Your SlideShare is downloading. ×
Plan Bütçe Komisyonu Konuşma Metni 22 Ekim 2013
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Plan Bütçe Komisyonu Konuşma Metni 22 Ekim 2013

220

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
220
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. 2014 22 Ekim 2013
  • 2. T.C. MALİYE BAKANLIĞI 2014 YILI BÜTÇE SUNUŞ KONUŞMASI (TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu) Mehmet ŞİMŞEK Maliye Bakanı 22 Ekim 2013 i 0
  • 3. OKUNAN METİN GEÇERLİDİR ii 1
  • 4. İçindekiler I. EKONOMİK GÖRÜNÜM ................................................................................................................... 1 A. Küresel Ekonomi .......................................................................................................................... 1  Küresel ekonomide ılımlı toparlanma ..................................................................................... 1  Küresel belirsizlikler devam ediyor .......................................................................................... 7 B. Türkiye Ekonomisi ..................................................................................................................... 10   İstihdamda olumlu seyir devam ediyor ................................................................................. 13  Enflasyon düşüş eğilimine girecek ......................................................................................... 16  Mali dengeler güçlü ............................................................................................................... 17  Bankacılık sektörü sağlam ..................................................................................................... 22  Hanehalkı borcu düşük .......................................................................................................... 23  Özel sektör borcu makul seviyelerde .................................................................................... 24  Makro ihtiyati politika uygulamalarına devam...................................................................... 25  II. Dengeli ve ılımlı büyüme devam ediyor ................................................................................ 10 Cari açık yüksek ama yönetilebilir seviyelerde ...................................................................... 26 ÖNCELİKLER VE YAPISAL REFORMLAR ........................................................................................... 30 A. Demokratik Standartların İyileştirilmesi .................................................................................... 31 B. Yurt İçi Tasarruf Oranlarının Artırılması..................................................................................... 32 C. Kayıt Dışılıkla Mücadele ............................................................................................................. 34 D. Eğitime Erişimin ve Eğitim Kalitesinin Artırılması ...................................................................... 36 E. İşgücü Piyasasında Esnekliğin Artırılması .................................................................................. 39 F. Ar-Ge ve İnovasyonun Desteklenmesi....................................................................................... 42 G. Enerjide Dışa Bağımlılığın Azaltılması ........................................................................................ 45 H. Altyapı Yatırımlarının Önceliklendirilmesi ................................................................................. 47 İ. Sermaye Piyasalarının Derinleştirilmesi .................................................................................... 50 J. Bölgesel Gelişmişlik Farklarının Azaltılması ............................................................................... 51 K. Yoksulluğun Azaltılması ve Gelir Dağılımının İyileştirilmesi ...................................................... 53 L. Kurumsal Kalitenin Artırılması ................................................................................................... 54 III. 2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUN TASARISI ....................................................... 58 III. 2013 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ YIL SONU GERÇEKLEŞME TAHMİNİ ................................ 65 IV. 2014 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ .......................................................................................... 73 A. 2014 Yılı Bütçesinin Temel Özellikleri ........................................................................................ 80 iii 1
  • 5.   En “sağlık”lı bütçe .................................................................................................................. 82  Yatırımları önceliklendirmeye devam ediyoruz ..................................................................... 83  Bütçemiz yurt içi tasarrufların artırılmasına katkı sağlıyor .................................................... 85  Çalışanın ve emeklinin hakkını gözetiyoruz ........................................................................... 86  Tarım sektörüne güçlü desteğimiz devam ediyor ................................................................. 87  Ar-Ge desteklerimiz devam ediyor ........................................................................................ 88  2014 Yılı Bütçesi sosyal destekler açısından güçlü bir bütçedir ............................................ 88  Sosyal güvenlik sistemini desteklemeye devam ediyoruz ..................................................... 90  Ülkemizin tanıtımına daha çok kaynak ayırıyoruz ................................................................. 90  V. Bütçede en büyük payı yine eğitime ayırıyoruz..................................................................... 80 Yerel yönetimlere desteğimizi artırıyoruz ............................................................................. 91 GELİR POLİTİKALARI VE UYGULAMALARIMIZ ................................................................................ 92 A. Vergi Sisteminde Etkinlik ve Adaletin Artırılması ...................................................................... 92  Gelir Vergisi Kanun Tasarısı Yüce Mecliste ............................................................................ 92  Vergi Usul Kanun Tasarısına ilişkin çalışmalarımız devam ediyor ......................................... 94  Fazla ve yersiz tahsil edilen vergilerin iadesini düzenledik.................................................... 94  Konutta KDV uygulamasında vergi ödeme gücünü gözetiyoruz ........................................... 94  Kira geliri istisnasında vergi adaletini gözetiyoruz................................................................. 95  BES’te anapara üzerinden alınan vergileri iade ediyoruz ...................................................... 95 B. Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele ............................................................................................... 96  Mevzuatı iyileştiriyoruz ......................................................................................................... 96  Vergi denetim kapasitesini güçlendiriyoruz .......................................................................... 98  Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunu artırıyoruz.............................................................. 99 C. Makroekonomik İstikrarın Korunması ..................................................................................... 108  D. Yurt dışı varlık barışı ............................................................................................................ 109 Yurt İçi Tasarrufların Artırılması .............................................................................................. 109  Uzun vadeli mevduatları destekliyoruz ............................................................................... 109  Uzun vadeli tasarrufları destekliyoruz ................................................................................. 110 E. İstihdam, Yatırım ve Rekabetçiliğin Desteklenmesi ................................................................ 110  Yatırımları teşvik ediyoruz ................................................................................................... 111  Girişimcilerin önünü açıyoruz .............................................................................................. 111  Hizmet ihracını destekliyoruz .............................................................................................. 112  Makinalar arası iletişimin yaygınlaşmasını destekliyoruz .................................................... 112  Esnafın hayatını kolaylaştırıyoruz ........................................................................................ 112 iv 2
  • 6.  Basit usule dönme imkanını getirdik ................................................................................... 112  Ar-Ge’yi desteklemeye devam ediyoruz.............................................................................. 113  İstihdam üzerindeki vergi yüklerini düşürdük ..................................................................... 113  Kurum kazançları üzerindeki vergi yükünü düşürdük ......................................................... 116  Birçok kalemde KDV oranlarını indirdik ............................................................................... 116  Dolaysız vergiler yeterli düzeyde değil ................................................................................ 118 F. Bölgesel ve Sosyal Gelişmişlik Farklarının Azaltılması ............................................................. 120 G. Çevresel ve Sosyal Politikaların Desteklenmesi ....................................................................... 120  Bitkisel atık yağları geri kazandıracağız ............................................................................... 120  23 yaş üzerindeki araçların hurdaya ayrılmasını teşvik ediyoruz ........................................ 121 SONUÇ ................................................................................................................................................. 122 v 3
  • 7. Grafikler Grafik 1: Küresel Büyüme Tahminleri Revizyon .............................................................................. 2 Grafik 2: Gelişmiş Ülkelerde Büyüme ............................................................................................... 3 Grafik 3: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme ................................................................................. 4 Grafik 4: Gelişmiş Ülkelerde İşsizlik .................................................................................................. 5 Grafik 5: BRIC Ülkelerinde Büyüme ................................................................................................... 6 Grafik 6: Gelişmekte Olan Ülkelerde Finansal Dalgalanmalar ...................................................... 8 Grafik 7: 2011-12 Yeniden Dengelenme ......................................................................................... 10 Grafik 8: Büyüme Görünümü ............................................................................................................ 12 Grafik 9: Yaratılan İstihdam ............................................................................................................. 13 Grafik 10: İşgücü Göstergeleri .......................................................................................................... 14 Grafik 11: Avrupa Birliği’nde Genç İşsizlik ..................................................................................... 15 Grafik 12: Enflasyon ........................................................................................................................... 16 Grafik 13: Genel Devlet Bütçe Açığı ve Borç Stoku ...................................................................... 18 Grafik 14: Kamu Net Dış Borç Stoku ................................................................................................ 19 Grafik 15: IMF’ye Olan Borçlar ......................................................................................................... 19 Grafik 16: Reel Faiz ve Faiz Giderleri ............................................................................................. 20 Grafik 17: İç Borç Stokunun Vade Yapısı ........................................................................................ 21 Grafik 18: Yatırım Yapılabilir Kredi Notu ....................................................................................... 22 Grafik 19: Bankacılık Sektörü ........................................................................................................... 23 Grafik 20: Hanehalkı Yükümlülükleri .............................................................................................. 24 Grafik 21: Firma Yükümlülükleri ...................................................................................................... 25 Grafik 22: Cari İşlemler Dengesi ...................................................................................................... 27 Grafik 23: İhracatta Ürün ve Pazar Çeşitlendirmesi ..................................................................... 28 Grafik 24: Esnek Döviz Kuru.............................................................................................................. 29 Grafik 25: Türkiye’de Tasarruf Oranları ......................................................................................... 33 Grafik 26: Bireysel Emeklilik Sistemi .............................................................................................. 34 Grafik 27: Kayıt Dışı İstihdam ........................................................................................................... 35 Grafik 28: Kayıt Dışı Ekonominin Büyüklüğü .................................................................................. 36 Grafik 29: Brüt Okullaşma Oranları ................................................................................................. 37 Grafik 30: Öğretmen Başına Düşen Öğrenci Sayısı ........................................................................ 38 Grafik 31: Ortalama Emeklilik Yaşı.................................................................................................. 40 Grafik 32: Haftalık Ortalama Çalışma Süresi ................................................................................. 41 Grafik 33: Aktif İşgücü Programları ................................................................................................. 42 Grafik 34: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu .................................................................... 43 Grafik 35: Ar-Ge Harcamaları ........................................................................................................... 44 Grafik 36: Marka Başvuruları ............................................................................................................ 45 Grafik 37: Enerji İthalatı ................................................................................................................... 46 Grafik 38: Çok Şeritli Kara Yolu Ağımız .......................................................................................... 48 Grafik 39: Demir Yolu Ağımız ........................................................................................................... 49 Grafik 40: Sivil Hava Trafiğine Açık Havalimanlarımız................................................................. 49 Grafik 41: Küresel Finans Merkezleri Endeksi................................................................................ 50 Grafik 42: GAP Kamu Yatırımları ..................................................................................................... 52 Grafik 43: Gini Katsayısı .................................................................................................................... 54 vi 4
  • 8. Grafik 44: İş Yapma Kolaylığı Endeksi (2006) ................................................................................ 55 Grafik 45: İş Yapma Kolaylığı Endeksi (2012) ................................................................................ 55 Grafik 46: Küresel Rekabet Gücü (2005) ........................................................................................ 56 Grafik 47: Küresel Rekabet Gücü (2013) ........................................................................................ 56 Grafik 48: Doğrudan Yatırım Girişleri ............................................................................................. 57 Grafik 49: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Gerçekleşme Tahmini ........................................ 65 Grafik 50: Bütçe Açığı ........................................................................................................................ 66 Grafik 51: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı ......................................................................................... 67 Grafik 52: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri .................................................................. 69 Grafik 53: Kamu Sektörü Yatırım Giderleri ve Ekonomik Büyüme ............................................. 70 Grafik 54: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı ......................................................................................... 71 Grafik 55: Bütçe Açığının Gelişimi (1985-2013)............................................................................. 71 Grafik 56: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Tasarısı.................................................................... 75 Grafik 57: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri .................................................................. 77 Grafik 58: 2014 Yılı Vergi Gelirleri .................................................................................................. 77 Grafik 59: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri ................................................................. 78 Grafik 60: Bütçeden Eğitime Ayrılan Pay ....................................................................................... 80 Grafik 61: Bebek Ölüm Hızı ve Anne Ölüm Oranı .......................................................................... 83 Grafik 62: Yatırım Stokunun Ortalama Tamamlanma Süresi....................................................... 84 Grafik 63: Tarıma Verilen Destek .................................................................................................... 87 Grafik 64: Engelli Evde Bakım Kişi Sayıları ve Harcamaları ........................................................ 89 Grafik 65: Önceden Hazırlanmış Kira Beyanname Sistemi ........................................................ 106 Grafik 66: Mevduatta Ortalama Vade ........................................................................................... 110 Grafik 67: Ortalama Ücret Üzerindeki Yükler ............................................................................. 114 Grafik 68: Gelir Vergisi En Üst Dilim Oranları ............................................................................. 114 Grafik 69: Gelir Vergisi En Alt Dilim Oranları .............................................................................. 115 Grafik 70: Kurum Kazançları Üzerindeki Vergi Yükü .................................................................. 116 Grafik 71: KDV Oranları ................................................................................................................... 118 Grafik 72: Dolaylı Vergiler .............................................................................................................. 119 Grafik 73: Dolaysız Vergiler ............................................................................................................ 119 Tablolar Tablo 1: Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü............................................................................................ 47 Tablo 2: Makroekonomik Göstergeler ............................................................................................. 74 Tablo 3: Konut Teslimlerinde KDV Oranları ................................................................................... 95 Tablo 4: Asgari Ücret Üzerindeki Vergi Yükleri (%) .................................................................... 115 vii 5
  • 9. KISALTMALAR ¨ Türk Lirası $ Amerikan Doları AB Avrupa Birliği ABD Amerika Birleşik Devletleri Ar-Ge Araştırma Geliştirme BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu BELDES Belediyelerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi CDS Kredi Temerrüt Takası DAP Doğu Anadolu Projesi BRIC Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin DOKAP Doğu Karadeniz Projesi ECB Avrupa Merkez Bankası Eurostat Avrupa Topluluğu İstatistik Ofisi FATİH Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi Fed Amerikan Merkez Bankası FDD Faiz Dışı Denge GAP Güneydoğu Anadolu Projesi GSYH Gayri Safi Yurtiçi Hasıla İŞKUR Türkiye İş Kurumu ILO Uluslararası Çalışma Örgütü GOÜ Gelişmekte Olan Ülkeler HES Hidroelektrik Santral IMF Uluslararası Para Fonu KDV Katma Değer Vergisi kg Kilogram km Kilometre KOBİ Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler KOP Konya Ovası Projesi KÖİ Kamu-Özel İşbirliği KÖYDES Köy Altyapısını Destekleme Projesi m.a. Mevsimsellikten Arındırılmış MEB Milli Eğitim Bakanlığı MW Megavat viii 6
  • 10. OECD Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü OVP Orta Vadeli Program OVMP Orta Vadeli Mali Plan ÖTV Özel Tüketim Vergisi PMI Satın Alma Yöneticileri Endeksi SAGP Satınalma Gücü Paritesi SODES Sosyal Destek Programı SUKAP Su, Kanalizasyon ve Altyapı Projesi TAKBİS Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TCDD Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları TL Türk Lirası TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TÜFE Tüketici Fiyat Endeksi TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu VİMER Vergi İletişim Merkezi YP Yabancı Para ix 7
  • 11. x 8
