czasu na zajęcie siędziećmi. Całe dnie spędzają w polu i w ogrodzie. Wobec tego brak opieki i głód stają sięwczesnymi doświadczeniami dziecka. Opieka nad młodszym rodzeństwem spada niemal wcałości na starsze rodzeństwo. W świadomości niemowlęcia nie wytwarza się obraz jednej,konkretnej osoby-żywicielki, z którą związane byłoby wspomnienie ulgi w przykrym uczuciugłodu. Żywiciel-opiekun przychodzi „znikąd”, przypadkowo, nieregularnie. Tak więc wnajwcześniejszym okresie życia dziecka opieka matczyna zawodzi. We wczesnych etapachtreningu dzieci nie doznają stałej pomocy, zachęty czy pocieszenia w przypadkuniepowodzenia. W późniejszym okresie wychowania dzieci nie są obarczane żadnąodpowiedzialnością. Kary i nagrody są sporadyczne i niekonsekwentne. Agresja, będącawyraźną i swoistą cechą Alorczyków, występuje w niezorganizowanej formie. Jest onaefektem niespełnionych pragnień, niezaspokojonych potrzeb i braku zorganizowanych formich zaspokajania. Obraz matki jest niekompletny. Matka nie kojarzy się z pomocą i opieką.Jedyną metodą zdobycia dóbr przez dzieci jest kradzież. Konformizm i posłuszeństwo niewiąże się z nagrodą, aprobatą społeczną. Brak społecznego uznania dla aktywności powodujegeneralną cechę niskiej samooceny wśród Alorczyków. Praktyki wychowawcze w tejspołeczności likwidują możliwości utworzenia stabilnej równowagi pomiędzy frustracją asatysfakcją. Największa wartość przywiązywana jest do statusu majątkowego. Jest topostawa konkurencji z ojcem i z innymi mężczyznami. Samoocenę zdobywa się poprzez seksjako symbol statusu i poprzez bogactwo. Jak wynika z opisów plemienia Alorczyków, i innych
  • 6. Ruth Benedict, Wzory kultury. 6. Segmentarny model społeczeństw pierwotnych (paradygmat strukturalno- trwałość i równowagę za zasadnicze cechy życia społecznego, nie tylko wyrażali nostalgicznąBenedict wywodziła się ze szkoły Franza Boasa, który charakteryzował się: funkcjonalny – strukturaliści oksfordzcy). tęsknotę za bezpieczeństwem i stabilizacją, lecz również w sposób bardziej świadomy lub- Uznaniem badań porównawczych za podstawowe dla ogólnej wiedzy o człowieku a) Afrykańskie systemy polityczne. mniej – byli wyrazicielami światopoglądu z jakim zetknęli się na uniwersytetach brytyjskich.- Postulatem badań terenowych African Political Systems, uznawana jest za pracę która zapoczątkowała rozwój Przystępując do badań nad pierwotnymi systemami społecznymi, strukturaliści- Krytyką naturalizmu, czyli pojmowania kultury jako rezultatu biologicznego dziedziczenia poddyscypliny antropologii społecznej, jaką jest antropologia polityczna. Składało się na nią 8 obiektywizowali własne doświadczenia kulturowe.- Krytyką etnocentryzmu – uznanie, że w każdej kulturze przejawiają się jej specyficzne artykułów, gdzie każdy z nich poświęcony był opisowi systemu politycznego wybranego ludu:cechy, a nie natura ludzka Zulu, Ngwato, Bantu, Bnyonkolo, Kede, Logoli, Tallensi i Nuer. Autorami m.in. byli: Max- Krytyką ewolucjonizmu – inne kultury nie są „młodszymi braćmi” kultury Zachodu, i wcale Gluckman, Ian Schapera, Karl Oberg, Meyer Fortes i Edward Evans-Prichard. Zadanianie muszą iść ścieżka rozwoju dokładnie tak jak my teoretyczno-metodologiczne oraz główne problemy badawcze książki inspirowane były- Ujęciem kultury jako ogółu nawyków nabytych w obrębie społeczeństwa systemowo-strukturalnym modelem społeczeństw pierwotnych. Przedstawiciele