Your SlideShare is downloading. ×
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu)

613

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
613
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. 2014 Yılı Bütçe Sunuş Konuşması (TBMM Genel Kurulu) 10 Aralık 2013
  • 2. T.C. MALİYE BAKANLIĞI 2014 YILI BÜTÇE SUNUŞ KONUŞMASI (TBMM Genel Kurulu) Mehmet ŞİMŞEK Maliye Bakanı 10 Aralık 2013 i 0
  • 3. OKUNAN METİN GEÇERLİDİR ii 1
  • 4. İçindekiler I. EKONOMİK GÖRÜNÜM ................................................................................................................... 2 A. Küresel Ekonomi .......................................................................................................................... 2  Küresel ekonomide ılımlı toparlanma ..................................................................................... 2  Küresel belirsizlikler devam ediyor .......................................................................................... 8 B. Türkiye Ekonomisi ....................................................................................................................... 8  Dengeli ve ılımlı büyüme dönemi ............................................................................................ 8  İstihdam ve işgücüne katılım artıyor ..................................................................................... 11  Enflasyon azalış trendinde ..................................................................................................... 17  Mali dengeler en güçlü yanımız ............................................................................................. 18  Cari açık yüksek ama yönetilebilir seviyede .......................................................................... 21 o o Hanehalkı borcu nispeten düşük seviyelerde .............................................................. 26 o Reel sektör borcu makul bir düzeyde .......................................................................... 27 o  Bankacılık sektörü sağlam yapısını koruyor ................................................................. 25 Makro ihtiyati politika uygulamalarına devam ............................................................ 28 Cari açığa yapısal çözümler.................................................................................................... 28 o o Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ........................................................................... 31 o II. Tasarruf oranlarının artırılması .................................................................................... 28 Katma değer zincirinde yukarı çıkılması ...................................................................... 33 2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUN TASARISI ....................................................... 38 III. 2013 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ YIL SONU GERÇEKLEŞME TAHMİNİ .................................. 42 IV. 2014 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ .......................................................................................... 46 A. 2014 Yılı Bütçesinin Temel Özellikleri ........................................................................................ 52  2014 Yılı Bütçesi faiz değil hizmet bütçesidir ........................................................................ 52  Birinci önceliğimiz eğitim ....................................................................................................... 53  En “sağlık”lı bütçe .................................................................................................................. 56  Kamu altyapı yatırımları ile büyüme potansiyelimizi artırıyoruz ........................................... 57  Yatırım ve istihdamı destekliyoruz ........................................................................................ 60  Çiftçimizi destekliyoruz .......................................................................................................... 60  Çalışan ve emeklimizi gözetiyoruz ......................................................................................... 62  Sosyal güvenlik sistemini desteklemeyi sürdürüyoruz .......................................................... 65  Yerel yönetimlere daha çok kaynak aktarıyoruz ................................................................... 65  Sosyal yardımları artırıyoruz .................................................................................................. 66 iii i
  • 5.   Bölgesel kalkınmaya daha çok kaynak ayırıyoruz .................................................................. 68  Ar-Ge desteklerimiz sürüyor.................................................................................................. 69  V. Bireysel tasarrufları teşvik ediyoruz ...................................................................................... 67 Çevrenin korunmasına önem veriyoruz ................................................................................ 69 GELİR POLİTİKALARINDA TEMEL AMAÇ VE HEDEFLER .................................................................. 70 A. Vergi Sisteminde Etkinlik ve Adaletin Sağlanması ..................................................................... 70 B. Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele ............................................................................................... 71 C. Makroekonomik İstikrarın Sürdürülmesi ve Yurt İçi Tasarrufların Artırılması ........................... 76 D. İstihdam, Yatırım ve Rekabet Gücünün Artırılması ................................................................... 77 E. Bölgesel ve Sosyal Gelişmişlik Farklılıklarının Azaltılması .......................................................... 85 F. Çevresel ve Sosyal Politikaların Desteklenmesi ......................................................................... 86 SONUÇ ................................................................................................................................................... 