  • 12. Sayın Başkan, Plan ve Bütçe Komisyonunun Değerli Üyeleri, Değerli Basın Mensupları, Konuşmama başlamadan önce hepinizi saygı ile selamlıyor, geçmiş Kurban Bayramınızı en içten dileklerimle kutluyorum. Bildiğiniz üzere 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Tasarısını 11 Ekim 2013 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunduk. Bugün Komisyonunuzda 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Tasarısı ile 2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanun Tasarısının görüşülmesine başlanacaktır. Siz değerli komisyon üyelerinin katkıları ile son halini alacak olan bu tasarılar Genel Kurula sunulacaktır. Yapacağınız her türlü yapıcı eleştiri, katkı ve yorumlarınızdan dolayı şimdiden teşekkür ederim. I. EKONOMİK GÖRÜNÜM Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Daha önceki bütçe görüşmelerimizde olduğu gibi sizlere ilk olarak dünya ve Türkiye ekonomisine ilişkin değerlendirmelerimi aktarmak istiyorum. Daha sonra sizleri 2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesabı ve 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi hakkında bilgilendireceğim. A. Küresel Ekonomi  Küresel ekonomide ılımlı toparlanma Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Küresel ekonomide 2012 yılının ikinci yarısında başlayan ılımlı toparlanma devam ediyor. Buna mukabil aşağı yönlü küresel riskler de 1 8
  • 13. önemini koruyor. Gelişmiş ülkeler kademeli olarak toparlanırken gelişmekte olan ülkelerde ise büyüme bir miktar yavaşlamıştır. Son bir yıl içerisinde birçok uluslararası kuruluş 2013 yılı büyüme tahminlerini düşürmüştür. Örneğin IMF 2013 yılı küresel büyüme tahminini 0,7 puan aşağı yönlü revize etmiştir.1 IMF’nin son tahminlerine göre 2012 yılında yüzde 3,2 oranında büyüyen küresel ekonomi, 2013 yılında yüzde 2,9, 2014 yılında ise yüzde 3,6 oranında büyüyecektir. Bu oranlar kriz öncesi 2004-07 döneminde ortalama yüzde 5 civarında, 2010-11 yıllarında ise ortalama yüzde 4,5 olan küresel büyüme hızının oldukça altındadır. Grafik 1: Küresel Büyüme Tahminleri Revizyon 4,1 Büyüme Oranları (%) 4,0 3,6 3,6 3,5 3,3 3,2 3,0 2,9 2,5 2012 Kaynak: IMF 2013 Ekim 12 2014 Ekim 13 Benzer şekilde dünya ekonomisinin yarısını oluşturan gelişmiş ülkelerin2 2013 büyüme tahmini 0,3 puan aşağı yönlü revize edilmiştir.3 2012 yılında yüzde 1,5 oranında büyüyen gelişmiş ülkelerin, 2013 ve 1 IMF’nin 2013 yılı için Ekim 2012 ve Ekim 2013 tahminleri arasındaki farkı yansıtmaktadır. IMF’nin SAGP metodolojisine göre gelişmiş ekonomilerin dünya ekonomisi içindeki payı 2012 yılı için yüzde 50,4’tür. 3 IMF’nin 2013 yılı için Ekim 2012 ve Ekim 2013 tahminleri arasındaki farkı yansıtmaktadır. 2 2 9
  • 14. 2014 yıllarında, sırasıyla yüzde 1,2 ve yüzde 2 ile potansiyellerinin altında büyüyeceği öngörülmektedir. Grafik 2: Gelişmiş Ülkelerde Büyüme Büyüme Oranları (%) 3 2,6 2,0 2 2,0 1,6 1,2 1,2 1,0 1 0 -0,4 -1 Gelişmiş Ülkeler ABD Avro Bölgesi 2013 Japonya 2014 Kaynak: IMF Gelişmekte olan ülkelerin 2013 büyüme tahmini de 1,1 puan aşağı yönlü revize edilmiştir.4 2012 yılında yüzde 4,9 oranında büyüyen gelişmekte olan ülkelerin 2013 yılında yüzde 4,5 oranında 2014’te ise yüzde 5,1 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. Çin hariç gelişmekte olan ülkelerin 2013 yılında yüzde 3,1, 2014 yılında yüzde 4,1 büyüyeceği öngörülmektedir. Gelişmekte olan Avrupa ülkelerinin ise 2013 yılında yüzde 2,3, 2014 yılında da yüzde 2,7 büyümesi beklenmektedir. 4 IMF’nin 2013 yılı için Ekim 2012 ve Ekim 2013 tahminleri arasındaki farkı yansıtmaktadır. 3 10
  • 15. Grafik 3: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme 6 Büyüme Oranları (%) 5,1 4,5 4,1 4 3,1 2,7 2,3 2 Gelişmekte Olan Ülkeler Çin Hariç Gelişmekte Olan Ülkeler 2013 Gelişmekte Olan Avrupa 2014 Kaynak: IMF ABD ekonomisi 2012 yılının ikinci yarısında yakaladığı ılımlı çıkışı 2013 yılında da sürdürmektedir. 2012 yılında yüzde 2,8 büyüyen ABD, 2013 yılının ilk yarısında ortalama yüzde 1,8 oranında büyüme kaydetmiştir. Ülkede işsizlik 2013 yılı başından bu yana 0,6 puan azalarak Ağustos ayı itibarıyla yüzde 7,3 seviyesine gerilemiştir. 5 Ancak maliye politikasına ilişkin belirsizlikler ABD’de büyüme görünümünü olumsuz etkilemektedir. Bu çerçevede, Amerikan ekonomisinin bu yıl yüzde 1,6, önümüzdeki yıl ise yüzde 2,6 büyümesi beklenmektedir. Altı çeyrektir üst üste daralan Avro Bölgesi, 2013 yılının ikinci çeyreği itibarıyla teknik anlamda resesyondan çıkmıştır. Ancak ikinci çeyrekte elde edilen yüzde 0,3’lük büyüme oranı beklentilerin altında kalmıştır.6 Ayrıca İtalya, İspanya ve Hollanda gibi bölgedeki önemli bazı ekonomilerde 5 6 resesyon halen sürmektedir. Bu çerçevede, Avro Bu oran ABD Merkez Bankasının (Fed) hedeflediği yüzde 6,5 oranın üzerindedir. Mevsimsellikten arındırılmış, bir önceki çeyreğe göre büyüme oranıdır. 4 11
  • 16. Bölgesi’nin 2013 yılında yüzde 0,4 oranında daralması öngörülmektedir. İşsizlik ise yüzde 12 ile son 20 yılın en yüksek seviyesindedir. Grafik 4: Gelişmiş Ülkelerde İşsizlik 220 200 (Ocak 2008=100) 180 160 140 120 100 Avro Bölgesi 7 4 2013-1 7 10 4 2012-1 7 10 4 2011-1 7 10 4 2010-1 7 ABD 10 4 2009-1 7 10 4 2008-1 80 Japonya Kaynak: Eurostat 20 yıldan fazla bir süredir zayıf büyüme ve deflasyon ile yaşayan Japonya, Abenomics olarak adlandırılan ekonomi politikası ile bu durumdan kurtulmayı amaçlamaktadır. Agresif parasal genişleme ve kamusal altyapı harcama politikalarıyla Japon ekonomisi bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 0,1, ikinci çeyreğinde ise 1,3 büyümüştür.7 2013 yılında ise yüzde 2 büyümesi beklenmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise büyüme; zayıf iç talep, bazı yapısal faktörler ve bozulan dış koşullar nedeniyle ivme kaybetmiştir. Gelişmekte olan ülkelerin motoru olan Çin yılın ilk üç çeyreğinde yüzde 7,7 ile son yıllardaki performansının altında büyümüştür. BRIC olarak 7 Mevsimsellikten arındırılmış, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre büyüme oranıdır. 5 12
  • 17. adlandırılan ve Çin ile birlikte 15 trilyon dolarlık ekonomik hacme sahip olan Hindistan, Brezilya ve Rusya’da da büyüme önemli ölçüde yavaşlamıştır. Grafik 5: BRIC Ülkelerinde Büyüme 14 12 10 8 Büyüme Oranları (%) 6 4 2 0 -2 Brezilya -6 -8 Çin Hindistan -4 Rusya -10 Ç2 Ç4 2013-Ç1 Ç3 Ç2 2012-Ç1 Ç4 Ç3 Ç2 Ç4 2011-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2010-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2009-Ç1 Ç3 Ç2 2008-Ç1 2007-Ç4 -12 Kaynak: Bloomberg Küresel ekonomideki ılımlı toparlanmaya paralel olarak küresel ticaret de kademeli olarak artacaktır. Bu çerçevede, 2012 yılında yüzde 2,7 artan dünya ticaret hacminin kademeli olarak yükselerek 2013 yılında yüzde 2,9, 2014 yılında ise yüzde 4,9 artması beklenmektedir. Gelişmiş ülkelerde uygulanan genişletici para politikaları, düşük ekonomik aktivite ve zayıf küresel talep nedeniyle, enflasyonist baskılara sebep olmamaktadır. 2012 yılında küresel düzeyde yüzde 3,9 olarak gerçekleşen enflasyon oranının 2013 ve 2014 yıllarında sırasıyla yüzde 3,7 ve yüzde 3,8 olması beklenmektedir. 6 13
  • 18.  Küresel belirsizlikler devam ediyor Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Küresel ekonomide toparlanmanın ılımlı seyretmesinin yanısıra gelişmiş ülkeler kaynaklı riskler de önemini korumaktadır. Küresel ekonomide önümüzdeki dönemde büyüme görünümünü olumsuz etkileyebilecek dört temel riski şu şekilde sıralayabiliriz:  Genişletici para politikalarından çıkışın iyi yönetilememesi  Gelişmiş ülkelerde mali sorunlar ve zayıf iç talebin devam etmesi  Gelişmekte olan ülkelerde büyümenin daha da zayıflaması  Jeopolitik gerginliklerin tırmanması Başta Fed olmak üzere gelişmiş ülke Merkez Bankaları, ekonomideki toparlanmaya paralel olarak genişletici para politikalarını er ya da geç sonlandıracaktır. Ancak parasal genişleme politikalarından çıkışın yönetimi, zamanlaması ve kompozisyonu finansal piyasalar açısından büyük önem arz etmektedir. Özellikle Fed’in olağanüstü genişletici para politikasından çıkış sürecinde izleyeceği yöntem küresel ekonomik görünüm üzerindeki en büyük risklerden biridir. Fed’in bu politikasını uzun süre sürdürmesi enflasyon ve finansal istikrar açısından önemli bir risk teşkil etmektedir. Öte yandan genişletici para politikasından çıkışın gereğinden hızlı olması kırılgan yapıdaki gelişmiş ülkeleri yeniden durgunluğa sürükleyebilir. Gelişmekte olan ülkelerde ise sermaye akımlarının zayıflamasına ya da tersine dönmesine neden olabilir. IMF tahminlerine göre Fed’in politika faiz oranında yapacağı yüz baz 7 14
  • 19. puanlık bir artış,8 diğer ülkelerde sanayi üretimini yüzde 0,7 azaltabilecektir.9 Zira Fed’in genişletici para politikasından çıkış stratejisindeki belirsizlikler Mayıs ayından bu yana finansal piyasalarda ciddi bir dalgalanmaya sebep olmuştur. Bu süreçte birçok gelişmekte olan ülkede faiz oranları ve risk primleri artmış, para birimleri ise değer kaybetmiştir. Bu dönemde Türkiye ekonomisindeki makro-finansal kırılganlıklar da çok konuşulmuştur. Ancak Türk Lirasında 22 Mayıstan10 bu yana gerçekleşen değer kaybı yüzde 7 ile gelişmekte olan ülkelerin ortalamasına yakın seyretmiştir. Tahvil faizleri artmakla birlikte geçen yıl aynı dönemde gözlemlenen seviyelerin altında, borsa ise değer kaybetmekle birlikte geçen yılki seviyelerin üstünde kalmıştır. Grafik 6: Gelişmekte Olan Ülkelerde Finansal Dalgalanmalar 150 118 100 52 50 24 7 0 (Değişim*, Yıllık) 24 19 -28 -25 -5 -10 -50 -100 -150 -200 Türkiye -187 -191 -250 CDS Kur 10 Yıllık Tahvil Faiz Oranı Borsa Endeksi Kaynak: Bloomberg *Mayıs-Eylül 2012 ortalaması ile Mayıs-Eylül 2013 ortalamasının değişimidir. Değişimler CDS ve faiz için baz puan, borsa ve kur için ise yüzde olarak hesaplanmıştır. Not: Verileri kullanılan ülkeler; Türkiye, Çek Cumhuriyeti, Polonya, Güney Afrika, Endonezya, Güney Kore, Brezilya, Şili, Kolombiya ve Meksika’dır. 8 2014 yıl sonuna kadar gelişmiş ülkelerde faiz artırımı beklenmemektedir. IMF, Küresel Ekonomik Görünüm, Ekim 2013. 10 Fed’in genişletici para politikasından kademeli çıkış sinyalini verdiği tarihtir. 9 8 15
  • 20. İkinci risk ise gelişmiş ülkelerde mali sorunların çözüme kavuşturulamaması ve iç talepteki toparlanmanın sekteye uğramasıdır. 2013 yılı için borç stokunun GSYH’ye oranı OECD ülkelerinde yüzde 112, Avro Bölgesi’nde ise yüzde 96 ile oldukça yüksek bir seviyededir. Ayrıca Avro Bölgesi’nde bankaların kırılgan yapısı ise hala bir sorun teşkil etmektedir. Bu risklerin iyi yönetilip minimize edilebilmesi için Avro Bölgesi ülkelerinin yapısal reformlara devam etmesi ve başarılı bir bankacılık birliği oluşturması gerekmektedir. Avro Bölgesi’nde uygulanan mali konsolidasyonun iç talebin zayıf seyrettiği bir döneme denk gelmesi ekonomik toparlanmanın önünde bir engel oluşturmaktadır. Bu nedenle rekabetçiliğin ve ihracat performansının iyileştirilmesi için üretkenliği arttıracak, mal ve ürün piyasalarını daha dinamik kılacak reformlara gereksinim vardır. Üçüncü olarak gelişmekte olan ülkelerin daha düşük oranlarda büyümesi küresel görünüm adına bir risk teşkil etmektedir. Finansal dalgalanmalar ve zayıf dış talebe ek olarak gelişmekte olan ülkeler zayıflayan iç talep sorunuyla karşı karşıyadır. Bunda, demografik faktörlerin yanısıra verimlilik düşüşü ve yapısal reformların yavaşlaması etkili olmaktadır. Sözgelimi BRIC ülkeleri için yıllık büyüme eğilimi son beş yılda yüzde 1 civarında düşmüştür.11 İleriye yönelik olarak da büyüme oranlarının daha düşük seviyelere inmesi olasıdır. Ancak orta ve uzun vadede, yüksek getiri beklentisi ve hızlı yakınsama ihtimali, gelişmekte olan ülkeleri yatırımlar için cazip kılmaya devam edecektir. Son olarak jeopolitik gerginliklerin arttığı Orta Doğu’da politik belirsizlik risk primini artırmaktadır. Arzdaki iyileşmeye rağmen 11 OECD, Geçici Değerlendirme Raporu, Eylül 2013. 9 16
  • 21. jeopolitik riskler uluslararası enerji fiyatlarını olumsuz etkilemektedir. Bu da küresel büyüme için bir “kara kuğu” etkisi yaratabilir.12 B. Türkiye Ekonomisi  Dengeli ve ılımlı büyüme devam ediyor Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Konuşmamın bu kısmında sizlerle Türkiye ekonomisine ilişkin değerlendirmelerimi paylaşmak istiyorum. 2012 yılında yumuşak iniş süreci olarak adlandırdığımız yeniden dengelenme sürecini başarıyla yönettik. Bu süreçte makroekonomik istikrarı koruyup güçlü mali dengelerimizi muhafaza ederken cari açığı önemli ölçüde daralttık, enflasyonist baskıları azalttık, yüksek düzeyde istihdam yaratıp işsizliği düşürmeye devam ettik. Grafik 7: 2011-12 Yeniden Dengelenme 5 12 4,1 9,8 9,7 9,2 10 8 3 6,1 6,2 6 2 (%) (Büyümeye Katkı) 4 10,5 4 1 2 0 0 -1 -1,1 -2 Net İhracat (Sol Eksen) Cari Açık/GSYH Enflasyon İşsizlik Kaynak: TÜİK, TCMB 12 Nassim Nicholas Taleb tarafından ortaya konulan “kara kuğu” teorisine göre “bugüne kadar gördüğümüz bütün kuğuların beyaz olması siyah kuğuların var olmadığı anlamına gelmez”. Buna göre daha önce öngörülmemiş uç olasılıkların gerçekleşmesi özellikle finansal piyasalarda aşırı oynaklık yaratabilmektedir. 10 17
  • 22. Aynı zamanda geçen yıl küresel ekonominin beklenenin üstünde yavaşlaması, en büyük ticaret ortağımız AB’nin krizde olması, jeopolitik gerginliklerin artması ve petrol fiyatlarının yüksek seyretmesine rağmen yüzde 2,2 büyüdük. 2013 yılında ise hedefimiz yeniden dengelenme sürecindeki kazanımları kaybetmeden büyümeyi yukarı çekmekti. İç talebin katkısıyla ivme kazanan ekonomi yılın ilk yarısında yüzde 3,7 büyümüştür. Yılın ikinci yarısına ait önemli bazı göstergeler de büyümenin geçen yıla göre daha yüksek seyredeceğini işaret etmektedir. Üçüncü çeyrek itibarıyla kapasite kullanım oranı yüzde 75,5 ile Aralık 2011’den bu yana gözlemlenen en yüksek seviyeye gelmiştir. Reel kesim güven endeksi yükselmeye devam etmiştir. Kredi büyümesi ise her ne kadar yavaşlama trendine girmiş olsa da Eylül ayında yüzde 23,1 ile güçlü seyrini korumuştur. Ancak yıl başından bu yana dış konjonktür büyümeyi destekleyici olmaktan çıkmıştır. En büyük ticaret ortağımız olan AB’deki ekonomik toparlanma ile küresel ekonomik büyüme zayıf seyretmiş, olağanüstü parasal genişleme döneminin sonuna yaklaşılmış, finansal piyasalarda risk algısı yükselmiş, jeopolitik gerginlikler ise artmıştır. Bu durum maalesef Türkiye’nin büyüme performansını olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca para politikasında yılın ikinci yarısında başlayan sıkılaştırma kredilerdeki büyümeyi yavaşlatmış, iç talepteki artışı bir miktar sınırlamıştır. Son dönemde uygulamaya konulan makro ihtiyati tedbirlerin de kredi artış hızını yavaşlatması beklenmektedir. 11 18
  • 23. Tüm bu gelişmeler çerçevesinde bu yıl büyümenin yüzde 3,6 olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. Bu oran geçen yıl öngördüğümüz yüzde 4’lük OVP hedefinin bir miktar altındadır. Ancak daha önce bahsettiğim üzere, bu yıl hemen hemen tüm gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde büyüme aşağı yönlü revize edilmiştir. Grafik 8: Büyüme Görünümü Reel GSYH Büyümesi (%) 6 5,0 5 5,0 4,0 4 3,6 3 2013 2014 2015 2016 Kaynak: OVP (2014-16) Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Orta vadeli perspektif ile baktığımızda büyümenin önümüzdeki yıl yüzde 4, 2015 ve 2016’da ise yüzde 5 olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. Kısa ve orta vadede,  Yüksek istihdam yaratma kapasitemiz  İhtiyatlı ve esnek para politikamız  Sağlam kamu mali dengelerimiz ile mali disiplin politikamız  Sağlam bankacılık sektörümüz  Nispeten düşük hanehalkı borçluluk oranları 12 19
  • 24.  Uyguladığımız makro ihtiyati tedbirler büyümeyi destekleyici ve dış şoklara karşı Türkiye'yi daha dirençli kılan faktörlerdir.  İstihdamda olumlu seyir devam ediyor Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Küresel kriz sonrası dönemde yaşadığımız güçlü toparlanma ve işsizlikle mücadele kapsamında uygulamaya koyduğumuz düzenlemeler sayesinde yüksek düzeyde istihdam yarattık. Birçok ülkede istihdam artışının yeterli düzeyde sağlanamaması önemli bir sorun olmaya devam ederken Türkiye’de Mart 2009’dan bu yana 4,7 milyon kişiye ilave istihdam sağladık. Oysa aynı dönemde Avro Bölgesi’nde 2,2 milyon istihdam kaybı yaşanmıştır. Grafik 9: Yaratılan İstihdam TÜRKİYE 4,7 ABD Rusya Almanya Brezilya (Mart 2009-13, Milyon Kişi) Macaristan Belçika Fransa Çek Cumhuriyeti Slovenya Slovakya Danimarka İrlanda Polonya Japonya Portekiz İtalya Yunanistan Avro Bölgesi İspanya -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 Kaynak: Eurostat, OECD, TÜİK * Ülkelerin son açıklanan verileri kullanılmıştır. 13 20
  • 25. Türkiye, 2009-13 döneminde IMF verilerine göre yüzde 4,8 olan ortalama yıllık istihdam artış oranıyla birinci sırada yer almaktadır.13 Ayrıca OECD tarafından yayımlanan İstihdam Raporu’na göre Türkiye, bu yıl ve gelecek yıl OECD'de en fazla istihdam artışı görülecek 3’üncü ülke olacaktır.14 2013 yılında devam eden istihdam artışına rağmen mevsimsellikten arındırılmış işsizlik oranı 2012 yıl sonuna göre 0,9 puan yükselerek Temmuz 2013’te yüzde 10,1 olarak gerçekleşmiştir. Bunda işgücüne katılım oranının yüzde 50,9 ile serinin başladığı 2005 yılından bu yana gözlemlenen en yüksek seviyelerine ulaşması etkili olmuştur. Yıl sonunda işsizlik oranının yüzde 9,5 olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. Grafik 10: İşgücü Göstergeleri 16 52 15 51 14 50 13 48 11 (m.a., %) (m.a., %) 49 12 47 10 Kaynak: TÜİK İşsizlik Oranı (Sol Eksen) 5 2013-1 9 5 9 2012-1 5 2011-1 9 5 2010-1 9 5 2009-1 45 9 8 5 46 2008-1 9 İşgücüne Katılım Oranı (Sağ Eksen) 13 IMF’de istihdam verisi açıklanan 35 ülkeye göre sıralama yapılmıştır. OECD, İstihdam Raporu, Temmuz 2013. Türkiye, istihdam artışı bakımından Meksika ve İsrail’den sonra 3’üncü sırada yer almaktadır. 14 14 21
  • 26. Türkiye’de uzun süreli işsizlik oranı son yıllarda düşüş eğilimine girmiştir. Nitekim bir yıldan fazla süredir iş arayanların oluşturduğu uzun süreli işsizlerin toplam işsizler içindeki payına bakıldığında yüzde 22,5 ile Türkiye 2013 yılının ilk yarısında İsveç, Finlandiya ve İzlanda’dan sonra en düşük orana sahip 4’üncü ülke olmuştur.15 Diğer yandan, Türkiye Avrupa’nın en büyük sorunu olan genç işsizlikle mücadelede çok daha etkin sonuçlar almaktadır. Avro Bölgesi’nde yüzde 23,4 ile rekor seviyelere çıkan genç işsizlik oranı, Türkiye’de Temmuz 2013’te yüzde 18 olarak gerçekleşmiştir. Ülkemiz, genç nüfusuna rağmen bu oranı 2009 yılından bu yana 7,3 puan indirerek Avrupa’da en düşük genç işsizlik oranına sahip 11’inci ülke olmuştur. Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş, 2013, %) Grafik 11: Avrupa Birliği’nde Genç İşsizlik İsviçre Almanya Avusturya Norveç Hollanda Danimarka Malta İzlanda Estonya Çek Cumhuriyeti TÜRKİYE Lüksemburg Letonya İngiltere Litvanya Belçika Romanya Fransa Avro Bölgesi Slovenya TÜRKİYE 2009 Polonya Finlandiya Macaristan İsveç Bulgaristan İrlanda Slovakya Portekiz İtalya G. Kıbrıs Hırvatistan İspanya Yunanistan 18,0 23,4 25,3 0 10 20 30 40 50 60 Kaynak: Eurostat, TÜİK 15 Eurostat, 2013 ikinci çeyrek 15 22
  • 27.  Enflasyon düşüş eğilimine girecek 2012 yılında dengelenme sürecine paralel olarak enflasyon yüzde 6,2 ile son 44 yılın en düşük seviyesine inmiştir. Ancak 2013 yılında enflasyon oranı, işlenmemiş gıda ve tütün ürünleri fiyatlarındaki artış ve Türk Lirasındaki değer kaybı nedeniyle hedefin üzerinde seyretmektedir. Merkez Bankası, fiyat ve finansal istikrarı sağlamak için Temmuz ayından bu yana faiz koridorunu 125 puan yukarı çekmiştir. Bu süreçte makro ihtiyati tedbirlerden oluşan politika setini uygulamaya devam etmiştir. Bu çerçevede Eylül ayı itibarıyla yüzde 7,9 olarak gerçekleşen enflasyonun bu yıl sonunda yüzde 6,8, önümüzdeki yıl sonunda ise yüzde 5,3 olacağı tahmin edilmektedir. Grafik 12: Enflasyon 99,1 107,2 120 125,5 140 (TÜFE, Yıllık, %) 100 80 60 40 6,2 6,8 5,3 5,0 5,0 20 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 0 Kaynak: TÜİK, OVP (2014-16) 16 23
  • 28.  Mali dengeler güçlü Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Son 11 yılda elde ettiğimiz başarıda 2002 yılından bu yana uygulamakta olduğumuz ihtiyatlı maliye politikaları önemli bir rol oynamıştır. Önümüzdeki dönemde dış şoklara karşı bizi koruyacak ve sürdürülebilir büyümeyi sağlayacak etmenlerin başında yine mali disiplin gelmektedir. Bu politikalar sayesinde genel devlet bütçe açığının GSYH’ye oranı son 11 yılda yaklaşık 10 puan azalarak 2013 yılında yüzde 1’e gerilemiş olacaktır. Böylelikle 2013 yılında ülkemizde bütçe açığının GSYH’ye oranı OECD ülkeleri için öngörülen yüzde 4,3’lük açığın dörtte birinden az, Maastricht Kriterinin ise üçte biri kadar olacaktır. Genel devlet bütçe açığının GSYH’ye oranını önümüzdeki dönemde de azaltmaya devam ederek 2016 yılında yüzde 0,5’e indirmeyi hedefliyoruz. AB tanımlı borç stokunun GSYH’ye oranını ise son 11 yılda yaklaşık 40 puan düşürdük. 2013 yılı için yüzde 35 olarak öngördüğümüz bu oran, OECD ortalamasının üçte birinden az, Maastricht Kriterinin ise neredeyse yarısı kadardır. Borcun GSYH’ye oranını azaltmaya devam ederek 2016 yılında yüzde 30’a indirmeyi hedefliyoruz. 17 24
  • 29. Grafik 13: Genel Devlet Bütçe Açığı ve Borç Stoku 75 70 65 74,0 12 10 10,8 8 60 (%) 6 50 (%) 55 OVP (2014-16) 4 45 40 2 1,0 35 0,5 35,0 30 0 30,0 25 -2 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Borç Stoku/GSYH (Sol eksen) 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Bütçe Açığı/GSYH (Sağ Eksen) Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı Benzer şekilde kamu net borç stokunun GSYH’ye oranı da son 11 yılda 47 puan azalarak 2013 yılında yüzde 15’e düşecektir. 2002 yılında yüzde 25,2 olan kamu net dış borç stokunun GSYH’ye oranı 2012 yılında eksi yüzde 3,1, 2013 yılının ikinci çeyreğinde ise eksi yüzde 3,9 olmuştur. Bir başka deyişle Türkiye devleti uluslararası piyasalara borçlu olmaktan çıkarak alacaklı pozisyonuna gelmiştir. 18 25
  • 30. Grafik 14: Kamu Net Dış Borç Stoku 100 25,2 30 60 20 40 15 20 10 0 5 -20 (Milyar ₺) 25 0 -40 (%) 80 -5 -3,9 Kamu Net Dış Borç Stoku (Sol Eksen Eksen) 2013 Ç2 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 -10 2002 -60 Kamu Net Dış Borç Stoku/GSYH (Sağ Eksen) Kaynak: Hazine Müsteşarlığı 2013 yılında ülkemiz 19 yıl sonra ilk defa IMF’ye olan borcunu sıfırlamıştır. G20 çerçevesinde imzaladığı anlaşma ile IMF’ye 5 milyar dolarlık kredi açma taahhüdünde bulunmuştur. Grafik 15: IMF’ye Olan Borçlar 25 20 10 5 2013-5 2012 2011 2010 Borç Stoku 2013-4 Geri Ödeme 2009 2008 2007 2006 2005 2004 0 2003 (Milyar $) 15 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı 19 26
  • 31. AK Parti Hükümetleri öncesinde hem borcun faizi hem de faiz giderlerinin vergi gelirleri içindeki payı çok yüksekti. 2002 yılında reel faiz oranları yüzde 25,4, faiz giderlerinin vergi gelirlerine oranı ise yüzde 85,7 seviyesindeydi. Mali disiplin sayesinde reel faiz son beş yıldır düşük tek hanelerde seyretmektedir. Faiz giderlerinin vergi gelirlerine oranı ise 2013 yılında yüzde 15,5 ile 1982 yılından beri görülen en düşük seviyesine ulaşmış olacaktır. GSYH’ye oran olarak da yüzde 3,2 ile faiz giderleri son 31 yılın en düşük düzeyine inmiştir. Grafik 16: Reel Faiz ve Faiz Giderleri 50 95 85,7 45 85 40 75 35 65 25,4 55 25 (%) (%) 30 45 20 35 15 25 10 15,5 5 1,8 0 -5 15 5 -5 2002 2003 2004 2005 2006 2007 İç Borç Stokunun Reel Faizi (Sol Eksen) 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Faiz Giderleri/Vergi Gelirleri (Sağ Eksen) Kaynak: Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı Not: İç borç stokunun reel faizinin 2013 yılı Eylül ayı verisidir. Ayrıca iç borçlanmanın ortalama vadesi de uzamaktadır. 2002 yılında 9,4 ay olan ortalama vade, 2013 yılı Eylül ayında 74,3 aya kadar yükselmiştir. İç borçlanmanın ortalama vadesinin belirgin olarak artmasıyla birlikte toplam iç borç stokunun vadeye kalan süresi de son 11 yılda yaklaşık üç katına çıkarak Eylül 2013 itibarıyla 43,7 aya kadar yükselmiştir. 20 27