tego nurtuBenedict kulturę zdefiniowała jako ogół nawyków nabytych w obrębie społeczeństwa (za zaakceptowali znaczenie, jakie temu pojęciu nadał Radcliffe-Brown, gdzie wg niego systemBoasem), oraz postawy, dążenia, umysł ludzki i psychikę z ich społecznie ukształtowanymi polityczny stanowił dającą się analitycznie wydzielić część systemu społ., powołaną doprocesami. Powstaje ona w procesie historycznym na podstawie naturalnych i uniwersalnych „utrzymywania lub ustanawiania porządku społ. w ramach struktury terytorialnej”. Cel tenbiopsychicznych właściwości gatunku. Istniej przy tym skala możliwości naturalnych z osiągnięty mógł być bądź poprzez użycie lub możliwość użycia siły przez zorganizowanąktórych każda kultura wybiera i szczególnie akcentuje tylko niektóre elementy. Różnorodność władzę, bądź za pośrednictwem sankcji prawnych stosowanych wobec osób naruszającychkultur realizuje się na drodze koniecznych selekcji, dokonujących się w ramach historycznego ustalone normy społeczne. Systemy te badano z dwóch uzupełniających się aspektów: zprocesu. To właśnie historia decyduje o zasadach danej kultury i o tym jak zostały jednej strony było to poznanie jego wewnętrznej budowy – morfologia, z drugiej zaś –ukształtowane jej instytucje (szczególnie te regulujące popędy i namiętności). Benedict funkcje, pełnione przezeń w ramach całościowego systemu społecznego, czyli jego fizjologii.poszukiwała charakterystycznych dla konfiguracji dla złożonych całości kulturowych, Fortes i Evans-Pritchard dokonali klasyfikacji systemów politycznych, wyróżniając dwarozciągających się na wszystkie dziedziny życia badanych grup. Najważniejszą jednostka podstawowe typy:kulturowa nie jest zwyczaj, a konfiguracja, w zwyczajach wyrażają się intencje kulturowe. - pierwszy nazwany „Grupa A” inaczej nazywana jako „prymitywne państwa”,Jeśli osobowość jest odbiciem kształtującej ją kultury, to, w powiększonym rozmiarze, obejmuje społeczeństwa posiadające scentralizowaną władzę, machinę administracyjną istanowi konfigurację porównywalną do kultury. Taka relacja między kulturą a osobowością instytucje sądownicze – rząd, w których podział bogactwa, przywilejów i statusu odpowiadawynika z nadrzędnego celu jaki stawia sobie każda kultura, z tego celu wynika struktura rozkładowi władzy i uprawnień. W tych grupach wzmacnianie wewnętrznego poziomukultury. Zintegrowane kultury odznaczają się koncentracją wokół wybranego celu i integracji całego systemu realizowane było dzięki zachowaniu zasady równowagi siły.podporządkowaniem, zasadom postępowania, które wynikają z postawionego sobie zadania. Polegała ona na równoważeniu wewnętrznych napięć oraz zapobieganiu narastania konfliktówChodzi generalnie o ty aby uchwycić „istotę” danej kultury, obowiązujący w niej wzór w ramach istniejących systemów politycznych.postępowania, który wpływa na całość. Benedict postuluje, aby pojmować i badać jednostkę, - drugi nazywany „Grupa B” inaczej nazywana jako społeczności bez państwa , dojako żyjąca w swojej kulturze, zaś kulturę jako przezywana przez jednostkę. Nie rozbijać którego zaliczyli społeczeństwa „pozbawione scentralizowanej władzy, machinykultury na gospodarkę, religię, instytucje społeczne, tylko próbować zrozumieć ją jako administracyjnej sformalizowanych instytucji sądowniczych, słowem – pozbawione rządu, wcałość, a każdy element rozpatrywać w odniesieniu do tej