Sistemi i raportimit financiar

6,030 views
5,728 views

Published on

Sistemi i raportimit financiar

Published in: Business
0 Comments
5 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
6,030
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
15
Actions
Shares
0
Downloads
164
Comments
0
Likes
5
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Sistemi i raportimit financiar

  1. 1. UNIVERSITETI I PRIZRENITProf.Dr. Hysni TERZIUSISTEMI I RAPORTIMIT FINANCIAR(teori, parime, kocepte, metoda, modele, sisteme , zbatime)Pjesë nga trajtimet e sistemeve të raportimeve financiare“Kontabiliteti i informatizuar” Prof.Dr. Harullah Gorani, 2007, “Kontabiliteti Financiar, Prof.Dr. SkenderAhmeti 2007,“Analiza e pasqyrave financiare” Prof.Ass.Dr. Ingrid Shuli dhe Dr.Rezata Perri 2008,PRIZRENË, 2012
  2. 2. SISTEMI FINANCIARPërkufizimi i"Sistemit Financiar"Një sistemfinanciar mundtë përcaktohetnë nivel global, rajonal apo firmëtë veçantë.Në njëshkallërajonale, sistemi financiarështësistemiqë mundësonhuadhënësvedhehuamarrësvepërfondet ekëmbimit. Sistemi global financiar ështënë thelbnjë sistemmë i gjerërajonalqëpërfshintë gjithainstitucionet financiare,huamarrësitdhehuadhënësitbrendaekonomisë globale.Investopediashpjegon"sistemi financiar"Nuk janëkomponentetë shumtaqë e përbëjnësistemin financiar tëniveleve të ndryshme: Brendanjëfirmë,sistemi financiarpërfshin të gjithaaspektet efinancave. Për shembull, kjo do tëpërfshijëmasatë kontabilitetit, të ardhurat dhe shpenzimet, oraret epagave dhebilancineverifikimit.Sistemetrajonalefinanciaredo të përfshijnëbankat dheinstitucionet etjerafinanciare,tregjeve financiare,shërbimefinanciare nënjë pamjeglobale, sistemet financiaredotë përfshijëFondinMonetar Ndërkombëtar, bankat qendrore, Banka Botërore dhebankat emëdhaqë kane kreditimin jashte shtetit.Sistem financiar (ang.:Financial system ) janë procedurat për përgatitjen, regjistrimin dheraportimin e informacionit të besueshëm për sa u takon transaksioneve financiare dhe ngjarjeveekonomike.Në sektorin e financës, sistemi financiarështësistemiqë lejontransferimin eparavenë mestëkursimtarëve(dheinvestitorët) dhe huamarrësit.Një sistemfinanciarmund të veprojënë nivelglobal, rajonal apo firmëtë veçantë.Gurusamy, shkruar në Financial Servicesdheekapërshkruaratë site përbërë nga"një grup i ndërlidhurngushtëkomplekse dheinstitucionetfinanciare, tregjet, instrumentet, shërbimet, praktikatdhe transaksionet."SipasFranklinAllen dheDouglasGalesistemi i financave eshte: "Sistemet financiarejanë vendimtare përalokimin e burimevenë njëekonomimoderneAtakananalizuarkursimetshtëpiakepër sektorin ekorporatave dheshpërndarjen efondevetë investimevemidisfirmave;. Ata lejojnëzbutjenintertemporale konsumitnga familjetdheshpenzimevenga firmat, dhe ato mundësojnëfamiljetdhe firmattërrezikuara,këto funksionejanë tëzakonshme përsistemetfinanciare tëekonomivemë të zhvilluara. Megjithatë,formaekëtyresistemeve financiarendryshon gjerësisht. "Shërbimet financiarejanë shërbimetekonomiketë ofruara ngaindustria efinancave, e cilapërfshinnjëgamë të gjerë tëorganizatave qëmenaxhojnëparatë, duke përfshirë edhe unionet ekreditit, bankat, kompanitë e kartës së kreditit, kompanitë e sigurimeve, kompanitë e financavetë
  3. 3. konsumit,Ndërmjetësittë aksioneve, fondeve të investimevedhedisandërmarrjeveshtetëroresponsorizuara.Sitë vitit 2004,industria eshërbimevefinanciarepërfaqësuar20% tëkapitalizimittë treguttëS& P500në Shtetet e Bashkuara.Historiae shërbimeve financiareTermi "shërbimefinanciare"u bëmë e përhapurnë Shtetet e Bashkuarapjesërisht sirezultatiGramm-Leach-Bliley Aktittëviteve 1990, i cili mundësoilloje të ndryshme tëkompanive qëoperojnënë industrinë financiareamerikanee shërbimevenë atë kohëqë të bashkohet.Kompanitëzakonisht kanëdy qasjetë ndryshmepër këtë llojtë ri tëbiznesit.Njëqasje e tillë dotëjetënjë bankëqë thjeshtblennjë kompani esigurimit osenjë bankë investimesh,mbanmarkaveorigjinale tëfirmës sefituar, dhe shtonblerjenpër kompaninëe tijthjesht përtëdiversifikuartë ardhurate veta. JashtëSHBA(p.sh., në Japoni), shërbimet jo-financiarejanëlejuarbrenda kompanisëqë mbajnë.Në këtë skenar,çdo kompaniende duketepavarur,dhe kaklientëte saj, etj në stilintjetër,një bankëthjesht do tëkrijojëndarjen esajbrokerimiosendarjene sigurimitdhe përpjekjepër të shiturkëto produktepër klientëtevetaekzistuese,me stimuj përtë gjitha gjëratme njëkompani.Raportimi financiarështë në dispozicion përpërdoruesit eautorizuare ndara, departamentitqendrordheadministrativepërmesnjë sistemidepotë dhënave. Raportimi objektit tëIntegruar(IRF) ofronqasjepër të raportuarpaketa qëpërmban të dhënatnga sistemifinanciar iUniversitetit, FAS,dukepërfshirëlibrin ePërgjithshme dheNdërmarrja(GL dheSL)dukepërdorurmjetObjekteBiznesit.IRFaktualishtofron qasje nëmë shumë se12vjetë të dhënavetëdetajuarafinanciaredhe më shumë se22vjetefundvitit te mbyllurfinanciarisht.IRFmundësonpërdoruesvepër të kandiduarpara-ndertuarpyetjeqë lejojnëata që tëhyjnëvargjetspecifikedatadhenumrat ellogarisë financiare(përshembull)tëkufizojnërezultatetpër nevojat e tyre.F9është njësoftëareRaportimifinanciarkërkesë qëlidhdinamiketë përgjithshmetë dhënatelibritnëMicrosoftExcelpërmespërdorimit tëqelizavetë bazuara nëformulafinanciare,magjistarët,dhe mjetete analizëspër të krijuar raporteqë mund te llogariten .Sistemi i Raportimit Financiar(SNRF) është projektuar për të lejuarshqyrtimineperformancësfunksionaletëmëdha amerikanetë energjisëprodhimin ekompanivenë total, sidhengafunksionet specifikedhe zonatgjeografike tëoperacionit.Oraret eraportimit financiartëmarrë të dhënambi të ardhurat, shpenzimet, dhe fitimet, duke treguarrrjedhatfinanciaredhekarakteristikate performancës. Përveç kësaj, FormaVNM-28 grumbullon të dhënabilancit(dmth.,
  4. 4. Acumulated, prona e bimëve, dhe pajisje, etj), së bashku me të dhënat përinvestime të rejanëkëtollogari. Për të plotësuartë dhënatfinanciare, një seri eorarevestatistikorejanë të përfshirapër tëgjeturmodeletë aktivitetit fizikdhe për të vlerësuarmarrëdhëniet edisafizike/financiare.Sistemi global financiar (GFS) është sistemi financiar i përbërë nga institucionet dherregullatorët që veprojnë në nivel ndërkombëtar, në krahasim me ato që veprojnë në nivelkombëtar ose rajonal. Lojtarët kryesorë janë institucionet globale, siç janë Fondi MonetarNdërkombëtar dhe Banka për Rregullime Ndërkombëtare, agjencitë kombëtare dhedepartamenteve qeveritare, p.sh., bankat qendrore dhe ministritë e financave, institucionetprivate që veprojnë në shkallë globale, p.sh., bankat dhe fondet gardh, dhe rajonale institucionet,p.sh., Eurozona.Mangësitë dhe reforma e GFS janë diskutuar nxehtësisht në vitet e fundit.Historia e institucioneve financiare duhet të jenë të diferencuara nga historia ekonomike dhehistorinë e parave. Në Evropë, ai mund të ketë filluar me shkëmbimin e mallrave te parë, Brugesbursa në 1309 dhe financierët e para dhe bankat në 15-17 shekuj në Evropën Qendrore dhePerëndimore. Te financierët e parë globale Fuggers (1487) në Gjermani, kompania e parë eaksioneve në Angli (Kompania Rusia 1553); parë në tregun valutor (Exchange Royal 1566,Angli), këmbimit të aksioneve të parë (Stock Exchange 1602 Amsterdam).Pikat kyçe në historinë e institucioneve financiare janë Standard Gold (1871-1932), themelues iFondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) dhe Banka Botërore në Bretton Ëoods 1944, dhe braktisjae kursit të këmbimit fikse në vitin 1973.RAPORTIMI FINANCIARNjë diskutim i shkurtër i Raportimit FinanciarNjë objektiv parësor i çdo sistemi të kontabilitetit financiar është që të sigurojë të saktadeklaratat financiare në kohën e duhur. Një ankesë e shpeshtë është se një produkt nuk do tëprodhojë llojin e raporteve financiare qënjë kompani dëshiron. Megjithatë, duke pasur parasyshrëndësinë e raportimit financiar, përdoruesit zakonisht dështojnë që plotësisht të marrin nëkonsideratë aftësitë e raportimit financiar, në vlerësimin e produkteve.Kur është fjala për raportimin financiar, shumë produkte softëare të kontabilitetit përfshijnë dypalësh të treta, produkteve-FRX dhe Crystal Reports-në paketat e tyre në vend se ku zhvillohen.Dhe në vitet e fundit këto dy produkte janë bërë standardet e industrisë. Dy punojnë me mëshumë se 25 paketave softëare të kontabilitetit të lartë. Pra dominuese është FRx Microsoft që
  5. 5. disa produkte, të tilla si Great Plains Dinamika, Platinum për Ëindoës nga nxehtë dhe SolomonIV, mbështetet në atë si mjet kryesor të tyre të raportimit financiar.Kur është fjala per vlerësimin softëare, ju duhet të pyesni nëse ajo punon me FRX ose, nëse kjonuk ndodh, a built-in modul ekspozitave tipare të krahasueshme. Këtu janë disa nga aftësitëkryesore të FRX: Prodhon pasqyra financiare me deri në 256 kolona. Linke të dhënat financiare ose nga një librit të përgjithshëm ose produkte të tjera të tilla sizbatimi i bazave të dhëna Krijon llogaritje të tilla si shpenzimet e ndara sipas njësive të prodhuara. Prodhon pasqyrat financiare te përkohshe - sikur të gjitha OKB-transaksione qe jane postruar Dërgon e-mail raporte direkt për përdoruesit të largët nga raporti preëiu Trajton llogaritje komplekse të tilla si kushtëzuar nëse-është deklarata. Krahason të ardhurat dhe shpenzimet për shifrat e departamenteve të ndryshme duke krijuarkrah për krah raporte. Operon në një mjedis klient-server.Aq i fuqishëm sa është, FRx kryesisht ofron aftësive superiore raportimi vetëm nga moduli ilibrit kryesor, ajo nuk është projektuar për nxjerrjen e të dhënave me lehtësi nga modulet e tjera.Kjo është e forte e Crystal Reports. Është madhështor në nxjerrjen dhe raportimin etransaksioneve nga të gjitha modulet. Për shembull, ajo mund të prodhojë një sërë etiketat epostimeve për të gjithë shitësit që kanë marrë më shumë se $ 600 për një vit, por nuk arriti tësigurojë numrin e duhur të identifikimit të tatimpaguesit. Ashtu si FRX, Crystal Reports punonme shumë prej paketave softëare të kontabilitetit të lartë. Disa produkte të tilla si MAS MAS 90dhe 500 kanë shkuar edhe aq larg sa për të përdorur Crystal Reports për të zhvilluar të gjitharaportet e saj modul.Gjatë viteve, unë kam hasur shumë klientë të cilët mendonin që ata kishin për të zëvendësuarprogramet e tyre të kontabilitetit për shkak të raportimit të pamjaftueshëm financiar. Një numërprej tyre, megjithatë, zgjidhur atë problem thjesht duke shtuar FRX dhe Crystal Reports.Raportet vlerësimNjë tjetër aspekt i rëndësishëm i raportimit financiar është ndërtuar në raport. Fatkeqësisht,softëë eii kontabilitetit dhe të palëve të treta zhvilluesve të aplikimit ose të injorojë këtë funksionose nuk japin atë që meriton vëmendje. Shumë shitësit thonë se ata ofrojnë ndërtuar nëraportimin raport, megjithatë, sipas mendimit tim, numri i raporteve shumica e tyre që ofronështëmjaftueshëm e veshtire