  • 32. Grafik 17: İç Borç Stokunun Vade Yapısı 75 74,3 65 (Ay) 55 45 43,7 35 25 15 2012 2011 2010 2009 İç Borç Stokunun Vadeye Kalan Süresi 2013-Eylül İç Borçlanmanın Ortalama Vadesi 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 5 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Bu rakamlar, uluslararası arenada Türkiye’nin kredibilitesini önemli ölçüde artırmıştır. Türkiye’nin kredi notu 19 yıl aradan sonra ilk defa 2012’de Fitch tarafından yatırım yapılabilir not seviyesine çıkarıldı. 2013 yılında ise Moody’s’in yanısıra Japon (Japan Credit Rating Agency) ve Kanadalı (Dominion Bond Rating Services) kredi derecelendirme kuruluşlarının da not artırımıyla Türkiye uluslararası dört kuruluş tarafından yatırım yapılabilir seviyede not almış oldu. 21 28
  • 33. Grafik 18: Yatırım Yapılabilir Kredi Notu  Bankacılık sektörü sağlam Bankacılık sektörü aktif kalitesi, özkaynak yeterliliği, fonlama yapısı ve karlılığı bakımından güçlü ve sağlıklı yapısını korumaktadır. Son dönemde küresel gelişmelerden kaynaklı yaşanan olumsuzluklar bankacılık sektörünün güçlü yapısında bozulmalara neden olmamıştır. Sermaye yeterlilik oranı yasal sınır olan yüzde 8’in neredeyse 2 katı, yüzde 16 civarındadır. Takipteki kredilerin toplam krediler içindeki payı ise yüzde 2,8 ile oldukça düşük bir oranda seyretmektedir. Banka kredileri mevduatla dengelenmekte ve bankaların büyük ölçekli açık pozisyonları bulunmamaktadır. 22 29
  • 34. Grafik 19: Bankacılık Sektörü 25 Sermaye Yeterlilik Oranı (%) 20 15 Hedef oran: %12 10 Yasal sınır: %8 5 2008-1 3 5 7 9 11 2009-1 3 5 7 9 11 2010-1 3 5 7 9 11 2011-1 3 5 7 9 11 2012-1 3 5 7 9 11 2013-1 3 5 7 0 Kaynak: BDDK  Hanehalkı borcu düşük Son yıllarda düşük faiz ve krediye erişimin kolaylaşması ile birlikte hanehalkı borçluluk oranlarında hızlı bir artış yaşanmıştır. Ancak Türkiye'de hanehalkı borcunun GSYH’ye oranı yüzde 21 ile Avro Bölgesi ortalaması olan yüzde 65’in üçte biri düzeyinde dahi değildir. Buna rağmen hanehalkının borç artış hızını makul düzeylere çekmek için ihtiyati tedbirler uyguluyoruz. Örneğin, 2009 yılında uygulamaya koyduğumuz düzenleme ile hanehalkının döviz cinsinden borçlanmasını engelledik. Geliri Türk Lirası cinsinden olan hanehalkının bilançosunu kur riskinden arındırdık. Ayrıca Ekim ayı itibarıyla kredi kartı kullanımını kontrol altına alacak düzenlemeleri de hayata geçirdik. 23 30
  • 35. (2012, %, GSYH) Grafik 20: Hanehalkı Yükümlülükleri TÜRKİYE Litvanya Slovakya Slovenya Macaristan Çek Cumh. Letonya Polonya Estonya İtalya Avusturya Lüksemburg Belçika Fransa Almanya Malta Yunanistan Avro Bölgesi Finlandiya İspanya İsveç Portekiz İngiltere İrlanda Hollanda Danimarka Kaynak: TCMB, ECB 21,2 65,4 0 20 40 60 80 100 120 140  Özel sektör borcu makul seviyelerde Özel sektörün dış borcu son yıllarda ciddi bir artış göstermiş ve 2013 yılının ikinci çeyreği itibarıyla 252,4 milyar dolara ulaşmıştır. Bu borcun neredeyse yüzde 60’ı orta ve uzun vadeye yayılmıştır. Ayrıca reel sektörün toplam borcunun GSYH’ye oranı yüzde 42,5 ile yüzde 47 olan Avrupa ortalamasının altındadır. İlaveten reel sektörün kısa vadeli borçlarının yüzde 87’si de dış ticaret kredisi niteliğindedir; yani borç çevirememe riski düşüktür. Buna ilaveten 2012 yıl sonu itibarıyla 88,9 milyar dolar olan özel sektörün kısa vadeli dış borcunun 15,1 milyar dolarlık kısmı ihracat kredileridir, bir başka deyişle doğal bir hedge’e sahiptir. Son olarak özel sektörün yatırım yapıyor olması, varlık ve gelirlerinin artması da bilançolar üzerindeki riski azaltmaktadır. 24 31
  • 36. (%, GSYH) Grafik 21: Firma Yükümlülükleri Polonya Çek Cumhuriyeti Slovakya Litvanya Macaristan İngiltere Belçika Finlandiya Almanya Estonya Letonya TÜRKİYE Fransa Ortalama Yunanistan İsveç Avusturya Slovenya İtalya Danimarka İrlanda Hollanda Portekiz İspanya Lüksemburg 43,3 47,2 0 20 40 60 80 100 120 140 Kaynak: BDDK, TCMB, Çetinkaya, Mart 2013  Makro ihtiyati politika uygulamalarına devam Hükümetlerimiz döneminde kapsamlı makro ihtiyati tedbirleri uygulamaya koyduk. Bu çerçevede, bankacılık sektöründe 2004 yılından beri stres testlerini uyguluyoruz. 2006 yılından bu yana hedef sermaye yeterlilik oranını yüzde 12’de tutuyoruz. 2008 yılından bu yana bankaların kar dağıtımı BDDK tarafından takip ediliyor ve gerektiğinde sınırlanıyor. Bu sayede bilançolarda yedek akçe oluşumu ile sektörün güçlü özkaynak yapısı korunmuştur. Ayrıca bankaların tüketici kredileri için ayırdığı karşılık oranını artırdık ve mortgage kredilerinde kredinin gayrimenkulün değerine oranını yüzde 75 olarak belirledik. 25 32
  • 37.  Cari açık yüksek ama yönetilebilir seviyelerde Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2010-11 döneminde iç talepteki aşırı genişleme, zayıf dış talep ve artan petrol fiyatları sebebiyle cari açık oldukça yüksek seviyelere çıkmıştı. Ancak geçen yıl uyguladığımız yumuşak iniş süreci ile cari açık yönetilebilir seviyelere gerilemiştir. Küresel ekonomideki riskleri göz önünde bulundurduğumuzda makro-finansal istikrarı korumak için cari açığı kontrol edilebilir seviyelerde tutmamız gerekmektedir. Bu çerçevede, geçen yılki yeniden dengelenme politikamızın ne kadar yerinde ve doğru bir politika olduğu bir kez daha ortaya çıkmaktadır. Bu yıl küresel ekonomideki zayıf büyüme nedeniyle ihracatta yaşanan durgunluk ve iç talepteki canlanmaya rağmen cari açıkta kayda değer bir bozulma yaşanmamıştır. Ekonomide yeniden dengelenme yılı olan 2012 yılında 47,8 milyar dolar seviyelerine kadar gerileyen cari açık, 2013 Ağustos ayı itibarıyla 12 aylık bazda 56,7 milyar dolar seviyelerine çıkmıştır. Net altın ticaretini hariç tutarsak cari açığın Ağustos ayı itibarıyla 12 aylık bazda 50,4 milyar dolar olduğunu ve cari açıkta geçen yıla göre önemli bir bozulma yaşanmadığını görmekteyiz. 2012 yılında yüzde 6,1 olarak gerçekleşen cari açığın GSYH’ye oranının bu yıl yüzde 7,1’e yükseleceğini tahmin ediyoruz. Ancak net altın ticareti hariç bu oran yüzde 6,1 seviyesinde kalacaktır, yani cari işlemler dengesinde bozulma yaşanmayacaktır. 26 33
  • 38. Grafik 22: Cari İşlemler Dengesi 40 (12 Aylık Kümülatif, Milyar $) 20 0 -20 -40 -60 2002-1 4 7 10 2003-1 4 7 10 2004-1 4 7 10 2005-1 4 7 10 2006-1 4 7 10 2007-1 4 7 10 2008-1 4 7 10 2009-1 4 7 10 2010-1 4 7 10 2011-1 4 7 10 2012-1 4 7 10 2013-1 4 7 -80 Cari Denge Enerji İthalatı Hariç Cari Denge Altın Hariç Cari Denge Kaynak: TCMB, TÜİK Orta Doğu’daki siyasi çalkantılar, göreceli olarak yüksek seyreden petrol fiyatları ile en büyük ticaret ortağımız olan AB’deki zayıf iç talep dış ticaret dengelerine olumsuz yansımıştır. Ağustos ayı itibarıyla 12 aylık enerji ithalatı 57,2 milyar dolar ile aynı dönemde 56,7 milyar dolar olan cari açığın üzerinde gerçekleşmiştir. AB’ye yaptığımız ihracat ise 2002 yılında toplam ihracatımızın yüzde 56,7’si iken bu yılın ilk sekiz ayında toplam ihracatın sadece yüzde 40,9’unu oluşturmaktadır. AB’deki borç krizinden kaynaklanan talep düşüşünün ihracat üzerinde yarattığı olumsuz etki ürün ve pazar çeşitlendirmesi çalışmaları sayesinde önemli ölçüde giderilmiştir. Özellikle Kuzey Afrika ve Orta Doğu ülkelerine yönelik ihracatta yaşanan artışla birlikte toplam ihracat kriz öncesi seviyelerin üzerine çıkmıştır. 2002 yılında 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptığımız ülke sayısı 8 iken bu rakam 2012 yılında 34’e yükselmiştir. Benzer şekilde, 1 milyar doların 27 34
  • 39. üzerinde ihracat yaptığımız ürün sayısı da aynı dönemde 9’dan 30’a yükselmiştir. Grafik 23: İhracatta Ürün ve Pazar Çeşitlendirmesi 40 34 35 30 30 25 20 15 10 9 8 5 0 2002 Kaynak: TÜİK 2012 1 Milyar $ üzerinde ihracat yapılan ürün sayısı 1 Milyar $ üzerinde ihracat yapılan ülke sayısı Pazar ve ürün çeşitlenmesinin yanısıra uygulamakta olduğumuz dalgalı döviz kuru rejimi ile esnek para politikası ekonomimizi dış şoklara karşı dayanıklı kılmaktadır. Genel algının aksine, Mayıs sonundan itibaren Türk Lirasında gözlemlenen oynaklık, gelişmekte olan ülke para birimlerindeki ortalama dalgalanma kadar olmuştur. 28 35
  • 40. Grafik 24: Esnek Döviz Kuru 80 70 60 Kur Oynaklığı (%) 50 40 30 20 10 GOÜ 07.2013 01.2013 07.2012 01.2012 07.2011 01.2011 07.2010 01.2010 07.2009 01.2009 07.2008 01.2008 0 Türkiye Kaynak: Bloomberg Ayrıca uygulamakta olduğumuz rezerv biriktirme politikalarıyla 2002 yılında 28,1 milyar dolar olan toplam rezervler 4 Ekim 2013 tarihi itibarıyla 129,3 milyar dolara yükselmiştir. Cari açığın yaklaşık yüzde 20,4’ü küresel doğrudan yatırım ile net hata ve noksan gibi borç yaratmayan kaynaklarla finanse edilmektedir. Ancak son yıllarda portföy yatırımlarının finansman içindeki payı yüzde 52,2’ye yükselmiştir. Bu nedenle Türkiye’nin daha kalıcı ve uzun vadeli kaynak çekmesi için ülkemizde yatırım ortamının iyileştirilmesine ilişkin çalışmalarımızı hızlandırıyoruz. 29 36
  • 41. II. ÖNCELİKLER VE YAPISAL REFORMLAR Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Son 11 yıllık dönemde siyasi istikrarı sağlayan ve makroekonomik dengelerini iyileştiren Türkiye, büyüme potansiyelini güçlendirecek ve Türkiye’yi 2023 hedeflerine taşıyacak önemli bir yapısal dönüşümden geçmektedir. Bu çerçevede, temel öncelik alanlarımızı; bu alanlarda gerçekleştirdiğimiz ve devam etmekte olan bazı önemli reformları ve stratejik yatırımlarımızı sizlere aktarmak istiyorum. Hükümet olarak temel önceliklerimiz,  Demokratik standartların iyileştirilmesi  Yurt içi tasarruf oranlarının artırılması  Kayıt dışılıkla mücadelede etkinliğin sağlanması  Eğitime erişimin ve eğitim kalitesinin artırılması  İşgücü piyasasında esnekliğin artırılması  Ar-Ge ve inovasyonun desteklenmesi  Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması  Altyapı yatırımlarının önceliklendirilmesi  Sermaye piyasalarının derinleştirilmesi  Bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması  Yoksulluğun azaltılması ve gelir dağılımının iyileştirilmesi  Kurumsal kalitenin artırılmasıdır. 30 37
  • 42. A. Demokratik Standartların İyileştirilmesi Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Demokrasimizin standartlarının daha da yükseltilmesi Hükümetimizin temel önceliğidir. Bunun için çözüm süreci ve yeni anayasa öncelikli çalışma alanlarımızdır. Geçtiğimiz günlerde bu amaçla bir paketi kamuoyuna sunduk. Terörün son bulması, akan kanın ve gözyaşının bitmesi temel arzumuzdur. Bu paketle milletimizin birliğini, beraberliğini ve kardeşliğini pekiştiriyoruz. Bildiğiniz üzere Türkiye terör yüzünden 30 yıldır büyük bir bedel ödemiştir. Terör 35 binin üzerinde insanımızın canına ve yaklaşık 400 milyar dolara mal olmuştur. Dolaylı etkileri de göz önüne alırsak terörün ülkemize maliyeti 1 trilyon doları geçmiştir. Kaybedilen canları parayla ölçmemiz mümkün değil; ancak terör yüzünden özellikle Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgemizin kalkınması ciddi ölçüde aksamıştır. Teröre harcanmakta olan kaynağı ve enerjiyi ülkemizin uzun vadeli geleceğini inşa etmek üzere harcayabiliriz. Ülkemizin beşeri sermayesinin kalitesini artırmak üzere eğitime daha fazla kaynak aktarabiliriz. Çiftçimize, esnafımıza daha fazla destek verebiliriz. Yatırımı, üretimi, istihdamı ve ihracatı çok daha güçlü bir şekilde destekleyebiliriz. Bu sayede bölgesel gelişmişlik farklarını çok daha hızlı giderebiliriz. Sağlanacak huzur ve güven ortamı ile yatırımlar giderek hızlanacaktır. Nitekim bölgedeki 31 GAP ve DAP projelerinin 38
  • 43. tamamlanmasıyla yaklaşık 2,5 milyon kişiye istihdam, ekonomiye ise yıllık yaklaşık 8 milyar dolar katkı sağlanması beklenmektedir. B. Yurt İçi Tasarruf Oranlarının Artırılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Son 11 yılda sağladığımız mali disiplin sayesinde kamu tasarruflarında önemli oranda artış sağladık. 2002 yılında eksi yüzde 4,8 olan kamu tasarruflarının GSYH içindeki payının 2013 yılında yüzde 2,9’a ulaşacağını tahmin ediyoruz. Ancak 2013 yılı için yüzde 9,7 olarak tahmin edilen özel sektör tasarruflarının GSYH’ye oranı yeterli düzeyde değildir. Yüzde 12,6 olan toplam tasarrufların GSYH’ye oranı ise hem gelişmekte olan ülkelerdeki ortalama yüzde 33,5’e hem de yüzde 19,6 olan yatırımların GSYH’ye oranına göre oldukça düşüktür. Tasarrufyatırım dengesindeki açık da yapısal bir cari açık sorununa neden olmaktadır. 32 39
  • 44. Grafik 25: Türkiye’de Tasarruf Oranları 24 22 (%, GSYH) 20 18 16 14 12 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Yatırım 2008 Tasarruf 2009 2010 2011 2012 2013 Açık Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Özel sektör tasarruflarının düşük seviyede kalmasının pek çok yapısal sebebi vardır. İstihdam oranının ve verimliliğin düşük olması, özel sektörün küresel katma değer zincirinde aşağıda kalması bu sebeplerden bazılarıdır. Bu nedenle AK Parti Hükümetleri olarak mali disipline bağlı kalarak bir yandan kamu tasarruflarını artırmaya devam ederken öte yandan özel sektör tasarruf oranlarının yükseltilmesi için gerekli yapısal reformları ve öncelikli yatırımları hayata geçiriyoruz. Bu amaçla aktif işgücü politikaları ile istihdamı destekliyoruz. Beşeri sermaye ve altyapıya yaptığımız yatırımlar ile yapısal reformlar sayesinde verimliliği artırıyoruz. Bunların yanısıra bireysel emeklilik sistemini gözden geçirerek tasarrufların artırılması için yeni bir düzenleme yaptık. Düzenlemenin devreye girdiği 2013 yılının başından bu yana bireysel emeklilik sistemi 33 40
  • 45. katılımcı sayısı 752 bin kişi artarak 3,9 milyon kişiye, katılımcıların fon tutarı ise 4,1 milyar TL artarak 24,5 milyar TL’ye ulaştı. Grafik 26: Bireysel Emeklilik Sistemi 25 Katılımcı Fon Tutarı (Milyar ₺) 24 23 22 21 09.2013 09.2013 08.2013 08.2013 08.2013 07.2013 07.2013 06.2013 06.2013 05.2013 05.2013 04.2013 04.2013 03.2013 03.2013 03.2013 02.2013 02.2013 01.2013 01.2013 20 Kaynak: Emeklilik Gözetim Merkezi C. Kayıt Dışılıkla Mücadele Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Kayıt dışılıkla mücadele terörle mücadele kadar önemlidir. Kayıt dışılık 76 milyon vatandaşımızdan, ülkenin geleceğinden çalmak ve haksız rekabet demektir. Hizmete ve yatırımlara yönlendirilmesi gereken kaynakların toplanamayıp vergi adaletinin ve gelir dağılımının bozulması demektir. Hükümetlerimiz döneminde kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye ilişkin önemli adımlar attık ve bu çabalarımızın sonucunda da önemli başarılar elde ettik. TÜİK verilerine göre kayıt dışı istihdamın toplam istihdam içindeki 34 41
  • 46. payı 2002 yılından bu yana 14,2 puan azalarak Temmuz 2013’te yüzde 37,9’a gerilemiştir. Tarım dışı sektörlerde ise 2002 yılında yüzde 31,7 olan kayıt dışı istihdam oranı Temmuz 2013’te yüzde 22,3’e gerilemiştir. Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı istihdam oranını 2018 yılına kadar 5 puan daha azaltmayı hedefliyoruz. Grafik 27: Kayıt Dışı İstihdam 52 52,1 51,7 Kayıt Dışı İstihdam/Toplam İstihdam (%) 50,1 48,2 48 47,0 45,4 43,5 44 43,8 43,3 42,1 40 39,0 37,9 36 2013 Temmuz Kaynak:TÜİK 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 32 Benzer şekilde, uluslararası çalışmalar da ülkemizde kayıt dışılığın azaldığını göstermektedir. OECD ülkeleri için yapılan bir araştırmaya16 göre ülkemizde kayıt dışı ekonominin GSYH içindeki payı 2003 yılından bu yana yaklaşık 6 puan azalarak yüzde 26,5’e gerilemiştir. Ancak bu oran, yüzde 18,4 olan AB ülkeleri ortalamasının üzerindedir. Amacımız orta vadede kayıt dışılığı AB ortalamalarına çekmek, uzun vadede ise AB’de gözlemlenen düşük oranlardan birine sahip olmaktır. 16 Schneider, F., Ocak 2013, “Size and Development of Shadow Economy of 31 European and 5 Other OECD Countries from 2003 to 2013: A Further Decline”, Johannes Kepler Üniversitesi, Linz, Avusturya. 35 42
  • 47. Grafik 28: Kayıt Dışı Ekonominin Büyüklüğü 7,5 Avusturya 9,1 8,0 Hollanda Lüksemburg 9,9 9,7 13,0 Almanya Fransa 13,0 Finlandiya 10 İngiltere 13,0 Danimarka 12,2 13,9 13,6 İsveç Norveç 15,5 15 En Düşük Oranlar 15,0 18,4 AB Ortalaması 16,4 19,0 18,6 İspanya 20 AB’de Portekiz 22,1 21,1 23,6 23,1 24,3 23,8 25,5 25 25,2 27,6 AB Ortalaması 26,5 28,4 28,0 28,4 30 İrlanda Slovakya Çek Cumh. Belçika İtalya Macaristan Slovenya Yunanistan Malta Polonya Letonya G. Kıbrıs Estonya TÜRKİYE Litvanya Hırvatistan Romanya 5 Bulgaristan Kayıt Dışı Ekonominin Büyüklüğü (2013,%,GSYH) 31,2 35 Kaynak: Schneider, 2013 D. Eğitime Erişimin ve Eğitim Kalitesinin Artırılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Hükümet olarak önceliklerimizin başında eğitime erişimin ve eğitim kalitesinin artırılması gelmektedir. Hükümetlerimiz döneminde eğitime erişimde büyük başarı sağladık; okullaşma oranlarında önemli iyileşmeler kaydettik. 2002-03 eğitim-öğretim döneminde okul öncesi için yüzde 11,7 olan brüt okullaşma oranını, 2012-13 döneminde yüzde 44’e yükselttik. Aynı dönemde ilköğretim için yüzde 96,5 olan brüt okullaşma oranını yüzde 107,6’ya, ortaöğretim için yüzde 80,8 olan oranı ise yüzde 96,8’e yükselttik. Yükseköğretim için ise bu oranı yüzde 35,8’den yüzde 92,1’e çıkardık. 36 43
  • 48. Grafik 29: Brüt Okullaşma Oranları 130 107,6 110 96,8 96,5 (%) 90 92,1 80,8 70 50 44,0 35,8 30 11,7 10 Okul Öncesi (4-5 yaş) İlköğretim Kaynak: Kalkınma Bakanlığı 2002-03 Ortaöğretim Yükseköğretim 2012-13 Okullaşma oranlarıyla birlikte eğitimde fırsat eşitliğini de arttırdık. 2002 yılında ilköğretimde 100 erkek öğrenciye karşılık 91 kız öğrenci bulunmaktaydı. Haydi Kızlar Okula, Baba Beni Okula Gönder ve Şartlı Nakit Transferi gibi pek çok tedbirle ve nihayet Kayıt Esasına Göre Takip Sistemi ile 2012-13 dönemi itibarıyla 100 erkek öğrencimize karşın 101,8 kız öğrencimiz ilköğretimde okur hale gelmiştir. Geçen yıl uygulamaya koyduğumuz düzenleme ile zorunlu eğitim süresini 8 yıldan 12 yıla çıkardık. 2003 yılından bu yana Türkiye genelinde yaklaşık;  400 bin kadrolu öğretmen atadık  205 bin dersliği hizmete sunduk  1,8 milyar adet ücretsiz kitap dağıttık. Toplam üniversite sayısı 2002 yılında 76 iken bugün bu sayı 175’e ulaşmıştır. Geçen yıl devlet üniversitelerinde harcı kaldırarak üniversite 37 44
  • 49. eğitimine erişimi daha da kolaylaştırdık. Ancak üzülerek söylüyorum ki eğitimde kalite olarak arzuladığımız seviyede değiliz. Nitekim OECD tarafından yayınlanan PISA 2009 sonuçlarına göre Türkiye, 65 ülke arasında matematik ve bilim alanlarında 43’üncü, okuma alanında ise 41’inci sıradadır. Birleşmiş Milletler İnsani Gelişmişlik Endeksi’nde Türkiye 187 ülke arasında 90’ıncı ülke konumundadır. Bu sıralamada gerilerde yer almamızda esas belirleyici olan faktör eğitimdir. Eğitimin kalitesinin artırılması amacıyla, Türkiye genelinde öğretmen başına düşen öğrenci sayısında önemli iyileşmeler sağladık. 2002-03 eğitim-öğretim yılında ilköğretimde öğretmen başına 28, ortaöğretimde 18 öğrenci düşerken 2012-13 eğitim-öğretim yılında bu sayı ilköğretimde 20’ye, ortaöğretimde 16’ya düşmüştür. Grafik 30: Öğretmen Başına Düşen Öğrenci Sayısı 30 28 28 26 24 22 20 20 18 18 16 16 14 2002-03 Kaynak: MEB 2012-13 İlköğretim 38 Ortaöğretim 45
  • 50. Ülke genelinde eğitimin kalitesini iyileştirme hedefiyle FATİH projesini uygulamaya koyduk. Bu proje ile okullarımızda teknoloji kullanımını artırıyoruz ve bilgiye erişimi kolaylaştırıyoruz. E. İşgücü Piyasasında Esnekliğin Artırılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, İşgücü piyasasında esnekliğin artırılması da Hükümet olarak önem verdiğimiz konulardan bir tanesidir. Türkiye’ye ilişkin birçok uluslararası raporda da bu hususun altı çizilmiştir. İşgücü piyasalarında esnekliğin artırılması istihdamı artıracaktır. Şüphesiz ki hanehalkının tasarruf edebilmesi için iş ve aş sahibi olması gerekir. Türkiye’de son 11 yıldaki büyüme aynı zamanda istihdam yaratan bir büyüme olmuştur. Kriz öncesi dönemde yüzde 41,5 olan istihdam oranı Temmuz 2013’te yüzde 46,9’a yükselmiştir. Ancak bu oran yüzde 64,2 olan AB ortalamasının altındadır. Bu durumun bazı yapısal sebepleri vardır. Bunlar aşırı düşük emeklilik yaşı, kadınlarda işgücüne katılım oranının düşük olması ve işgücü piyasasındaki katılıklardır. OECD ülkelerinde erkeklerde emekliliğe hak kazanma yaşı ortalama olarak 63,3 iken Türkiye’de 44,9’dur. Kadınlarda da yine emeklilik yaşı OECD ortalamasından yaklaşık 20 yıl daha düşüktür. 39 46
  • 51. Grafik 31: Ortalama Emeklilik Yaşı 65 63,3 61,9 60 55 50 44,9 45 41,0 40 35 30 Kadın Kaynak: OECD Erkek Türkiye OECD Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranı düşüktür. Temmuz 2013 itibarıyla yüzde 31,6 olan kadınların işgücüne katılım oranı yüzde 62,4 olan OECD ortalamasının yarısı kadardır. Ancak son dönemde kadınların işgücüne katılım oranı artmaktadır. Kriz öncesi dönemde yüzde 23,6 olan bu oran 8 puan yükselmiştir. Son bir yılda artan işgücünün yarısını kadınlar oluşturmaktadır. Bu artışta 2008 yılı Temmuz ayından itibaren gençler ve kadın işçiler için işverenin sosyal güvenlik katkılarının Hazine tarafından ödenmesine yönelik yapılan düzenlemeler etkili olmuştur. Türkiye’deki işgücü piyasasının en önemli sorunlarından biri de işgücü piyasasındaki katılıklardır. Türkiye, işgücü piyasası esneklik göstergeleri açısından 34 OECD üyesi ülke arasında en son sıradadır. Türkiye’de haftalık 48,9 saat olan ortalama çalışma süresi OECD ülkelerindeki ortalama 38,5 saat ile karşılaştırıldığında çok yüksektir. Ayrıca toplam istihdamın sadece yüzde 11,8’i kısmi zamanlıdır. Bu oran 40 47
  • 52. gelişmiş OECD ülkelerinde yüzde 20’lerin üzerindedir. Grafik 32: Haftalık Ortalama Çalışma Süresi 50 48,9 48 46 44 (2011, saat) 42 40 OECD Ortalaması: 38,5 38 36 34 32 Kaynak: OECD Hollanda Norveç Danimarka İsviçre İrlanda Almanya Avustralya İsveç İngiltere Belçika Finlandiya Lüksemburg İtalya Yeni Zelanda Fransa Avusturya İspanya Estonya Şili Kanada Portekiz Macaristan İzlanda Slovenya Polonya İsrail Slovakya Yunanistan Çek Cumhuriyeti Kore Meksika TÜRKİYE 30 İşgücü piyasasındaki yapısal sorunların çözülmesi ve işsizlik sorununa kalıcı çözüm bulunmasına yönelik “Ulusal İstihdam Stratejisi”ni taraflarla uzlaşma sağlayarak uygulamaya koymayı ümit ediyoruz. Çalışmaları devam eden stratejimizi dört politika ekseni üzerine inşa ettik. Bu eksenleri,  Eğitim-istihdam ilişkisinin güçlendirilmesi  İşgücü piyasasının esnekleştirilmesi  Kadınların, gençlerin ve dezavantajlı grupların istihdamının artırılması  İstihdam-sosyal koruma ilişkisinin güçlendirilmesi olarak belirledik. 41 48