całości. Pomocne w poznawaniu tej których nie istnieje wyraźne zróżnicowanie rangi, statusu czy bogactwa”. W tych grupachcałości jest poznanie wartości społecznych cech pożądanych i wskazujących społeczny cel, zasada równowagi sił przybierała odmienną formę: równowaga między wielomaktóremu mają służyć. Najbardziej znana jest Benedict ze swojego relatywistycznego sąsiadującymi z sobą i strukturalnie równorzędnymi segmentami, które definiowane są przezstanowiska, które najlepiej wyraża się w słowach: zwyczaje i obyczaje opisywanych plemionistnienie związków lokalnych i lineażowych, a w terminach administracyjnych. Ponieważ– podobnie jak i nasze własne – nie stanowią oderwanych aktów zachowania, lecz składają organizacja terytorialna i lineażowa splatały się ze sobą, każdy konflikt lokalnysię na jednolity styl życia. Nie są uwarunkowane rasowo ani nie wynikają w sposób konieczny automatycznie przeradzał się w konflikt grup pochodzeniowych. Stan równowagi w tymz natury ludzkiej, lecz kształtują się historycznie w procesie dziejów społeczności. przypadku wynikał z całkowitej sumy stosunków międzysegmentowych.Relatywizm wyraża się w kilku postulatach: Do organizacji państwowej czy quasi-państwowej naukowcy zaliczyli: Zulu, Ngwato, Bemba,- Nie możemy postrzegać innych kultur w odniesieniu do wartości uznawanych w naszej Banyankole i Kede. Społeczeństwa bezpaństwowe zaś dzieliły się na dwie podgrupy:kulturze a) bardzo niewielkie społeczności, w których nawet największa jednostka polityczna- Świat nie dzieli się na centrum (Europa i USA) i peryferie (reszta), które należałoby obejmuje grupę ludzi połączonych więzami pokrewieństwa, a struktura polityczna iucywilizować na wzór centrum organizacja krewniacza całkowicie się stapiają.- Nie możemy myśleć, że to co jest charakterystyczne dla nas, jest charakterystyczne dla b) Społeczeństwa, w których struktura lineażowa stanowi ramy dla systemu politycznego,całej ludzkości istnieje między nimi ścisła koordynacja, pozostają ze sobą w zgodzie, choć każda zachowuje- Badając zjawiska kulturowe należy brać pod uwagę kontekst w jakim powstały i odrębność i autonomiczność w swojej dziedzinie. ( Do tego typu zaliczyli plemiona: Nuerów,funkcjonują Tallensi i Logola)- Dziedzictwo kulturowe nie jest przekazywane genetycznie Opisując te grupy społeczne Fortes i E.-Prichard zwrócili uwagę na wiele dzielących różnic,- Rasa i budowa fizyczna nie maja wpływu na kulturę, ponieważ ludzie przystosowują się do gdzie do najistotniejsza z nich dotyczyła wzajemnych relacji struktur polit. i krewniaczych wśrodowiska za pomocą inteligencji ramach całościowego systemu społecznego. W Grupach A system polityczny wpisany był w- Schemat ewolucyjny się nie sprawdza, ponieważ badając religie ludów pierwotnych nie strukturę terytorialną i zachowywał całkowitą niezależność od struktur pokrewieństwa. Siećjesteśmy w stanie odkryć pierwotnej religii właściwej całej ludzkości. Np. badając religie więzi pokrewieństwa w tym przypadku, służy jedynie cementowaniu związków ustanowionychAustralijczyków, badamy swoisty element ich kultury, lokalną formę, a nie uniwersalny przez członkostwo w dzielnicy, okręgu lub państwie.prawzór. Nie znaczy to, że nie należy badać rozmieszczenia cech, które są uniwersalne np. Z kolei w plemionach bezpaństwowych – Grupa B – system polityczny i organizacjaanimizm, zakaz kazirodztwa, ale badać w jaki sposób się realizują w różnych kulturach. pokrewieństwa były ze sobą powiązane, choć żaden z nich nie dominował nad drugim.