86 Grafikler Grafik 1: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon........................................................................ 3 Grafik 2: Gelişmiş Ülkelerde Büyüme (2013-14) ............................................................................. 4 Grafik 3: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (2013-14) ............................................................... 5 Grafik 4: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (1980-2015)........................................................... 6 Grafik 5: Gelişmiş Ülkelerde İşsizlik .................................................................................................. 7 Grafik 6: Küresel Kriz Sonrası Büyüme .............................................................................................. 9 Grafik 7: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon...................................................................... 10 Grafik 8: Büyüme Görünümü (2013-16) .......................................................................................... 11 Grafik 9: İstihdam ............................................................................................................................... 12 Grafik 10: İşgücü Göstergeleri .......................................................................................................... 13 Grafik 11: Avrupa Birliği’nde Genç İşsizlik ..................................................................................... 14 Grafik 12: Haftalık Ortalama Çalışma Süresi ................................................................................. 15 Grafik 13: Ortalama Eğitim Süresi ................................................................................................... 16 Grafik 14: Aktif İşgücü Programları ................................................................................................. 17 Grafik 15: Enflasyon ........................................................................................................................... 18 Grafik 16: Genel Devlet Bütçe Açığı ve Borç Stoku ...................................................................... 19 Grafik 17: Kamu Net Dış Borç Stoku ................................................................................................ 20 Grafik 18: Reel Faiz ve Faiz Giderleri ............................................................................................. 21 Grafik 19: Cari İşlemler Dengesi ...................................................................................................... 22 Grafik 20: İhracatta Ürün ve Pazar Çeşitlendirmesi ..................................................................... 24 Grafik 21: Esnek Döviz Kuru.............................................................................................................. 25 Grafik 22: Bankacılık Sektörü ........................................................................................................... 26 Grafik 23: Hanehalkı Yükümlülükleri .............................................................................................. 27 Grafik 24: Yatırım-Tasarruf Dengesi................................................................................................ 29 Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları .................................................................................................. 30 Grafik 26: Enerji İthalatı ................................................................................................................... 31 ii iv
  • 6. Grafik 27: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu .................................................................... 34 Grafik 28: Kişi Başı Gelir Artışı ......................................................................................................... 35 Grafik 29: Gelişmiş Ülkelerle Olan Gelir Makası ........................................................................... 35 Grafik 30: Kurumsal Altyapı .............................................................................................................. 36 Grafik 31: Doğrudan Yatırım Girişleri ............................................................................................. 37 Grafik 32: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Gerçekleşme Tahmini ........................................ 42 Grafik 33: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı ......................................................................................... 43 Grafik 34: Bütçe Açığının Gelişimi (1985-2013)............................................................................. 45 Grafik 35: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Tasarısı.................................................................... 48 Grafik 36: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri .................................................................. 49 Grafik 37: 2014 Yılı Vergi Gelirleri .................................................................................................. 50 Grafik 38: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri ................................................................. 51 Grafik 39: Faiz Giderleri.................................................................................................................... 53 Grafik 40: Brüt Okullaşma Oranları ................................................................................................. 54 Grafik 41: Çok Şeritli Kara Yolu Ağımız .......................................................................................... 58 Grafik 42: Demir Yolu Ağımız ........................................................................................................... 59 Grafik 43: Personel Giderlerinin Bütçe İçindeki Payı ................................................................... 65 Grafik 44: Bireysel Emeklilik Sistemi .............................................................................................. 68 Grafik 45: Kayıt Dışı İstihdam ........................................................................................................... 75 Grafik 46: Kayıt Dışı Ekonomi ........................................................................................................... 