  • 53. İstihdamı artırmanın en etkin yollarından biri de aktif işgücü politikalarını hayata geçirmektir. 2007-12 döneminde aktif işgücü programlarına ayrılan kaynaklar ve bu politikalardan faydalanan kişi sayısı önemli ölçüde artmıştır. 2007 yılında bu programlardan yararlanan kişi sayısı yaklaşık 23 bin iken 2012 yılında yaklaşık 465 bine yükselmiştir. Önümüzdeki dönemde mesleki rehberlik ve danışmanlık hizmetleri başta olmak üzere aktif işgücü politikalarını daha da etkinleştireceğiz. Grafik 33: Aktif İşgücü Programları 500 465 450 Yararlanan Kişi Sayısı (Bin Kişi) 400 350 300 250 250 214 212 2009 2010 200 150 100 50 23 32 0 2007 2008 2011 2012 Kaynak: İŞKUR F. Ar-Ge ve İnovasyonun Desteklenmesi Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Üretim ve ihracatımızın bilgi ve teknoloji yoğun ve dolayısıyla yüksek katma değerli bir yapıya kavuşması için Ar-Ge büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde yüksek ve orta üstü teknoloji sektörlerinin hem üretimdeki hem de ihracattaki payı oldukça düşüktür. Bu nedenle Ar-Ge’ye, inovasyona ve markalaşmaya önem veriyoruz. 42 49
  • 54. Grafik 34: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu 45 39,1 40 35 33,2 31,4 31,5 33,5 (2012, %) 30 24,1 25 20 15 10 5 3,5 3,7 0 Yüksek teknoloji Ortanın üstü teknoloji Üretim Ortanın altı teknoloji Düşük teknoloji İhracat Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Bu çerçevede, Ar-Ge’ye ayrılan mali ve beşeri kaynakları artırdık. Ancak Ar-Ge için ayrılan kaynak ve girdilerdeki artışa rağmen patent ve ticarileştirme hususlarında ilerleme ihtiyacı sürmektedir. 2002 yılında binde 5,3 olan Ar-Ge harcamalarının GSYH’ye oranının 2013 yılında binde 9,2’ye ulaşacağını tahmin ediyoruz. Hedefimiz bu oranı 2018 yılında yüzde 1,8’e, 2023 yılında ise yüzde 3’e kadar yükseltmektir. 43 50
  • 55. Grafik 35: Ar-Ge Harcamaları 3,0 3,0 2,5 (%, GSYH) 2,0 1,8 1,5 0,92 1,0 0,5 0,53 0,0 2002 2013 2018 2023 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, TÜBİTAK Verdiğimiz destekler sayesinde ülkemizde patent ve markalaşma bilinci hızla yükselmektedir. Patent başvuruları 2002’den 2012’ye 6 kat artarak 11.599’a ulaşmıştır. Türkiye’de marka başvuruları son 10 yılda üçe katlanarak 111 bini geçmiştir. Son iki yıldır Türkiye marka başvuru sayısında Avrupa’da birinci sırada yer almıştır. Bu önemli bir gelişmedir; çünkü 2012 yılında yaptığımız ihracatın birim fiyatı 1,58 dolar/kg iken Turquality kapsamındaki markalarla yapılan ihracatımızın ortalama birim fiyatı 3,28 dolar/kg’dır. Endüstriyel tasarım başvuruları da 2002’den 2012’ye yüzde 103 artarak 41.220’ye ulaşmıştır. 44 51
  • 56. Grafik 36: Marka Başvuruları 115 111 86 (2012, Bin Adet) 80 64 54 44 45 41 17 16 14 14 Portekiz İsviçre Norveç Polonya 10 TÜRKİYE Fransa Almanya İtalya İspanya İngiltere Kaynak: TPE Diğer taraftan ülkemizde Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin sayısı ile bu bölgelerde yürütülen projeler ve araştırmacı istihdam sayısı da artmıştır. 2002 yılında 5 olan teknoloji geliştirme bölge sayısı Temmuz 2013 itibarıyla 52’ye yükselmiştir. Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki istihdam sayısı da 2002 yılında 2.453 iken Haziran 2013 itibarıyla 19.786’ya çıkmıştır. Ancak Ar-Ge oranlarını artırmanın yanısıra araştırma faaliyetlerini üretime ve hizmete dönüştürmek de aynı derecede önemlidir. G. Enerjide Dışa Bağımlılığın Azaltılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Enerjide dışa bağımlılık ülkemizin en önemli sorunlarından biridir. Ülkemiz maalesef petrol ve doğalgaz kaynakları açısından zengin değildir. Türkiye birincil enerji kaynakları bakımından yüzde 72 oranında dışa bağımlıdır. Bu nedenle son yıllarda hızla artan enerji 45 52
  • 57. fiyatları cari işlemler açığında belirleyici bir faktör olmuştur. Enerji deyince benim aklıma yıllık 60,1 milyar dolarlık ithalat ve cari açık gelmektedir. Eğer ülkemiz enerji ihtiyaçlarını karşılamada kendine yeter olsaydı geçen yıl 12,4 milyar dolar cari fazla vermiş olacaktık. Grafik 37: Enerji İthalatı 70 60 50 (12 Aylık Kümülatif, milyar $) 40 30 20 10 0 -10 -20 2002-1 5 9 2003-1 5 9 2004-1 5 9 2005-1 5 9 2006-1 5 9 2007-1 5 9 2008-1 5 9 2009-1 5 9 2010-1 5 9 2011-1 5 9 2012-1 5 9 2013-1 5 -30 Kaynak: TCMB,TÜİK Enerji ithalatı Enerji ithalatı hariç cari denge Toplam enerjinin yüzde 72’si, petrolün yüzde 92’si ve doğal gazın yüzde 98’inde dışa bağımlıyız. Bu nedenle Hükümetlerimiz döneminde enerjide dışa bağımlılığımızı azaltmak amacıyla yerli, yenilenebilir ve aynı zamanda çevre dostu enerjiler üzerinde çalışıyor, yatırımlarımızı bu yönde geliştiriyoruz. Yaptığımız tüm çalışmalar, kömür enerjisinden rüzgar enerjisine, güneş enerjisinden nükleer enerjiye kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. 2012 yıl sonu itibarıyla toplam elektrik enerjisi kurulu gücümüzün yüzde 38,9’u yenilenebilir enerji kaynaklarından, özellikle HES’lerden 46 53
  • 58. elde edilmektedir. İnşa halindeki santrallerden elde edilecek kaynakları da ekleyince ülkemizde yenilenebilir enerjinin toplam kurulu güç içindeki payı yüzde 46,6’ya yükselecektir. Bu sayede enerjide dışa bağımlılık kayda değer oranda azalacak ve sorun belirli bir ölçüde çözülecektir. Tablo 1: Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü MW Kurulu Gücümüz (2012) Kurulu Gücümüzde Yenilenebilir Enerji (2012) İnşa Halindeki Santraller İnşa Halindeki Santrallerdeki Yenilenebilir Enerji 57.059 22.190 21.323 14.210 Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Diğer yerli enerji kaynaklarında da önemli oranda artış sağladık. 2002 yılında 8,3 milyar ton olarak tespit edilen linyit rezervlerimiz 2013 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla 13,9 milyar tona ulaşmıştır. 2007 yılından itibaren 38 yeni jeotermal sahası keşfedilmiş olup; altın, çinko, bakır ve mermer gibi birçok madende önemli rezervler tespit edilmiştir. Diğer taraftan ham petrol ve doğal gaz rezerv ve üretimini artırmaya yönelik çalışmalarımız devam etmektedir. Şu anda nükleer santrallerin de yapım süreci devam etmektedir. Bu kaynakların devreye girmesiyle enerjide dışa bağımlılığımızı daha da azaltmayı ümit ediyoruz. H. Altyapı Yatırımlarının Önceliklendirilmesi Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Türkiye’nin altyapısını gelişmiş ülkeler seviyesine çıkarmak uluslararası rekabet gücümüzü artıracak öncelikli koşullardan biridir. Bu 47 54
  • 59. nedenle Hükümet olarak altyapı çalışmalarına büyük önem veriyoruz. 2002 yılında 6.101 km olan bölünmüş yol ağımızı yaptığımız yatırımlar sayesinde 3 kattan fazla artırarak Eylül 2013 itibarıyla 22.594 km’ye ulaştırdık. Grafik 38: Çok Şeritli Kara Yolu Ağımız Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Aynı zamanda ulaşım maliyetlerinin daha rekabetçi olduğu ve uzun yıllar ihmal edilen demiryollarına da önemli ölçüde kaynak aktarıyoruz. 2005-12 döneminde yıllık ortalama 137 km yeni demir yolu inşa ettik. 1951-2004 döneminde yıllık ortalama sadece 18 km yeni demir yolu yapıldığı göz önüne alınırsa Hükümetlerimiz döneminde yakalanan başarının önemi daha iyi anlaşılacaktır. 48 55
  • 60. Grafik 39: Demir Yolu Ağımız Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Hükümetlerimiz döneminde havacılık alanında da çok önemli mesafeler kat ettik. 2003’ten bu yana ülkemizdeki aktif havaalanı sayısını 26’dan 52’ye çıkardık. Grafik 40: Sivil Hava Trafiğine Açık Havalimanlarımız Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı 49 56
  • 61. İ. Sermaye Piyasalarının Derinleştirilmesi Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Sermaye piyasalarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar kapsamında, İstanbul Finans Merkezi Stratejisi ve Eylem Planını hazırladık. Yaptığımız çalışmalar sonucunda İstanbul, Küresel Finans Merkezleri Endeksine ilk kez 2009 yılında 72’nci sıradan girmiş ve 2013 yılında bir önceki yıla göre 12 basamak birden yükselerek 44’üncü sıraya çıkmıştır. 2018 yılında hedefimiz ilk 25 içinde yer almaktır. Grafik 41: Küresel Finans Merkezleri Endeksi 80 70 80 finans merkezi arasında 44. sırada 1 yılda 12 basamak birden yükseldi 77 71 73 68 66 (2013) 60 50 44 40 31 30 20 Rio de Jeneiro İSTANBUL Meksika Mauritius Varşova Prag Budapeşte Kaynak: Küresel Finans Merkezleri Endeksi Hukuki altyapının geliştirilmesi ve İstanbul Finans Merkezi Projesinin desteklenmesi amacıyla 2012 yıl sonunda yeni Sermaye Piyasası Kanununu çıkardık. Bu Kanun ile finansal derinliğin artırılmasını ve sermaye piyasasının daha şeffaf, etkin ve rekabetçi bir ortamda işlemesini amaçladık. Diğer yandan bu düzenlemeyle İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, İstanbul Altın Borsası ile Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsasını da “Borsa İstanbul” çatısı altında birleştirdik. 50 57
  • 62. Borsa İstanbul’da işlem gören şirket sayısı 2002 yılı sonunda 288 iken Ekim 2013 itibarıyla 403’e çıkmıştır. Piyasa kapitalizasyonunun GSYH’ye oranı, aynı dönemde borsaya kote olan yeni şirketler ve endeksteki artışa bağlı olarak yüzde 15’ten yüzde 34 düzeyine ulaşmıştır. Küresel bir yatırım aracı haline gelen kira sertifikasını sermaye piyasasına sunduk. 2012 yılında ilk defa kamu tarafından yurt içi piyasada 1,6 milyar TL, yurt dışı piyasada 1,5 milyar dolar, 2013 yılında ise 3,3 milyar TL ve 1,3 milyar dolar tutarında kira sertifikası ihraçları gerçekleştirdik. J. Bölgesel Gelişmişlik Farklarının Azaltılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Son 11 yılda bölgesel gelişme alanında somut ve önemli ilerlemeler kaydettik. Bölgesel gelişme ve bölgesel rekabet edebilirlik alanında, merkezde ve mahallinde kurumsal yapılar oluşturduk. Bölgesel düzeyde 26 kalkınma ajansını ve bunların bünyesinde 81 ilde yatırım destek ofislerini faaliyete geçirdik. 2008 yılında uygulamaya koyduğumuz GAP Eylem Planı ile sulama yatırımları başta olmak üzere birçok alanda önemli ilerlemeler kaydettik. 27,1 milyar TL’si 2008-13 döneminde olmak üzere 2003’ten bu yana GAP’a toplamda 36,1 milyar TL kaynak ayırdık. Böylece 610 km’si eylem planı döneminde olmak üzere toplam 843,4 km ana sulama kanalı tamamladık. 51 58
  • 63. Grafik 42: GAP Kamu Yatırımları 40 36,1 (Milyar TL, 2013 Yılı Fiyatlarıyla) 35 30 25 23,6 20 15 1990-2002 2003-13 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı GAP İdaresi Başkanlığı Yapılan tüm bu yatırımlarla bölge istihdamını artırdık. Kriz sonrası dönemde, bölgede yüzde 17,4’e yükselen işsizlik oranını 2012 yılında yüzde 12,4’e düşürdük. Son 5 yılda 378 bin yeni istihdam yarattık. GAP Eylem Planını 2014-18 dönemini içerecek şekilde yeniliyoruz. GAP’ın yanısıra DAP, KOP ve DOKAP gibi diğer bölgesel kalkınma projelerine de kaynak aktarmaya devam ediyoruz. Bu projeleri yeni kurduğumuz Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları ile daha da güçlendirdik. Ayrıca bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması kapsamında; Cazibe Merkezleri Programı, KÖYDES, BELDES, SUKAP ve sosyal kalkınma bakımından öncelikli illere yönelik SODES programlarını uygulamaya koyduk. Yatırım teşvik sisteminin bölgesel boyutunu güçlendirdik. Bölgesel gelişmişlik farklılıklarının giderilmesi amacıyla 6’ncı bölge kapsamındaki 52 59
  • 64. illerimize yapılacak yatırımları daha avantajlı şekilde destekliyoruz. Bu bölgede bulunan iller bölgesel teşviklerin yanısıra gelir vergisi stopaj desteği ve sigorta primi işçi hissesi desteğinden yararlanabilmektedir. 6’ncı bölgede yeni teşvik sistemi çerçevesinde 2013 yılının ilk 8 ayında geçen yılın aynı dönemine göre yatırım teşvik belge sayısı yüzde 53, öngörülen sabit yatırım tutarı yüzde 216, beklenen istihdam ise yüzde 60 artmıştır. K. Yoksulluğun Azaltılması ve Gelir Dağılımının İyileştirilmesi Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Yoksullukla dezavantajlı mücadele, kesimlerin gelir dağılımının gözetilmesi, sosyal iyileştirilmesi, hizmetlerin yaygınlaştırılması ve fırsat eşitliğinin artırılması adına birçok projeyi devreye soktuk. Küresel kriz döneminde dünyada genel olarak sosyal harcamalar azalırken biz bu alanda yapılan harcamaları artırdık. Gelir dağılımında sağlanan iyileşme sonucunda Gini katsayısı 2006 yılındaki 0,40 seviyesinden 2012 yılında 0,38’e gerilemiştir. Gini katsayısını 2018 sonunda 0,36’ya düşürmeyi hedefliyoruz. 2006 yılında en zengin yüzde 20’lik grubun yıllık kullanılabilir gelirden aldığı pay en yoksul yüzde 20’lik grubun aldığı payın yaklaşık 8,1 katı iken 2012 yılında bu pay 6,9 kat seviyesine düşmüştür. 53 60
  • 65. Grafik 43: Gini Katsayısı 0,41 0,40 0,40 0,39 0,38 0,38 0,37 0,36 0,36 0,35 2006 2012 2018 Kaynak: TÜİK, Kalkınma Bakanlığı Uluslararası karşılaştırmalarda kullanılan kişi başı dolar cinsinden yoksulluk oranlarına bakıldığında da önemli iyileşmeler kaydettik. Bugün itibarıyla günlük 1 doların altında geliri olan nüfus kalmamıştır. Günlük 2,15 doların altında geçinen nüfusumuz da hemen hemen sıfırlanmıştır. Türkiye nüfusunun sadece yüzde 2,79'u günlük 4,3 doların altında bir gelirle geçinmektedir. L. Kurumsal Kalitenin Artırılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Gerçekleştirdiğimiz tüm bu reformlar ve sağladığımız başarılarla ülkemizin kurumsal altyapısını güçlendirirken hem yatırım ortamını iyileştirdik hem de uluslararası rekabet gücünü artırdık. Ancak daha katetmemiz gereken çok mesafe var. AB’ye üyelik süreci Türkiye’deki değişim ve dönüşüm ile kurumsal kapasitedeki iyileşmenin temel motoru olacaktır. 54 61
  • 66. Dünya Bankasının İş Yapma Kolaylığı Endeksinde 2006 yılında 175 ülke arasında 84’üncü sırada yer alan Türkiye, 2012 yılında 185 ülke arasında 71’inci sıraya yükselmiştir. Grafik 44: İş Yapma Kolaylığı Endeksi (2006) 138 140 175 ülke arasında 84. sırada 130 131 122 120 111 108 110 97 100 93 90 84 69 71 70 Uruguay 70 İtalya 80 62 Hindistan Brezilya Endonezya Kaynak: Dünya Bankası Yunanistan Çin Rusya Arjantin TÜRKİYE Romanya Meksika 60 124 185 ülke arasında 71. sırada 120 128 130 132 Hindistan 140 Brezilya Grafik 45: İş Yapma Kolaylığı Endeksi (2012) 137 112 100 89 71 72 Romanya 80 TÜRKİYE 84 73 91 78 60 48 40 Ukrayna Endonezya Arjantin Rusya Çin Uruguay Hırvatistan Yunanistan İtalya Meksika 20 Kaynak: Dünya Bankası 55 62
  • 67. Aynı şekilde Dünya Ekonomik Forumunun yaptığı Küresel Rekabet Gücü Endeksinde Türkiye, 2005 yılında 117 ülke arasında 71’inci sıradaydı. 2013 yılında ise 148 ülke arasında 44’üncü sıraya yükseldik. Yani sekiz yılda tam 27 basamak atladık. Bu sayede rekabet halinde olduğumuz Brezilya, Arjantin, Meksika, Rusya, Hindistan, Yunanistan ve İtalya gibi birçok ülkeden daha iyi konuma geldik. Grafik 46: Küresel Rekabet Gücü (2005) 75 71 70 69 117 ülke arasında 71. sırada 65 54 53 55 48 47 50 45 45 40 59 57 60 38 35 TÜRKİYE Endonezya Meksika Brezilya Arjantin Rusya Çin Yunanistan Hindistan İtalya 30 Kaynak: Dünya Ekonomik Forumu Grafik 47: Küresel Rekabet Gücü (2013) 95 148 ülke arasında 44. ülke 91 84 85 76 75 65 55 49 45 42 51 55 56 60 63 78 64 44 38 35 29 Yunanistan Ukrayna Slovakya Romanya Rusya Macaristan Hindistan Brezilya Meksika Portekiz İtalya TÜRKİYE Polonya Endonezya Çin 25 Kaynak: Dünya Ekonomik Forumu 56 63
  • 68. 1980-2002 döneminde ülkemize yönelik doğrudan yatırım girişi 14,8 milyar dolar iken sağladığımız güven ortamı ile bu rakam 2003’ten bu yana 130,3 milyar dolara yükselmiştir. Grafik 48: Doğrudan Yatırım Girişleri 150 130,3 125 (Milyar $) 100 75 50 25 14,8 0 1980-2002 2003-2013 Ağustos Kaynak: TCMB Bütün bu gelişmeler Türkiye’deki rekabet ortamını ve dolayısıyla büyümenin kaynağı olan verimlilik ve inovasyonu olumlu etkilemektedir. 57 64
  • 69. III. 2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUN TASARISI Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Sizlerle Türkiye ve dünya ekonomisine ilişkin değerlendirmelerimi, Hükümetimizin temel önceliklerini ve yapısal reform gündemini paylaştım. Şimdi de sizlere 2012 yılı Kesin Hesap Kanun Tasarısı hakkındaki temel bilgileri aktarmak istiyorum. 2012 yılında,  Bütçe Giderleri 361,9 milyar TL  Bütçe Gelirleri 332,5 milyar TL  Bütçe Açığı 29,4 milyar TL  Faiz Dışı Fazla ise 19,0 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. GSYH’ye oran olarak ise,  Bütçe Giderleri yüzde 25,6  Bütçe Gelirleri yüzde 23,5  Bütçe Açığı yüzde 2,1  Faiz Dışı Fazla ise yüzde 1,3 olarak gerçekleşmiştir. Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Bu noktada Sayıştay Kanununun kabulünden sonra ilk defa bu yıl, 2012 yılı için TBMM’ye sunulmuş 58 olan “Dış Denetim Genel 65
  • 70. Değerlendirme Raporu”, “Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu”, “Mali İstatistikleri Değerlendirme Raporu” ile Genel Uygunluk Bildirimine ilişkin kısa bir değerlendirmede bulunacağım. Öncelikle genel anlamda denetimi ve özellikle de Sayıştayın yapmış olduğu dış denetimi son derece önemsediğimizi belirtmek istiyorum. Raporlarında yer alan eleştiri, tespit ve öneriler için de kendilerine teşekkür ediyorum. 2012 yılı için hazırlanan Sayıştay raporlarını dikkatli bir şekilde inceledim. Raporlarda katıldığımız hususlar yanında Sayıştaydan farklı düşündüğümüz hususlar da bulunmaktadır. Raporlardaki haklı tespit ve eleştiriler için yoğun bir çalışma başlattık ve gerekli mevzuat ve uygulama değişiklikleri için hazırlıklarımızı yapıyoruz. Şimdi Raporlarda yer alan temel bazı tespit ve eleştirilerle ilgili görüşlerimi sizinle paylaşacağım. Sayıştay tarafından Meclise sunulan dört temel raporda ve kamu idarelerinin denetim raporlarında genel bütçeli idarelerin bazı mali tabloları üretemedikleri yönünde ortak bir eleştiri yer almaktadır. 5018 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2006 yılından beri devlet tüzel kişiliği altında ve hazine birliği ilkesi gereğince genel bütçeli idarelerin tamamı tek bir raporlama birimi kabul edilmiş ve genel bütçenin tamamı için Bakanlığımızca mizan, faaliyet sonuçları tablosu ve bilanço oluşturularak Sayıştay ve kamuoyu ile paylaşılmıştır. Ayrıca genel bütçeli her bir kamu idaresi, kendisine bütçeyle verilmiş ödeneklerin kullanımına ilişkin bütçe giderleri ve ödenekler tablosu ile taşınır kesin hesap cetvelini ayrı ayrı düzenlemiş ve Sayıştaya sunmuştur. 59 66
  • 71. Sayıştay tarafından 2011 sonunda çıkarılan Yönetmelikle, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinden mizan, faaliyet sonuçları tablosu ve bilançolarını Sayıştaya sunmaları talep edilmiştir. Sayıştay ile yaptığımız muhtelif toplantı ve yazışmalarda; genel bütçeli idarelerin toplayamadıkları ve kendi adlarına taşınmaz varlık borçlanamadıkları, edinemedikleri, gelir ayrıca bu idarelerin kendine ait vezne ve banka hesabı bulunmadığından dolayı her bir idareye ilişkin mizan, faaliyet sonuçları tablosu ve bilançonun üretilemeyeceği, üretilmeye çalışılsa bile muhasebe standartlarına göre anlamlı sonuçlar vermeyeceği ifade edilmiştir. Hepinizin bildiği üzere genel bütçe için borçlanmayı Hazine Müsteşarlığı, gelir toplama işini ise Gelir İdaresi Başkanlığı yapmaktadır. Ayrıca kamu idarelerince edinilen taşınmaz varlıklar idarelerin ayrı bir tüzel kişiliği olmadığı için Hazine adına tescil edilmektedir. Tüm bunlara rağmen 2012 yılı için bu tablolar üretilmiş ve idarelerce Sayıştaya teslim edilmiştir. Dolayısıyla genel bütçeli idarelerin söz konusu tabloları vermedikleri eleştirisi yerinde değildir. Ancak söz konusu tablolar, hazine birliği ilkesi gereğince ve devlet tüzel kişiliği adına izlenmesi gereken ve herhangi bir idareyle doğrudan ilişkilendirilemeyen hesaplar nedeniyle idareler bazında anlamlı sonuçlar üretmemiş, aktif ve pasifi denk olmamıştır. Söz konusu tablolar, genel bütçe için üretilen tabloların birer parçası olup genel bütçenin tamamı için düzenlenen mizan, faaliyet sonuçları tablosu ve bilanço bilgileriyle birlikte değerlendirildiğinde anlamlı olacaktır. Soruna kalıcı bir çözüm bulmak üzere Ekim ayı başında Sayıştay ile biraraya geldik ve ortak bir çalışma grubu oluşturduk. Çalışma 60 67
  • 72. grubumuz çalışmalara başladı. Çalışmanın sonucuna göre, kamu idarelerince verilmesi gerekli, mümkün ve anlamlı olan belge, hesap ve tabloları tespit edeceğiz. Takdir edersiniz ki bu çalışmalar zaman alacaktır. Aynı zamanda çıkacak sonuçlara göre yasal ve idari düzenlemeler ile muhasebe yazılımlarımızda köklü değişiklikler yapılması gerekebilecektir. Bu nedenle yapılarak vardığımız genel mutabakat bütçeli çerçevesinde idareler için makul mevzuat bir değişikliği geçiş dönemi sağlanacaktır. Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Sayıştay tarafından TBMM’ye sunulan “Mali İstatistikleri Değerlendirme Raporu”nda yer alan eleştirilere geçmeden önce mali istatistik derleme ve yayımlama faaliyetlerimizden kısaca bahsetmek istiyorum. 5018 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte mali istatistik alanındaki faaliyetlerimizi dünyanın gelişmiş ülkeleri seviyesine çıkardık. 2006 yılına kadar sadece genel bütçeli daireler ve katma bütçeli idarelerin bütçe hesaplarına yönelik olan istatistik derleme faaliyetlerimizi, Kanun ile birlikte mahalli idareler ve sosyal güvenlik kurumlarına da yaygınlaştırdık. 2008 yılında 5018 sayılı Kanunda yapılan değişiklik sonrasında ise uluslararası sınıflandırmalara uygun olarak faaliyetlerini kamu kaynağı kullanarak finanse eden diğer tüm kamu idarelerinin verilerini derlemeye başladık. Bu kapsamda, Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan “Resmi 61 68
  • 73. İstatistik Programı” çerçevesinde en küçük belde belediyesinden, Sosyal Güvenlik Kurumuna; sosyal tesislerden, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumuna kadar 6 bine yakın kamu idaresinin mali verilerini derliyor ve bunlardan genel yönetim mali istatistiklerini oluşturuyoruz. Derlediğimiz istatistikleri “Resmi İstatistik Programı”na ekli veri yayınlama takvimine uygun olarak aylık, üçer aylık ve yıllık dönemlerle, programda yer alan gün ve saatte yayımlıyoruz. 5018 sayılı Kanun ve Sayıştay Kanununa göre mali istatistiklerin Sayıştay tarafından Mart ayı içinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak genel yönetim için yıllık veriler Resmi İstatistik Programına göre Mayıs ayı sonunda yayınlanmaktadır. Sayıştay tarafından hazırlanan Mali İstatistikleri Değerlendirme Raporunda, Mart ayında genel yönetime ilişkin yıllık mali istatistiklerin yayımlanamaması ve Kesin Hesapların hazır olmaması nedeniyle mali istatistiklerin değerlendirmeye tabi tutulamadığı belirtilerek, takvim uyumsuzluğunun giderilmesi yönünde öneride bulunulmuştur. Raporda yer alan öneri doğrultusunda, takvim uyumsuzluğunu gidermeye yönelik mevzuat değişiklik önerimizi yakın bir zamanda takdirlerinize sunacağız. Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Sayıştay Raporlarında genel olarak eleştirilen bir diğer husus, yedek ödenekten yapılan aktarmaların, yıl sonu gerçekleşmeleri üzerinden ilan edilmesi yerine başlangıç ödeneği üzerinden ilan edilmesidir. Meclis tarafından Bütçe Kanunu ile tahsis edilen yedek ödenekten 62 69