- Kultury są jak języki, ludzki aparat mowy jest w stanie wytworzyć nieskończoną gamę Jeżeli chodzi o pojęcie struktury społecznej to Fortes i Pritchard przyjęli tutaj stanowiskodźwięków, ale każda grupa wybiera swój specyficzny sposób mowy, podobnie jest z kulturą. systemowo-strukturalne z Radclifem-Brown’em, gdzi struktura społeczna rozumiana byłaBenedict podaje trzy przykłady różnej realizacji: jako trwały i uporzadkowany układ stosunków społecznych. Jednak inaczej niż R.-Brown nie- zwyczajów związanych z okresem dojrzewania - w danej kulturze rytuały związane z definiowali stosunków społecznych w kategoriach relacji międzyjednostkowych. Zdaniem ichokresem dojrzewania nie są warunkowane dojrzewaniem biologicznym, ale tym co jest w jedynie stosunki międzygrupowe były stosunkami społecznymi sensu stricto. Tym samym zadanej kulturze rozumiane przez dorosłość (np., może to być odwaga, albo zdolność do fundament organizacji społecznej uznawali trwały i zrównoważony układ grup społecznych.utrzymania rodziny itd.) Wg Fortesa i E.-Pritcharda, znaczenie pokrewieństwa ograniczało się do konstytuowania więzi- wojna nie jest wyrazem instynktu wojowniczości, ale cechą zwyczaju, np. Aztekowie interpersonalnych, poprzez które pojedyncze osoby włączane były w szersze formacjeprzegrali z Cortezem, gdyż oni prowadzili wojny po to aby zdobyć niewolników na ofiary dla społeczne, takie jak rodziny bilateralne. Ich zasięg terytorialny i ciągłość w czasie były jednakbogów, wojna w celu zabijania, nie mieściła się w ich świadomości, dlatego, nie umieli stanąć ograniczone. W związku z tym, polityczne znaczenie pokrewieństwa było stosunkowodo walki z konkwistadorami. niewielkie. Znacznie donioślejszą rolę pełniły natomiast stosunki pochodzeniowe, które- Zakaz kazirodztwa, nie zawsze jest realizowany tak samo, np. u nas nie wolno sypiać z powoływały do życia trwałe i zachowujące ciągłośc w czasie grupy korporacyjne i to własnierodzicami, rodzeństwem, kuzynostwem, Australijczycy nie mogą sypiać niemalże z całym one miały stanowić podstawowy składnik struktury społecznej.swoim pokoleniem. Zatem w społeczeństwach pozbawionych organizacji państwowej to właśnie „segmentarnyJednostka i społeczeństwo system lineażowy”, a nie wąsko rozumiane stosunki pokrewieństwa, pełnił pierwszoplanową- Nie są antagonistami, nie jest tak, że jeśli jedno zyskuje drugie automatycznie cos traci funkcję polityczną, analogiczną do tej, jaką we wspólnotach zorganizowanych w państwa- „kultura społeczeństwa dostarcza surowego materiału z którego jednostka formuje swoje spełniała administracja centralna i terenowa. Innymi słowy, w systemach państwowychżycie. Jeśli surowiec ten jest ubogi, cierpi na tym jednostka; jeśli bogaty, jednostka zyskuje władza sprawowana była za pomocą aparatu administracyjnego, natomiast w zbiorowościachszansę wykorzystania swych możliwości” bezpaństwowych mechanizm rządzenia skorelowany był z układem grup pochodzeniowych.- Społeczne definicje normalnego zachowania dają preferencje pewnym wrodzonym Ostatnim rozważaniem ku któremu kierowali się Fortes i E.