  6. 6. Një nga produktet e pakta që do ta drejtonte në mënyrë adekuate këtë nevojë është BusinessËorks Gold-. Secili nga modulet e saj përmban një funksion flash raport që përmbledh raportetkyçe financiare dhe thekson informacion kyç. Librin iPërgjithshëm tregon 20 treguesit kyç përperiudhat e mëposhtme: aktuale, viti-deri te-date dhe para-vjeçare, gjithashtu janë shitjet historitëdhe shumat e bilancit për 24 muajt e fundit. Në çdo kompani, është e rëndësishme për tëmenaxhimit për të marrë një paketë të pasqyrave financiare të paktën çdo muaj, të plotë meraportin financiar.Një foto është me të vërtetë me vlerë një mijë fjalë, por kjo është ndoshta vlen disa mijëra numra.Ju duhet të kontrolloni për tu siguruar që ju jeni duke konsideruar paketa mund të konvertohetnumrat në grafikë.Shumë produkte softëare të kontabilitetit kanë aftësinë për të njoftuar përdoruesit kushteve tëparacaktuara financiare. Me të tillë një funksion i ZKF mund të krijojnë llogaritje të thjeshta qësoftëare i kontabilitetit te vazhdoje krahasimin kundër një vlerë paraprake. Për shembull, njëZKF mund të krijojë llogaritje të tingëllojë një alarm në qoftë se të holla në dorë bie nën $100,000, marzhi bruto bie nën 20% ose numrin e ditëve në inventar tejkalon 80. Në shumicën erasteve, nuk ka asnjë kufizim për numrin e shkaktuar që mund të krijohen.ProSeries ACCPAC, për shembull, jo vetëm që monitoron ngjarjet me porosi, por ajo mund tëlajmërojnë menagjeret duke dërguar e-mail e tyre.4.3.RAPORTIMI I TË ARDHURAVE DHE I SHPENZIMEVE Të gjitha kostot dhe shpenzimet e bëra në krijimin e të ardhurave, duhet të njihen në të njëtënperiudhë raportuese sikurse edhe të ardhurat që lidhen me to. Ky proces i përputhjes sëshpenzimeve me njohjen e të ardhurave përcakton shumën e të ardhurës neto të raportuar nëraportin financiar në të njëjtën periudhë raportuese. Termi “të hyra” shpesh këmbehet me termin “të ardhura”. Të hyrat përfshijnë edhe të ardhuratdhe perfitimet që dalin nga transaksionet jashtë veprimtarive të zakonshme të ndërmarrjes. Përshembull, për një ndërmarrje, aktivitetet kryesore të biznesit përfshijnë blerjen dhe rishtijen elapsave. Të ardhurat nga shitja e lapsave ishin 30.000€, kurse ndërmarrja realizoi edhe njëpërfitim prej 4.000€ nga shitja e disa kompjuterëve të saj të zyrave, të cilët ka për qëllim t‟indërrojë me modele më të reja. Të hyrat e ndërmarrjes ishin 34.000€. Shtrohet pyetja: ҫ farë janë të ardhurat dhe shpenzimet?
  7. 7. E ardhura shpreh rrjedhjen e aseteve nga shpërndarja apo prodhimi i mallrave, kryerja eshërbimeve apo veprimtarive të tjera që një kompani e caktuar është në gjendje të bëjë brenda njëperiudhe të caktuar kohore fiskale. E ardhura regjistrohet kur plotësohen dy kritere kryesore: - Procesi i fitimit kryesisht është i kompletuar, përgjithësisht shitja është bërë apo shërbimi është kryer, - Paraja gjithashtu është e grumbulluar apo grumbullimi është shtyrë me arsye. Kjo figurë në vijim sqaron parimin e përputhjes: Fillimi i periudhës Fundi i periudhës Së raportuar Të ardhurat e njohura së raportuar = E ardhura neto e periudhës së raportuar Shpenzimet e përputhuraTë ardhurat e njohura- Shpenzimet e përputhura = E ardhura neto për periudhënSi mund të ndahen të ardhurat? - Në shumicën e rasteve të transaksioneve të shitjes, e ardhura njihet në momentin kur mallrat I kalojnë blerësit (konsumatorit). - Ka raste kur kompania merr para për mallrat dhe shërbimet, edhe pse ato nuk janë dhënë në këtë koment, port ë do jepen në të ardhmen. Kjo formë e të ardhurës njihet si e ardhura e pafituar. - Rasti I kundërt është me të ardhurat e mëvonshme, të cilat paraqesin shuma të përfituara, por që nuk janë arkëtuar në të holla pasi që nuk është maturuar ende afati I pagesës. P.sh., kompania shet mallra apo shërbime me kusht që kompania blerëse të paguajë pas dy muajsh. N fund të vitit, kompania vërteton se këto të ardhura të fituara, a janë mbledhur apo regjistruar. Nga aspekti i raporteve financiare , e ardhura mund të jetë edhe:
  8. 8. E ardhura operative,që paraqet një total të reflektuar nga e ardhura nga shitja e produkteve apo e shërbimeve të kompanisë të redaktuar nga shpenzimet operative apo kostoja e prodhimit të këtyre produkteve apo shërbimeve. E ardhura jooperative,që paraqet një nëntotal, të reflektuar nga e ardhura apo fitimet nga veprimtaritë që nuk janë të rregullta, të reduktuara nga shpenzimet dhe humbjet e natyrës së njëjtë.Shpenzimet janë derdhjet apo shfrytëzimi I aseteve; shkaktimi I detyrimeve nga shpërndarja apoprohdimi I mallrave, kryerja e shërimeve apo I veprimtarive të tjera, që një kompani e caktuarështë në gjendje të bëjëbrenda një periudhe të caktuar kohore fiskale. Në kontabilitet, shpenzimetmund të paraqiten si: - Shpenzime rrjedhëse që rezultojnë kur shpenzimet njihen para pagesës së parave, - Shpenzimet të parapaguara, të cilat shprehin një llogari asetesh që identifikojnë një llogari asetesh që identifikojnë një burim qëështë paguar, por nuk është përdorur ende. - Shpenzime të përbartura ( të shtyra)- janë shpenzime për sistemime vlerore, që pasqyrohen në anën e djathtë të një ekuacioni kontabël ( pasiv të një bilanci të një kompanie). Konsistojnë në zbritjen nga të ardhurat në vitin paraprak, por që në fakt paguhen në vitin që vjen. P.sh., shpenzimet e energjisë elektrike të përdrorura deri më 31 dhjetor, në fakt paguhen në muajin janar. Ato janë shpenzime që I përkasin vititn të kaluar, pavarësisht se paguhen në vitin që vjen.Diferenca në mes të ardhurave dhe shpenzimeve mund të paraqitet përmes fitimeve apohumbjeve, por edhe përmes të ardhurës neto.Fitimet paraqesin rritje në ekuitet (asete neto) nga transaksionet, ngjarjet periferike apo tërastësishme.Humbjet paraqesin zbritje në ekuitet (asete neto) nga transaksionet apo ngjarjet periferike apo tërastësishme.E ardhura neto paraqet ndyrshimin në ekuitet të kompanisë gjatë periudhës nga transaksionetapo ngjarjet dhe rrethanat e tjera, duke përjashtuar relacionet e njëjta të periudhës apraprake, sidhe investimet e bëra nga pronarët apo duke ua shpërndarë atyre.Ajo llogaritet nga diferenca nëmes të ardhurës dhe shpenzimeve. Zakonisht është e njohur si fitim neto apo profit apo nëseështë vegativ si humbje neto.
  9. 9. RAPORTIMI I NDRYSHIMEVE NE GJENDJEN FINANCIARE1. Pasqyra e ndryshimit të gjendjes financiare Për të gjykuar në lidhje me rezultatin financiar të njësisë ekonomike si dhe ndikimin e faktorëve kryesorë mbi të kontabilisti ndërton edhe pasqyrën e lë vizjes së kapitalit. Kjo pasqyrë jep infromacion të zbërthyer në lidhje me masën e ndikimit të aktivitetit të biznesit, pra të të ardhurave dhe shpenzimeve, mbi kapitalin e pronarit si dhe masën e ndikimit të ndryshimit të interesave të pronarëve se nga tërheqjet dhe investimet në kapitalin e njësisë . Por megjithatë pasqyrat e mësipërme nuk sigururojnë të gjithë infromacionin e nevojshëm për pë rdoruesit për të parë dhe gjykuar në lidhje me të gjitha faktorët që kanë ndikuar gjatë një periudhe në rezultatin e njësisë . Për të gjykuar ne lidhje me ndryshimet qe pason gjendja financiare e biznesit, ka rendesi te dihet dhe si është zhvilluar aktiviteti financues dhe investues i biznesit. Aktiviteti injë biznesi mund te shihet si një cikel i panderprere investimesh, perfitimesh dhe riinvestimesh. Investimet e bera ne aktivet afatshkurtra perfitohen dhe riinvestohen brenda një cikli te aktivitetit te biznesit. Pra nevojat kryesore për kapital biznesi i siguron prej këtij aktivite. Nese biznesi nuk arrin që t‟I riktheje ne formen fillestare monetare investimet e bera, pra te mos rimarre parate ne kohen e duhur per shlyerjen e detyrimeve të tij, ai mund të kekroj borxh ose te gjeje para prej burimeve të tjera, me që llim të vazhdoje aktivitetin e vet. Përdoruesit e pasqyrave financiare dhe sidomos kreditoret dhe pronaret e biznesit, janë shum të interesuar që të dinë se nga janë siguruar fondet e nevojshme të biznesit dhe si janë pë rdorur ato prej tij. Kjo u krijon atyre mundesine qe te dine, p.sh. nese shoqëria ka zhvilluar një aktivitet normal që ishte ne gjendje të prodhonte fondet e nevojshme për pagimin e dividendeve apo jo, nëse ajo ka marrë hua për aktivet afatgjata apo jo, nëse është rritur apo jo aftësia paguese e biznesit, etj. Ky infromacion iu vlen atyre për të kuptuar gjendjen e vërtetë financiare të biznesit. Në kërkim të rrugëve për gjetjen e mjeteve dhe formave më të përshtatshme të infromacionit kontabël, kontabilistet rekomnadojnë ndërtimin e një pasqyre tjetër financiare. Kjo pasqyre mund të quhetPasqyra e ndryshimit të gjendjes financiare ose thjesht Pasqyra financiare apo Pasqyra e fondeve. Ajo përbën një pasqyrë të rëndësishme që kompleton pasqyrat financiare të nevojshme për sigurimin e një infromacioni të plotë mbi aktivitetin e biznesit. Kjo pasqyrë siguron infromacion në lidhje me aktivitetin investues dhe financiar të biznesit, pra se nga ai i ka siguruar fondet dhe si i ka pë rdorur ato. Ajo vë në dukje dhe faktin në se biznesi ka prodhuar ose jo fonde nga kativiteti i tij gjatë periudhës kontabël. Ajo përcakton dhe pozicionin financiar të biznesit gjatë periudhës. Pasqyra e fondeve pasqyron burimet dhe përdorimet e fondeve nga biznesi gjatë një periudhe kontabël. Këtu lind nevoja që të bëhet një sqarim në lidhje me konceptin e fondeve. Në kontabilitet ky term ka një kuptim më të gjerë . Aipërfshin te gjitha rezervat financiare që rrjedhin nga transaksionet e brendshme dhe të jashtme të biznesit, në formë monetare ose jo në formë monetare.Termi “fonde” nuk duhet të ngatrrohet me parate që ka në dispozicion ose që siguron biznesi gjatë një periudhe. Ky concept i gjerë i fondeve siguron marrjen e një infromacioni me kuptimplotë se prej nga kanë ardhur fondet (burimet) financiare të biznesit dhe si janë përdorur ato gjatë periudhës. Kontabilistet i shohinfondet e pritshmetë biznesit si kapitalin punues të tij (ëorking capital). Kapitali punues llogaritet si tejkalim i aktiveve afatshurtra nga detyrimet afatshurta.