  • 74. yapılan aktarmaları; tür, tutar ve idareler itibarıyla yılın bitimini takip eden on beş gün içerisinde 5018 sayılı Kanunun 23’üncü maddesi hükmü çerçevesinde ilan ediyoruz. Kanunun söz konusu maddesi bütçeye konulan yedek ödeneğin yani başlangıç ödeneğinin ilanını zorunlu kıldığından her yılın ocak ayında yedek ödeneğe ilişkin ayrıntılar, başlangıç ödeneği üzerinden Bakanlığımızca ilan edilmektedir. Buna ilaveten, yedek ödenekten yaptığımız aktarmaların yıl sonu gerçekleşmelerini ise detaylı bir şekilde kesin hesap cetvellerinde gösteriyoruz. Dolayısıyla yıl sonu itibarıyla gerçekleşen yedek ödenek kullanımını şeffaf bir şekilde TBMM, Sayıştay ve kamuoyuyla paylaşıyoruz. Raporlarda yer alan diğer bir eleştiri ise, merkezi yönetime dahil idarelerce 2012 yılında toplam 15,1 milyar TL tutarında ödenek üstü gider yapılmış olmasıdır. Söz konusu ödenek üstü giderlerin yüzde 99,97’si personel giderleri ve Sosyal Güvenlik Kurumuna devlet primi giderleri ile çeşitli kanunlar gereği ödenek beklenmeksizin ödenmesi zorunlu olan giderlerden kaynaklanmıştır. Ödenek üstü giderlerin sadece on binde 3’ü yani 4,9 milyon TL’si sorumluluk gerektiren giderlerden oluşmakta olup bunun en büyük kısmı üniversitelerden kaynaklanmaktadır. Raporlarda yer alan ve bizim de katıldığımız bir diğer eleştiri ise kamu idarelerinin mülkiyetinde, kullanımında ve yönetiminde bulunan taşınmazların kayıt işlemlerinin mevzuatta belirtilen esas ve usullere uygun olmaması, taşınmazların değerleme işlemlerinin tamamlanmaması ve dolayısıyla muhasebe kayıtlarına ve mali tablolara tam olarak yansıtılmaması hususudur. 63 70
  • 75. Bakanlık olarak bu sorunun farkındayız. Bugün itibarıyla Hazinenin mülkiyetindeki taşınmazların miktar olarak envanter işlemlerini tamamlamış durumdayız. Ancak, bu taşınmazların değer tespiti ve muhasebe kayıtlarına yansıtılmasında birtakım eksikliklerimiz bulunmaktadır. Bu eksikliklerimizi gidermek üzere gerekli hazırlıklara başladık. Bu kapsamda Hazine taşınmazlarının, değerleme işlemlerinin tamamlanması ve muhasebe sisteminde izlenmesine yönelik Bakanlığımızca bir bilişim projesi başlatılmış olup 2014 yılının sonunda projeyi tamamlamayı hedefliyoruz. Böylece Sayıştay Raporlarında yer alan ve önemli gördüğüm birkaç tespit ve eleştiriye ilişkin görüşlerimi sizlerle paylaştım. Diğer tespit ve eleştirilere ilişkin görüşlerimi ve yaptığımız çalışmaları yeri geldikçe bütçe görüşmeleri sırasında sizlerle paylaşacağım. 64 71
  • 76. III. 2013 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ YIL SONU GERÇEKLEŞME TAHMİNİ Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Şimdi sizlere 2013 yıl sonu bütçe gerçekleşme tahminlerimizi aktaracağım. 2013 yıl sonunda;  Bütçe Giderlerinin 406,6 milyar TL  Bütçe Gelirlerinin 387,2 milyar TL  Bütçe Açığının 19,4 milyar TL  Faiz Dışı Fazlanın 31,1 milyar TL olacağını tahmin ediyoruz. Grafik 49: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Gerçekleşme Tahmini 450 400 404 407 370 351 356 350 387 318 325 (Milyar ¨) 300 250 200 150 100 53 51 50 34 19 19 31 0 Bütçe Giderleri Faiz Hariç Giderler Faiz Giderleri 2013 Bütçe Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri Bütçe Açığı Faiz Dışı Denge 8 13 Faiz Dışı Denge (Program Tanımlı) 2013 Gerçekleşme Tahmini Kaynak: Maliye Bakanlığı 65 72
  • 77. GSYH’ye oran olarak ise;  Bütçe Giderlerinin yüzde 26,1  Bütçe Gelirlerinin yüzde 24,8  Bütçe Açığının yüzde 1,2  Faiz Dışı Fazlanın yüzde 2,0 olacağını öngörüyoruz. Grafik 50: Bütçe Açığı 7 (%, GSYH ) 6 5 6,5 4 3,2 3 2 1 0 1992-2002 Dönemi 2003-2012 Dönemi 1,2 2013 Gerçekleşme Tahmini Kaynak: Maliye Bakanlığı, TÜİK Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2013 yılı bütçe performansı açısından oldukça başarılı bir yıldır. 2013 yılının ilk dokuz ayında bütçe 4,5 milyar TL açık, 39,3 milyar TL ise faiz dışı fazla vermiştir. İlk dokuz aydaki gerçekleşmeler 2013 Yılı Bütçe Kanununda öngörülen 34 milyar TL’lik açığın oldukça altındadır. 66 73
  • 78. Bu çerçevede, OVP’de 2013 yılı merkezi yönetim bütçe açığını yaklaşık 14,5 milyar TL aşağı yönlü revize ederek 19,4 milyar TL olarak öngördük. Grafik 51: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı 36 34 34 32 (Milyar ¨) 30 28 26 24 22 20 19 18 16 Milyar ¨ 2013 Bütçe 2013 Gerçekleşme Tahmini Kaynak: Maliye Bakanlığı 2013 yılı bütçe performansındaki başarıda bütçe gelirlerinde gözlemlenen artış büyük rol oynamıştır. Yılın ilk dokuz ayında bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 19 oranında artarak 290 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Merkezi yönetim bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 85’ini oluşturan vergi gelirleri bu yıl bütçe tahminlerinin üstünde artmaktadır. Vergi gelirlerinde, 2013 yılı bütçesinde öngörülen yıllık artış oranı yüzde 14 iken ilk 9 aylık gerçekleşme sonuçlarına göre vergi gelirlerindeki artış yüzde 19 olmuştur. 67 74
  • 79. Vergi gelirlerindeki bu artışın ardında;  Ekonomi ve özellikle iç talepteki toparlanma  BOTAŞ ve TEDAŞ’ın stok ve cari dönem yükümlülüklerini yerine getirmesi ve  Geçen yıl uygulamaya koyduğumuz tedbirler etkili olmuştur. Zira iç talepteki toparlanmanın etkisiyle yılın ilk 9 ayında ithalde alınan KDV yüzde 30, özel tüketim vergisi yüzde 25, dahilde alınan KDV de yüzde 20 oranında artmıştır. Vergi gelirlerinin yanısıra merkezi yönetim bütçesi vergi dışı gelirleri de bu yıl güçlü bir performans sergilemektedir. Vergi dışı gelirler yılın ilk 9 ayında yüzde 19,2 oranında artarak 49,8 milyar TL’ye ulaşmıştır. Başarılı özelleştirme uygulamaları sayesinde vergi dışı gelirler beklenenin üzerinde artmıştır. Bu yıl özelleştirme gelir beklentimiz 4 milyar TL iken Eylül sonu itibarıyla bu hedefimizi ikiye katladık ve yaklaşık 8,3 milyar TL’lik gelire ulaştık. Öte yandan, 2B kapsamında 1 Ekim 2013 itibarıyla toplam satış bedeli 2,6 milyar TL’ye, tahsil edilen gelir tutarı da 1,2 milyar TL’ye ulaşmıştır. Tahsilatların artarak devam etmesi beklenmesine rağmen 2B kapsamında elde edilmesi öngörülen gelir tutarı 4,8 milyar TL’den 3 milyar TL’ye revize edilmiştir. Bu çerçevede, 2013 yılında merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 387,2 milyar TL, vergi gelirlerinin ise 325,1 milyar TL olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. Buna göre merkezi yönetim bütçe gelirleri 68 75
  • 80. yaklaşık 17,1 milyar TL, vergi gelirleri ise yaklaşık 7,2 milyar TL ile bütçe tahmininin üzerinde gerçekleşecektir. Grafik 52: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri 387 390 380 370 370 (Milyar ¨) 360 350 340 330 325 318 320 310 Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri 2013 Bütçe Vergi Gelirleri 2013 Gerçekleşme Tahmini Kaynak: Maliye Bakanlığı Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Gelir bütçesindeki güçlü performansın yanısıra bütçe giderlerini kontrol altında tutmamız da 2013 yılı bütçe performansındaki başarıda önemli bir etkendir. 2013 yılı Ocak-Eylül döneminde bütçe giderleri bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 14,1 oranında artarak 294,5 milyar TL olmuştur. Giderler 2013 Yılı Bütçesinde öngördüğümüz çerçevede gerçekleşmiş ve ödeneğin yüzde 72,9’una ulaşmıştır. Bu dönemde faiz hariç giderler bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 14,7 oranında artarak 250,7 milyar TL, faiz giderleri ise yüzde 10,9 oranında artarak 43,8 milyar TL olmuştur. 69 76
  • 81. Bu yıl önceki yıllardan farklı olarak üretken yapıyı tetikleyen sermaye gider ve transferlerini yılın ilk yarısından itibaren devreye soktuk. Böylece iç talebin canlanmasına ve ekonomik büyümenin hızlanmasına katkı sağladık. Yılın ilk yarısı için açıklanan büyüme rakamları da bunu teyit etmektedir. Grafik 53: Kamu Sektörü Yatırım Giderleri ve Ekonomik Büyüme 2,0 120 100 1,5 80 60 40 0,5 20 -0,5 2013 Ocak-Haz 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 0 2002 0,0 (%) (Katkı Puan) 1,0 -1,0 -20 -40 -60 Sermaye Giderleri ve Sermaye Transferleri (Yıllık Reel Büyüme, sağ eksen) Kamu Sektörü Sabit Sermaye Oluşumunun Büyümeye Katkısı (Puan, sol eksen) Kaynak: TÜİK, Maliye Bakanlığı Bütçe giderlerinin 2013 Yılı Bütçe Kanununda öngörüldüğü seviyelerde gerçekleşerek yıl sonunda 406,6 milyar TL’ye ulaşmasını bekliyoruz. Daha önce bahsettiğim üzere yüksek seyreden gelir performansı sayesinde merkezi yönetim bütçe açığının GSYH’ye oranı, Bütçede öngörülen yüzde 2,2’den bir puan daha düşük gerçekleşecektir. 70 77
  • 82. Grafik 54: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı 2,4 2,2 2,2 2 (%, GSYH) 1,8 1,6 1,4 1,2 1,2 1 0,8 %, GSYH 2013 Bütçe 2013 Gerçekleşme Tahmini Kaynak: Maliye Bakanlığı, TÜİK 2013 yılında yüzde 1,2 olarak beklediğimiz bütçe açığının GSYH’ye oranı, 1985 yılından bu yana elde edilen en iyi 3’üncü bütçe gerçekleşmesi olacaktır. Diğer iki gerçekleşme de, 2005 ve 2006 yıllarında, yine AK Parti Hükümetleri döneminde elde edilmiştir. Grafik 55: Bütçe Açığının Gelişimi (1985-2013) 13 12 11 10 9 7 6 5 4 3 1,1 2 1,2 0,6 1 2012 2013 GT 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1999 1998 1997 1996 1995 1994 1993 1992 1991 1990 1989 1988 1987 1986 0 1985 (%, GSYH) 8 Kaynak: Maliye Bakanlığı, TÜİK 71 78
  • 83. Tabi elde ettiğimiz bu başarı bir tesadüfün sonucu değildir. İktidara geldiğimiz günden bugüne sürdürdüğümüz ihtiyatlı maliye politikaları, mali disipline verdiğimiz büyük önem, hayata geçirdiğimiz yapısal reformlar, kayıt dışılığı azaltma yönünde sürdürdüğümüz kararlı mücadele ile küresel ekonomideki gelişmeleri izleyerek zamanında ve yerinde aldığımız politik ve mali kararlar bizi bu noktaya taşımıştır. Zira güçlü bütçe performansı sayesinde kamu tasarruflarını son 11 yılda yaklaşık 8 puan artırdık. Böylece kamu borcunun GSYH’ye oranını yaklaşık 40 puan azaltarak 2013 yılında yüzde 35’e indirmiş olacağız. Elde ettiğimiz bu başarılar bize hem sağlam bir duruş hem de mali esneklik alanı kazandırmıştır. Bu kazanımların farkında olarak 2013 yılında da mali disiplinden taviz vermedik ve başarılı bir sonuç elde ettik. 2014 yılında da bu başarımızı sürdüreceğimize dair inancımız tamdır. 72 79
  • 84. IV. 2014 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Öncelikle sizlere önümüzdeki üç yılın maliye politikasının temel bileşenlerini aktarmak istiyorum. Orta vadeli maliye politikamızın temel öncelikleri;  Cari açığı azaltmak o Yurt içi tasarrufları artırmak o Mevcut kaynakları üretken alanlara yönlendirmek o Ekonominin verimlilik düzeyini yükseltmek  Kamu maliyesinde güçlü duruşu sürdürmek  Büyümeyi ve istihdamı artırmaktır. 2014 Yılı Bütçesini bu hedefler doğrultusunda hazırladık. Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Şimdi sizlere 2014 yılı merkezi yönetim bütçesinin temel özellikleri ile bütçe büyüklüklerine ait bazı önemli rakamları aktarmak istiyorum. 2014 Bütçesinde baz alınan makroekonomik veriler şu şekildedir:  GSYH 1 trilyon 719 milyar TL  İthalat (CIF) 262 milyar dolar  İhracat (FOB) 166,5 milyar dolar  Büyüme Oranı yüzde 4,0  Deflatör yüzde 6,0  TÜFE (Yıl Sonu) yüzde 5,3 73 80
  • 85. Tablo 2: Makroekonomik Göstergeler 2013 Gerçekleşme Tahmini 2014 Program 1.559 1.719 BÜYÜME (%) 3,6 4,0 DEFLATÖR (%) 6,3 6,0 TÜFE (Yıl Sonu %) 6,8 5,3 İTHALAT (CIF) (Milyar $) 251,5 262,0 İHRACAT (FOB) (Milyar $) 153,5 166,5 DIŞ TİCARET DENGESİ (Milyar $) -98,0 -95,5 CARİ DENGE (Milyar $) -58,8 -55,5 GSYH (Milyar ¨) Kaynak: OVP 2014-16 2014 Bütçesi için öngördüğümüz temel büyüklükler şu şekildedir:  Bütçe Giderleri 436,3 milyar TL  Faiz Hariç Giderler 384,3 milyar TL  Bütçe Gelirleri 403,2 milyar TL  Vergi Gelirleri 348,4 milyar TL  Bütçe Açığı 33,2 milyar TL  Faiz Dışı Fazla 18,8 milyar TL GSYH’ye oran olarak ise şu şekildedir:  Bütçe Giderlerinin yüzde 25,4  Faiz Hariç Giderlerin yüzde 22,4  Bütçe Gelirlerinin yüzde 23,5  Vergi Gelirlerinin yüzde 20,3  Bütçe Açığının yüzde 1,9  Faiz Dışı Fazlanın yüzde 1,1 74 81
  • 86. Grafik 56: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Tasarısı 500 450 400 436 407 384 387 403 356 350 325 348 (Milyar ¨) 300 250 200 150 100 51 52 50 19 33 31 19 13 9 0 Bütçe Giderleri Faiz Hariç Giderler Faiz Giderleri Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri 2013 Gerçekleşme Tahmini Bütçe Açığı Faiz Dışı Denge Faiz Dışı Denge (Program Tanımlı) 2014 Tasarı Kaynak: Maliye Bakanlığı Öngördüğümüz bu büyüklükler 2013 yıl sonu tahminlerine göre;  Bütçe Giderlerinde yüzde 7,3  Faiz Hariç Giderlerde yüzde 7,9  Faiz Giderlerinde yüzde 3,0  Bütçe Gelirlerinde yüzde 4,1  Vergi Gelirlerinde yüzde 7,1 oranında bir artışa işaret etmektedir. Biraz önce paylaştığım rakamlardan anlaşılacağı üzere 2014 yılında, küresel konjonktürdeki aşağı yönlü riskleri göz önünde bulundurarak, bütçe gelir artış tahminimizi yüzde 4,1 ile ihtiyatlı bir oranda artırdık. Bütçe gelir tahminimizde 6,9 milyar TL’lik özelleştirme geliri öngördük. Bugün itibarıyla kesinleşmiş yaklaşık 5 milyar TL’lik 75 82
  • 87. özelleştirme gelir taksiti olduğu göz önüne alındığında bu tahminimizin muhafazakar olduğu görülecektir. Bütçe gelirlerinin temel kaynağı olan vergi gelirleri ise önümüzdeki yıl için beklenen yüzde 7,1’lik artış oranıyla GSYH’deki yüzde 10,2’lik nominal büyümenin altında kalacaktır. Benzer bir şekilde 2014 yılında bütçe giderlerinin de yüzde 7,3 oranında artacağını öngörüyoruz. Bu rakamlar 2014 yılı bütçesinin bir seçim bütçesi olmadığını, aksine giderlerin kontrol altına alındığını ve bütçenin sağlam gelir kaynaklarına dayandığını açıkça göstermektedir. Bütçe açığının GSYH’ye oranının 2013 yıl sonunda yüzde 1,2’den 2014 yılında yüzde 1,9’a çıkacak olması, bütçe gelirlerinin 2013 yılında öngörülenin üstünde gerçekleşmesinden kaynaklanmaktadır. Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2014 yılı merkezi yönetim gelirlerine bakacak olursak;  Bütçe Gelirlerinin 403,2 milyar TL  Vergi Gelirlerinin 348,4 milyar TL  Vergi Dışı Gelirlerin 54,8 milyar TL olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. 76 83
  • 88. Grafik 57: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri 450 387 400 403 (Milyar ¨) 350 348 325 300 250 200 150 100 62 50 55 0 Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri 2013 Gerçekleşme Tahmini Vergi Dışı Gelirler 2014 Tasarı Kaynak: Maliye Bakanlığı Vergi gelirleri tahminlerimizin alt kalemleri ise şu şekildedir:  Gelir Vergisi 70,8 milyar TL  Kurumlar Vergisi 31,1 milyar TL  ÖTV 89,4 milyar TL  Dahilde alınan KDV 39,6 milyar TL  İthalatta alınan KDV 64,8 milyar TL Grafik 58: 2014 Yılı Vergi Gelirleri 100 87 89 90 80 (Milyar ¨) 70 71 63 61 60 50 40 38 29 31 30 65 40 20 8 9 10 6 7 Motorlu Taşıtlar Vergisi BSMV 9 10 13 15 11 12 0 Gelir Vergisi Kurumlar Vergisi Özel Tüketim Vergisi Dahilde Alınan KDV İthalatta Alınan KDV 2013 Gerçekleşme Tahmini Damga Vergisi Harçlar Diğer Vergiler 2014 Tasarı Kaynak: Maliye Bakanlığı 77 84
  • 89. Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2014 Yılı Bütçesinde ekonomik sınıflandırmaya göre giderler şu şekilde belirlenmiştir:  Personel Giderleri 110,0 milyar TL  SGK Devlet Primi Giderleri 18,9 milyar TL  Mal ve Hizmet Alım Giderleri 37,6 milyar TL  Cari Transferler 163,6 milyar TL  Sermaye Giderleri 36,7 milyar TL  Sermaye Transferleri 6,5 milyar TL  Borç Verme 7,6 milyar TL  Yedek Ödenek 3,5 milyar TL  Faiz Giderleri 52,0 milyar TL Grafik 59: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri 180 164 160 149 140 120 (Milyar ¨) 100 110 97 80 60 17 19 20 51 52 40 37 37 38 40 7 7 9 8 0 Personel Giderleri SGK Devlet Mal ve Cari Primi Gideri Hizmet Alım Transferler Giderleri Kaynak: Maliye Bakanlığı Sermaye Giderleri 2013 Gerçekleşme Tahmini Sermaye Borç Verme Transferleri 0 3 Yedek Faiz Giderleri Ödenekler 2014 Tasarı 2014 yılında bütçe giderlerini kontrol altında tutuyoruz. Mal ve hizmet alım giderlerini 2013 yıl sonu gerçekleşme tahminimize göre 2014 yılında sadece yüzde 1,9 oranında artırıyoruz. 2014 yılı deflatörünün yüzde 6 olarak öngörüldüğü düşünülürse mal ve hizmet 78 85
  • 90. alım giderlerinin reel olarak yaklaşık yüzde 4 civarında azalacağı öngörülmektedir. Bütçenin en büyük kalemlerinden biri olan personel giderleri 2014 yılında 2013 yıl sonu gerçekleşme tahminine göre yaklaşık yüzde 14 gibi makul bir oranda artacaktır. Oysa personel giderleri;  2010 yılında yüzde 16,2  2011 yılında yüzde 16,9  2012 yılında yüzde 18,0 oranında artmıştır. Personel giderlerindeki artış trendinin yavaşlatılması amacıyla Bütçe Kanununda sisteme girecek personel sayısını azaltıcı yönde düzenlemelere yer veriyoruz. Buna göre 2014 Yılı Bütçe Kanun Tasarısında yüzde 50 kontenjanı kaldırıyoruz. İdareler için toplam 40.000 adet atama kontenjanı tahsis ediyoruz. Böylece 2014 yılında merkezi yönetim kapsamındaki idarelere kontenjan ve istisna kapsamında yaklaşık 74 bin civarında personel girebilecektir. Oysa 2013 yılında bu kapsamda yaklaşık 130 bin civarında personelin kamuya gireceğini öngörmüştük. Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Tekrar vurgulamam gerekirse 2014 Yılı Bütçesi bir seçim bütçesi değildir. Mali disipline devam ediyoruz. 79 86
  • 91. A. 2014 Yılı Bütçesinin Temel Özellikleri Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Şimdi de sizlere 2014 Yılı Bütçesinin vatandaşlarımız için ne anlam ifade ettiğine kısaca değinmek istiyorum.  Bütçede en büyük payı yine eğitime ayırıyoruz 2014 yılında eğitime ayırdığımız kaynakları 2013 Yılı Bütçesine göre yüzde 15,4 oranında yani deflatörün 2,5 katından fazla artırarak 78,5 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Bu rakam, toplam bütçe giderlerinin yaklaşık yüzde 18’ine, vergi gelirlerinin ise yüzde 22,5’ine tekabül etmektedir. 2002 yılında bütçeden eğitime sadece 11,3 milyar TL ayrılmış idi. Biz ise bunu 2014 yılında yaklaşık 7 katına çıkararak bütçeden eğitime ayrılan payı yüzde 9,4’ten yüzde 18’e yükselttik. Grafik 60: Bütçeden Eğitime Ayrılan Pay Kaynak: Maliye Bakanlığı 80 87
  • 92. Geçen sene 4+4+4 ile zorunlu eğitim süresini 8 yıldan 12 yıla çıkardık. Bu çerçevede Milli Eğitim Bakanlığına 2013 Yılı Bütçemiz ile 47,5 milyar TL ödenek ayırdık, 2014 Bütçemiz ile de 55,7 milyar TL kaynak tahsis ediyoruz. Eğitimde kaliteyi artırmak için FATİH Projesini uygulamaya devam ediyoruz. Bunun için 2014 yılında 1,4 milyar TL ödenek ayırdık. Eğitimde fırsat eşitliğini artırmak için ücretsiz kitap dağıtımına devam ediyoruz. Bu amaçla 2014 Bütçesinde 480 milyon TL kaynak ayırdık. Böylece Hükümetlerimiz döneminde bu amaçla yaklaşık 3,4 milyar TL’lik ücretsiz kitap dağıtılmış olacak. Yükseköğretim için 2014 yılında 16,9 milyar TL kaynak ayırıyoruz. Ayrıca geçen yıl yaptığımız düzenleme ile yükseköğretimin birinci öğretim ve açık öğretim programlarında öğrenci harçlarını kaldırdık. Bu uygulama için 2014 Yılı Bütçesinde 548 milyon TL kaynak ayırdık. Böylece yaklaşık 2,6 milyon öğrencimizin eğitime erişimini kolaylaştırmış olacağız. 2002 yılında yükseköğretim öğrencilerine verilen 45 TL burs ve kredi tutarını 6 kattan fazlasına çıkararak 2013 yılında 280 TL yaptık. 2002 yılında ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerine verilen 12,6 TL burs tutarını yaklaşık 11 katına çıkararak 2013 yılında 135,6 TL’ye yükselttik. Organize sanayi bölgelerinde nitelikli işgücü ihtiyacını karşılamak amacıyla bu bölgelerde açılan özel mesleki ve teknik eğitim okullarına öğrenci başına 4.500 ila 5.500 TL arasında eğitim ve öğretim desteği veriyoruz. 81 88
  • 93.  En “sağlık”lı bütçe Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2014 yılında kamu sağlık giderleri için ayrılan toplam kaynağı önceki yıla göre yüzde 11 oranında artırarak yaklaşık 75 milyar TL’ye çıkartıyoruz. Böylece 2002 yılından bu yana kamu sağlık harcamaları yaklaşık 6 katına çıkmıştır. Sağlık harcamaları eğitimden sonra en büyük ikinci harcama kalemi olmuştur. “Aile Hekimliği” uygulaması için 2014 Bütçesinde 4,5 milyar TL’lik ödenek tahsis ettik. Bu uygulamanın Türkiye geneline yaygınlaştırıldığı 2010 yılından bu yana 16,6 milyar TL kaynak ayırmış olacağız. Bütçeden sağlığa ayırdığımız kaynak ile temel sağlık göstergelerinde ciddi iyileşmeler elde ettik. Doğumda beklenen yaşam süresinde Dünya Sağlık Örgütü’nün 2025 yılı tahmini olan 75 yılı çoktan aşarak 77 yıla ulaştık. Erişilebilir, etkin ve kaliteli sağlık hizmetleriyle son 11 yılda bebek ölüm hızını binde 31,5’ten binde 7,4’e; anne ölüm oranını ise onbinde 6,4’ten onbinde 1,5’e düşürdük. Yine bu dönemde aşılama oranını yüzde 78’den yüzde 97’ye çıkardık. Tüm bunlara paralel olarak sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı, 2003 yılında yüzde 39,5 iken 2012 yılında yüzde 74,8’e yükselmiştir. 82 89
  • 94. Grafik 61: Bebek Ölüm Hızı ve Anne Ölüm Oranı Kaynak: Sağlık Bakanlığı  Yatırımları önceliklendirmeye devam ediyoruz Sayın Başkan, Değerli Üyeler, AK Parti Hükümetleri döneminde özel sektör yatırımlarını, istihdamı ve büyümeyi destekleyen, bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltan ve ülke refahını artıran kamu yatırımlarına ivme kazandırdık. Bu çerçevede, eğitim, ulaştırma, tarım, sağlık, teknolojik araştırma, içme suyu ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik altyapı yatırımlarına ağırlık verdik. 2014 yılında yatırım ödenekleri için yaklaşık 44,2 milyar TL kaynak öngördük. Yatırım bütçesini 2013 yılı başlangıç ödeneklerine göre yüzde 12,9 oranında arttırdık. 83 90
  • 95. Türkiye’nin artan altyapı ihtiyaçlarının karşılanmasında kamu yatırımlarına ayrılan kaynağı artırmanın yanısıra kamu-özel işbirliği (KÖİ) ile birçok projeyi hayata geçirdik. Bu çerçevede İstanbul’a 3. havaalanı gibi küresel ölçekte büyük projelere imza attık. Böylece bir yandan kamu kaynaklarından tasarruf ederken diğer yandan özel sektörün finansal ve teknik tecrübesinden, yaratıcı gücünden yatırımlarının ortalama faydalanıyoruz. Hükümetlerimiz döneminde kamu tamamlanma sürelerini de hızlandırdık. 2002 yılında 8,5 yıl olan kamu yatırım stokunun ortalama tamamlanma süresini 2013 yılında 3,7 yıla düşürdük. Grafik 62: Yatırım Stokunun Ortalama Tamamlanma Süresi 10 9,4 9 8,5 8,1 7,6 8 6,6 (Yıl) 7 6 5,5 5,8 5,8 5,3 4,6 5 4,2 4,2 3,7 4 3 2 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Kamu yatırımlarını, bölgelerarası gelişmişlik farklarını azaltmayı ve üretken potansiyelini değerlendirmeyi hedefleyen alanlara yönlendirmeye devam ediyoruz. 84 91
  • 96. Bu kapsamda, yatırım ödenekleri son 11 yılda;  GAP illerinde yüzde 897,4  KOP illerinde yüzde 731,1  DAP illerinde yüzde 494,6  DOKAP illerinde yüzde 337,4  GAP, DAP, DOKAP ve KOP toplamında ise yüzde 599,4 artış göstermiştir. Bu oranlar son 11 yılda Türkiye genelinde gerçekleşen yüzde 240,4’lük kamu yatırım ödeneklerindeki artışın oldukça üzerindedir.  Bütçemiz yurt içi tasarrufların artırılmasına katkı sağlıyor Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Daha önce bahsettiğim üzere yurt içi tasarrufları artırmak amacıyla bireysel emeklilikte teşvik sistemini yeniledik. Doğrudan “Devlet Katkısı Sistemi” için 2013 yılı Merkezi Yönetim bütçesinde 1,3 milyar TL ödenek ayırdık. Bireysel emeklilik hesaplarına bugüne kadar 873,5 milyon TL ödeme yaptık. Sektördeki büyüme ve toplumsal farkındalığı da dikkate alarak 2014 yılında sistem ödeneğini yüzde 56 artırarak yaklaşık 2 milyar TL’ye çıkardık. 2015 ve 2016 yıllarında ise sırasıyla 2,6 milyar TL ve 3,1 milyar TL ödenek ayırmayı öngördük. 85 92