-Pritchard była analizawłaściwościom, większość jednostek przystosowuje się do wymogów społeczeństwa dzięki wzajemnych relacji zachodzących pomiędzy systemami politycznymi i wierzeniowymi. Przedeelastyczności swoich pierwotnych zdolności, ale istnieje tez grupa jednostek „nienormalnych”, wszystkim, ważną cechą wszystkich afrykańskich społeczeństw jest ścisłe powiązanie politykiktórych zachowania nie są akceptowane przez grupę. Analiza takich jednostek może dać z religią. Przekonania światopoglądowe kreowały wartości mistyczne i rytualne stanowiącobraz tego co jest najbardziej cenione w danej społeczności. „ideologiczną nadbudowę organizacji politycznej”. Nie tylko sankcjonowały one istniejący- Badanie antropologii tradycyjnej – badanie „ludów pierwotnych” może zbliżyć nas do porządek społeczny, ale jednocześnie nadawały mu wymiar transcendentalny. Wartościwspółczesności, gdy jej metodami zbadamy społeczeństwo rozwiniętej cywilizacji. Benedict społeczne symbolizowane były w mitach, podaniach, rytuałach oraz świętych miejscach ijako przykład podaje homoseksualistów, uważa że sposób traktowania takiej „anormalności” osobach. Wokół nich kształtowało się poczucie wspólnoty, od którego zależała spoistość iwiele mówi o wzorze danej kultury. trwałość każdego systemu społecznego.Trzon książki stanowią trzy opisy kultur „pierwotnych” na podstawie których Benedict Fortesa i E.-Pritcharda można określić jako maksymalistów, którzy reprezentowaliobrazuje zaprezentowane wyżej stanowisko teoretyczne. Są to: funkcjonalno-typologiczne podejście do badań nad problematyką polityczną. Operują oni- Zuni – zamieszkują południowo - zachodnia część USA, są ludem zamożnym, podstawową szerokim rozumieniem systemu politycznego tzn., system polityczny definiują poprzezcechą ich kultury jest rytualizm, ich zainteresowania koncentrują się wokół życia pełnione przezeń funkcje, którą jest umacnianie i kontrolowanie porządku społecznego wobrzędowego, rytuały zajmują naczelne miejsce w ich świadomości i poświęcają im znaczna granicach jednostki politycznej. W ujęciu tym podkreśla się, iż każde społeczeństwo posiadaczęść swojego życia. Są ludem rolniczym, a ich obrzędy koncentrują się na modlitwach o jakąś formę organizacji politycznej, istnieją w nim bowiem instytucje powołane dodeszcz, gdyż urodzaj jest największym darem bogów. Wszyscy dorośli mężczyźni należą do zaprowadzenia i utrzymywania ładu społecznego, choć oczywiście nie wszędzie są onebractw religijnych, a inicjacja chłopców wiąże się z przyjęciem do bractwa i związaniem ich z zoorganizowane w spoób porównywalny do scentralizowanej władzy typu europejskiego.siłami nadprzyrodzonymi. Małżeństwa zawierają bez specjalnych ceremoniałów, jeśli b) Uniwersalizacja modelu afrykańskiego.mężczyzna zostanie przyjęty przeprowadza się do domu żony, rozwód polega na tym, że W latach 50-tych XXw. antropologia społeczna weszła w okres silnego wzrostużona wystawia jego rzeczy za drzwi. Panuje tam matrylineaż i matrylokalność. Mężczyzna nie instytucjonalego. Każdy adept musiał odbyć badania terenowe wzorowane na modelujest związany rytualnie z domem żony, a matki. Typowa kultura apolińską, cechującą się Malinowskiego, których wyniki przedstawiano zgodnie z formułą nowej teorii pochodzeniowej.barkiem agresji i wstrzemięźliwością, nieufnością wobec indywidualizmu (uważany jest za Prace Evans-Pritcharda i Fortesa stanowiły główne źródło inspiracji w studiach nad zasadamizgubny), unikają ekstatycznych stanów uzyskiwanych za pomocą postów, narkotyków, tortur, organizacji społecznej. Segmentarny model lineażowy