  10. 10. Siҫ dihet, gjatë ҫ do cikli të aktivitet të biznesit, aktivet afatshurtra e ndryshojnë formën e tyre fillestare duke u shëndrruar në formë monetare. Këto para përdoren para së gjithash për shlyerjen e detyrimeve afatshurtra të biznesit. Pjesa tjetër që tejkalon detyrimet afatshurtra, konsiderohet si rezerve likuide apo fond i pritshëm ( i arketueshëm). Kjo pjesë e fondeve, që kontabilistet e quajnë kapital punues, mund të përdoret nga biznesit për që llimet të ndryshme, si p.sh. për investime afatgjata, për shlyerjen e detyrimeve atagjata, për shpërndarjen e dividendeve, etj. Por pjesa më e madhe e tij përdoret për të plotësuar nevojat për ciklin e ri te aktivitetit të biznesit. Rritja e kapitalitpunues në një periudhë kontabël tregon se gjatë kësaj periudhe është siguruar kapitali punues më tepër se sa ai qe është përdorur për qëllime të ndryshme të biznesit dhe e kunderta. Pra rritja e kapitalit punues sjell rritjen e fondevetë biznesit dhe anasjelltas.Por fondet e biznesit sigurohen edhe nga burime të jashtme të tij i cili përkufizohet si aktiviteti financues i tij. Të gjitha fondet e siguruara nga burimet e brendshme dhe të jashtme të shoqërisë përdoren për aktivitetin e saj afatshkurtër si dhe për aktivitein investues të saj. Pasqyra e ndryshimit të gjendjes financiare (e fondeve) të biznesit duhet të sqarojë të gjitha aspektet e rëndësishme të aktivitetit të tij financiar dhe investues, pavarësisht nëse preken direkt ose jo mjetet monetare apo elemente të tejrë të kapitalit punues. Një pasqyrë tipike e ndryshimeve të gjendjes financiare (pasqyra e fondeve) në përgjithësi përbë het nga dy pjesë kryesore:1- Sigurimi I burimeve (fodeve) financiare, në të cilën tregohet se nga janë siguruar fondet financiare të biznesit. Fondet finanaciare mund të sigurohen nga disa drejtime si p.sh. nga fitimi i aktivitetit normal të biznesit, nga rezultatet të jashtëzakonshme, etj. si dhe nga drejtime të tjera të sigurimit të tyre, pra nga aktiviteti financues I shoqërisë si huat, obligacionet, kontributi me kapital i pronarëve etj.2- Përdorimi i burimeve (fondeve) financiare, në të cilë n tregohet se ku janë përdorur fondet financiare të siguruara gjatë periudhës. Këto fonde mund të përdoren për pagimin e dividendë ve, për bërjen e investimeve, shlyerjen e huave, etj. Ndryshimet e gjendjes financiare të biznesit rezultojë prej:1- Ndryshimeve të kapitalit punues2- Prej ndryshimeve të tjera që s‟prekin kapitalin punues Raportet e brendshme financiare Që shfrytëzohen nga ata që drejtë për drejtë, nga dita në ditë janë të kyҫ ur në operacionet biznesore të ndërmarrjes. Në fjalorin e biznesit, ky grup i njerëzve njihet me emrin “menaxhmenti” apo edhe shfrytëzues të brendshëm të infromatave siҫ janë : pronarët, menaxherët dhe punëtorët, auditorët e brendshëm, zyrtarë të buxhetit, kontrollorët etj, dhe ka të bëjë me fushën e kontabilitetit të quajtur “kontabiliteti menaxherial”. Menaxherët dhe ekzekutuesit tejrë që punojnë brenda kompanisë kanë qasje në informatat e specializuara të kontbailitetit menaxherial e të cilat nuk janë në dispozicion për shfrytë zuesit e jashtëm. P.sh. menaxhmenti i ndërmarrjes “REX” ka të dhënat detale të përgatitura nga kontabilitetit menaxherial mbi atë se sa me saktësi do të kushtojë prodhimi i secilës njësi për produktin e caktuar. Natyrisht se këto të dhëna nuk janë në dispozicion për shfrytëzuesit e jashtëm. Raportet e jashtme financiare
  11. 11. Përfshihen në raportet vjetore të kompanisë dhe shfrytëzohen nga individët dhe organizatat që kanë interes ekonomik në biznesin e kompanisë konkrete, por që nuk janë pjesë e menaxhmentit të asaj kompanie. Këta shfrytëzues të infromatave quhen edhe shfrytëzues të jashtëm siҫ janë : konsumatorët, krediorët, qeveria, aksionarët, sindikatat, auditorët e jashtëm etj. Infromatat për keta kshfrytëzues të jashtëm ofrohen përmes raportimeve apo pasqyrimeve finanaciare. Raportimet financiare janë raporte kontabë i ku përmblidhet ecuria financiare e një subjekti biznesi, përgjatë një periudhe të dhënë kohore. Qëllimi i përgjithshëm i infromatave të ofruara nga kontabiliteti financiar janë të përmbledhura në tri raporte kryesore finanaciare: bilancin, raportimin e të ardhurave dhe raportimin e rrjedhës së parasë apo cesh- floë-it. Procesi i sigurimit të infromacionit kontabël kalon nëpër pesë faza: Identifikimi i grupeve të interest (stakeholders)- që në nkupton identifikimi i të gjitha grupeve që përfshin drejtpërsëdrejti apo jo në aktivitetin afarist të biznesit duke filluar nga shteti, investitorët, kreditorët, sindikatat etj. Ndryshimet në kontabilitet ndiqen dhe evidencohen në llogari të veҫ anta. Përdoruesit e infomacioneve kontabile mund të ndahen në dy grupe: 1.përdoruesit e brendshëm 2.perdoruesit e jashtëm. Vlerësimi i infromacionit kontabël të nevojshëm për grupet e interest- duke ndarë , përpunuar dhe ofruar këtë infromacion secilit nga grupet e interest i interesuar për ta shfrytëzuar dhe pë rdorur atë informacion. Si përdorues të brendshëm llogariten: udhëheqja e ndërmarrjes, pronarët- ndërmarrës, punë marrësit. Përdoruesit e jashtëm të infromatave kontabile janë : aksionet, kreditorët, organet tatimore, organet shtetërore dhe të besuarit (besorësit) e tjerë . Si përdorues të tërthortë (indirektë ) të infromatave kontabile janë : sindikatat, analitikët financiarë , bursat, organizatat profesionale të kontabilistëve, organet ligjvënëse, publicistika ekonomike, odat e ndryshme ekonomike etj. Kontabiliteti në kuptim të gjerë shpeshherë quhet edhe llogaritari. Dizajnimi i sistemit të informacionit kontabël për të plotësuar nevojat e grupeve të interest,1. Regjistrimi i të dhënave ekonomike për aktivitetet dhe ngjarjet e biznesit duke pë rdorur librat e përshtatshëm për kryerjen e atyre regjistrimeve,2. Përgatitja e raporteve kontabël pë r grupet e interest në formë të raportit të bilancit, raportit të ardhurave, raportit të rrjedhës së parasë , raportit të ekuitetit por edhe të raporteve dhe analizave tjera për nevoja të shfrytëzimit për grupet e interesit. ETIKA NË KONTABILITET Etika përfshin jetesën sipas normave dhe rregullave të shoqërisë.Etika e biznesit shpreh bashkësinë e standardeve të sjelljes morale dhe profesionale në përkushtim të detyrimeve që punonjësit e një firme kanë në komunikimin me njëri-tjetrin, me eprorët, me personelin jashtë firmës, me klientët, përgjithësisht me mjedisin natyror, shoqëror dhe public. Apo ajo mund të jetë edhe shprehje e marrëdhënieve në biznes, p.sh., në marrëdhniet si I punësuar dhe punëdhënës, si aksionar apo pronar dhe menaxher dhe nënpunës, si blerës e shitës, si
  12. 12. huadhënës e huamarrës etj. Në ҫ do rast etika përcaktohet si factor që ndikon në shtimin në maksimum të profitit të një subjekti biznesi, si dhe në krijimin e një mjedisi për realizimin në mënyrë të qëndrueshe tëkëtij objektivi.Etika është veҫ anërisht e rëndësishme për kontabilitetin pasi besueshmëria e infromacionitkontabël varet nga ndjeshmëria e atyre që përgatisin, raportojnë dhe kontrollojnë këtëinfromacion. Zakonisht personat që merren me këto ҫ ështje, duhet të bazohen rreptësisht nëkodin e mirësjelljes profesionale, I cili duhet bazuar në tri parime themelore: - Në integritetin e personit që përgatit, raporton dhe kontrollon informatat e kontabilitetit, - Në objektivitetin e informative të përgatitura, të raportuara dhe të kontrolluara, - Në pavarësinë profesionale të personit që përgatit, raporton apo kontrollon informatat. Të bazuarit në këto tri parime themelore, mundëson që: - Të mënjanohen gabimet e vogla etike, - Të fokusohemi në reputacionin tonë afatgjatë, qoftë si menaxher apo kontabilist, - Të përgatitemi për të pritur të përcjetojmë konsekuenca personale për mbajtjen e pozicionit etik.Kodin e mirësjelljes profesionale e ka zhvilluar fillimisht Federata Ndërkombëtare eKontabilistëve (IFAC) gjatë viteve të 20-ta të shekullit të kaluar. Në kodin e mirësjelljesprofesionale janë dhënë parimet bazë, të cilat përgjithësohen në gjasht pjesë:1. Ҫ muarja- kontabilisti professional duhet të jetë I sinqertë, I drejtë dhe I ndershëm në ofrimine shërbimeve profesionale, 2. Objektivizmi- kontabilisti professional nuk bën të lejojë prejudikime,konflikte interesash,apo ndikim me qëllim që t‟I ikte objektivizimit.3. Aftësia profesionale- nënkupton kryerjen e punëve në mënyrë profesionale dhe mekompentencë,4. Besueshmëria- në ruarjten e infromatave dhe mos dhënien e tyre personave të paautorizuar, sidhe mosshfrytëzimi I tyre për nevoja dhe ҫ ështje që nuk kanë të bëjnë me interesin në tërësi, 6. Standardet teknike- duhen zbatuar në tërësi nga kontabilisti, varësihst nga vendi kuaplikohen ato standard.Parimet kontabël të pranuara në përgjithësi, rregullat e tjera të kontabilitetit dhe auditimit janëkrijuar për të siguruar që kompanitë I raportojnë siҫ duhet veprimtarisë së tyre të biznesit.