  • 97.  Çalışanın ve emeklinin hakkını gözetiyoruz Sayın Başkan, Değerli Üyeler, İktidara geldiğimiz 2002 yılı sonundan bu yana kamu görevlilerimizi ve emeklilerimizi enflasyona ezdirmedik, ücret ve maaş artışını enflasyonun üzerinde yaptık.  Aile yardımı ödeneği dahil en düşük memur maaşı 2002 Aralık ayında 392 TL iken 2013 Ekim ayında 1.887 TL’ye çıktı, artış yüzde 381,4 oldu.  Net asgari ücret 2002 Aralık ayında 184 TL iken 2013 Ekim ayında 804 TL’ye çıktı, artış yüzde 336,2 oldu.  En düşük memur emekli aylığı 2002 Aralık ayında 377 TL iken 2013 Ekim ayında 1.163 TL’ye çıktı, artış yüzde 208,9 oldu.  En düşük SSK emekli aylığı 2002 Aralık ayında 257 TL iken 2013 Ekim ayında 959 TL’ye çıktı, artış yüzde 273,2 oldu.  En düşük BAĞ-KUR esnaf emekli aylığı 2002 Aralık ayında 149 TL iken 2013 Ekim ayında 778 TL’ye çıktı, artış yüzde 423 oldu.  En düşük BAĞ-KUR çiftçi emekli aylığı 2002 Aralık ayında 66 TL iken 2013 Ekim ayında 580 TL’ye çıktı, artış yüzde 782,1 oldu.  65 yaş aylığı 2002 Aralık ayında 24 TL iken 2013 Ekim ayında 131 TL’ye çıktı, artış yüzde 433,4 oldu.  Muhtar aylığı 2002 Aralık ayında 97 TL iken 2013 Ekim ayında 457 TL’ye çıktı, artış yüzde 369,6 oldu. Bu dönemde enflasyonun yüzde 154,4 arttığını göz önünde bulundurursak çalışanımıza, emeklimize enflasyonun çok çok üstünde artışlar yaptığımız ortaya çıkmaktadır. 86 93
  • 98.  Tarım sektörüne güçlü desteğimiz devam ediyor Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2014 Yılı Bütçesinden tarımsal destek ödemelerine 9,7 milyar TL’lik ödenek tahsis ettik. Bu 2013 yılında ayrılan ödeneğe oranla yaklaşık yüzde 8’lik bir artışı ifade etmektedir. Tarımsal kredi sübvansiyonu, müdahale alımları ve tarımsal KİT’lerin finansmanı da dahil tarım için toplamda 13,2 milyar TL’lik kaynak ayırdık. OECD tarafından son yayınlanan Tarım Politikasını İzleme ve Değerlendirme Raporuna göre ülkemizde toplam tarımsal desteğin GSYH’ye oranı 2012 yılında yüzde 2,1’dir. Bu oranla ülkemiz OECD ülkeleri arasında tarıma en çok destek veren ülkedir. Grafik 63: Tarıma Verilen Destek 2,5 2,1 2 (%) 1,5 1 0,9 0,5 0 2012 OECD Türkiye Kaynak: OECD Tarım Politikası İzleme ve Değerlendirme Raporu (2013) 87 94
  • 99.  Ar-Ge desteklerimiz devam ediyor Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2014 Yılı Bütçesinde başta TÜBİTAK Ar-Ge projeleri olmak üzere, üniversite ve sanayi kesimi Ar-Ge projelerini desteklemeye devam ediyoruz. Bu kapsamda 2014 yılında yaklaşık 2,8 milyar TL ödenek öngördük. Vergisel teşvikler dahil olmak üzere toplam Ar-Ge desteklerimiz yaklaşık 3,8 milyar TL’ye ulaşmaktadır.  2014 Yılı Bütçesi sosyal destekler açısından güçlü bir bütçedir Sayın Başkan, Değerli Üyeler, AK Parti Hükümetleri olarak göreve geldiğimiz ilk günden beri; muhtaçların, yaşlıların, engellilerin ve diğer dezavantajlı kesimlerin yanında olmaya gayret gösterdik, göstermeye de devam edeceğiz. Sosyal yardım harcamaları için 2014 Yılı Bütçesinde bir önceki yıla göre yüzde 15,3’lük artışla 30,4 milyar TL kaynak ayırdık. Engellilerin evde bakımı için ayrılan kaynağı bir önceki yıla göre yüzde 14,2 oranında artırarak 4,2 milyar TL’ye yükseltiyoruz. Böylece, 2014 yılı sonunda 473 bin engelli vatandaşımızın bakım giderlerinin karşılanması için her ay bir net asgari ücret tutarı kadar destek sağlamayı amaçlıyoruz. 88 95
  • 100. Grafik 64: Engelli Evde Bakım Kişi Sayıları ve Harcamaları 4.500 4.170 4.000 3.512 3.500 2.899 3.000 2.500 2.197 2.000 1.567 1.500 959 1.000 400 500 0 29 43 2007 113 2008 205 2009 280 2010 Kişi Sayısı (Bin Kişi) 348 2011 398 2012 437 2013 GT 473 2014 T. Harcama (Milyon ¨ ) Kaynak: Maliye Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Korunmaya muhtaç çocuklarımızın kuruluş bakımı yerine aile ortamında yetiştirilmelerini sağlamak amacıyla geliştirilen koruyucu aile modeline aktarılan kaynağı 2014 yılında bir önceki yıla göre yüzde 270 oranında artırdık. Ayrıca, ekonomik yoksunluk içinde olan çocuk ve gençlerimizin kendi aileleri yanında yetişmelerine imkan sağlamak amacıyla ayrılan kaynağı da yüzde 40 oranında artırarak 2014 yılında 351 milyon TL’ye çıkardık. Hane içindeki geliri asgari ücretin üçte birinden az olan 65 yaş üstü yaşlılarımıza, muhtaç durumdaki engellilerimize ve engelli yakınlarına aylık bağlıyoruz. Bu amaçla ayırdığımız kaynağı geçen yıla göre yüzde 19 oranında artırarak 3,8 milyar TL’ye çıkardık. Terör eylemleri nedeniyle ya da terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle vatandaşlarımızın uğradıkları zararı telafi etmek amacıyla bugüne kadar 3,1 milyar TL ödeme yaptık. 89 96
  • 101.  Sosyal güvenlik sistemini desteklemeye devam ediyoruz 2014 yılı merkezi yönetim bütçesinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan transferleri 2013 yılı gerçekleşme tahminine göre yüzde 7,1 artırarak 77,1 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksi dikkate alınarak belirlenen 52 ilimizdeki on ve üzerinde sigortalı çalıştıran işyerlerine halen uygulanmakta olan 5 puanlık teşvike ilave olarak 6 puan daha işveren prim teşviki imkanı getirdik. Bunların yanında, genç, kadın ve engelli istihdamı ile Ar-Ge merkezlerinde ve teknoloji geliştirme bölgelerinde istihdam edilenlere ilişkin teşvik uygulamalarını da devam ettiriyoruz. Böylece, 2014 yılında işveren prim teşviki için ayırdığımız kaynağı yüzde 28,1 oranında artırarak 8,4 milyar TL’ye yükseltiyoruz. Bu sayede hem işverenlerimizin üstündeki mali yükü azaltmayı hem de kayıt dışı istihdamla olan mücadeleyi kararlılıkla sürdürmeyi hedefliyoruz.  Ülkemizin tanıtımına daha çok kaynak ayırıyoruz Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Tarihi ve kültürel varlıklarımızın tanıtımına katkıda bulunacak belgesel ve amatör nitelikli filmler ile uzun metrajlı film yapımlarına, ulusal ve uluslararası film festivalleri ile özel tiyatroların desteklenmesine ayrılan kaynağı 2014 yılında yüzde 24 oranında artırarak 37,2 milyon TL’ye yükseltiyoruz. 90 97
  • 102. Dünyanın en büyük altıncı turizm destinasyonu olan ülkemizin tanıtımına önem veriyoruz. Bu çerçevede 2014 Yılı Bütçesinde yaklaşık 150 milyon TL’yi ülkemizin yurt dışında tanıtımı için ayırdık.  Yerel yönetimlere desteğimizi artırıyoruz Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2014 yılında mahalli idarelere aktarılan kaynağı 2013 yılı başlangıç ödeneğine göre yüzde 12,2 artırarak 42,3 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Bu desteğin 38,8 milyar TL’si vergi gelirlerinden mahalli idarelere ayrılan paylardan oluşmaktadır. Geri kalanın;  1,2 milyar TL’si sokak aydınlatma  973 milyon TL’si köy hizmetleri personeli maaş ve diğer ödemeler  557 milyon TL’si SUKAP  346 milyon TL’si KÖYDES  279 milyon TL’si belediyelere verilen denkleştirme ödeneği  140 milyon TL’si belediyelerin katı atık tesisi yapımı ile atık su arıtma tesisleri enerji desteklerinden oluşmaktadır. Ayrıca 2014 Bütçesiyle SODES için 220 milyon TL ve Kalkınma Ajansları için 499 milyon TL kaynak ayrılmıştır. 91 98
  • 103. V. GELİR POLİTİKALARI VE UYGULAMALARIMIZ Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Konuşmamın bu kısmında sizlere gelir politikalarımız ve uygulamalarımız hakkında bilgi vermek istiyorum. Gelir politikalarımızın temel amaçlarını şu şekilde özetleyebilirim:  Vergi sisteminde etkinlik ve adaletin artırılması  Kayıt dışı ekonomiyle mücadele  Makroekonomik istikrarın korunması  Yurt içi tasarrufların artırılması  İstihdam, yatırım ve rekabetçiliğin artırılması  Bölgesel ve sosyal gelişmişlik farklarının azaltılması  Çevresel ve sosyal politikaların desteklenmesi 2014 yılında, daha önceki yıllarda olduğu gibi, gelir politikalarını ve uygulamalarımızı bu temel amaçlar çerçevesinde şekillendirdik. A. Vergi Sisteminde Etkinlik ve Adaletin Artırılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Öncelikle sizlere vergi sisteminde etkinlik ve adaletin artırılması konusunda neler yaptığımızı aktarmak istiyorum.  Gelir Vergisi Kanun Tasarısı Yüce Mecliste Bu yıl Gelir Vergisi Kanun Tasarısını Yüce Meclisimize getirerek reform niteliğinde bir adım attık. 92 99
  • 104. Ekonomik büyümenin ve sosyal kalkınmanın istikrarlı bir yapıda sürdürülebilmesine katkı sağlamak amacıyla hazırlanan tasarıyla;  Yatırım, üretim, istihdam ve tasarrufların teşvik edilmesini  Vergiye gönüllü uyumun artırılmasını ve kayıtlı ekonomiye geçişin hızlandırılmasını  Vergi tabanının genişletilmesini ve vergi adaletinin pekiştirilmesini  Vergi güvenliğinin güçlendirilmesini  Sosyal ve çevresel politikalarla uyumlu düzenlemelerin yapılmasını  Uygulamada etkinliğin artırılmasını amaçlıyoruz. Bu doğrultuda, 210 maddeyi aşmış olan Gelir Vergisi Kanunu ile 45 maddeden oluşan Kurumlar Vergisi Kanununu birleştirerek madde sayısını 92’ye indiriyoruz. Bu çerçevede, her bir gelir unsurunu ilgilendiren istisna ve muafiyetleri ilgili bölümlerine taşıyoruz. Gelir unsurları itibarıyla giderleri uyumlaştırıyoruz. Vergi kesintisi yükümlülüklerini gelir unsurları itibarıyla gruplandırıyoruz. Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarında ayrı ayrı düzenlenmiş hükümleri tek bir çatı altında birleştirerek mükerrerliği önlüyoruz. Kanunu daha sade ve anlaşılır bir hale getiriyoruz. Kanunda bir bütünlük sağlayarak gelir üzerinden alınan vergilerde sistemi daha basit ve etkin bir yapıya kavuşturuyoruz. 93 100
  • 105.  Vergi Usul Kanun Tasarısına ilişkin çalışmalarımız devam ediyor Gelir vergisinde gerçekleştirdiğimiz bu çalışmanın yanısıra Vergi Usul Kanununu da ekonomik ve sosyal politikalara uyum sağlamak, sade ve daha kolay uygulanabilir bir hale getirmek amacıyla gözden geçiriyoruz. Bu çerçevede;  Mükellef haklarının iyileştirilmesi  Uyuşmazlıkların etkin çözümü ve  Değerleme hükümlerinin modern vergi sistemiyle uyumlu hale getirilmesi için mevcut mevzuatta yapılması gereken değişiklikler üzerinde çalışıyoruz.  Fazla ve yersiz tahsil edilen vergilerin iadesini düzenledik Geçen yıl uygulamaya koyduğumuz düzenlemeyle fazla ve yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde vatandaşa faiz ödemesi yapıyoruz. Böylece bu tür iadelerde vatandaşımızı, paranın zaman değeri bakımından mağdur etmiyoruz.  Konutta KDV uygulamasında vergi ödeme gücünü gözetiyoruz 150 metrekareden küçük olmasına karşın büyük rantlarla satılan bazı konutlar için KDV oranını vergi ödeme gücünü esas alan bir anlayışla düzenledik. Böylece konut teslimlerindeki KDV oranlarını arsa 94 101
  • 106. birim metrekare vergi değerini de dikkate alarak yeniden belirledik. Buna göre büyükşehirlerde, lüks veya birinci sınıf konut inşaat projelerinin KDV oranını, arsa birim metrekare değeri,  500 TL’den 1.000 TL’ye kadar olan konutlarda yüzde 8  1.000 TL ve üzerinde olan konutlarda ise yüzde 18 olarak düzenledik. Tablo 3: Konut Tesliminde KDV Oranları KDV ORANI Konutun Net Alanı Eski Uygulama Yeni Uygulama ¨500'ye kadar %1 Büyükşehirlerde arsa m² birim değeri 150 m²'ye kadar ¨500 - ¨1000 arası %8 %1 ¨1000 ve üzeri %18 Diğer yerlerde 150 m² ve üzeri %18 %1 %18 Kaynak : 01.01.2013 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 24.12.2012 tarihli ve 2012/4116 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı  Kira geliri istisnasında vergi adaletini gözetiyoruz Vergi adaletini tesis etmek üzere, mesken kira geliri elde eden mükelleflerden ödeme gücü yüksek olanlara sağlanan gayrimenkul sermaye iradı istisnasını kaldırdık.  BES’te anapara üzerinden alınan vergileri iade ediyoruz Bireysel emeklilik sistemi ve diğer şahıs sigortalarından ayrılanlara yapılan geri ödemeler üzerinden Eylül 2012 öncesi kesilen vergilerin anaparaya isabet eden kısmını iade ediyoruz. 95 102
  • 107. Bu kapsamda yaklaşık 420 bin adet başvuru aldık, bu başvuruların takriben 190 bininin, yani yüzde 45’inin, iade taleplerini gerçekleştirdik. 7 Ekim 2013 itibarıyla hak sahiplerine 154 milyon TL ödeme yaptık. Kalan hak sahiplerinin iadelerini de yıl sonuna kadar gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. B. Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Kayıt dışı ekonomiyle mücadele Hükümetlerimiz döneminde önem verdiğimiz konuların başında gelmektedir. Kayıt dışılık sadece devletin gelir kaybı olarak algılanmamalıdır. Zira kayıt dışılık; haksız rekabet ile iş yapma ortamını kötüleştirmek, çalışanların sağlık ve işsizlik sigortası gibi temel haklarından çalmak, kamu yatırım ve hizmetlerini engellemek, toplumsal adaleti zedelemek demektir. Kayıt dışılıkla mücadelede üç temel unsura özellikle önem veriyoruz. Bunları şu şekilde sıralayabilirim:  Mevzuatın iyileştirilmesi  Vergi denetim kapasitesinin güçlendirilmesi  Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunun artırılması  Mevzuatı iyileştiriyoruz Gelir Vergisi Kanun Tasarısı Gelir Vergisi Kanun Tasarısıyla vergi tabanının genişletilmesi ve kayıtlı ekonomiye geçişin hızlandırılmasına yönelik bazı düzenlemeler yapmayı öngörüyoruz. 96 103
  • 108. Bu düzenlemelere örnek verecek olursak;  Beyannameli sistemi yaygınlaştırıyoruz.  Kentsel rantların ve sermaye kazançlarının vergilendirilmesindeki istisnaları daraltıyoruz. Bilhassa, özel inşaatların vergilendirilmesine yönelik gri alanları netleştiriyoruz.  Gerçek kişilerin taşınmaz ve hisse senedi satışlarına kurumlardaki gibi kademeli istisna getiriyoruz.  Eğitim ve sağlık harcamalarının bir kısmının hesaplanan vergilerden indirilebilmesine imkan tanıyoruz. Bu şekilde kayıtlı ekonomiye geçişi hızlandırıyoruz.  İşyerleri, arazi-arsalar ve 60 bin TL üzeri konut kira geliri elde edenler için yüzde 25 götürü gider uygulamasını kaldırıyoruz. 26 ila 60 bin TL arası konut kira geliri elde edenler için götürü gider oranını yüzde 15’e indiriyoruz. Sahte belge düzenleyenlere karşı mücadelemizi artırdık Vergi Usul Kanununda yaptığımız düzenlemeyle sahte belge kullanımının engellenmesine yönelik ek önlemler aldık. Sahte belge düzenlediği tespit edilen kişilere yeni işe başlamaları ya da şirketlere ortak olmaları halinde tüm vergi borçlarını ödemelerinin yanısıra teminat zorunluluğu da getirdik. 97 104
  • 109.  Vergi denetim kapasitesini güçlendiriyoruz Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Vergi denetim kapasitesinin artırılması Hükümetimizin öncelikli amaçları arasında yer almaktadır. Bu kapsamda insan kaynaklarına ve teknolojiye yaptığımız yatırımları artırmaya devam edeceğiz. VDK’nın teknolojik ve işgücü kapasitesini güçlendiriyoruz Bu amaçla 2011 yılında kurulan Vergi Denetim Kurulu vergi denetiminde çok başlılığı kaldırmıştır. Denetimde uzmanlaşma ve işbölümünün sağlanması amacıyla;  Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı  Büyük Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı  Organize Vergi Kaçakçılığı ile Mücadele Grup Başkanlığı ile  Örtülü Sermaye, Transfer Fiyatlandırması ve Yurt Dışı Kazançlar Grup Başkanlıklarını kurduk. Elektronik Yoklama Sistemini hayata geçiriyoruz Yoklama ve denetim anlayışını modernleştirilerek vergi dairesini mobil hale getiriyoruz. Mükellefleri ve vergiye tabi faaliyetleri yerinde tespit ederek online olarak ilgili birimlere ulaştıracağız. Yoklama ve denetim faaliyetlerini anlık ve tamamen elektronik yaparak zaman, insan kaynağı ve maliyet masraflarını azaltacağız. Ayrıca, vergi işlemleri hızlanacak, vergi kayıp ve kaçağı engellenecek ve denetim planlamaları daha etkin hale gelecek. 98 105
  • 110.  Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunu artırıyoruz Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Kayıt dışılıkla mücadelede belirleyici en önemli unsur mükellef uyumudur. Mükellefin gönüllü uyumunu artırmak için birçok düzenlemeyi uygulamaya koyduk. Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı 2011-13 dönemini kapsayan Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı kapsamında bulunan 47 eylemden 27’sini tamamladık. Kalan 20 eylemi ise yıl sonuna kadar tamamlamayı planlıyoruz. Ayrıca Eylem Planını 2014-16 dönemini kapsayacak şekilde güncelliyoruz.  Tüm il ve ilçe merkezlerinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu ile birlikte ortak denetimler yaptık.  Araçların imalat ve ithalatından, kayıt ve tescil edildiği tüketiciye ulaşım safhasına kadar takibine imkan veren bir sistem kurduk. Böylece, özellikle ithal edilen lüks araçlardaki vergi kayıp ve kaçağını engelledik.  POS cihazlarının yazar kasalarla uyumlaştırılması çalışmalarını tamamladık.  Mükelleflerimizin yapmış oldukları faaliyetleri sicil kayıtları ile uyumlu hale getirdik.  Kayıt dışılığın yoğun olduğu inşaat sektöründeki faaliyetleri elektronik sistemler ile yakından izliyoruz. 99 106
  • 111.  TAKBİS sistemi ile vatandaşlarımızın tapu bilgilerini dijital ortama taşıdık. Böylece taşınmazları daha etkin takip ediyoruz.  Denetim elemanlarının kullanımına münhasır olmak üzere işyeri elektronik denetim defteri ve elektronik sicil merkezi oluşturduk.  Sosyal güvenlik denetmenlerinden oluşan risk analiz grubunu oluşturduk. Bu kapsamda, 2012 yılı Şubat ayı içinde ülke genelindeki ticari taksilerin denetimini yaptık. Avukatlık, danışmanlık, muayenehane gibi büro faaliyetlerini de incelemeye devam ediyoruz.  İnternet üzerinden kredi kartı kullanılarak yurt dışından yapılan alışverişleri izleyip muafiyet hükümlerini ihlal edenleri belirliyoruz.  Serbest Bölgeler Bilgisayar Uygulama Programı (SBBUP) ile serbest bölgelerimizde gerçekleşen ticari faaliyetlerin tamamını kayıt altına aldık.  Gümrük işlemlerinin tamamını elektronik ortama taşıdık  Yakıt nafta ve gazyağı türlerinin ulusal marker ile işaretleneceğini hükme bağladık.  Akaryakıt analizleri için ilave 3 akredite laboratuvar kurduk.  Noterlerce yapılan işlemlere ilişkin verilerin elektronik ortamda paylaşımını sağlayan bir sistem kurduk. Saymış olduğum ve tüm diğer elde edilen sonuçları üçer aylık dönemler halinde kamuoyu ile paylaşıyoruz. Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlar Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlar ile ekonomik faaliyetler Bakanlığımızca anlık izlenebilir hale gelecek ve mükelleflere ait mali 100 107
  • 112. bilgilere uzaktan erişim sağlanacaktır. Uygulamaya kademeli olarak geçmeyi amaçlıyoruz. Mükelleflerimiz ellerindeki cihazlarını 31.12.2015 tarihini geçmemek üzere mali hafızaları doluncaya kadar kullanabileceklerdir. Mükelleflerimizin cihaz alımında karşılaşacakları maddi yükü hafifletmeye yönelik olarak KDV oranını yüzde 8 ile düşük tuttuk ve ayrıca bu cihazlara yüzde 100’e kadar amortisman ayırma imkanı tanıdık. Bandrollü Ürün İzleme Sistemi 2007 yılında uygulamaya kazandırdığımız Bandrollü Ürün İzleme Sistemi ile piyasaya giren yerli ve ithal tütün mamulleriyle alkollü içki ürünlerinin yurt içindeki dolaşımını etkin bir şekilde izlemeye devam ediyoruz. Tütün Mamulleri Kaçakçılığı ile Mücadele Eylem Planı 2011-13 yıllarını kapsayan “Tütün Mamulleri Kaçakçılığı ile Mücadele Eylem Planı”nı Gelir İdaresi Başkanlığının genel koordinasyonunda diğer kamu kuruluşları ile birlikte yürütüyoruz. Mükellef Sicil Otomasyonunu yeniden hazırlıyoruz Sicil otomasyonunda yer alan programları yeniden yazarak mükellef sicil bilgilerinin güncel tutulmasını, sicil veri tabanını kullanan diğer uygulamalar ile tam entegrasyonu ve analiz yapısını güçlendirmeyi sağlayacağız. Çalışmanın 2013 yıl sonunda tamamlanmasını planlıyoruz. 101 108
  • 113. Vergisel Uyum Analiz Modeli ve Mükellef Değerlendirme Sistemi Mükelleflerin davranış ve eğilimlerinden hareketle belirlenecek risk kriterlerine göre uyumlu/uyumsuz mükellef değerlendirmesini yapacak vergisel uyum analiz modelini hayata geçiriyoruz. Bu sistemin üreteceği sonuçlarla; vergisel uyumsuzluklarla ilgili ön uyarı sistemlerinin devreye sokulması, uyumsuz mükelleflerin caydırılması sağlanacaktır. Ayrıca uyumlu mükelleflerin vergi dairesi uygulamaları çerçevesinde (iade, tecil, haciz vs.) pozitif ayrımcılığa tabi tutulması amaçlanmaktadır. e-Ticareti yakından izliyoruz e-Ticaretin izlenmesi ve kontrol altına alınması ve gönüllü uyumun sağlanması amacıyla mükelleflere vergisel yükümlülükleri konusunda bilgi veren www.egirisimci.gov.tr isimli bir portal oluşturulmuştur. Ayrıca e-ticaret kapsamındaki faaliyetleri kavramak için ülkemiz koşullarını dikkate alan bir yazılım geliştirilmiştir. Bu yazılım ile kayıt dışı çalışan alışveriş siteleri hızla belirlenecek ve vergi kayıp kaçağı engellenmiş olacaktır. Katma Değer Vergisi İadesi Risk Analiz Sistemini uyguluyoruz 2010 yılında uygulamaya başladığımız KDV İadesi Takip Projesi ile mükelleflerimizin iade taleplerini de internetten göndermelerine imkan sağlayarak iade sürecini kolaylaştırıyoruz. Ayrıca bu sistem kapsamında iade alan mükelleflerin alt firma analizleri yapılarak belge kullanım ve 102 109
  • 114. düzenlemesinde uyumsuzluk gösterme riski olan mükellefleri tespit ediyor ve haksız KDV iadesi alınmasının önüne geçiyoruz. Projeyi hayata geçirdiğimiz Ocak 2010’dan 2013 Hazirana kadar 72.141 mükellefe 1.4 milyonun üzerinde KDV İadesi Kontrol Raporu hazırladık. Tedarikçiler arasında yer alan 10.236 mükellef belge düzenlemede uyumsuzluk riski dolayısıyla incelemeye sevk edildi. Böylece haksız olarak talep edilen 1,1 milyar TL’lik KDV iadesini engelledik ve tedarikçilerce 5,8 milyar TL’lik matrah artışı sağladık. e-Faturanın uygulama alanını genişletiyoruz e-Fatura ile mükelleflerimizin vergiye uyum maliyetlerini azaltıyor, kayıtlı ekonomiye geçişi hızlandırıyoruz. Ayrıca uygulama, idare açısından, denetim ve inceleme işlemlerinin hızlı ve güvenli bir şekilde yapılmasına; işgücü, zaman ve kağıt sarfiyatından tasarruf edilmesine imkan sağlamaktadır. Şirketler arasında uygulanan elektronik faturanın gerçek kişi mükelleflerimizi de kapsamasını sağladık. Eylül ayında 662 olan efatura kullanıcı sayısına kapsamın genişletilmesiyle birlikte 21.257 başvuru yapılmış oldu. Fiili kullanımı 2011 yılında başlamış olan bu uygulama sayesinde Eylül 2013 itibarıyla 2,3 milyon adet e-fatura gönderilmiş oldu. e-Defter uygulamasına geçiyoruz e-Defter ile belli bir standartta defterlerin elektronik olarak düzenlenmesi, muhafazası ve ibrazına imkan tanınmaktadır. Bu sayede mükelleflere, mali verilerin sunumunda bir standart sağlanmış olacak, 103 110
  • 115. işgücü ve zaman kaybı ortadan kaldırılarak uyum maliyetleri azaltılacaktır. Ekim 2013 itibarıyla 46 mükellef e-deftere geçiş yapmış ve 17 adet yazılım e-defter oluşturma izni almıştır. e-Arşiv Uygulamasına geçiyoruz e-Arşiv uygulaması, iki nüsha olarak kağıda basılması gereken faturalara ait belli bilgilerin maliye sistemine aktarılması koşuluyla ikinci nüshanın basım ve saklama zorunluluğunu ortadan kaldırmaktadır. Bu durum özellikle çok sayıda belge düzenleyen mükellefler açısından önemli bir tasarruf kaynağıdır. Aynı zamanda, belgelerin daha sağlıklı bir biçimde değerlendirilmesine imkan tanımaktadır. 2008 yılında uygulamaya koyduğumuz bu sistem ile şimdiye kadar 2,6 milyar adet fatura elektronik ortamda sistemimize aktarılmıştır. Bu sayede yaklaşık 4.500 ton kağıttan tasarruf edilmiş, 75.000 ağaç doğada yer almaya devam etmiştir. e-Tahsilat GİB internet sitesi üzerinden birçok tahsilat işleminin elektronik olarak gerçekleştirilmesine imkan sağladık. Sanal pos aracılığı ile;  Motorlu taşıtlar vergisi  Trafik idari para cezaları  Geçiş ücreti ve idari para cezası ile  Karayolu Taşıma Kanunu idari para cezaları banka kredi kartlarıyla tahsil edilmektedir. 104 111