jaki zaproponowali szybko zyskałwłaściwe ich cywilizacji jest zamiłowanie do umiaru. Nie maja szamanów, a kapłanów i popularność, stając się z czasem uniwersalnym narzędziem teoretycznym, służącym do opisuczarowników, ich działanie nie ma służyć realizowaniu własnych inicjatyw, a jest ściśle i interpretacji tubylczych systemów społecznych. Mnożyły się zatem dosyć do siebie podobnepodporządkowane tradycji. Dążenie do indywidualizmu i wyróżnienia się na tle grupy jest źle monografie, które bezpośrednio odwoływały się do teorii pochodzeniowej. W swychwidziane i spotyka się zazwyczaj z oskarżeniami o czarownictwo, miły człowiek to taki, o badaniach naukowcy skupiali się głównie na opisie zasad struktury i organizacji badanychktórym nie słyszy się nic szczególnego (taki o którym się nie plotkuje). Przestępstwa ludów, co kierowało ich badania w stronę studiów nad polityką i pokrewieństwem.zdarzają się rzadko i tak: cudzołóstwo nie jest zbrodnia, kradzież załatwia się jako sprawę Wśród prac rozwijających koncepcję pokrewieństwa rodowego szczególne miejsce zajmujeprywatną, zabójstwa, załatwi się najczęściej w odszkodowaniach. Małżeństwo opiera się na Tribes Without pod redakcją J.Middletona i D.Taita. Uznać ją można za manifest młodegowspółpracy, mężczyźni nie karzą dzieci, gdyż nie należą one do nich. Dzieci wychowuje się pokolenia „teoretyków pochodzeniowych” pracujących w Afryce. Celem ich było stworzeniebezstresowo, bez kompleksu Edypa, czyli bez ojcowskiej władzy. Jedyna forma walki: typologii zdecentralizowanych systemów politycznych. We wstępie swojej pracy wyróżnili trzyzdradzana żona może pobić kobietę, z która zdradza ja mąż. Obrzędy pogrzebowe są proste i typy systemów segmentarnych. Różnice między nimi dotyczyły znaczenia więziniezbyt dramatyczne. genealogicznej w stosunkach międzygrupowych, zakresu politycznej autonomii segmentów- Dobu – zamieszkują jedna z Wysp Triobriandzkich w pobliżu Nowej Gwinei, jest to terytorialnych, stopnia specjalizacji urzędów politycznych oraz możliwości stosowanianieprzyjazna skalista wyspa, a ich mieszkańcy nie mają dostatecznych środków do życia, ich przemocy przy rozwiązywaniu konflików między grupami.tryb życia jest zdominowany walką o byt. W okolicy znani są jako niebezpieczni i obdarzeni Trzy typy systemów segmentarnych:diabelska mocą, dawniej byli ludożercami. Ich kultura opiera się na leku i poczuciu 1) system segmentarny, który nazwać by można „czystym” występował u społeczeństw,zagrożenia, panuje wśród nich prawo pięści, ich formy społeczne wysoko stawiają zdradę i których struktura pokrywałą się z segmentacją terytorialną, a system polityczny zbudowanywrogość, jako pożądane cnoty. Gospodarka polega na uprawie ogrodowej i rybołówstwie. był na bazie lineaży agnatycznych, stanowiących jednostki pojedynczej strukturyPanuje tam matrylineaż. Małżeństwo można zawrzeć tylko z kimś z innej wsi, nie łagodzi to piramidalnej. Typem takiej organizacji miałyby być plemiona: Nuer, Tiv i Lughara. Grupyjednak wzajemnej wrogości między miejscowościami. Zaręczyny zwiera się w taki sposób, żehomogeniczne kulturowo, nie istniały w nich wyspecjalizowane instytucje wodzowskie, ateściowa tarasuje drzwi za którymi chłopak śpi z jej córką (chłopcy nie mogą sypiać we segmenty rodowe zachowywały dużą dozę autonomii.własnym domu, wiec sypiają gdzie się da, aż do momentu schwytania), od tego momentu 2) Ten system