  13. 13. KËSHILLAT DHE SHOQATAT NDËRKOMBËTARE TË KONTABILITETIT Shoqata e parë e kontabilistëështë themeluar në Kongresin e Parë Ndërkombëtartë,Kontabilistëve (ICA) të mbajtur më 1904 në SHBA. Pas shumë kohe, ICA-ja, më1972 kaformuar Komitetin Koordinues Ndërkombëtar të Profesionit të Kontabilistit (ICCAP).Vitevepasuese, themelimi I këshilltarëve dhe I shoqatave të ngjajshme ka pasur hov të madh.Për shkaktë rëndësisë së tyre në zhvillimin e profesionistit të kontabilistit, është e nevojshme të paraqitendisa nga këto organizata më të rëndësishme.1.Federata Ndërkombëtare e Kontabilistëve (IFAC)- është organizatë ndërkombëtare e shoqatavedhe e organizatave kombëtare të kontabilitetit. Është themeluar në Nju-Jork, më 1976. Në IFACjanë tëanëtarësuar 152 shoqata nacionale të kontabilitetit nga 113 vende të botës. Përes shoqatavenacionale, sot IFAC-ja mundohet ta realizojë duke përmirësuar disa nga aktivitetet kryesore, nëmesit e të cilave: - Zhvillimin e raporteve që shërbejnë si udhëheqës për praktikën ndërkombëtare të auditimit; - Vendosja dhe zhvillimin e kodeksit të etikës së kontabilistit, - Përcaktimin e programit të trajnimeve të kontabilistëve, - Vlerësimin dhe zhvillimin e teknikës dhe procesit të kontabilitetit menaxhues, - Hulumtimit dhe analizën e ifromacioneve në praktikën e menaxhmenti të sektorit public etj.2. Këshilli për Standardet Financiare dhe Kontabël (FASB)- Në SHBA, standardet ekontabilitetit janë vendosur nga Këshilli për Standarde Financiare dhe Kontabël. FASB-ja kaselinë në Norëalk, Konektikat, ndërsa të shtatë anëtarët e tij të rregullt janë përzgjdhur ngaprofesione të ndryshme, si: kontabilistë, nga biznesi, qeveria dhe academia. FASB-ja është njëorganizatë joqeveritare, përkatësisht një trup privat I themeluar dhe I përkrahur nga komunitetiamerikan I biznesit, nuk ka një forcë ilegale që të imponojë impkementimin estandardeve.Mirëpo, FASB-ja ruan influencën e saj në zbatimin e standardeve të kontabilitetitme mrojtje të suksesshme të prestigjit dhe reputacionit të saj, duke përgatitur standard të mira.3.Komisioni për Sigurimin e Këmbimeve (SEC)- një agjenci federale (amerikane), që iraporton Kongresit Amerikan, u krijuan me dekret nga shteti më 1933, që qëllim të mbikëqyrjesdhe raportimit të jashtëm financiar nga korporata të treguara publikisht. Aktualisht, SEC-I ukëkron korporatave publike që të publikojnë raporte vjetore dhe tremujore.Përveҫ kësaj, raportetvjetore dhe tremujore të regjistrimit duhet të skedohen nga korporatat me SEC-in. Raportetvjetore të regjistrimit të skeduar sipas SEC-it janë të njohur si Raportet e Formës 10-K. Atokërkohen nga Sektori 10-K I dekretit të 1934-ës.Raportet tremujore janë të njohura si 10-Q.Gjatë shekullit XX, kontabiliteti financiar është bërë një process shumë I rregulluar dhe Ifromalizuar.Korporatat që tregojnë publikisht duhet t‟u sigurojnë aksionarëve raportet financiarembikëqyrëse.4.Instituti Amerikan për Certifikimin e Kontabilistëve Publik (AICPA)- asocioni I parëprofessional kontabël në SHBA është Institucioni Amerikan për Certifikimin e KontabilistëvePublikë. AICPA përgatit provimet unifrome për kontabilistët publikë të certifikuar (CPA),qëduhet të jenë komplet me qëllim të certifikimit të personave t interesuar si kontabilistë publikë.Emërtimi CPA (certificated public accountant) I ka dy lloje të shfrytëzimit; së pari, aty janë
  14. 14. individët që kanë fituar emërtimin kontabilist I certifikuar public (CPA), kurse emërtimin CPA emerr individi I cili ka kaluar nëpër kurset e organizuara nga AICPA dhe pas kalimit të testeve kamarrë certifikatën e kontabilistit publik, dhe së dyti, firmat që janë CPA. Firmat CPA janëkompanitë që ofrojnë shërbie të kontabilitetit njësoj sikur që ofrojnë shërbime firmat juridike.Simund të vërehet, firmat CPA punësojnë një numër të konsiderueshë të kontabilistëve, prej tëcilëve nuk është e thënë që të gjithë të kenë certifikatë të kontabilistit public. Firmat CPA, poashtupunësojnë jurist, avokatë, specialist të teknologjisë informative, ekspert në financa dhespecialist të tjerë në biznes. Firmat CPA I ndihmojnë kompanitë të themelojnë sistemin ekontabilitetit, të formulojë plane të biznesit, të ridizajnojnë procedurat e tyre operative si dheҫ do gjë tjetër me interes për zhvillimin e biznesit në përgjithësi.CPA firmatpo ashtu punësojnëauditorë me qëllim të auditimit të pasqyrave financiare të kompanive.5.Komiteti Ndërkombëtar për Standardet e Kontabilitetit (IASC)- është formuar më 1973,me qëllim të zhvillimit të standard botërore të kontabilitetit. Ky trup tani përfaqëson më tepër se142 organizata të kontabilitetit nga 103 vende (duke përfshirë edhe SHBA-në). Sikurse edheFASB-ja, edhe IASC-ja zhvillon propozimet, I përcjell te organizatat e interesuara, pranonprapveprimet dhe pastaj lëshon prononcimin final. Standardet e kontabilitetit të përpunuara ngaIASC-ja u referohen Standardeve Ndërkombëtare të Kontabilitetit (SNK).SNK-të përpilohen meqëllim të shfrytëzimit nga të gjitha kompanitë që kanë interes për zbatimin e tyre.IASC- standardjanë duke u përdorur gjithnjë e më shum. Kështu, në prill të vitit 2000, ëeb faqja e IASC- sëështëlistuar nga më shumë se 958 kompani nga e tërë bota, të cilat përgatistin raportet financiare nëpajtim me SNK-në. Nga këto kompani, 161 ishin nga Gjermania, ndërsa 121 nga Kina.Kjo ështëshenjë se SNK-të janë të pranueshme nga vendet e shumë vendeve dhe nga të gjithë rajonet ebotës.1.7.2.Këshilli Kosovar mbi standardet për rapotim financiar (KKSRF)Këshilli Kosovar mbi standaret për Raportimin Financiar-është themeluar më 29 tetor të vitit2001 sipas rregullores 2001/30.Këshilli është organ I pavarur në marrjen e përgjegjësive dhekryerjen e detyrave të tij, varësisht nga autoriteti I I përfaqësuesit special të Sekretarit tëPërgjithshëm. Këshilli ka kompetencat për të lidhur kontrata dhe, sipas nevojës, për të nxjerrëudhëzime adeministrative për kryerjen e funksioneve të veta, duke përfshirë kontratat epunësimit, kontratat e strehimi dhe të dhënies me qira të pajisjeve. Këshilli nxjerr standard tëkontabilitetit në përputhje me Standardet Ndërkombëtare të Kontabilitetit (SNK). Këshilli vendsse cilat standard të SNK-së do të zbatohen, duke marrë parasysh mjedisin afarist në Kosovë.Standardet e kontabilitetit dhe të revizionit të nxjerra nga Këshilli, botohen dhe shpërdahen nëtërë Kosovën në tri gjuhë që përdoren në Kosovë. Po ashtu, Këshilli cakton standardet përaftësimin teknik lidhur me certifikimin e kontabilistëve dhe licencimin e revizorëve që uhet tëpërfshijë fushat e mëposhtme: - Kontabilitetin financiar, - Standardet e kontabilitetit të Kosovës, - Parimet e menaxhimit financiar të ndërmarrjeve afariste, - Parimet e kontollit dhe të revizionit të brendshëm, - Kontabilitetin e kostos dhe atë menaxhues,
  15. 15. - Sjelljen dhe etikën profesionale etj.PARIMET KRYESORE TË NDËRTIMIT TË PASQYRAVE FINANCIARE Biznesi ka dy objektiva primarë të tij: 1. Realizimin e profitit, dhe 2. Të mbeturit sovent (me aftësi pagimi të faturave për mallra dhe shërbime).Pasqyrat financiare janë raporte që u lejojnë palëve të interesuara që të vlerësojnë profitabilitetindhe solventitetin e biznesit.Këto raporte të kontabilitetit të quajtuara pasqyra financiare, ofrojnëinformata të përgjithësuara për shfrytëzuesit dhe ajnë të dedikuara për shfrtyëzim të brendshëmdhe të jashtëm. Pasqyrat financiare zakonisht na paraqesin në disa forma: - Bilanci- paraqet një listë të aseteve, të detyrimeve dhe të ekuitetit të pronarëve për periudhën specifike kohore, - Raporti i të ardhurave- paraqet përmbledhjen e të ardhurave dhe shpenzimeve për periudhën specifike kohore, - Raporti i fitimeve të mbajtura- paraqet përmbledhjen e fitimeve të mbajtuara të korporatës për periudhë specifike kohore, - Raporti i rrjedhjes së parasë- paraqet përmbledhjen e të pranuarve të gatshme (cash) dhe pagesave për periudhën specifike kohore.Këto pasqyra përbëjnë tiparin kryesor të kontabilitetit sepse ato janë mjetet e para tëkomunikimit dhe të informimit kontabël, si dhe produkti final i analizave kontabël itransaksioneve të bzinesit.Ato japin gjendjen e biznesit në terma financiarë, duke filluar melibërmbajtjen, qëështë vetëm nja hap në procesin e kontabilitetit dhe shpreh regjistrimin actual tëtransaksioneve të kompanisë pa ndonjë analizë të informacioneve.Kontabiliteti vlerëson dheanalizon infromacionet duke u dhënë kuptimin numrave. Që pasqyrat financiare, si product përfundimtar i sistemit kontabël, të mund të përdoren meefektivitet nga përdoruesit e tyre, duhet të plotësojnë disa kritere, të ndërtohen mbi bazën e disaparimeve, të cilat do të paraqiten shkurtimisht në vijim:1.Qartësia dhe vërtetësia- nënkuptojmë evidencimin dhe paraqitjen e informacioneve nëmënyrën që siguron një pasqyrë të qartë të afarizmit, tësituatës monetale dhe të përparimit tëkompanisë. Për informacionin, qartësia dhe vërtetësia do të thonë “ta tregosh ashtu siҫ është”.Ҫ do pasqyrë kontabël duhet të japë në mënyrë të qartë dhe reale kuptimit e të gjitha fakteve që tinevojiten shfrtyëzuesve të informacionit, qofshin të brendshëm apo të jashtëm, për marrjen evendimeve në biznes.Dhënia në mënyrë të kuptueshme, të plotë, të qartë dhe të paanshme i tëgjithë informacionit të nevojshëm luan një rol të madhe në marrjen e vendimeve afariste të drejtadhe efikase.2.Qëndrueshmëria (konsistenca)- nënkupton faktin se parimet dhe rregullat e shfrytëzuara nëkontabilitet nuk duhen ndryshuar nga viti në vit për shkak të pamundësisë së krahasimittërezultateve. Është shumë e rëndësishme që kontabiliteti të jetë i qëndryeshëm në zbatimin eparimeve dhe të procedurave kontabël për situata të ngjashme. Duke respektuar këtë parim,ngjarjet afariste duhet që, nga periudha në periudhë, të evidencohen sipas rregullave të