  • 116. Ayrıca, Gelir Vergisi gayrimenkul sermaye iradı tahsilatlarının da bazı bankaların kredi kartlarıyla tahsiline başladık, diğer bankalarla entegrasyon çalışmaları da devam etmektedir. e-Tebliğ Vergi dairelerinde büyük bir mesai ve kaynak sarfettiğimiz tebliğ işlemlerini elektronik ortama taşıyarak evrak basım ve posta masraflarından tasarruf edeceğiz. Ayrıca iş sürecini hızlandırarak tahakkuk ve tahsilattaki etkinliğimizi de arttıracağız. Elektronik tebligata ilişkin yazılımın 2014 yılının ilk yarısında tamamlanmasını ve pilot uygulama dönemini takiben uygulamanın yaygınlaştırılmasını planlıyoruz. e-Bilet ile taşımacılık sektörünü yakından izliyoruz Kara, deniz ve hava yolu yolcu taşımacılığında düzenlenen biletlerin elektronik ortamda oluşturulması, elektronik araçlar ve ortamlar aracılığı ile yolcuya iletilmesi, dijital ortamlarda muhafazası ve istendiğinde ibraz edilebilmesinin sağlanması amacıyla Elektronik Bilet Uygulamasını geliştirdik. Kira Beyannamelerini Önceden Hazırlıyoruz Geçen sene başlattığımız Önceden Hazırlanmış Kira Beyanname Sistemi ile gayrimenkul sermaye iradı elde eden mükellefler vergi beyannamelerini kolay, hızlı, ekonomik ve güvenilir bir şekilde gönderme imkanı bulmuştur. Ayrıca 105 sistem ile beyannamelerin 112
  • 117. doldurulmasındaki hatalar en aza indirilerek mükellef mağduriyeti önlenmiş ve vergi dairelerinin iş yükü hafifletilmiştir. 2013 yılında kira geliri için beyanname veren 1,5 milyon mükellefin yaklaşık yarısı bu sistem sayesinde ilk defa beyanname vermiştir. Bu kapsamda beyan edilen kira geliri yüzde 65 oranında artarak 26 milyar TL’ye hesaplanan vergi geliri ise 1,2 milyar TL artarak 3,6 milyar TL’ye ulaşmıştır. Grafik 65: Önceden Hazırlanmış Kira Beyanname Sistemi 22 1.400 20 1.300 1.200 18 900 12 (Milyar ¨) 1.000 14 (Bin Adet) 1.100 16 800 700 10 600 8 500 6 400 2010 Beyan Edilen Matrah 2011 Beyan Edilen Toplam Kira Geliri 2012 Alınan Beyanname Sayısı (sağ eksen) Kaynak: Maliye Bakanlığı Mükellefleri bilgilendiriyoruz Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Mükelleflerimizin doğru ve hızlı bir şekilde bilgilendirilmesi gönüllü uyum düzeyinin artırılması ve vergi kayıp kaçağının önlenmesi açısından önem arz etmektedir. Bu anlamda her türlü iletişim olanağı 106 113
  • 118. mükelleflerimize sunulmaktadır. Bu uygulamalar hakkında sizlere özet bilgi vermek istiyorum.  Vergi İletişim Merkezi (444 0 189) sayesinde vergi ile ilgili sorulara en kısa sürede cevap veriyoruz. Vergi kayıp ve kaçağı konusunda ihbar bildirimleri alıyoruz. Araç tescil tarihi ve sorgulama işlemleri yapıyoruz. İnternet Vergi Dairesi kullanımında da danışmanlık hizmeti veriyoruz.  Şubat ayında hayata geçirdiğimiz Mükellef Geri Bildirim ve Çalışan Öneri Sistemi ile daha iyi hizmet sağlayabilmek için öneriler almaya başladık. Sisteme bugüne kadar yapılan 1.718 adet sorun, öneri, teşekkürün tamamı ilgili birimlere yönlendirilmiş, 1.564 adedine cevap verilmiştir.  Vergi bilincinin artırılması ve çocuklarımızın bu konudaki farkındalığını artırmak amacıyla 2013 yılında 81 ilde 4,9 milyon öğrenciye Vergi Bilincini Geliştirme Eğitimleri verdik. Söz konusu eğitimlere her eğitim döneminde devam edeceğiz.  İnternet sitemiz üzerinden mükellefler; o e-beyanname göndermekte o Vergi kimlik numarası ve e-vergi levhası sorgulamakta o Gecikme zammı ve faizi hesaplamakta o Motorlu taşıt vergisi sorgulamakta o Ödeme işlemlerini gerçekleştirmekte o Tüm vergi mevzuatı ve uygulamalarına ana kaynağından anında ve doğru bir şekilde ulaşabilmektedir.  Sosyal medyada sosyal.gib.gov.tr adresi ile yer alıyoruz.  Mükelleflerin ihtiyaç ve beklentilerinin tespit edilmesi ve mevcut hizmetlere ilişkin memnuniyetlerinin ölçülmesi amacıyla internet üzerinden yüz yüze ve telefonla Mükellef Memnuniyeti Anketleri 107 114
  • 119. yapıyoruz. 30 bin kişinin katıldığı anket sonucunda faaliyetlerimizden genel memnuniyet oranı yüzde 71 olarak ölçüldü.  İngilizce e-Posta Yanıt Sistemi ile Türk vergi sistemi ve uygulamalarına yönelik danışmanlık hizmeti veriyoruz.  Mükellef Hizmetleri Merkezi ile o Vergisel konularda bilgilendirme o Beyanname doldurulması konusunda yardım o Mükellefin vergi borcu olup olmadığı bilgisi gibi konularda danışma hizmeti sunuyoruz.  Kısa Mesaj Bilgilendirme Servisi ile mükelleflerimize, mevzuata ilişkin haberleri otomatik olarak iletiyoruz. Böylelikle kullanıcılar, motorlu taşıtlar vergisi miktarı hesaplayıp, motorlu taşıtlar vergisini ve trafik para cezasını sorgulayabiliyorlar.  e-Posta bilgilendirme hizmeti ile sistem abonelerine her türlü güncel bilgi ve internet sitesindeki yenilikleri; Bakanlar Kurulu Kararlarını; yönetmelikleri; genel tebliğleri; genelgeler, sirküler ve Gelir İdaresinden haberleri ücretsiz olarak gönderiyoruz. Haziran 2013 itibarıyla 315 bin abonemize 22 milyondan fazla eposta gönderdik. C. Makroekonomik İstikrarın Korunması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Gelir politikamızı oluşturan ana hedeflerden biri Hükümetlerimiz döneminde büyük emekler sonucu elde edilen makroekonomik istikrarın korunmasıdır. 108 115
  • 120.  Yurt dışı varlık barışı Kamuoyunda “yurt dışı varlık barışı” olarak bilinen düzenlemeyi bu yıl uygulamaya koyduk. Yurt dışında bulunan para, döviz, altın, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının ekonomiye kazandırılması ve taşınmazların kayda alınmasına imkan tanıdık. Düzenlemeyle, küresel ölçekte sermaye hareketlerinde önemli dalgalanmaların yaşandığı bir dönemde değişik vesilelerle yurt dışında tutulan ve vergileme imkanı da olmayan kaynakları ülkemize çekmeyi amaçladık. Bu çerçevede 21 Ekim 2013 itibarıyla 58,3 milyar TL varlık bildiriminde bulunulmuş, 1,2 milyar vergi tahakkuk ettirilmiştir. 5,5 milyar TL tutarındaki varlık için 111 milyon TL vergi ödenmiştir. Bu uygulamanın 31 Ekim 2013 tarihine kadar devam ettiğini ve tahakkuk eden vergilerin 30 Kasım 2013 tarihine kadar ödenebileceğini hatırlatmak istiyorum. D. Yurt İçi Tasarrufların Artırılması Gelir politikalarımız ile özel sektörün yurt içi tasarruflarını artırmak için birçok teşvik sunuyoruz.  Uzun vadeli mevduatları destekliyoruz Özel kesim tasarruflarını artırma ve mevduatların vade yapısını uzatma amacıyla uzun vadeli mevduatlara daha düşük vergi kesintisi getirdik. 2012 yıl sonunda Türk Lirası cinsinden mevduatların vadesi ortalama 70 gün, yabancı para cinsinden mevduatların vadesi ise ortalama 95 gün idi. Eylül 2013 itibarıyla Türk Lirası cinsinden mevduatların vadesi ortalama 74 güne, yabancı para cinsinden mevduatların vadesi ise ortalama 99 güne çıkmıştır. 109 116
  • 121. Grafik 66: Mevduatta Ortalama Vade 105 99,2 100 95,3 95 90 (Gün) 85 80 75 70 74,2 70,4 65 60 ¨ YP 28 Aralık 2012 20 Eylül 2013 Kaynak: TCMB  Uzun vadeli tasarrufları destekliyoruz İşverenler tarafından ücretli adına bireysel emeklilik sistemine ödenen ve ticari kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınan katkı paylarının toplamını ücretin yüzde 10’undan yüzde 15’ine çıkardık. Şahıs sigortaları kapsamında ödenen primlerin ücret ve vergi matrahından indirim konusu yapılabilecek toplamını, ücretin veya beyan edilen gelirin yüzde 5’inden yüzde 15’ine çıkardık. E. İstihdam, Yatırım ve Rekabetçiliğin Desteklenmesi Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Hükümetlerimiz döneminde yürüttüğümüz politikalarla istihdam, yatırım ve rekabetçiliği destekledik. Gelir politikamız ile bu desteklerin temel mali unsurlarını oluşturduk. 110 117
  • 122.  Yatırımları teşvik ediyoruz 2009 yılında yürürlüğe giren Yeni Teşvik Sistemini, 2012 yılında daha kapsamlı hale getirdik. Bu sistem ile Türkiye’yi küresel platformda daha yüksek seviyelere çıkaracak yatırımları teşvik ediyoruz. Genel ve bölgesel teşvik uygulamaları ile büyük ölçekli yatırım teşviklerine ek olarak ilk defa stratejik yatırımlara yer vererek stratejik yatırımların bölge ayrımı yapılmaksızın teşvik unsurlarından yararlanabilmesi imkanını getirdik. Ar-Ge projeleri neticesinde geliştirilen ürünlerin üretimine yönelik yatırımların 5’inci bölgeye tanınan teşvik unsurlarından yararlanmasına imkan tanıdık. Yatırımların teşviki kapsamında 2012 yılında, 1.126 kurumca beyan edilen yaklaşık 2,4 milyar TL’lik matraha indirimli kurumlar vergisi oranı uyguladık.  Girişimcilerin önünü açıyoruz Bireysel katılım sermayesi sistemini kurduk. Başlangıç aşamasındaki anonim şirketlere ortak olurken konulan sermayenin yüzde 75’inden yüzde 100’üne kadarını vergi matrahından düşme imkanını getirdik. Girişim sermayesi fonlarına aktarılmak üzere, mükelleflerce beyan edilen gelirin veya kurum kazancının yüzde 10’una kadar ayrılan kısmını vergi matrahından indirme imkanı getirdik. Ayrıca işletmelerin girişim sermayesi yatırım fonu katılma paylarını ve girişim sermayesi 111 118
  • 123. ortaklıklarının hisse senetlerinden elde ettikleri kar paylarını kurumlar vergisinden müstesna tuttuk.  Hizmet ihracını destekliyoruz Hizmet ihracını teşvik eden mekanizmaları devreye soktuk. Buna göre, artık yurt dışındaki müşteriler için uzaktan erişimle Türkiye'den verilen mimarlık, mühendislik tasarım, yazılım gibi hizmetlerden elde edilen kazançların yarısı vergi matrahının tespitinde düşülebiliyor. Türkiye'de yerleşik olmayan kişilere Türkiye'de eğitim ve sağlık alanında verilen hizmetleri de vergisel açıdan destekliyoruz.  Makinalar arası iletişimin yaygınlaşmasını destekliyoruz Hayatın pek çok alanında kullanılan makinalar arası iletişimin (M2M) yaygınlaşmasını destekledik, makineler arası iletişime yönelik ilk tesiste alınan maktu özel iletişim vergisini kaldırdık.  Esnafın hayatını kolaylaştırıyoruz Esnaf ve sanatkarların kayıt altına alınması ve bu kesime ilişkin bilgilerin tam ve doğru şekilde elde edilmesi amacıyla “Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi” verilebilmesine yönelik düzenleme yaptık.  Basit usule dönme imkanını getirdik Gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerimize iş hacmindeki değişikliğe bağlı olarak basit usule geçebilme imkanı getirdik. 112 119
  • 124.  Ar-Ge’yi desteklemeye devam ediyoruz 5746 sayılı Ar-Ge Kanunu kapsamında;  Ar-Ge İndirimi  Gelir Vergisi Stopajı Teşviki  Sigorta Primi Desteği  Damga Vergisi İstisnası  Teknogirişim Sermayesi Desteği sağlıyoruz. Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi kapsamında işverene sağlanan gelir vergisi stopajı desteğinin süresini 2013’ten 2023 yılı sonuna kadar 10 yıl uzattık. Halihazırda faaliyette bulunan 142 Ar-Ge merkezinde 15.686 ArGe personeli çalışmaktadır. Bu kapsamda, 2008 yılından itibaren gelir ve kurumlar vergisi istisnası ve indirimi, KDV istisnası ve gelir vergisi stopaj desteği olmak üzere toplam 3 milyar TL’yi aşan vergiden vazgeçtik.  İstihdam üzerindeki vergi yüklerini düşürdük Sosyal güvenlik ve işsizlik sigortası primleri işçi ve işveren hisseleri dahil vergi yükü, 2 çocuklu bir ortalama ücretli için ülkemizde 2002 yılında yüzde 42,7 idi. 2008 yılından itibaren asgari geçim indirimi ve 5 puanlık sigorta primi işveren hissesi indirimi ile birlikte kişinin ailevi durumu da dikkate alınmak suretiyle bu oran önemli ölçüde azaltılmış ve yüzde 37,2’ye kadar düşürülmüştür. 113 120
  • 125. 5 0,6 10 9,5 7,0 6,4 15 55 50 45 40 20 15 5 16 15 13 20 30 26 25 25 21 20 19 30 43,1 43,0 42,7 41,4 38,3 38,0 37,5 37,3 37,2 35,4 34,2 33,6 32,3 32,0 31,3 29,6 27,9 27,8 26,9 26,1 25,8 25,5 22,8 22,7 20,7 19,0 18,5 18,4 18,2 16,5 15,1 13,3 35 35 35 35 33 32 32 31 30 30 29 0 Fransa Yunanistan AGİ Öncesi Türkiye Belçika İtalya Avusturya İsveç Finlandiya Türkiye İspanya Almanya Macaristan Estonya Hollanda Norveç Polonya İngiltere Danimarka Portekiz OECD Ortalaması Slovakya Japonya Slovenya İzlanda Çek Cum. Meksika Kore ABD Kanada Avustralya İsrail Lüksemburg İsviçre Şili İrlanda Yeni Zelanda 40 52 50 50 50 50 49,5 48 47 45 45 45 45 43 41 41 40 40 39 38 (%,2012) 45 Hollanda Avusturya Belçika İngiltere İsveç 2002 Türkiye İsrail Portekiz Avusturalya Almanya Yunanistan Fransa İtalya İrlanda Slovenya Şili Japonya Lüksenburg Kore Türkiye Amerika Yeni Zelanda Polonya İzlanda İspanya Meksika Finlandiya Kanada Norveç Estonya Danimarka Slovak Cum. Macaristan Çek Cum. İsviçre (%, 2012) Böylece 2002 yılında 2 çocuklu ortalama ücretli üzerindeki vergi yükleri açısından OECD ülkeleri arasında Macaristan’dan sonra ikinci sırada olan ülkemiz 2008 sonrasında 8. sıraya kadar gerilemiştir. Grafik 67: Ortalama Ücret Üzerindeki Yükler Kaynak:OECD ve Maliye Bakanlığı *Evli ve 2 çocuklu bir çalışan için güncellenen ortalama ücrete göre hesaplanmıştır. Gelir vergisi tarifesindeki oranları azaltarak istihdam üzerindeki vergi yükünü düşürdük. Fon payı dahil en üst dilimdeki vergi oranını yüzde 49,5’ten yüzde 35’e indirdik. Grafik 68: Gelir Vergisi En Üst Dilim Oranları 10 Kaynak : OECD 114 121
  • 126. En alt dilimdeki vergi oranını ise yüzde 22’den yüzde 15’e düşürdük. Grafik 69: Gelir Vergisi En Alt Dilim Oranları 25 25 23 23 22 20 21 20 20 19 18 (%, 2012) 16 16 15 15 15 15 14 10 13 12 12 10 10 6 5 5 5 5 2 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Belçika İtalya İzlanda Türkiye 2002 Estonya İrlanda İngiltere Slovak Cum. Polonya Macaristan Slovenya Kanada Çek Cum. Türkiye Norveç İspanya Yeni Zelanda Portekiz İsrail Amerika Kore Şili Japonya Danimarka Hollanda Meksika Avusturalya Avusturya Finlandiya Fransa Almanya Yunanistan Lüksemburg İsveç İsviçre Türkiye AGİ 0 Kaynak : OECD Ayrıca uygulamaya koyduğumuz asgari geçim indirimi müessesesi ile 4 çocuklu asgari ücretlinin yüzde 12,8 olan gelir vergisi yükünü sıfıra çektik. Tablo 4: Asgari Ücret Üzerindeki Vergi Yükleri (%) Asgari Geçim İndirimi Öncesi (2008) Asgari Geçim İndirimi Sonrası (2013) Efektif Vergi Yükü Vergi İadesi Sonrası Minimum Vergi Yükü Bekar 12,8 5,95 5,3 Evli 12,8 5,95 3,8 Evli-1 Çocuklu 12,8 5,95 2,6 Evli-2 Çocuklu 12,8 5,95 1,5 Evli-3 Çocuklu 12,8 5,95 0,7 Evli-4 Çocuklu 12,8 5,95 0 Kaynak: Maliye Bakanlığı 115 122
  • 127. Yeni Gelir Vergisi Kanun Tasarısıyla da halihazırda 4 çocuklu asgari ücretlide sıfır olan gelir vergisi yükünü 3 çocuklu asgari ücretlide sıfıra çekmiş olacağız.  Kurum kazançları üzerindeki vergi yükünü düşürdük Yatırımları ve istihdamı arttırarak ekonominin yüksek oranlarda ve istikrarlı büyüme hızına ulaşması için 2002 yılında yüzde 65 olan kurum kazançları üzerindeki vergi yükünü 31 puan düşürerek yüzde 34’e indirdik. Bu alandaki sıralamada OECD ülkeleri arasında en düşük vergi yüküne sahip 7’nci ülke olduk. Grafik 70: Kurum Kazançları Üzerindeki Vergi Yükü 72 65 62 (%,2012) 52 59 57 52 51 51 50 49 49 49 48 48 48 48 48 47 46 42 44 44 43 42 41 40 40 32 34 34 33 32 31 30 21 19 TÜRKİYE 2002 Fransa Danimarka ABD İngiltere Kore Belçika İspanya Portekiz Almanya İsveç İrlanda Norveç Kanada İsrail Avustralya Japonya Avusturya Hollanda Lüksemburg İtalya Finlandiya Şili Yunanistan İsviçre İzlanda Slovenya Polonya Türkiye Yeni Zelanda Macaristan Çek Cumhuriyeti Meksika Estonya Slovakya 22 12 37 36 36 Kaynak: OECD ve Maliye Bakanlığı  Birçok kalemde KDV oranlarını indirdik KDV’nin en geniş uygulama alanı bulduğu AB içinde birçok ülke son 5 yılda KDV’de oran artışına gitti. Bu ülkeler arasında 2008 yılından 2013’e gelindiğinde genel KDV oranını; 116 123
  • 128.  Macaristan yüzde 20’den yüzde 27’ye  Romanya yüzde 19’dan yüzde 24’e  Portekiz yüzde 20’den yüzde 23’e  Yunanistan yüzde 19’dan yüzde 23’e  Hollanda yüzde 19’dan yüzde 21’e  İngiltere yüzde 15’ten yüzde 20’ye yükseltti. Biz ise yüzde 18 olan genel KDV oranını bırakın arttırmayı, iktidara geldiğimiz günden beri KDV oranlarında önemli indirimler yaptık. Turizm, tekstil, eğitim, sağlık gibi alanlarda KDV oranını yüzde 18’den yüzde 8’e; bazı gıda ürünlerinde ise yüzde 8’den yüzde 1’e indirdik. Ülkemizde KDV açısından efektif vergi oranı 2005 yılında yüzde 15,8 iken yaptığımız vergi indirimleri sayesinde bu oranı 2012 yılında yüzde 14,3’e düşürdük.17 17 Bu hesaplamada belirtilen dönemde ilk defa getirilen veya süresi uzatılan istisnalar nedeniyle vazgeçilen gelirler dikkate alınmamıştır. 117 124
  • 129. 22 23 23 23 23 21 21 21 21 21 21 21 22 18 15 16 14,3 18 18 18 20 20 20 20 20 20 19,6 19 (%, 2013) 24 24 24 26 25 25 25 28 27 Grafik 71: KDV Oranları 12 Macaristan Danimarka İsveç Hırvatistan Romanya Finlandiya Yunanistan Polonya Portekiz İrlanda Slovenya Letonya Belçika Litvanya İtalya Çek Cumh. Hollanda İspanya Avusturya Estonya Bulgaristan Slovakya İngiltere Fransa Almanya Malta TÜRKİYE G. Kıbrıs Rum K. Lüksemburg TÜRKİYE Efektif KDV Oranı 14 Kaynak: AB Komisyonu ve Maliye Bakanlığı Genel KDV oranı açısından Avrupa Birliği ülkeleri arasında Lüksemburg’dan sonra en düşük oranlı üç ülke arasındayız.  Dolaysız vergiler yeterli düzeyde değil Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Ülkemizde dolaylı vergi yükünün yüksek olduğu konusunda genel bir kanı vardır. Ancak asıl üzerinde durulması gereken husus dolaysız vergilerin yeterli düzeyde tahsil edilememesidir. Vergi yükü kıyaslamasında OECD ülkelerini esas alırsak ülkemizde dolaylı vergilerin GSYH içindeki payının yüzde 12,6 ile OECD ortalamasının sadece 1,5 puan üzerinde olduğu görülmektedir. AB ortalaması olan yüzde 13,4’ün ise 0,8 puan altındadır. 118 125
  • 130. 35 30 25 20 10 5 8,9 6 5,3 4,6 6,4 8 8,3 8,1 7,6 7,3 10 15,3 15,2 14,1 13,7 13,6 13,4 12,9 12,9 12,7 12,6 12,5 12,3 12,3 12,2 11,9 11,9 11,7 11,6 11,4 11,3 11,1 11,0 11,0 10,8 10,6 10,5 10,1 10,0 9,9 12 15 14,8 12,9 10,9 2 Danimarka Macaristan Finlandiya Slovenya Estonya AB 27 Ort. İsveç İsrail Yeni Zelanda Türkiye Polonya Portekiz İzlanda Yunanistan Hollanda Çek Cumhuriyeti Avusturya İngiltere Norveç İtalya Belçika OECD - Ort. Fransa Almanya Slovakya Şili Lüksemburg İrlanda Meksika İspanya Kore Kanada Avustralya İsviçre Japonya ABD 14 33,3 33,0 32,8 31,8 31,6 31,5 30,4 29,3 27,0 26,8 26,3 23,9 23,7 23,5 23,4 23,3 23,1 23,0 22,4 22,0 20,5 20,5 19,8 19,2 19,2 19,1 19,0 18,9 18,4 18,2 17,7 17,7 (%, GSYH , 2011) 16 Fransa Belçika Danimarka Norveç İtalya İsveç Avusturya Finlandiya Lüksemburg Hollanda Almanya İngiltere İzlanda Kanada Çek Cumhuriyeti İspanya Slovenya OECD - Ort. Japonya İsviçre Macaristan ABD İsrail Polonya Estonya Yunanistan Yeni Zelanda Portekiz Avustralya Slovakya Kore İrlanda Türkiye AB 27 Ort. Şili Meksika (%, GSYH, 2011) Grafik 72: Dolaylı Vergiler 4 Kaynak: OECD ve Maliye Bakanlığı * Mahalli İdareler Vergi Gelirleri Dahil Ülkemizde, mahalli idareler ve sosyal güvenlik primleri dahil dolaysız vergi gelirlerinin GSYH içindeki payı yüzde 14,8’dir. Bu oran yüzde 23’lük OECD ortalamasının 8,2 puan altındadır. Grafik 73: Dolaysız Vergiler Kaynak: OECD ve Maliye Bakanlığı * Mahalli İdareler Vergi Gelirleri ve Sosyal Güvenlik Primleri Dahil 119 126
  • 131. Dolaysız vergi gelirlerini artırmak için bir taraftan hazırladığımız eylem planları çerçevesinde kayıt dışıyla mücadele ediyor bir taraftan da gelir üzerinden alınan vergiler konusunda yaptığımız çalışmalarla verginin tabana yayılmasını sağlıyoruz. F. Bölgesel ve Sosyal Gelişmişlik Farklarının Azaltılması Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Hükümetlerimiz dönemindeki önceliklerimizden biri bölgesel ve sosyal gelişmişlik farklarını azaltmak refahı tabana yaymaktır. Yeni Yatırım Teşvik Sistemimizde destek unsurları bağlamında en büyük payı 5’inci ve 6’ncı bölgelerdeki illerimize vermiş bulunmaktayız. Buna göre 6’ncı bölgede yatırıma katkı payı yüzde 55’e, vergi indirim oranı yüzde 90’a kadar yükselmektedir. G. Çevresel ve Sosyal Politikaların Desteklenmesi Sayın Başkan, Değerli Üyeler, Uygulamakta olduğumuz gelir politikalarımızla çevresel ve sosyal politikaları desteklemeye devam ediyoruz.  Bitkisel atık yağları geri kazandıracağız İçerdikleri kimyasallar nedeniyle çevre için son derece zararlı olan bitkisel atık yağların geri kazanımının teşvik edilmesine yönelik hazırlıklarımızı tamamladık. Buna göre, yurt içinden toplanan bitkisel atık yağlardan elde edilen biodizelin motorine karıştırılarak satılması durumunda biodizele isabet eden ÖTV'nin belli bir kısmı dağıtıcılara 120 127
  • 132. iade edilecektir. Bu suretle 2014 yılında yaklaşık 350 milyon TL ÖTV’nin tahsilinden vazgeçerek çevre korumaya katkı sağlamayı hedefliyoruz.  23 yaş üzerindeki araçların hurdaya ayrılmasını teşvik ediyoruz Çevresel hassasiyetlere uygun politikalarımızın gereği olarak yaptığımız yasal düzenlemelerle belirli bir yaşın üzerindeki araçların trafikten çekilmesini teşvik ettik. Halen devam eden uygulamaya göre, model yılı 1990 ve öncesi olup 31.12.2014 tarihine kadar hurdaya çıkarılacak taşıtların; tahakkuk etmiş ve ödenmemiş olan motorlu taşıtlar vergisi ile bu vergiye ilişkin gecikme zammı, gecikme faizi, vergi cezaları ile trafik para cezaları terkin edilmektedir. Böylece Türkiye genelinde 23 yaş üzeri 1,2 milyon olan otomobil stokunu eritmeyi hedefliyoruz. 121 128
  • 133. SONUÇ Sayın Başkan, Değerli Üyeler, 2014 Yılı Bütçesine ilişkin sunuşumu burada sonlandırmak istiyorum. 2014 Yılı Bütçesini ülkemizin imkan ve ihtiyaçları doğrultusunda,  Mali disiplini sürdürmek  Kaynakları üretken alanlara yönlendirmek  Yatırımları ve istihdamı artırmak  Gelir dağılımını iyileştirmek  Tasarruf oranını yükseltmek  Cari açığı azaltmak  Makro-finansal istikrarı korumak amaçlarıyla hazırladık. Bütçemizi Maliye Bakanlığı olarak tüm kamu kurum ve kuruluşları ile birlikte yoğun bir şekilde çalışarak hazırladık. Çalışmalarımızda bizlerden desteğini esirgemeyen başta Sayın Başbakanımız olmak üzere Bakan arkadaşlarıma, tüm kamu idareleri ve Bakanlığım çalışanlarına bir kez daha teşekkür ediyorum. 129 122
  • 134. EKLER 123
  • 135. 124
  • 136. EK: I DÜNYA ÜRETİMİ (Yıllık % Değişim) 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 4,7 5,2 5,3 2,7 -0,4 5,2 3,9 3,2 2,9 3,6 Gelişmiş Ülkeler 2,8 3,0 2,7 0,1 -3,4 3,0 1,7 1,5 1,2 2,0 Gelişmekte Olan Ülkeler 7,3 8,3 8,7 5,8 3,1 7,5 6,2 4,9 4,5 5,1 DÜNYA ÜRETİMİ 2012 2013 2014 Kaynak: IMF, Dünya Ekonomik Görünüm Raporu, Ekim 2013 Not: 2013 ve 2014 rakamları tahmindir. DÜNYA TİCARET HACMİ (*) (Yıllık % Değişim) 2005 DÜNYA TİCARET HACMİ 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 7,6 9,2 7,9 2,8 -10,6 12,8 6,1 2,7 2,9 4,9 İHRACAT Gelişmiş Ülkeler 6,1 8,9 6,9 2,1 -11,6 12,4 5,7 2,0 2,7 4,7 Gelişmekte Olan Ülkeler 11,1 10,9 9,6 4,2 -8,0 14,0 6,8 4,2 3,5 5,8 İTHALAT Gelişmiş Ülkeler 6,3 7,8 5,4 0,5 -12,1 11,7 4,7 1,0 1,5 4,0 Gelişmekte Olan Ülkeler 11,7 12,1 15,0 8,3 -8,3 14,7 8,8 5,5 5,0 5,9 Kaynak: IMF, Dünya Ekonomik Görünüm Raporu, Ekim 2013 (*) Mal ve Hizmet Ticareti Not: 2013 ve 2014 rakamları tahmindir. 125
  • 137. EK: II TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER 2012 GSYH (Milyon ¨) 2013 2014 G.T. P 1.415.786 1.559.160 1.718.818 BÜYÜME ORANI (%) 2,2 3,6 4,0 İŞSİZLİK ORANI (%) 9,2 9,5 9,4 TÜFE YIL SONU (%) 6,2 6,8 5,3 İHRACAT (Milyar $) 152,5 153,5 166,5 İTHALAT (Milyar $) 236,5 251,5 262,0 AB TANIMLI GENEL YÖNETİM BORÇ STOKU/GSYH (%) 36,2 35,0 33,0 Not: G.T.=Gerçekleşme Tahmini, P=OVP (2014-16) 126