można nazwać „korporacyjnym” – nie zachodzi tu ścisły związek pomiędzychłopak musi pracować na rzecz domu żony. Małżeństwo przypieczętowuje wymiana darów strukturą terytorialną i lineażową. Źródło integracji tych grup tkwi w płaszczyźnie rytualnej imiędzy rodzinami. Zdrada jest normą, tak samo jak późniejsze awantury. Najważniejsze pokrewieństwie kongatycznym. Na poziomie politycznym łączy jednostki rzaczej śwadomośćcechy w małżeństwie; zazdrość, podejrzliwość, wyłączność własności. Religia polega na wzajemnych zobowiązań, wynikających z działania egzogamii oraz sojuszy religijnych. Typustaleniu pożądanych stosunków ze światem nadprzyrodzonym, magia służy rządzeniu nimi. ten występuje u ludów: Tallensi, Konkomba i Amba.Każdy ma swoje zaklęcia np. na rośnięcie bulw w ogródku, na sprowadzeni choroby na 3) Typ ten nazywany jest „agregacyjnym” lub „zrzeszeniowym” – występował wśród plemionrywala. Mnóstwo zaklęć złośliwych i na szkodę bliźniego. Są podejrzliwi, zawsze spodziewają zorganizowanych na bazie struktury lineażowej, z tym że „stosunki pomiędzy segmentamisię złych intencji ze strony innych. Nikt nie ujawnia stanu posiadania, aby nie wzbudzić terytorialnymi zwykle nie dają się w nich wyjaśnić poprzez odwołanie do wspólnej genealogiichciwości innych. Biorą udział w wymianie kula, ale traktują ja jako sprytne oszukiwanie tych agnatycznej.” W społeczeństwach tych jednostki polityczne złożone były z lineaży należącychz którymi się wymieniają. Każdy dobuańczyk, przynależy do swojego susu, czyli wioski do różnych rodów. Dodatkową cechą różniącą ten system od klasycznych systemówmatki i tam tez może być pochowany, rodzina ze strony matki ma większe prawo do żalu niż segmentarnych miało być ich zróżnicowanie etniczne i kulturowe oraz istnienierodzina małżonka zmarłego. Nagość i życie seksualne stanowią tabu. Całe istnienie jest walkąwyspecjalizowanych urzędów politycznych. Inna nazwa dla nich to: systemy policefaliczne.na śmierć i życie., gdzie wszystkie chwyty są dozwolone. Innym uczonym na którego wpłynęły badania Fortesa i Evans-Pritcharda był A. Southall,- Kwiakiutlowie, żyją u wybrzeży Alaski, są plemieniem bardzo zamożnym ich środowisko który w swojej pracy Alur Society, zakwestionował pogląd, iż systemy segmentarne, wobfituje w pożywienie i surowce naturalne. Główną cecha ich kultury jest rywalizacja o prestiżktórych władza rozposzona była pomiędzy wieloma grupami korporacyjnymi, w każdymspołeczny, Benedict określiła och kulturę mianem kultury dionizyjskiej. Są to ludzie dążący przypadku musiały być zdecentralizowane. Alurzy ugandyjscy byli przykładem dowodzącym,do podkreślenia swojego indywidualizmu, osiągnięcia osobistego sukcesu, skłonni że istnieją różne systemy polityczne, w których struktury lineażowe i państwoweprzeżywania silnych wrażeń. Własność rozumieli nie tylko jako własność rzeczy ale także jako współwystępują obok siebie. Typ ten został nazwany „państwem segmentarnym”.własność mitów, nazw, pieśni i przywilejów. Największym z tych przywilejów były tytuły Niezależnie od pojawiających się różnic w większości monografii, badacze zasadniczo bylirodowe, które dawały pozycję elity w plemieniu, były one dziedziczna własnością rodziny. zgodni w poniższych kwestiach:Gromadzili duże ilości bogactw, pieniędzmi były muszle lub miedziaki – grawerowane płytki 1) społeczeństwa pierwotne były doskonale zintegrowanymi całościami