  16. 16. përcaktuara më parë. Nëse këto parime ndërrohen, atëherë si pasojë e kësaj mund të jetë rezultatitjetër financiar, që mund të sjellë deri te dhënia e infromacioneve të gabueshme mbi pozitënfinanciare dhe suksesin e biznesit.3.Materialiteti (rëndësia)- kërkon përmbajtjen e të gjitha rregullave që kanë rëndësi të veҫ antënë krijimin e një fotografie të qartë mbi kompaninë. Në kontabiliteti, koncepti i materialitetit katë bëjë me rëndësinë relative të të dhënave ekonomike.Në kuptimin kontabël, një object,infromacion, është material në qoftë se ai është i dobishëm ose i rëndësishëm për përdoruesit einformacionit të një pasqyre financiare në marrjen e një vendimi të caktuar.4.Korrektësia- Në kontabilitetin korrektësia kërkon që pasqyrat financiare të japing njëpërmbledhje ose paraqitje korrekte dhe të ndershme të ngjarjeve që paraqiten në pasqyratfinanciare me qëllim që ato të mos fshehin apo të shtrembërojnë relatitetin. Korrektësia këkronqë pasqyrat financiare të mos favorizojnë grupe ose individë të caktuar që i përdorin ato.5.Kujdesi- si parim niset nga fakti se pasiguria e përpilimit të pasqyrave financiare është pjesëpërbërëse e zhvillimit të biznesit dhe sidomos kur është fjala për zhvillimin e biznesit në tëardhmen. Pikërisht për këtë, nga kontabiliteti pritet që me veprimet e caktuara të zvogëlojëpasigurinë gjatë zhvillimit të këtij biznesi.Kjo lidhet edhe me kujdesin maksimal në parashikimine rezultateve në të ardhmen, ku kontabiliteti zakonisht parashikon rezultate positive.Edhe kjokërkon jë vlerësim të kujdesshëm të të gjitha elementeve të aceteve, të detyrimeve dhe tëekuitetit të pronarëve.Kjo bëhet me qëllim që të mos nxirren përfundime tepër optimiste.6.Kontinuiteti apo biznesi në vijimësi (going concern principle)- këkron nga kompania reajtjen ekontinuitetit, përkatësisht afarizmit pozitiv si ekzistim afatgjatë i kompanisë në fjalë. Edhekontabilitetiti, kur ndërton pasqyrat financiare, supozon që biznesi do të vazhdojë të funksionojëpas a shumë në formën që e ka aktualisht edhe për një periudhë të catuar në të ardhmen.Zbatimi ikëtij parimi ka rëndësi shumë të madhe në drejtimin e politikave dhe të kritereve të velrësimit, qëduhet të përdoren për ndërtimin e pasqyrave financiare.7.Kostoja historike- nënkupton parimin sipas të cilit të gjitha mjetet e kompanisë vlerësohen nëlartësinë etë dhënave relae monetare të shfaqura në momentin e furnizimit apo të realizimit tëatyre mjeteve. Sipas këtij parimi, kur ndërtohen pasqyra financiare, në kushtet kur plotësohetkriteri i kontinuitetit të biznesit, kontabiliteti paraqet elementet e aseteve dhe të detyrimeve tëvlerësuara me kosto historike.Lexuesi i një pasqyre kontabël duhet kryesisht të njohë që kjopasqyrë bazohet në konceptin e kostos historike për të arritur në një vlerësim përsonal të vlerësaktuale, pjesërisht përmes informacionit që ka marrë nga kjo pasqyrë dhe pjesërisht ngainfromacioni ekstra kontabël.LIBËRMBAJTJA E THJESHTËNë kushtet bashkëkohore, kontabiliteti financiar është i bazuar në rregullat e kontabilitet tëdyfishtë.Mirëpo, me qëllim të kuptimit dhe të të ҫ muarit të kontabilitetit të dyfishtë, vlen të
  17. 17. ekzaminohet sistemi i regjistrimit sipas libërmbajtjes së thjeshtë, përkatësisht siҫ njihet nëliteraturën tonë, të kontabilitetit të thjeshtë.Në formën e tij bazike, sistemi i thjeshtë i mbajtjes sëlibrave është i njëjtë me regjistrin e kontrollit të librave dhe karakterizohet nga fakto se aty kemitë bëjmë vetëm me regjistrim të hyrjeve të thjeshta vertikale për secilin transaksion.Kjo do të thotë se regjistrimi i secilit transaksion përfshin një shtyllë të vetme, që nënkupton setransaksioni vijues regjistrohet në shtyllën vijuese. P.sh. shkojm me posht: Data Përshkrimi Shuma1 janar Balanca fillestare 10.000,002 janar Blerja e furnizimeve për shitore (7.500,00)4 janar Kryerja e shërbimeve riparuese 250,007 janar Kryerja e shërimeve riparuese 120,0015 janar Pagesa e faturës së telefonit (50)30 janar Balanca përfundimtare 2.820,00Ka raste kur një formë tjetër tabelare shfrytëzohet për paraqitjen e këtyre transaksioneve. Ajoformë klasifikon të ardhurat dhe shpenzimet duke I paraqitur ndaras njërën nga tjetra. Në këtëmënyrë biznesi në ҫ do kohë mund të dijërezultatin etij afarist qoftë ai pozitiv apo negative. Data Përshkrimi Të ardhurat Shpenzimet1 janar Balanca fillestare 10.000,002 janar Blerja e furnizimeve për shitore 7.500,004 janar Kryerja e shërbimeve riparuese 275,007 janar Kryerja e shërbimeve riparuese 120,0015 janar Pagesa e faturës së telefonit 50 Totali i janarit 10.395,00 7.550,00P.sh., një shtyllë shtesë mund t‟i shtohet tabelës me qëllim të klasifikimit të të ardhurave ngashitja dhe të taksës së mbledhur nga shitja, apo klasifikimi i shpenzimeve të qirasë, komunaleve,furnizimeve etj. Disa nga të metat e këtij sisstemi mund të jenë: - Nuk lë gjurmë të paraqitjes së llogarive të aseteve apo detyrimeve siҫ është inventari i mallit, llogaritë e arkëtueshme apo llogaritë e pagueshme. - Edhe pse lehtëson kalkulimin e të hyrave nga pozicioni financiar, nuk ka një lidhje të drejtpërdrejtë në mes të të hyrës dhe të bilancit të gjendjes, - Gabimet mund të mbesin të paidentifikuara. Atom mund të identifikohen vetëm përmes bashkërendimit të raporteve bankare. Për shkak të këtyre pagesave, sistemi i thjeshtë kontabël nuk është praktik për shumë organizata biznesi. 2.3. EKUACIONI I KONTABILITETIT TË DYFISHTË
  18. 18. Ttransaksionet në biznes përfshijnë një shkëmbim në mes tëdy llogarive. P.sh., për secilinasset ekziston kërkesa apo pretendimi ndaj atij aseti, si nga ata që kanë në pronësi atë asset, poashtu nga ana tjetër që huazojnë para për biznesin e tyre. Ngjashëm, shitja e produkteve shkaktonndryshime në asset, sin ë kuptimin e daljes së mallit, po ashtu edhe në kuptimin e hyrjes sëparasë.Kjo formë e evidentimit është në përdorim për më tepër se 600 vjet.Paraqitja e parë ekontabilitetit të dyfishtë paraqitet në librat e matematikës, të cilat i kishte shkruar LucaPaciolo.Ky libër ishte botuar më 1494, vetëm dy vjet pas zbulimit të Amerikës nga Kolomboja. Janëdy karakteristika të rëndësishme të sistemit të kontabilitetit të dyfishtë: 1. Secili transaksion duhet të regjistrohet në dy llogari, dhe 2. Secila llogari duhet të ketëdy shtylla (vargje). Te ky sistem, dy hyrje krijohen për secilin transaksion – një hyrje si debi në një llogari dhehyrja tjetër si kredi në llogarinë tjetër. Këto dy hyrje e mbajnë ekuacionin kontabël në bilancë tëpërhershëme. Ekuacioni kontabël ndryshe quhet edhe identitet kontabël. Zakonisht, ekuacionikontabël ka këtë formë:Asetet = Detyrimet + Ekuiteti i pronarëveEkuacioni i kontabilitetit është një ekuacion algjebrik, që shpreh raportin në mes të aseteve(burimeve), detyrimeve dhe ekujtetit të pronarëve (neto aseteve apo interesit të mbetur) në biznespasi që të jenë mbuluar detyrimet. Me fjalë të tjera, ekuacioni kontabël është bazë e të shprehurittë informacioneve të bilancit të gjendjes, apo edhe bazë e kontabilitetit të dyfisht si sistem iregjistrimit të transaksioneve në drejtim të ruajtjes së barazisë së tëdy anëve të bilancit. Kontabiliteti i dyfishtë ka disa përparësi në krahasim me sistemin e thjeshtë, dhe atë: 1. Kalkulimi me kujdes i profitit dhe i humbjes në organizata komplekse, 2. Përfshirja e aseteve dhe e detyrimeve ne llogaritë e libër-mbajtjes, 3. Përgaditja e raporteve financiare drejtëpërdrejti nga llogarit,
  19. 19. 4. Zbulimi mëi lehtëi gabimev dhe i mashtrimeve.Ekuacioni i kontabilitetit tregon mardhënien bazë në mes të burimeve dhe pretendimeve për këto burime.Elementet e ekuacionit të kontabilitetit janë:Asetet = Detyrimet + Ekuiteti I pronarëveAsetet= janë burime ekonomike të etnitetit dhe përfshijnë zëra si: paraja, llogari tëarkëtueshme (shumat në pronësi të kompanisë nga konsumatorët e saj), inventari I mallit, toka,ndërtesat, paisjet, si dhe asetet e pa prekshme, si: patentat, licencat etj.Detyrimet = janë shumat në pronësi të të tjerëve dhe kanë të bëjnë me huatë, kreditë dheobligimet e tjera që i arrijnë biznesit.Ekuiteti i pronarëve = shpreh “interesin” e pronarëve në biznes. Shpeshherë quhen neto asete,sepse janë ekuivalent i aseteve minus detyrimet për biznesin e caktuar.Si ndikojnë transaksionet në ekuacionin e kontabilitetit.Secili transaksion apo ngjarje sjellndryshime në kushtet e përgjithshme financiare të kompanisë.Veprimtaritë biznesore mund tëndikojnë në ndryshimet në llogari të aseteve, të detyrimeve apo edhe të ekuitetit, port ë gjithakëto nuk do të prishin barazinë e ekuacionit kontabël. Atëherëshiqojmë katër transaksionespecifike të kompanisë “Standard Benz”. Këtu do të shofim se si secili transaksion ka efekt nëllogari individuale të aseteve, të detyrimeve apo të ekuitetit pa njëҫrregullim të ekuacionitkontabël apo në përgjithësi të bilancit të gjendjes. 1. Grumbullimi i një llogarie të arkëtueshme. – Nëse “Standard Benz” mbledh 20.000 Ero nga konsumatorët në formë të llogarive të arkëtueshme (d.m.th., jo një shitje e re, por vetëm një grumbullim nga një transaksion i mëparshëm), atëherë bilanci do të korigjohet si p.sh. në ilustrimin e poshtëm:
  20. 20. Bilanci i gjendjes i kompanisë Bilanci i gjendjes i kompanisë ‘Standard Benz’ ‘Standard Benz’ Më 31.12.2005 Më 31.12.2005 (para transaksionit) (pas transaksionit) Astet Astet Paraja 10.000 Paraja 30.000 Llogari të arkëtueshme 30.000 Llogari të arkëtueshme 10.000 Malli 35.000 Malli 35.000 Toka 125.000 Toka 125.000 Ndërtesat 220.000 Ndërtesat 220.000 Pajisjet 100.000 Pajisjet 100.000 Totali i aseteve 520.000 Totali i aseteve 520.000 Detyrimet: Detyrimet: Llogari të pagueshme 22.000 Llogari të pagueshme 22.000 Pagat e pagueshme 5.000 Pagat e pagueshme 5.000 Huaja bankare 38.000 Huaja bankare 38.000 Totali i detyrimeve: 65.000 Totali i detyrimeve: 65.000 Ekuiteti i pronarëve: Ekuiteti i pronarëve: Rezervat e kapitalit 410.000 Rezervat e kapitalit 410.000 Fitimet e mbajtura 45.000 Fitimet e mbajtura 45.000Totali iekuitetit 455.000 Totali iekuitetit 455.000 Totali Idetyrim.dhe ekut.520.000 Totali Idetyrim.dhe ekut.520.000Figura nr.8Ilustrimi I tregon që paraja (asset) rritet nga 10.000 € në 30.000 €, ndërsa llogaria e arkëtueshmezbritet nga 30.000€ në 10.000 €. Si rezultat i kësaj, totali i aseteve ndryshon, ndëersa llogaritë edetyrimeve dhe të ekuitetit mbesin të paprekura..Edhe më tutje asetet mbesin të barabarta medetyrimet plus ekuiteti.2.Blerja e pajisjeve me kredi: -‘Standard Benzi’ ka blerë 40.000 € pajisje, të cilat do t’I paguajëmë vonë (duke marrë një hua).Në këtë bilanci do të duket kështu:
  21. 21. Bilanci i gjendjes i kompanisë Bilanci i gjendjes i kompanisë ‘Standard Benz’ ‘Standard Benz’ Më 31.12.2005 Më 31.12.2005 (para transaksionit) (pas transaksionit) Astet Astet Paraja 10.000 Paraja 10.000 Llogari të arkëtueshme 30.000 Llogari të arkëtueshme 25.000 Malli 35.000 Malli 35.000 Toka 125.000 Toka 125.000 Ndërtesat 220.000 Ndërtesat 220.000 Pajisjet 100.000 Pajisjet 140.000 Totali i aseteve 520.000 Totali i aseteve 575.000 Detyrimet: Detyrimet: Llogari të pagueshme 22.000 Llogari të pagueshme 22.000 Pagat e pagueshme 5.000 Pagat e pagueshme 5.000 Huaja bankare 38.000 Huaja bankare 78.000 Totali i detyrimeve: 65.000 Totali i detyrimeve: 65.000 Ekuiteti i pronarëve: Ekuiteti i pronarëve: Rezervat e kapitalit 410.000 Rezervat e kapitalit 410.000 Fitimet e mbajtura 45.000 Fitimet e mbajtura 60.000Totali iekuitetit 455.000 Totali iekuitetit 470.000 Totali Idetyrim.dhe ekut.520.000 Totali Idetyrim.dhe ekut. 575.000Figura nr. 9Ky ilustrim tregon se pajisjet (si asset) rriten nga 100.000 € në 140.000 €, ndërsa huaja bankarepo ashtu rritet nga 38.000 € në 78.000 €. Si rezultat I kësaj,si asetet totale, ashtu edhedetyrimet totale rriten për 40.000 €, kështu që asetet edhe më tutje mbesin të barabarta medetyrimet plus ekuiteti.3.Ofrimi i shërbimeve përmes llogarisë.-Ҫfarë do të ndodhë nëse ‘Standard Benz’ kryen punëpër konsumatorët në shumën prej 15.000 €, kurse ato do t’i arkëtonte më vonë? Kjo kërkon njëshjpegim më detal dhe të provohet të përcillet një përfundim logjik.Siҫ shihet edhe nga pasqyrae mësipërme e bilancit, fitimet e mbajtura janë të hyra të biznesit të cilat nuk u janë shpërndarëpronarëve të biznesit.Në momentin kur ‘Standard Benzi’fiton 15.000€ ( të cilat do t’i mbledh mëvonë) duke u ofruar shërbime konsumatorëve, mund të thuhet se ajo krijon te hyra prej 15.000€. E hyra është shtim i aseteve që rezulton nga ofrimi i mallrave apo shërbimeve përkonsumatorët.E thamë më sipër është e qartë, atëherë mund ta paraqesim edhe përmespasqyrave të bilancit të gjendjes:
  22. 22. Bilanci i gjendjes i kompanisë Bilanci i gjendjes i kompanisë ‘Standard Benz’ ‘Standard Benz’ Më 31.12.2005 Më 31.12.2005 (para transaksionit) (para transaksionit) Astet Astet Paraja 30.000 Paraja 30.000Llogari të arkëtueshme 10.000 Llogari të arkëtueshme 25.000 Malli 35.000 Malli 35.000 Toka 125.000 Toka 125.000 Ndërtesat 220.000 Ndërtesat 220.000 Pajisjet 140.000 Pajisjet 140.000 Totali I aseteve 520.000 Totali I aseteve 520.000 Detyrimet: Detyrimet: Llogari të pagueshme 22.000 Llogari të pagueshme 22.000 Pagat e pagueshme 5.000 Pagat e pagueshme 5.000 Huaja bankare 78.000 Huaja bankare 78.000 Totali I detyrimeve: 105.000 Totali I detyrimeve: 105.000 Ekuiteti I pronarëve: Ekuiteti I pronarëve: Rezervat e kapitalit 410.000 Rezervat e kapitalit 410.000 Fitimet e mbajtura 45.000 Fitimet e mbajtura 60.000Totali I ekuitetit 455.000 Totali I ekuitetit 470.000 Totali Idetyrim.dhe ekut. 520.000 Totali Idetyrim.dhe ekut. 520.000Figura nr.10Me faktin se llogaritë e arkëtueshme dhe fitimet e mbajtura janë rritur për 15.000 €, kjonënkupton se janë rritur edhe asetet edhe ekuiteti i pronarëve për 15.000€. Barazimi iekuacionit kontabël është ruajtur, për shkak se rritja prej tëdy anët e këtij ekuacioni, që do tëthotë se ende asetet janë të barabarta me detyrimet plus ekuitetin e pronarëve. 4.Pagesa e shpenzimeve me para të gatshme: -Me rastin e krijimit të ardhurave, kompaniakrijon në të njejtën kohë edhe shpenzime.Do të ishtë mirë që të krijohen vetëm të ardhura pashpenzim, por ja që kjo është e pamundur.Sidoqoftë, imagjinoni një shembull ku ‘StandardBenz’ ka shkaktuar dhe paguar 7.000€ e shpenzime operative të biznesit.Siҫ duket, paraja do tëshkaktojnë uljen e fitimeve të mbajtura.Shembulli në vijim e përshkruan më mirë këtë:
  23. 23. Bilanci I gjendjes I kompanisë Bilanci I gjendjes I kompanisë ‘Standard Benz’ ‘Standard Benz’ Më 31.12.2005 Më 31.12.2005 (para transaksionit) (para transaksionit) Astet Astet Paraja 30.000 Paraja 23.000Llogari të arkëtueshme 25.000 Llogari të arkëtueshme 25.000 Malli 35.000 Malli 35.000 Toka 125.000 Toka 125.000 Ndërtesat 220.000 Ndërtesat 220.000 Pajisjet 140.000 Pajisjet 140.000 Totali I aseteve 575.000 Totali I aseteve 568.000 Detyrimet: Detyrimet: Llogari të pagueshme 22.000 Llogari të pagueshme 22.000 Pagat e pagueshme 5.000 Pagat e pagueshme 5.000 Huaja bankare 78.000 Huaja bankare 78.000 Totali I detyrimeve: 105.000 Totali I detyrimeve: 105.000 Ekuiteti I pronarëve: Ekuiteti I pronarëve: Rezervat e kapitalit 410.000 Rezervat e kapitalit 410.000 Fitimet e mbajtura 60.000 Fitimet e mbajtura 53.000Totali I ekuitetit 470.000 Totali I ekuitetit 463.000 Totali Idetyrim.dhe ekut. 575.000 Totali Idetyrim.dhe ekut. 568.000 Figura nr.11Këto janë ndër llojet e shumta të transaksioneve që mund të shkaktohen dhe nga secili nga këtotransaksione mund të shpjegohet në drejtimin e ndikimit të tyre në asete, detyrime dhe ekuitettë pronarëve. Ajo ҫka është më e rëndësishme të dihet, është se nuk ka transaksione që eprishin ekuacionin bazik të kontabilitetit do të thotë:Asetet =Detyrimet + Ekuiteti I pronarëve Po ashtu edhe përmes shembujve në vijim do të ilustrojmë regjistrimet e transaksioneve nëbiznes duke ruajtur parimin e ekuacionit kontabël, përkatësisht rregullim themelor tëkontabilitetit të dyfishtë.Shembulli 1 Gjatë muajit nëntor 2005, kompania ‘Standard Banz’ ka pasur transaksionet vijuese:
  24. 24. 1. Pronarët deponojnë 25.000 € në llogarinë bankare të kompanisë me kompensim të aksoneve në korporatë, 2. ‘Standard Benzi’ u siguron shërbime konsumatorëve me tarifë fitimi prej 7.500 €, duke pranuar shumën nëkesh(cash). Të bëhen regjistrimet. 3. ‘Standard Benzi’ I ndërron 20.000 € për tokë. 4. Gjatë muajit, ‘Standard Benzi’ blen furnizime (mall) për 1.350 € dhe pajtohet të paguajë furnizuesit në një të ardhme të afërt ( në llogari). 5. ‘Standard Benzi’ ka paguar si vijon: paga 2.125 €, qiraja 800 €, komunale 450 € dhe shpenzime të tjera 275 €. 6. ‘Standard Benzi’ u pagoi gjatë muajit kreditorëve 950 €. 7. Në fund të muajit,furnizuesit kanë balancë prej 550 €,që d.m.th 800 € nga furnizimet janë shfrytëzuar. 8. Në fund të muajit,’Standard Benz’u pagoi 2.00 aksionarëve €. Zgjidhja Asetet = Detyrimet+ Ekuiteti pronarëveParaja+ Furnizimet+ Toka= Llogari të Rezerva Fitimet e pagueshme kapitali+ mbajt. 25.000 25.000 7.500 7.500 -20.000 20.000 1.350 1.350 -3.650 -2.125 -800 -400 -275 -950 -800 -800 -2.000T=5.900 550 20.000 400 25.000 1.050Shembulli 2 Zana ka themeluar kompaninë e quajtur ‘Zana Design’ e cila, përvec të tjerash,merret edhe mepunë të dizajnit dhe të konsaltingut. Analizoni transaksionet vijuese: 7. Pronari invesiton 50.000 € në kompani në këmbim të aksioneve të zakonshme. 8. ‘Zana Design’blen furnizime në vlerë prej 4.800 €, duke paguar me të gatshme. 9. ‘Zana Design’ blen pajisje me të gatshme në vlerë prej 30.000 €. 10. ‘Zana Design’blen furnizime plotësese në vlerë 9.400 € me afat pagese.
  25. 25. 11. Për shërbimet e konsaltingut janë pranuar në të gatshmë 9.800 €. 12. Janë paguar 2.800 € qira për ndërtesën ku është vendosur biznesi. 13. Janë paguar pagat në vlerë prej 1.200 €.Zgjidhja: Asetet = Detyrimet + Ekuiteti i pronarëveParaja+ Furnizimet + Pajisjet = Llogari të Rezerva Fitimet e pagueshme kapitali + mbajt. 50.000 50.000 -4.800 4.800 -30.000 30.000 9.400 9.400 9.800 9.800 -2.800 -2.800 - 1.200 -1.200 21.000 14.200 30.000 9.400 55.800Shembulli 3:Në kompaninë „Standard Benz‟gjatë muahit shtator kanë ndodhur këto transaksionë: 1. Më 1 shtator, pronari ka kontribuar me 7.500 € me para në dorë për ta kapitalizuar biznesin, 2. Më 8 shtator është blerë përmes llogarisë 2.500 € lëndë e parë, e cila shumë do të paguhet pas 30 ditëve, 3. Më 15 shtator është paguar qiraja mujore në shumën prej 400 €, 4. Më 18 shtator janë shitur mallra në shumën prej 1.100 € prej të cilës shumë 400 € janë arkëtuar në të gatshme, ndërsa pjesa tjetër me afat pagese 30 ditësh, 5. Më 25 shtator janë arkëktuar 425 € nga konsumatorët, 6. Më 28 shtator u janë paguar furnitorëve500 € për blerjet e bëra më parë. Zgjidhja Asetet = Detyrimet + Ekuiteti i pronarëveParaja + Inventar Llogari të Llogari të Rezerva Fitimet e malli+ arkëtueshme= pagueshme= kapitali + mbajt. 7.500 7.500 2.500 2.500 -400 -400 400 -1.100 700
  26. 26. 425 -425 -500 -500 7.542 1.400 275 2.000 7.500 -400Vëretje: Nga tre shembujt e mësipërm mund të vërehet se shuma e hyrjeve nën „ Asete‟ështëpërherë e barabartë me shumën nën „Detyrimet + Ekuiteti i pronarëve‟.Në shumicën e rasteve,transaksioni i regjistruar në njërën anë, shkakton një transaksion të ngjashëm me anëntjetër.Sidoqoftë, ka edhe raste kur gjithsesi duhet që njëra hyrje të jetë positive dhe ndërsa tjetranegative, me qëllim që të ruhet balanca e ekuacionit kontabël. 2.5 PASQYRA E TË ARDHURAVE Zakonisht, kompanitë që dëshirojnë të dinë gjendjen e përafërt të afarizmit të tyre, shpeshpërpilojnë raportin e qarkullimit, sipas të cilit po ashtu në mënyrë të përafërt dinë se saështë eardhura, shpenzimet apo edhe fitimi i saj.Këto pozicione dhe të tjera të përafërta raportohennë pasyrën apo në raportin e të ardhurave.Kjo mënyrë tregon rezultatet e operacioneve tëkompanisë për një periudhë kohore (mujore, tremujore apo edhe vjetore).Ajo përmbledh tëardhurat e krijuara dhe kostos (shpenzimet) e bëra për krijimin e këtyre të ardhurave.Diferencanë mes të ardhurës neto (apo humbjen) apo siҫ mund të gjendet në pasyqra të ndryhsme,profitin (apo humbjen). Ekuacioni më i thjeshtë për përshkrimin e të ardhurave është: Neto e ardhura =E ardhura – ShpenzimetFjalët mund të trajtohen sinonime në fakt atëherë kur nuk janë. Një rast i tillë janë fjalët ‘eardhur’ dhe e ‘e hyrë’.Secili term ka një domethënie të saktë, ndërsa ju duhet t’i përdorin atodrejt.Të ardhurat mund të shpjegohen përmes ekuacionit: Eardhura = rritje në asete të një organizate apo zbritje e detyrimeve gjatë nje periudhekontabël, kryesisht nga veprimtaritë operative të një organizate. Ehyra = paraja e fituar gjatë një periudhe kontabël që rezullton me rritje të aseteve. Neto e ardhura = E ardhura – Shpenzimet + Fitimet – Humbjet Fitimet u refuzohen zërave siҫjanë :fitimet kapitale, ndërsa humbjet u referohen humbjevekapitale, humbjeve nga fatkeqësitë natyrore etj. Për të kuptuar më mirë pasqyrën e të ardhurave dhe rolin e tyre, duhet definiuar së parielementet e saj, përkatësisht të adhurën, shpenzimet dhe të ardhmen neto (apo humbjen neto)
  27. 27. Raporti I të ardhurave Të ardhurat Shpenzimet E ardhura neto (apo humbja neto)E ardhura – paraqet shumën e aseteve të krijuara përmes operacioneve në biznes, përkatësishte adhura paraqet derdhjet (infloës) nga shpërndarja e mallrave dhe shërbimeve.Ato operacionemund të jenë të ndryshme, varësisht nga veprimtaria me të cilën merret kompania.P.sh ,kompanitë prodhuese realizojnëtë ardhura nga shitja e produkteve që ato I prodhojnë,kompanitë tregtare realizojnë të arhdura nga shitja e mallrave apo kompanitë shërbyese,realizojnë të ardhura nga kryerja e shërbimeve.Kompanitë mund të kriojnë të ardhura edhe ngaaktivitete të tjera, siҫështë interesi I mbledhur apo qiraja (renta) e mbledhur. Përgjithësisht, tëardhurat rrisin totalin e aseteve.Shpenzimet – paraqesin shumën e aseteve të konsumuara gjatë operacioneve në biznes,përkatësisht rrjedhjet (outfloës) dhe obligimet e arritura nga prodhimi I mallrave dhe Ishërbimeve.Shpenzimet paraqesin koston e krijuar në operacionet normale për të krijuar tëardhura. Shpenzimet e pagave dhe obligimet komuanale,të shfrytëzuara gjatë periudhës sëcaktuar, janë dy shembuj të zakonshëm të shpenzimeve, kurse koston e produktit të prodhuar epërbëjne të gjitha shpenzimet nga lënda e parë, pagat e punëtorëve, energjia eletktrikeetj.Koston e mallit të shitur e përbën vlera blerëse e atij malli (do të thotë vlera san a kakushtuar blerja e atij malli). Gjatë përllogaritjes së të ardhurave dhe shpenzimeve, duhet pasurparasysh faktin se nuk janë të gjitha hyrjet, derdhjet (infloës), të ardhura, si dhe të gjitha daljet,rrjedhjet (outfloës) e aseteve shpenzimeve. P.sh, paraja e huazuar nga banka, mund të rritëobligimin, por jo edhe të ardhurën. Njësoj, paraja e paguar për furnizimet, e cila shprehkëmbimin e një aseti me një asset tjetër, nuk është shpenzim.