  • 138. 127 2015 2016 2.095.203 T 436.333 384.333 109.969 18.875 37.590 163.554 36.689 6.518 7.645 3.493 52.000 403.175 392.968 348.353 44.615 7.223 2.984 -33.158 18.842 14,9 12,9 79,8 92,4 2014 GSYH 1.415.786 1.571.181 1.559.160 1.718.818 1.894.997 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, G=Gerçekleşme, G.T.=Gerçekleşme Tahmini, T=Tasarı; T*=Tahmin, (1) Red ve iadeler hariç tutarlardır. (2) Vergi dışı diğer gelirler içinde Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların genel bütçeye aktardıkları gelir fazlaları yer almamaktadır. G.T. 406.586 356.086 97.135 16.530 36.900 149.230 40.108 7.184 8.999 0 50.500 387.154 375.255 325.143 50.112 9.189 2.710 -19.432 31.068 15,5 13,0 80,0 95,2 Milyon ¨ T* 496.652 445.652 129.474 22.176 41.470 186.415 45.659 8.281 9.073 3.104 51.000 473.651 462.380 413.271 49.109 8.169 3.101 -23.001 27.999 12,3 10,8 83,2 95,4 Giderler Faiz Hariç Giderler Personel Giderleri Sosyal Güvenlik Kur. Dev.Prim. Giderleri Mal ve Hizmet Alımları Cari Transferler Sermaye Giderleri Sermaye Transferleri Borç Verme Yedek Ödenekler Faiz Harcamaları Gelirler Genel Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri (1) Vergi Dışı Diğer Gelirler (2) Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Gelirleri BÜTÇE DENGESİ FAİZ DIŞI DENGE Faiz/Net Vergi Gelirleri (%) Faiz/Net Bütçe Gelirleri (%) Net Vergi Gelirleri/Bütçe Giderleri (%) Net Bütçe Gelirleri/Bütçe Giderleri (%) B.Ö. 404.046 351.046 97.224 16.791 33.444 151.287 33.489 5.103 11.115 2.593 53.000 370.095 361.135 317.949 43.186 6.618 2.342 -33.951 19.049 16,7 14,3 78,7 91,6 2013 T* 465.663 412.663 118.210 20.286 38.963 175.087 41.296 7.091 8.786 2.945 53.000 436.162 425.671 378.994 46.677 7.609 2.881 -29.501 23.499 14,0 12,2 81,4 93,7 G 361.887 313.471 86.463 14.728 32.894 129.477 34.365 6.006 9.537 0 48.416 332.475 320.536 278.781 41.755 9.622 2.318 -29.412 19.004 17,4 14,6 77,0 91,9 2012 MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇELERİ EK: III
  • 139. 128 GSYH'YE ORAN (%) 2014 2013 B.Ö. G.T. T 25,7 26,1 25,4 22,3 22,8 22,4 6,2 6,2 6,4 1,1 1,1 1,1 2,1 2,4 2,2 9,6 9,6 9,5 2,1 2,6 2,1 0,3 0,5 0,4 0,7 0,6 0,4 0,2 0,0 0,2 3,4 3,2 3,0 23,6 24,8 23,5 23,0 24,1 22,9 20,2 20,9 20,3 2,7 3,2 2,6 0,4 0,6 0,4 0,1 0,2 0,2 -2,2 -1,2 -1,9 1,2 2,0 1,1 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, G=Gerçekleşme, G.T.=Gerçekleşme Tahmini, T=Tasarı;T*=Tahmin. Giderler Faiz Hariç Giderler Personel Giderleri Sosyal Güvenlik Kur. Dev.Prim. Giderleri Mal ve Hizmet Alımları Cari Transferler Sermaye Giderleri Sermaye Transferleri Borç Verme Yedek Ödenekler Faiz Harcamaları Gelirler Genel Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri Vergi Dışı Gelirler Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Gelirleri BÜTÇE DENGESİ FAİZ DIŞI DENGE 2012 G 25,6 22,1 6,1 1,0 2,3 9,1 2,4 0,4 0,7 0,0 3,4 23,5 22,6 19,7 2,9 0,7 0,2 -2,1 1,3 MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇELERİ 2015 T* 24,6 21,8 6,2 1,1 2,1 9,2 2,2 0,4 0,5 0,2 2,8 23,0 22,5 20,0 2,5 0,4 0,2 -1,6 1,2 2016 T* 23,7 21,3 6,2 1,1 2,0 8,9 2,2 0,4 0,4 0,1 2,4 22,6 22,1 19,7 2,3 0,4 0,1 -1,1 1,3 EK: IV
  • 140. 129 100,0 86,6 23,9 4,1 9,1 35,8 9,5 1,7 2,6 0,0 13,4 100,0 96,4 83,9 12,6 2,9 0,7 2013 100,0 86,9 24,1 4,2 8,3 37,4 8,3 1,3 2,8 0,6 13,1 100,0 97,6 85,9 11,7 1,8 0,6 B.Ö. Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, G=Gerçekleşme, G.T.=Gerçekleşme Tahmini, T=Tasarı; T*=Tahmin Giderler Faiz Hariç Giderler Personel Giderleri Sosyal Güvenlik Kur. Dev.Prim. Giderleri Mal ve Hizmet Alımları Cari Transferler Sermaye Giderleri Sermaye Transferleri Borç Verme Yedek Ödenekler Faiz Harcamaları Gelirler Genel Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri Vergi Dışı Gelirler Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Gelirleri 2012 G MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇELERİ 100,0 87,6 23,9 4,1 9,1 36,7 9,9 1,8 2,2 0,0 12,4 100,0 96,9 84,0 12,9 2,4 0,7 G.T. 100,0 88,1 25,2 4,3 8,6 37,5 8,4 1,5 1,8 0,8 11,9 100,0 97,5 86,4 11,1 1,8 0,7 T 2014 BÜTÇE PAYI 100,0 88,6 25,4 4,4 8,4 37,6 8,9 1,5 1,9 0,6 11,4 100,0 97,6 86,9 10,7 1,7 0,7 2015 T* 100,0 89,7 26,1 4,5 8,3 37,5 9,2 1,7 1,8 0,6 10,3 100,0 97,6 87,3 10,4 1,7 0,7 2016 T* EK:V
  • 141. 130 2013 2014 33.443.997 MAL VE HİZMET ALIMI 52.000.000 37.590.028 16.790.730 SOSYAL GÜVENLİK KURUMLARINA DEVLET PRİMİ 36.688.695 24.833.198 7.645.162 3.493.223 479.947.818 43.614.917 436.332.901 384.332.901 174.181.245 33.488.724 22.234.358 11.115.035 2.592.553 444.070.912 40.025.243 404.045.669 351.045.669 SERMAYE GİDERİ SERMAYE TRANSFERİ BORÇ VERME MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ (Hazine Yardımı ve Gelirden Ayrılan Paylar Hariç) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ (Faiz Hariç) HAZİNE YARDIMI VE GELİRDEN AYRILAN PAYLAR (-) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE (Hazine Yardımı ve Gelirden Ayrılan Paylar Dahil) YEDEK ÖDENEK CARİ TRANSFERLER 188.853.829 53.000.000 18.874.583 97.224.270 PERSONEL GİDERLERİ FAİZ GİDERLERİ 109.969.100 ÖDENEĞİ BAŞLANGIÇ TASARI (2013-16) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE ÖDENEKLERİNİN EKONOMİK DAĞILIMI 412.663.195 465.663.195 48.260.785 513.923.980 2.944.774 8.786.244 28.180.654 41.296.343 202.257.307 53.000.000 38.963.000 20.285.858 118.209.800 TAHMİN 2015 445.651.873 496.651.873 53.647.742 550.299.615 3.104.317 9.073.237 31.960.753 45.659.301 216.382.365 51.000.000 41.470.000 22.175.857 129.473.785 TAHMİN 2016 ( Bin ¨) EK:VI
  • 142. EK: VII GENEL BÜTÇE KAPSAMINDAKİ KAMU İDARELERİNİN ÖDENEKLERİ (Bin ¨) 2013 2015 2016 B.Ö. İDARELER 2014 T T* T* 1 CUMHURBAŞKANLIĞI 157.560 199.500 214.800 230.700 2 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ 773.260 774.393 763.309 789.433 3 ANAYASA MAHKEMESİ 4 YARGITAY 5 DANIŞTAY 6 SAYIŞTAY 7 BAŞBAKANLIK 8 MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI 9 MİLLİ GÜVENLİK KURULU GENEL SEKRETERLİĞİ 10 BASIN-YAYIN VE ENFORMASYON GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 11 HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI 12 DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI 13 37.599 39.069 41.469 44.600 143.286 152.584 163.939 177.672 89.540 95.346 102.097 110.511 164.587 175.493 180.702 192.208 769.789 933.821 697.684 691.388 995.569 1.058.707 1.141.757 1.239.410 19.026 20.094 21.713 23.606 154.118 197.312 204.207 216.368 71.821.737 63.999.710 66.251.113 64.473.838 4.604.649 5.442.784 5.858.697 6.363.879 AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI 927.019 839.956 821.087 873.511 14 KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ MÜSTEŞARLIĞI 20.272 20.944 21.853 23.249 15 ADALET BAKANLIĞI 6.835.383 8.239.490 8.377.539 8.813.053 16 MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI 20.359.914 21.815.196 22.949.759 24.755.643 17 İÇİŞLERİ BAKANLIĞI 2.888.763 3.550.923 3.891.464 4.208.614 18 JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI 5.843.453 6.156.691 6.555.222 7.070.893 19 EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 14.777.121 16.557.013 17.715.576 19.366.774 20 SAHİL GÜVENLİK KOMUTANLIĞI 432.035 452.488 480.146 516.463 21 GÖÇ İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 0 125.634 135.457 146.460 22 DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI 1.614.984 1.868.612 1.994.552 2.139.769 23 MALİYE BAKANLIĞI 99.216.766 112.499.517 123.018.676 133.511.759 24 GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI 2.080.581 2.277.644 2.451.110 2.660.527 25 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 47.496.379 55.704.818 60.241.667 66.529.306 26 SAĞLIK BAKANLIĞI 2.490.209 2.529.593 2.770.132 3.022.605 27 TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU 8.119.822 9.028.894 9.689.634 10.619.848 28 TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU 29 ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI 30 DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI 31 ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI 32 KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI 33 HAKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU 34 AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 35 AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI 213.574 223.719 235.058 248.485 36 BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI 2.469.525 2.789.101 2.919.377 3.394.075 37 ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI 1.880.910 1.329.416 1.419.630 1.525.698 38 TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 657.446 720.642 782.457 852.903 39 EKONOMİ BAKANLIĞI 1.371.590 1.454.494 1.448.073 1.739.134 40 GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI 41 GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI 42 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI 43 KALKINMA BAKANLIĞI 44 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU 45 ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI 46 METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 47 ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI GENEL BÜTÇE TOPLAMI ÖZEL BÜTÇE TOPLAMI 6.077.407 HAZİNE YARDIMI VE GELİRDEN AYRILAN PAYLAR(-) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE TOPLAMI Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, T= Tasarı, T*=Tahmin 7.346.075 8.057.964 32.725.545 31.987.448 30.975.499 17.167 21.866 23.676 25.764 600.291 1.829.076 1.859.429 1.982.344 1.851.734 1.974.789 2.103.966 2.283.887 50.859 57.534 61.000 65.627 14.732.739 17.024.807 18.432.475 20.414.685 5.393.728 5.946.113 6.751.734 7.783.350 13.116.230 14.230.405 14.874.929 15.812.306 511.229 644.667 696.759 757.378 1.198.248 1.254.282 1.305.116 1.383.027 239.745 279.140 302.193 328.672 10.492.139 10.945.551 12.509.173 13.943.581 193.016 201.276 215.771 232.856 10.690.599 13.013.413 15.126.558 17.019.812 396.705.004 428.296.493 457.156.258 487.639.134 45.002.167 48.647.481 53.864.226 59.535.180 2.363.741 3.003.844 2.903.496 3.125.301 444.070.912 479.947.818 513.923.980 550.299.615 DÜZENLEYİCİ VE DENETLEYİCİ KURUMLAR TOPLAMI TOPLAM 6.874.431 32.113.412 40.025.243 43.614.917 48.260.785 53.647.742 404.045.669 436.332.901 465.663.195 496.651.873 131
  • 143. EK: VIII ÖZEL BÜTÇE KAPSAMINDAKİ İDARELERİN ÖDENEKLERİ (Bin ¨) 2013 1 YÜKSEKÖĞRETİM KURULU 2 ANKARA ÜNİVERSİTESİ 2014 2015 2016 B.Ö. T T* T* 33.882 38.883 41.966 45.557 518.557 541.982 587.930 649.175 3 ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 317.423 336.810 363.356 393.274 4 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 503.622 551.282 608.117 655.442 5 GAZİ ÜNİVERSİTESİ 483.299 537.509 588.180 649.940 6 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ 713.478 786.510 848.094 922.927 7 İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 307.135 309.795 333.917 361.039 8 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ 169.577 174.197 188.631 205.273 9 MARMARA ÜNİVERSİTESİ 340.288 373.529 403.552 435.116 10 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 177.744 194.951 210.737 228.790 11 MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ 95.385 104.074 113.781 104.451 12 EGE ÜNİVERSİTESİ 443.461 479.132 520.645 567.341 13 DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 385.654 421.122 451.187 507.840 14 TRAKYA ÜNİVERSİTESİ 178.653 210.576 226.030 244.092 15 ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ 290.992 310.501 336.676 370.185 16 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ 359.822 378.833 409.870 444.604 17 SELÇUK ÜNİVERSİTESİ 330.284 342.805 368.925 395.127 18 AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ 271.643 298.099 334.158 364.746 19 ERCİYES ÜNİVERSİTESİ 253.922 285.613 306.097 334.553 20 CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ 195.164 217.081 234.540 265.123 21 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ 285.453 335.092 361.727 392.876 22 ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ 248.578 272.212 293.746 327.908 23 KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 248.741 276.507 317.657 331.863 24 ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ 364.043 382.000 408.271 447.916 25 İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ 217.904 275.299 266.975 288.364 26 FIRAT ÜNİVERSİTESİ 216.998 237.676 256.884 276.484 27 DİCLE ÜNİVERSİTESİ 224.194 253.103 271.479 297.064 28 YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ 211.946 225.009 249.950 271.909 29 GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ 182.197 222.671 248.412 272.942 30 İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ 71.160 77.858 83.082 90.848 31 GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ 61.851 72.319 80.099 87.630 32 HARRAN ÜNİVERSİTESİ 138.228 188.545 198.820 216.509 33 SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ 242.669 247.031 270.413 292.817 34 ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ 159.519 173.759 184.603 203.542 35 BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ 131.612 160.068 161.605 175.183 36 MERSİN ÜNİVERSİTESİ 203.792 205.720 221.371 207.236 37 PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ 181.668 211.260 226.533 246.402 38 BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 148.323 140.286 146.505 158.833 39 KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ 215.569 235.036 253.854 276.907 40 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ 198.992 218.823 236.476 256.989 41 CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ 174.329 192.425 201.386 218.245 42 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ 131.032 138.351 149.354 163.217 43 MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ 144.728 164.042 170.491 189.437 44 AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ 156.839 176.520 191.562 205.774 45 KAFKAS ÜNİVERSİTESİ 107.834 124.072 135.525 137.747 46 ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ 157.906 187.584 221.146 233.542 47 NİĞDE ÜNİVERSİTESİ 88.910 97.697 107.951 115.638 48 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ 127.521 141.679 153.165 165.896 49 GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ 134.227 157.328 155.848 168.352 50 MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ 131.625 150.097 162.631 177.000 51 KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ 174.270 165.666 169.122 182.627 52 KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ 139.770 142.980 147.438 159.982 53 ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ 184.894 210.051 236.179 253.317 54 GALATASARAY ÜNİVERSİTESİ 52.892 57.942 62.568 67.723 55 AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ 69.603 84.302 94.858 102.169 56 KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ 66.418 79.881 87.694 95.581 57 DÜZCE ÜNİVERSİTESİ 104.014 103.618 118.619 135.122 58 MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ 81.885 88.774 96.672 102.710 59 UŞAK ÜNİVERSİTESİ 63.799 79.497 87.865 95.766 60 RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ 81.440 98.331 104.658 113.748 132
  • 144. 2013 2014 2015 2016 B.Ö. T T* T* 61 NAMIK KEMAL ÜNİVERSİTESİ 114.446 143.839 132.761 141.640 62 ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 80.270 90.468 97.342 106.732 63 AKSARAY ÜNİVERSİTESİ 66.170 76.993 82.413 89.464 64 GİRESUN ÜNİVERSİTESİ 79.066 91.623 97.191 105.921 65 HİTİT ÜNİVERSİTESİ 58.871 84.292 93.191 102.036 66 BOZOK ÜNİVERSİTESİ 75.104 101.466 119.961 123.630 67 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ 77.916 88.919 97.861 106.764 68 ORDU ÜNİVERSİTESİ 61.484 75.254 80.063 87.078 69 AMASYA ÜNİVERSİTESİ 52.908 59.293 64.314 70.545 70 KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ 50.934 58.084 63.769 69.292 71 AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ 52.030 57.798 63.758 69.091 72 SİNOP ÜNİVERSİTESİ 49.784 55.593 61.044 66.058 73 SİİRT ÜNİVERSİTESİ 46.963 53.423 59.241 74 NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ 59.602 67.568 73.779 79.973 75 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ 90.898 101.561 111.756 121.317 76 KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ 47.088 51.913 56.542 61.950 77 ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ 65.776 69.342 77.378 84.926 78 ARTVİN ÇORUH ÜNİVERSİTESİ 49.189 53.700 59.012 64.175 79 BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ 55.491 65.122 70.369 76.828 80 BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ 48.574 56.603 60.592 66.887 81 KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ 65.863 73.869 80.334 87.265 82 OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ 49.861 59.372 62.695 68.926 83 BİNGÖL ÜNİVERSİTESİ 57.880 70.981 77.736 85.717 84 MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ 53.938 60.639 67.435 73.511 85 MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ 55.449 61.721 67.133 73.920 86 BATMAN ÜNİVERSİTESİ 50.070 58.398 62.671 68.569 87 ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ 43.185 49.797 54.354 59.494 88 BARTIN ÜNİVERSİTESİ 48.652 61.291 65.180 71.360 89 BAYBURT ÜNİVERSİTESİ 39.004 50.703 55.379 60.840 90 GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ 67.551 74.370 81.401 88.482 91 HAKKARİ ÜNİVERSİTESİ 51.718 49.088 54.139 58.205 92 IĞDIR ÜNİVERSİTESİ 57.637 50.384 58.004 62.731 93 ŞIRNAK ÜNİVERSİTESİ 45.601 49.609 54.506 60.659 94 TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ 56.308 61.344 68.061 72.976 95 YALOVA ÜNİVERSİTESİ 50.431 61.292 67.209 96 TÜRK ALMAN ÜNİVERSİTESİ 23.169 29.598 33.669 37.198 97 YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ 59.521 83.114 91.504 101.413 98 BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 25.849 34.207 36.962 40.776 64.839 72.980 99 İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ 40.171 55.602 61.769 100 İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ 55.547 61.206 67.270 73.107 101 NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ 145.364 169.506 202.891 234.333 102 ABDULLAH GÜL ÜNİVERSİTESİ 47.723 53.016 59.916 66.172 103 ERZURUM TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 28.958 41.141 45.686 50.428 104 ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ 28.389 41.018 45.909 105 ANKARA SOSYAL BİLİMLER ÜNİVERSİTESİ 0 30.495 33.746 41.920 106 ÖLÇME SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI 291.996 359.980 379.714 407.327 107 ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU 8.266 9.247 9.810 10.554 108 ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ 109 ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZİ 110 TÜRK DİL KURUMU 111 TÜRK TARİH KURUMU 112 TÜRKİYE VE ORTA DOĞU AMME İDARESİ ENSTİTÜSÜ 113 TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU 114 TÜRKİYE BİLİMLER AKADEMİSİ 115 TÜRKİYE ADALET AKADEMİSİ 116 YÜKSEK ÖĞRENİM KREDİ VE YURTLAR KURUMU 117 2.335 3.139 3.320 67.869 50.568 3.565 3.873 4.105 4.316 4.617 12.793 14.234 14.955 15.970 6.932 8.329 8.774 9.393 11.730 12.633 13.525 14.617 1.745.502 1.890.467 1.992.800 2.346.205 10.675 12.563 13.258 14.109 14.767 15.284 16.179 17.336 5.328.558 5.862.584 6.696.642 7.718.359 1.078.170 SPOR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 864.877 920.749 998.818 118 DEVLET TİYATROLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 173.695 187.061 199.176 119 DEVLET OPERA VE BALESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 211.885 226.174 242.176 262.067 120 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1.988.874 2.039.017 2.209.086 2.401.538 121 VAKIFLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 420.344 428.748 466.737 507.615 122 TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 127.211 128.994 142.829 161.576 123 TÜRK AKREDİTASYON KURUMU 8.615 9.842 10.505 11.337 217.965 236.863 253.823 274.715 41.736 46.744 49.182 214.716 124 TÜRK STANDARTLARI ENSTİTÜSÜ 125 TÜRK PATENT ENSTİTÜSÜ 126 ULUSAL BOR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ 10.782 11.739 12.286 13.208 127 TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU 121.513 127.915 138.324 150.189 128 SAVUNMA SANAYİ MÜSTEŞARLIĞI 41.016 46.566 49.619 53.530 129 KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİ GELİŞTİRME VE DESTEKLEME İDARESİ BAŞKANLIĞI 457.949 568.641 597.191 689.385 130 TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI BAŞKANLIĞI 99.791 132.267 137.921 146.010 131 GAP BÖLGE KALKINMA İDARESİ 132 ÖZELLEŞTİRME İDARESİ BAŞKANLIĞI 23.613 24.387 26.022 28.099 133 MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 335.080 385.016 423.399 463.616 134 CEZA VE İNFAZ KURUMLARI İLE TUTUKEVLERİ İŞ YURTLARI KURUMU 808.308 846.936 932.655 1.005.180 135 SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 136 MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU 137 YURTDIŞI TÜRKLER VE AKRABA TOPLULUKLAR BAŞKANLIĞI 138 KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 139 TÜRKİYE YAZMA ESERLER BAŞKANLIĞI 140 DOĞU ANADOLU PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI 141 KONYA OVASI PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI 142 DOĞU KARADENİZ PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI 143 DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 144 TÜRKİYE SU ENSTİTÜSÜ 145 TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU 146 KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU 147 TÜRKİYE İNSAN HAKLARI KURUMU 96.511 21.620 25.174 74.689 26.920 81.633 29.052 9.129 11.448 12.327 13.354 167.211 194.504 227.521 271.299 6.962.374 7.157.071 8.093.819 8.798.350 18.987 23.040 25.146 32.413 23.737 69.050 68.888 72.864 104.665 88.694 89.030 23.719 59.278 59.283 62.757 8.873.363 9.343.949 10.675.943 11.940.657 3.202 4.591 4.887 5.259 79.208 85.359 96.536 100.664 0 13.543 14.064 15.113 94.252 0 133 4.652 4.907 16.939.010 18.347.479 19.936.975 45.002.167 ÖZEL BÜTÇE TOPLAMI 4.517 15.227.761 YÖK VE ÜNİVERSİTELER TOPLAMI Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, T= Tasarı,T*=Tahmin 68.029 52.628 48.647.481 53.864.226 59.535.180
  • 145. 134 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU KAMU İHALE KURUMU REKABET KURUMU TÜTÜN VE ALKOL PİYASASI DÜZENLEME KURUMU KAMU GÖZETİMİ, MUHASEBE VE DENETİM STANDARTLARI KURUMU 5 6 7 8 9 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, T= Tasarı, T*=Tahmin DÜZENLEYİCİ ve DENETLEYİCİ KURUMLAR BÜTÇE TOPLAMI SERMAYE PİYASASI KURULU BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU 3 BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU 2 KURUMLAR 4 RADYO VE TELEVİZYON ÜST KURULU 1 2.363.741 64.620 31.921 57.400 105.000 137.290 200.000 95.510 1.510.000 162.000 2013 B.Ö. DÜZENLEYİCİ ve DENETLEYİCİ KURUMLARIN ÖDENEKLERİ 3.003.844 73.600 30.505 58.800 111.000 152.022 232.000 103.217 1.785.700 457.000 2014 T 2.903.496 77.280 33.560 62.380 117.000 155.606 244.000 106.470 1.931.200 176.000 2015 T* 3.125.301 81.915 35.970 67.700 123.000 162.064 257.000 117.002 2.093.650 187.000 2016 T* (Bin ¨) EK: IX

×