funkcjonalnymi, wmiedziane o niewielkiej wartości faktycznej. W uzyskiwani przywilejów ważne było których każdy element współdziałał z innymi służąc podtrzymywaniu ciągłości globalnegomałżeństwo, gdyż mężczyzna przekazywał swoje przywileje mężowi córki, u dużej mierze systemu społecznego,było ono transakcja handlowa. Panował tam patrylineaż. Za żonę należało zapłacić. Ich myśli 2) klasyczne wspólnoty plemienne były społecznościami acefalicznymi, złożonymi zkoncentrowały się wokół pomnażania swoich przywilejów a tym samym zwiększania prestiżu egalitarnych grup korporacyjnych,społecznego. Panuje tam zasada że za każdy podarowany przedmiot trzeba odpłacić z 3) grupy te zorganizowane były na bazie pochodzenia unilinearnego,nawiązką. Można było w ten sposób zawstydzić ofiarodawcę, ale można było tez zniszczyć 4) ich struktura zdominowana była przez segmentarny system lineażowy,własną własność, aby pokonać rywala. Ponieważ jeśli ktoś zniszczył na czyichś oczach 5) szeroko rozumiane pokrewieństwo stanowiło główny moderator całokształtu praktykiniesamowita ilość dóbr, ten drugi musiała zrobić to samo, aby wykazać że nie jest gorszy ani społecznej,biedniejszy. Istniał u nich system wymiany zwany potlaczem, wiązała się on z miedziakami. 6) strukturalna zasada opozycji komplementarnej zapewniała trwałą równowagę i spoistośćMieli szamanizm, który także traktowali jako drogę do uzyskiwania majątku. Po czyjejś społeczną.śmierci wyrażali swoje emocje bardzo silnie i drastyczni, nazywali je nawet szaleństwem po c) Teoretyczna konstrukcja przedmiotu badańczyjejś śmierci, często nawet zabijali kogoś z innego plemienia w ramach żałoby. Jednym z najbardziej charakterystycznych rysów funkcjonalizmu strukturalnego byłoSamobójstwo było akceptowane, ponieważ ci którzy je popełniali, z reguły utracili wcześniej podejście synchroniczne. W skrócie można powiedzieć, że synchroniczna interpretacjaswoja pozycje w społeczeństwie, a śmierć była lepsza niż życie w zniewadze. zjawisk społecznych oznaczała ignorowanie czynnika czasu. Badacze postulowali konieczność porzucenia ryzykownych spekulacji historycznych, co spowodowane było brakiem wiarygodnych źródeł na temat przeszłości ludów plemiennych. Twierdzili, że wyjaśnianie ludzkich działań i postaw nie należy poszukiwać w odległej przeszłości, lecz jedynie w ich współczesnym kontekście. Wg nich zrozumienie teraźniejszości nie wymagało odwoływania się do historii, a dla wytłumaczenia obecnego stanu rzeczy niepotrzebne było rekonstruowanie etapów ewolucji. Mimo niewątpliwej korzyści jaką było odrzucenie spekulowanej pseudohistorii, podejście synchroniczne również pociągało za sobą negatywne konsekwencje poznawcze. Zdaniem Wolfa potępienie historii, hamowało zadawanie pewnych pytań o to , w jaki sposób dochodziło do powstania warunków obserwowanych na zastałym terenie. Nacisk na badanie funkcjonalnych wnętrz kultury stawał się przeszkodą w badaniu ich powiązań z siłami zewnętrznymi. Innym czynnikiem, który prawdopodobnie przyczynił się do wykreowania wizji akcentującej trwałość i równowagę systemów społecznych, mógł znajdować swe źródło w biografiach czołowych antropologów. Wielu z nich pochodziło sposa Wielkiej Brytanii, co zdaniem Leacha, może tłumaczyć ich szczególną skłonność do opowiadania się po stronie stabilnego i zrównoważonego modelu. Badacze-imigranci opowiadając się po stronie teorii uznającej