  28. 28. E ardhura neto ( apo humbja neto). – E ardhura neto nganjëherë e quajtur edhe si profit apofitim, reflekton të ardhurën ( të arriturën) në raport me shpenzimin ( përpjekjen)” gjatë jëperiudhe të caktuar kohore. Nëse e ardhura tejkalon shpenzimin, rezultati quhet e ardhura neto( e ardhura – shpenzimet = e ardhura neto). Nëse shpenzimet tejkalojnë të ardhurën, rezultatiquhet humbja neto.Pasi që neto e ardhura rezulton në rritjen e burimeve nga operacionet, nëtë njëjtën kohë rritet edhe ekuiteti I pronarëve.Në të kundërtën, humbja neto zvogëlonekuitetin e proarëve.Formati I pasqyrës së të ardhurave ndryshon varësisht nga sistemi I aplikuar I kontabilitetit.NëKosovë, mënyra dhe forma e përpilimit të një pasqyre të të ardhurave nuk është e kufizuar apoe dedikuar, edhe pse elementet e përbërjes së pasqyrës përcaktohen me standardet kosovaretë kontabilitetit të bazuar në standardet ndërkombëtare të kontabilitetit. Në vazhdim do të shohim njërën nga mënyrat tipike të pasqyrës së të ardhurave. Pasqyra e të ardhuraveTë ardhurat Derdhjet që vijnë nga shitja konsumatorëveKosotoja e mallit Një shpenzim që reflekton kosotn e produktit apo mallit që krijon tëtë shitur(KMSH) ardhura.Psh, nëse një bukë kushton 0,20 për t’u bërë, atëherë KMSH-ja është 0.20 €Marzha bruto Po ashtu profiti I quajtur bruto,që shpreh të ardhurat minus MSH-nëShpenzimet Një shpenzim operativ është secili shpenzim që nuk përfshihet nën KMSH,operative siҫ janë p.sh, shpenzimet administrative apo të marketingut.E ardhura neto E ardhura neto para marrjes së shpenzimeve të interesit dhe shpenzimevepara taksave të taksave prej llogarisë.Shpenzimet e Shpenzimet e interesit përfshijnë pagesat e kryera në borgjet e papaguarainteresit të komapnisë.Shpenzimet etaksave në të Shpenzimet e taksave në të ardhura janë shumat e pagueshmeardhura institucioneve qeveritare.E ardhura neto E ardhura neto është profiti final pas zbirtjes së të gjitha shpenzimeve nga e ardhura.E ardhura neto E ardhura neto për aksion është e ardhura neto e ndarë sipas numrit tëpër aksion. aksioneve në pronësi të aksionarëve. Përndryshe, është I njohur si fitimet për aksion. Një formë e thjeshtë e përpilimit të pasqyrës së të ardhurave është dhënë këtu:
  29. 29. “Standard Benz” Rrjedhja e aseteve në këmbim për produkte dhe Pasqyra e të ardhurave shëbrime të ofruara Më 31.12.2004 E ardhura E ardhura nga konsultimet €7.850 E ardhura nga qiraja 300 Shpenzimet operative: Derdhjet e aseteve që rezultojnë nga ofrimi I Shpenzimet e zhvlerësimit €375 produkteve apo shëbrimeve konsumatorëve Pagat 1.610 Shpenzimet e sigurimit 100 Shpenzimet e qirasë 1.000 Shpenzimet e furnizimit 1.050 Komunalitë 230 Gjithsej shpenzimet 4.365 E ardhura neto €3.785PëmbledhjePasqyra e të ardhurave ofron infroacionin mbi suksesin e kompanisë për një periudhë të caktuarkohore.Pasqyra e të ardhurave tregon burimet kryesore të të ardhurave të krijuara, si dhe tëshpenzimeve që I shoqërojnë këto të ardhura.Diferenca në mes të ardhurave dhe shpenzimeveështë e ardhura neto apo humbja neto. Dobitë (gains) dhe humbjet u referohen parave të krijuaraapo humbjeve jashtë operacioneve biznesore. Pasqyra e të ardhurave e korporatës përfshin edhetë dhënat e fitimit për aksion.Sikurse edhe bilanci, edhe pasqyra e të ardhurave përpilohet nëbaza krahasuese.
  30. 30. 2.6.PASQYRA E FITIMEVE TË MBAJTURASi shtim i pasqyrës së të ardhurave, kompanive nganjëherë përpilon edhe pasqyrën e fitimeve tëmbajtuara apo pasqyrën e ekuitetit të pronarëve. Kjo pasqyrë identifikon ndryshimet në fitimet embajtura na një periudhë kontabël të te tjetra. Siҫ është ilustruar në figurën e mëposhtme,pasqyra e fitimeve të mbajtura tregon balancën fillestare të fitimeve të mbajtura, të ardhurën netotë periudhës, zbritjen për ҫ do dividend të paguar dhe në fund balancën përfundimtare të fitimevetë mbajtura. Ekuacioni vijues përshkruan pasqyrën e fitimeve të mbajtuara për biznesetindividuale:Ekuiteti përfundimtar = Ekuiteti fillestar + Investimet – Tërheqjet + Të ardhurat Për korporata, termi “tërheqje” zëvendësohet me termin “dividend të paguar”, ndërsa ekuitetii aksionarëve kalkudohet si vijon: Aksionet e zakonshme (regjistruar me vlerë nominale) + Premia në aksionet e zakonshme (ҫ mimi i emertimit muns vlera nominale) + Aksionet e preferuara (regjistruar me vlerë nominale) + Premia në aksionet e preferuara (ҫ mimi i emetimit muns vlera nominale) + Fitimet e mbajtura = Ekuiteti i askionarëve Një formë e pasqyrës së fitimeve të mbajtura duket kështu: “Standard Benz” Pasqyra e fitimeve të mbajtura Më 31.12.2004 Fitimet e mbajtura 12.01.2004 € - Plus: E ardhura neto 3.785 Minus: Dividenda (600) Fitimet e mbajtura 12.31.2004 € 3.185 Figura nr.16
  31. 31. 2.7.PASQYRA E RRJEDHJES SË PARASËNatyra e kontabilitetit actual është e atillë që kompania mund të jetë fitimprurëse, por,megjithatë, përvoja mund ta tregojë të kundërtën.Andaj, me qëllim të krijimit të një pasqyre tëqartë të mundësisë së kompanisë për pagesën e faturave të saj, ajo I hyn përpilimit të një raportiapo pasqyrës tjetër përkatësisht pasqyrës së rrjedhjes së parasë.Pasqyra e rrjedhjes së parasë raporton ngjarjet që kanë ndikuar mbi llogaritë e parave tëkompanisë gjatë një periudhe fiskale. Për periudhën në fjale, pasqyra e rrjedhjes së parasë ofroninformacionet mbi:1.- Burimet e parasë,2.- Shfrytëzimin e parasë,3.- Ndryshimin në balancën e parasë.Pasqyra e rrjedhjes së parasë paraqet një analizë të të gjitha transaksioneve të bzinesit, dukeraportuar se kur kompania përdor paranë e saj dhe ҫ farë bën me të.Ajo treon dredhjet, tëpranuarat (cash infloës) dhe rrjedhjet pagesat (cash outfloës) të një entiteti gjatë një periudhe tëcaktuar kohore. Si mund të shihet edhe nga figura e mëposhtme, kompanitë pranojnë para (cash)në radhë të parë me shitjen e mallrave apo duke ofruar shërbime, duke shitur asete të tjera, dukehuazuar, si dhe duke pranuar para nga investimet nga ana e pronarëve.Cash floë statement- evidencë financiare ku për një periudhë kohore të dhënë pasqyrohen hyrjetdhe daljet në të hilla të një usbjekti biznesi.Evidencë ku raportohen fondet gjithsej tëdisponueshme për një firmë.Apo evidencë e ndryshimit të pozicionit financiar të një firme qëtregon burimet dhe përdorimet në të holla. Pasqyra e rrjedhës së parasë së shpërndan burimet e parasë dhe shfrytëzimin e saj sipaskategorive vijuese:Veprimtaritë operuese paraqesin ato veprimtari që janë pjesë e bzinesit të përditshëm tëkompanisë. Ato raportojnë paratë në dorë nga shitja e mallrave, shëbrimet dhe paratë në dorë tëpaguara për shpenzimet si : blerja e iventuarit, pagesa e pagave, e taksave, interesi, komunalet,qiratë dhe shpenzimet të ngjashme.Veprimtaritë investuese paraqesin ato veprimtari që raportojnë paratë e paguara për pajisjet dheasetet e tjera afatgjata dhe paratë e marra nga shitja e këtyre aseteve.Veprimtaritë financuese shprehin ato veprimtari që raportojnë paratë e marra nga kreditorët dhepronarë, paratë e paguara kreditorëve si tipagim I shumave të marra hua nga kompania dheparave të paguara pronarëv
  32. 32. Aktivitetet operuese: Aktivitetet investuese: Aktiviteti financuese: - Shitja e mallit - Shitja e ndërtesave -Huazimi I parasë - Ofrimi I shërimeve - Shitja e tokës -Praninimi I investuesve nga pronarët Derdhjet (hyrjet) e parasë Paraja (cash) Rrjedhjet (daljet) e parasë Aktivitetet operuese: Aktivitetet investuese: Aktivitetet financuese: - Pagesa e parave - Blerja e ndërtesave - Kthimi I kredive - Pagesa e komunaleve - Blerja e tokës - Shpërndarja ndaj pronarëve - Pagesa e taksaveFigura në vazhdim jëp një raport (pasqyrë) të rrjedhjes së parasë për kompaninë “ArdiCompany” për muajin dhjetor 2004.
