Отворен пристап во универзитети и истражувачки институти

Отворен пристап Ирина Шумадиева Фондација Метаморфозис www.metamorphosis.org.mk

Што е отворен пристап? www.metamorphosis.org.mk
Спој на една стара традиција и нова технологија – јавно добро
желба за објавување без финансиска надокнада + интернет = електронска дистрибуција на литература од научно-истражувачки списанија, бесплатен и неограничен пристап

Под отворен пристап во литературата се подразбира нејзина трајна , бесплатна достапност на јавниот интернет , со дозвола корисниците да читаат , преземаат , копираат , дистрибуираат , печатат , пребаруваат или да поставуваат врски до целосните текстови на овие написи, истите да бидат индексирани од страна на пребарувачите, да бидат додадени како податоци во софтвер или да се користат за каква било легална намена, без финансиски, законски или технички бариери освен оние кои се неразделни од пристапот до самиот интернет.
Што е отворен пристап? (2) www.metamorphosis.org.mk

Авторот и сопственикот на авторските права дава:
бесплатно, неотповикливо, широко достапно и доживотно право за пристап до трудот
лиценца за копирање, користење, дистрибуција, пренесување и јавно прикажување на трудот
право да се прават и дистрибуираат изведени дела во кој било дигитален медиум за каква било одговорна цел
соодветно да се припишува авторството
право да се прават мал број на печатени копии за лична употреба
Комплетна верзија од трудот и сите дополнителни материјали, заедно со копија од дозволата во погоден стандарден електронски формат се доставува веднаш по првичното публикување во најмалку едно онлајн складиште.
Што е публикација со ОП? www.metamorphosis.org.mk

Што не е отворен пристап?
Не е самостојно издаваштво
Не е начин да се заобиколат рецензиите и публикациите
Не е второкласно, евтино издаваштво
Не ја подразбира литературата за која авторите очекуваат да бидат платени
www.metamorphosis.org.mk

Почетоци на отворениот пристап
Иницијатива за отворен пристап – конференција во Будимпешта организирана од Институтот отворено општество, декември 2001 г.
 еден од најважните историски и решавачки моменти во историјата на движењето за отворен пристап
До октомври 2006 г. – 375 организации и 4 241 лице
Денес: 512 организации и 5 127 лица

Која литература треба да биде со отворен пристап?
Од научно-истражувачки списанија
Нерецензирани трудови пред печатење
Резултати од научни истражувања
Необработени податоци и метаподатоци
Изворни материјали
Дигитални претставувања на визуелни графички материјали
Мултимедијални материјали

2 стратегии за отворен пристап www.metamorphosis.org.mk Фотографија: Eduardo Muriedas

Што е складиште/архива?
Содржи резултати од истражувања
Има протокол за објавување на написите
Институционални
Над 1 400 складишта во светот
Последниве 3 години бројот се зголемува просечно за 1/ден
статистика и локации на:
http://roar.eprints.org и http://www.opendoar.org
Централизирани – базирани на област

Мапа на сите складишта www.metamorphosis.org.mk http://maps.repository66.org

DSpace
Софтвер со отворен код
Над 700 употреби во повеќе од 70 земји
Локализирана виртуелна машина
www.metamorphosis.org.mk http://metamorphosis.mk/dspace

Пребарување на содржини со ОП
Google и други пребарувачи
Пребарување на одредено складиште според автор или други параметри
Врски до веб-сајтови и блогови на научниците/истражувачите

Предности на отворениот пристап
Видливост - влијание
Пребарување
Цитирање
Поголема читаност
Заштеда на време
Заштеда на пари
Помалку шанси за плагирање
Долговечно одржување
Напредок на научната дејност

Кој има корист од ОП?
Научниците/истражувачите
Истражувачките институции
Надворешните истражувачки фондови
Науката и студентите
Народот
Општеството

„ Како што повеќе трудови се поставуваат и повеќе научници ги користат складиштата, така времето помеѓу поставувањето на написот и цитирањето на написот од други, драматично се намалува од година во година. “
- Тим Броди
Влијание на отворениот пристап www.metamorphosis.org.mk