  33. 33. Një formë më e zgjeruar e raportit të rrjedhjes së parasë është paraqitur në figurën nëvazhdim, duke simuluar të dhënat nga kontabiliteti i kompanisë “Standard Benz”:“Standard Benz Corperation”, Raporti i rrjedhjes së parasë, më 31 dhjetor 2004Rrjedhja e parasë nga aktivitetet operuese: E ardhura neto € 105.000Rregullimi i të ardhurës neto në baza aktuale:Shpenzime të zhvlerësimit € 34.000Rritja në llogarinë e të pranueshmeve (9000)Zvogëlimi i intervalit 19.000Zvogëlimi në llogarinë e të pagueshmeve (8.000) Gjithsej rregullimet 36.000 Rrjedhja neto e parasë nga kativitetet operuese 141.000Rrjedhja e parasë nga aktivitetet investuese:Rrjedhur nga shitja e tokës 25.000Blerja e pajisjeve (70.000) Paraja e neto nga aktivitetet investuese (45.000)Rrjedhja e parasë nga aktivitetet financuese:Rrjedhja nga emërtimi I aksioneve të zakonshme 35.000Riblerja e boneve (50.000)Pagesa e dividendës (40.000) Rrjedhja neto e parasë nga aktivitetet financuese (55.000) Rritja neto në para (cash) 41.000 Paraja, 1 janar 2004 22.000 Paraja, 31 janar 2004 € 63.000 Tabela nr.7
  34. 34. Përmbledhje Pasqyra e rrjedhjes së parasë është njëra nga katër pasqyrat kryesore të pasqyravefinacniare në përgjithësi. Ajo tregon derdhjen (infloë) dhe rrjedhjen (outfloë) domethënëse të njëkomapnie për një periudhë të caktuar kohore. Veprimtaritë kryesore që përfshihen në pasqyrën errjedhjes së parasë janë: operuese, investuese dhe financuese. Pasqyra e rrjedhjes së parasëështë e dobishme për të përcaktuar se sa par aka një kompani, nga kanë ardhura paratë dhe si ika përdorur kompania paratë e saj gjatë një periudhe fiskale. 3. ANALIZA E TRANSAKSIONEVE NË BZINES3.1.SHFRYTËZIMI I LLOGARIVE PËR KATËGORIZIMIN E TRANSAKSIONEVE NË BZINESGjatë prezantimit të llojeve të pasqyrave financiare të bilancit, të të ardhurave apo edhe tërrjedhjes së parasë, mësuam se elemente të bilancit ishin asetet, detyrimet dhe ekuiteti Ipronarëve, elemente të pasqyrës së të ardhurave ishin të ardhurat dhe shpenzimet, ndërsaelemente të pasqyrës së rrjedhjes së parasë ishin aktivitetet operuese, investuese dhefinancuese.Të gjitha këto elemente, në vete përmbajnë nga disa llogari të ndryshme, të cilat sitë tilla nevojiten për ruajtjen e gjurmëve të veprimeve ekonomike që kanë sjellë efektin përkatësnë këto pasqyra.Një llogari paraqet një regjistrim specific kontabël, që në një mënyrë të qartë kategorizontransaksionet që ndodhin gjatë zhvillimit të biznesit të një kompanie.Kështu ne mund tëemërtojmë llogaritë e aseteve, të detyrimeve, të rezervave të kapitalit, të fitimeve të mbajtura,të ardhurave, të shpenzimeve etj. Duke shfrytëzuar transaksionet ekonomike, ne mund tëshohim se si ekuacioni kontabël mund të zgjerohet për të përfshirë nënllogari të aseteve, tëdetyrimeve apo edhe të ekuitetit të pronarëve.Cili është definicioni i llogarisë?Një llogari është një regjistrim i ngritjeve dhe i rënieve në shumamonetare e shoqëruar me një burim ose veprimtari specifike.Transaksionet e kontabilitetit janëpërshkrime të veprimtarive të biznesit (ose të ngjarjeve) që maten në vlerat monetare dheregjistrohen në llogari.Apo llogaria është mjet me anën e të cilit grumbullohen dhe regjistrohenefektet e veprimeve ekonomike homogjene.LLogaritë shërbejnë për të studiuar historinëfinanciare të njësisë ekonomike dhe për të planifikuar të ardhmen e saj. Informacioni përasetet, detyrimet dhe ekuitetin e pronarëve është I akumuluar në llogari, e cila mund tëparaqitet si vijon: Emri I llogarisë Ana e majtë Ana e djathtë Debi Kredi
  35. 35. Kjo formë e llogarisëështë e njohur si T-llogaria dhe është e përdorshme për qëllimeshpjeguese.Për llogarinë e dhënë, të gjitha rrjetet regjistrohen në njërën anë, ndërsa të gjithazbritjet në anën tjetër.Balanca e llgarisëështë diferenca në mes të rritjes totale dhe zbritjestotale. Profecioni I kontabilitetit shfrytëzon nocionet debi, që nënkupton (1) anën e majtë tëllogarisë, (2) një hyrje apo shumë në anën e majtë, (3) një akt të kryerjes së një regjistrimi nëanën e majtë të llogarisë, ndërsa nocioni kredi nënkupton të njëjtat për anën e djathtë tëllogarisë. Llogaria T Paraja Ana e majtë Ana e djathtëdebitë kreditë Ana e majtë e kontos është debi Ana e djathtë e kontos është kredi Figura nr.20Titulli I llogarisë (paraja p.sh) vendoset në ballë të T- llogarisë. Shumat e transaksioneve mundtë regjistrohen në tëdy anë e T- llogarisë. Siҫ mund të vërehet, regjistrimet në anën e majtënënkuptojmë regjistrimet debitore, ndërsa regjistrimet në anën e djathtë nënkuptojnëregjistrimet kreditore.Debi nënkupton asnjë më tepër se regjistrim vlerë majtas, ndërsa kredinënkupton asgjë më tepër se regjistrim vlere djathtas.Nuk ka ndonjë kuptim për të cilin duhetbrengosur.Gjatë regjistrimit të transaksioneve financiare, barazimi I ekuacionit kontabël thjeshtmund të vendoset me shtimin e balacën për të gjitha llogaritë e aseteve dhe me krahasimin eshumës së përgjithshme të të gjitha llogarive të detyrimeve dhe të llogarive të etkuitetit tëpronarëve. Kjo është esenca edhe e kontabilitetit të dyfishtë, me ҫ’rast ky sistem ofron sistemine verifikimit dhe të balancës. Duke përmbledhur të gjitha regjistrimet në debi dhe po ashtu
  36. 36. duke përmbledhur të gjitha regjistrimet në kredi dhe duke krahasuar këto dy totale, mund tëzbulojmë dhe të kemi mundësinë e përmirësimit të shumë llojeve të gabimeve të zakonshme nëkontabilitet. Përveҫ paraqitjes së anës së majtë apo anës së djathtë të llogarisë, nocioni debi(shkurtimisht DR) dhe kredi (shkurtimisht KR), marrin një kuptim tjetër kur lidhen për llogarispecifike, përkatësisht varen nga lloji I llogarisë. Kështu, për llogaritë e aseteve, debia Ireferohet rritjes, ndërsa kredia zvogëlimit.P.sh., në llogaritë në vend që të themi se e rrisimllogarinë e parasë, ne e themi se e debitojmë atë, ndërsa kur e zvogëlojmë, e kreditojmë atëllogari. Pasi që ne presim që rritja totale e llogarisë së parasë të jetë më e madhe se zvogëlimi Isaj, atëherë llogaria e parasë, pas regjistrimit të të gjitha transaksioneve bzinesore, do të ketëbalancë (saldo) debitore. Në bazë të kësaj, ne mund të bëjmë një përgjithësim dhe të themi setë gjitha llogaritë e aseteve kanë balancuar debitore, përkundër llogarive të detyrimeve dheekuitetit të pronarëve që përgjithësisht kanë balancë kreditore e të cilat gjatë regjistrimit tëtransaksioneve biznesore, rriten në kredi dhe zvogëlohen në debi. Efektet e këtij sistemi shihenmë poshtë, ku rritjet janë shënuar me (+) ndërsa zvogëlimet (zbritjet) me (-). Asetet = Detyrimet + Ekuiteti I pronarëve DR KR DR KR DR KR (+)(-) (-) (+) (-) (+)Llogaritë e aseteve: Llogaritë e detyrimeve dhe Debitë rriten ekuitetit të pronarëveKreditë zvogëlohen.Debitë zvogëlohen.Kreditë rriten.
  37. 37. Ashtu si barazoheshin ana debitore dhe ana kreditore e aseteve (shpeshherë duke përdoruredhe balancën), në të njëjtën mënyrë barazohen edhe ana debitore dhe ajo kreditore edetyrimeve dhe ekuitetit të pronarëve. Këto dy anë përherë duhet të jenë të barabarta përshkak se ekuiacioni kontabël përherë duhet të jetë i barabartë. Ky edhe është qëllimi ikontabilitetit të dyfishtë, përkatësisht i zbatimit të ekuacionit kontabël përherë duhet të jetë ibarabartë. Ky edhe është qëllimi i kontabilitetit të dyfishtë, përkatësisht I zbatimit të ekuacionikontabël. Për të kuptuar pse kjo ndodh, duihet pasur parasysh tri fakte bazike: 1. Debitë janë përherë hyrje në anën e majtë të llogarisë, ndërsa kreditë janë përherë hyrje në anën e djathtë të llogarisë, 2. Për ҫdo transaksion, më së paku duhet të kemi një debi dhe një kredi, 3. Për secilin transaksion, debitë duhet të barazohen me kreditë. Pra: MOS HARRONI Debitë janë Kreditë janë Thjeshtë hyrje thjeshtë hyrje Në anën e majtë në anën e djathtëPo ashtu, mos harroni, qëҫdoherë kur një llogari debiton, llogaria tjetër duhet të kreditojë përtë njëjtën shumë. Kjo është karaktersitika kryesore e sistemit të kontabilitetit të dyfishtë: debiapërherë duhet tëjetë e barabartë me kredinë (zakonisht në llogari të ndryshme). Kjokaraktersitikë e rëndësishme na krijon edhe një mundësi, atë të “vetëkontrollit”. Kur debia nukështë e barabartë me kredinë, atëherë kemi një gabim në regjistrimin e transaksioneve nëbiznes.Pra, kjo formë e paraqitjes së transaksioneve biznesore, quhet sistem i kontabilitetit tëdyfishtë. Nocioni “ i dyfishtë” ka të bëjë me nevojën e evidencimit të secilit transaksion në tëdy anët e ekuacionit kontabël. Secila ndërmarrje përdor “kontabilitetin e dyfishtë” pa marrëparasysh se a e udhëheq kontabilitetin në mënyrë manual apo komjuterike. Në figurën emëposhtme shohim lëvizjen e transaksioneve biznesore, duke respektuar parimet e sistemit tëkontabilitetit të dyfishtë:
  38. 38. Kontabiliteti I dyfishtë Aset Detyrimet Ekuiteti Debi Kredi Debi Kredi Debi Kredi + - - + - + Figura nr.23Sa u përket llogarive që kanë të bëjnë me ekuitetin e pronarëve, transaksionet mund të lëvizinsiҫ shihet në figurën që vijon: Fit. E mbajtur Dividenda E ardhura Shpenzime - + + - - + + -Fillimisht, është e natyrshme që të duken konfuze rregullat themelore për debi dhe kredi, edhepse më vonë do të shihni se janë shumë logjike. Por, prapë fillimisht mbajini në mend si të tilla,sepse mbajtja në mend I praparin të kuptuarit të mëvonshëm të këtyre rregullave. Prandaj, jukëshilloheni që së pari t’I mbani në mend këto rregulla, edhe pse ende nuk duke të logjikshme.Nëse ju I keni mbajtur në mend këto rregulla, studimi juaj I kontabilitetit do të jetë shumë Ilehtë sesa ju duket në fillim. Andaj, ajo ҫka shihet nga figura e mësipërme, është se tri lloje tëllogarive përcjellin të njëjtin rregull të debi/kredisë.Ato janë llogaritë e aseteve, të shpenzimevedhe të dividendëve.Te këto tri lloje të llogarive, debitë rrisin llogarinë, ndërsa kreditëzvogëlojnë.

×