Влијание врз стапката на цитирање
Бесплатниот онлајн пристап за три пати го зголеми степенот на цитирање од трудови од областа на компјутерската наука – Стив Лоренс, 2001
Отворениот пристап може двојно да ја зголеми читаноста – Мајкл Куртс, студија за литература од астрономијата
Зголемен степен на цитирање на дела од повеќе дисциплини ( филозофија , политичка наука, електрично и електронско инженерство, математика, економија , применета математика, социологија, екологија ), разни студии

www.metamorphosis.org.mk Процентуален пораст на цитирање со отворен пристап Опсег = 36%-200% (Податоци: Стивен Хамад и соработниците) Физика Психологија Образование Бизнис Биологија Социологија Право Менаџмент Економија Здрав. науки Пол. науки

Доколку немате институционално складиште... www.metamorphosis.org.mk http://www.depot.edina.ac.uk

ПРАШАЊА И ОДГОВОРИ www.metamorphosis.org.mk ?

Што е разликата помеѓу литература со ОП и дигиталната, бесплатно достапна литература?
Дигиталната, бесплатно достапна литература не поставува финансиски пречки, но поставува барања за регистрација, ограничувања со авторски права и со лиценци, немање права за повторна употреба...
Ако од вас се бара да се регистрирате, да дадете IP адреса, или да прифатите лиценца, ова не е отворен пристап .

Дали отворениот пристап е компатибилен со авторските права ?
Комплетно
Законот за авторски права му го дава на сопственикот на авторското право правото да го направи пристапот отворен или ограничен.

Ако написите се лесно достапни, нели плагирањето ќе стане поедноставно?
Напротив
Отворениот пристап прави плагирањето да биде поопасно за извршување.
Иако отворениот пристап го олеснува плагирањето, тие плагијати потекнуваат само од извори со отворен пристап.
Плагијатите од другите извори, можеби нема ни да бидат откриени.
Плагирањето од извори со отворен пристап е исто така и најлесно за откривање .

Дали ОП е компатибилен со печатеното издаваштво ?
Комплетно
Отворениот пристап е онлајн пристап, но тој не го исклучува пристапот до печатените изданија од истите дела.
Отворениот пристап е бесплатен за читателите, но не го исклучува пристапот со плаќање за печатени изданија од истите дела.
За некои издавачи, пристапот преку печатени изданија може да го исклучува отворениот пристап, но за спротивното, никогаш не се јавува потреба.

Дали ОП е компатибилен со високите стандарди и квалитет ?
Комплетно
Истите фактори кои бараат високи стандарди и висок квалитет за традиционалните научни изданија, можат да се пренесат со истите ефекти во литературата со отворен пристап.

Дали е тешко да се постави напис во складиште?
Воопшто
постапката е многу едноставна
серија чекори: пополнување на податоци за: името на авторот, институцијата, типот на написот, дали е рецензиран и сл. и поставување на документите
истражувачите сметаат дека процесот е релативно лесен
трае неколку минути

Метаморфозис и ОП
Во минатото:
презентации, иницијативи, водич, настани
Денес:
презентации
превод и адаптација на технички и ресурси за само-едукација на македонски и албански јазик
обуки за користење на софтвер за архивирање на документи со отворен пристап
Цел: конструктивна примена на дигиталните технологии за подигнување на квалитетот и квантитетот на е-содржини во Македонија

БЛАГОДАРАМ ЗА ВНИМАНИЕТО! www.metamorphosis.org.mk [email_address]

http://www.slideshare.net	100
http://it.com.mk	51
http://www.metamorphosis.org.mk	36
http://metamorphosis.mk	24
http://metamorphosis.org.mk	20
http://www.metamorfozis.org.mk	4
http://www.metamorphosis.net.mk	3
http://www.it.com.mk	2
http://kauza.mk	1
http://webcache.googleusercontent.com	1
http://pizda.xen.exoware.net	1

Отворен пристап во универзитети и истражувачки институти

by Metamorphosis on Mar 16, 2010

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

11 Embeds 243

Statistics

Отворен пристап во универзитети и истражувачки институти — Presentation Transcript