76 Grafik 47: Gelir Vergisi En Üst Dilim Oranları ............................................................................... 79 Grafik 48: Gelir Vergisi En Düşük Dilim Oranları ........................................................................... 79 Grafik 49: Kurum Kazançları Üzerindeki Vergi Yükü .................................................................... 80 Grafik 50: Ortalama Ücret Üzerindeki Yükler ............................................................................... 80 Grafik 51: KDV Oranları ..................................................................................................................... 82 Grafik 52: Vergi Yükü ......................................................................................................................... 83 Grafik 53: Dolaylı Vergiler ................................................................................................................ 84 Grafik 54: Dolaysız Vergiler .............................................................................................................. 85 Tablolar Tablo 1: Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü............................................................................................ 32 Tablo 2: Makroekonomik Göstergeler ............................................................................................. 47 Tablo 3: En Düşük Memur Maaşıyla Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları ................................ 62 Tablo 4: Net Asgari Ücret ile Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları .......................................... 63 Tablo 5: Asgari Ücret Üzerindeki Vergi Yükleri (%) ...................................................................... 81 iii v
  • 7. Kısaltmalar ¨ Türk Lirası $ Amerikan Doları AB Avrupa Birliği ABD Amerika Birleşik Devletleri Ar-Ge Araştırma Geliştirme BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu BELDES Belediyelerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi DAP Doğu Anadolu Projesi DOKAP Doğu Karadeniz Projesi ECB Avrupa Merkez Bankası Eurostat Avrupa Topluluğu İstatistik Ofisi FATİH Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi Fed Amerikan Merkez Bankası FDD Faiz Dışı Denge GAP Güneydoğu Anadolu Projesi GSYH Gayri Safi Yurtiçi Hasıla İŞKUR Türkiye İş Kurumu ILO Uluslararası Çalışma Örgütü GOÜ Gelişmekte Olan Ülkeler GT Gerçekleşme Tahmini HES Hidroelektrik Santral IMF Uluslararası Para Fonu KDV Katma Değer Vergisi kg Kilogram km Kilometre KOBİ Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler KOP Konya Ovası Projesi KÖİ Kamu Özel İşbirliği KÖYDES Köy Altyapısını Destekleme Projesi m.a. Mevsimsellikten Arındırılmış MTV Motorlu Taşıtlar Vergisi MW Megavat iv vi
  • 8. OECD Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü OVP Orta Vadeli Program OVMP Orta Vadeli Mali Plan ÖTV Özel Tüketim Vergisi PBK Plan ve Bütçe Komisyonu PMI Satın Alma Yöneticileri Endeksi SAGP Satınalma Gücü Paritesi SODES Sosyal Destek Programı SUKAP Su, Kanalizasyon ve Altyapı Projesi TAKBİS Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TCDD Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları TL Türk Lirası TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TÜFE Tüketici Fiyat Endeksi TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu UNDP Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı VİMER Vergi İletişim Merkezi YP Yabancı Para v vii
  • 9. viii
  • 10. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Yüce heyetinizi ve bizi izleyen değerli vatandaşlarımızı saygı ve sevgi ile selamlıyorum. 2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanun Tasarısı ile 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Tasarısının Plan ve Bütçe Komisyonundaki görüşmelerini yoğun ve özverili çalışmalar sonucunda tamamladık. Bu Tasarıların son şeklini alarak Genel Kurula getirilmesinde emeği geçen Plan ve Bütçe Komisyonunun değerli başkan ve üyelerine, Bakan arkadaşlarıma ve kamu idarelerinin temsilcilerine teşekkür ediyorum. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Bildiğiniz gibi bütçeler hükümetlerin uygulayacağı maliye politikalarının önceliklerini belirleyen siyasi metinlerdir. Diğer bir ifadeyle bütçeler hükümet programlarında belirlenen hedef ve vizyonlara ulaşmada en önemli araçtır. Hükümetlerimiz döneminde bütçelerimizi bu anlayış çerçevesinde hazırladık. İktidara geldiğimiz ilk dönemde Türkiye ağır bir krizin etkisi altındaydı. Özellikle kamu maliyesi ağır bir borç yükü altında ezilmekteydi. Bu durum özel kesimin önünde önemli bir engel oluşturmaktaydı. Maliye politikası önceliklerini borç yükünü azaltmak, ekonomide güven ortamını sağlayarak yüksek istihdam ve sürdürülebilir büyüme ortamına geçmek olarak belirledik. Böylece kamu borç yükü hızla düşerken ekonomide yüksek büyüme ortamı sağlanmış, enflasyon ve faiz oranları hızla düşmüştür. Diğer taraftan sağlanan güven ortamı uluslararası yatırımcıların ülkemize olan ilgisini artırmış ve doğrudan yatırımlar Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyelerine ulaşmıştır. 1 1
  • 11. Türkiye 2002 yılından beri uyguladığı sağlıklı politikalarıyla dünya ülkeleri arasında orta gelir ekonomi grubunun üst sıralarında yer almaktadır. Hedefimiz 2014-16 Orta Vadeli Program dönemi sonunda yüksek gelir grubu ülkeler arasında yer almaktır. 2014 yılı bütçemiz de bu anlayışla hazırlanmıştır. Hükümetimiz bu hedefler çerçevesinde başta enerji ve ulaştırma olmak üzere fiziki altyapının güçlendirilmesi, ekonomide verimliliğin ve katma değerin artırılması amacıyla başta eğitim olmak üzere Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesine ve iş ortamının geliştirilmesine öncelik vermektedir. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Bugün yapacağım bütçe sunuşunda;  Dünya ve Türkiye ekonomisinin görünümü  2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesabı  2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi  Gelir politikası ve uygulamalarımız hakkında sizleri bilgilendireceğim. I. EKONOMİK GÖRÜNÜM A. Küresel Ekonomi  Küresel ekonomide ılımlı toparlanma Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Küresel ekonomide ılımlı toparlanma devam etmekte ancak aşağı yönlü riskler önemini korumaktadır. Başta ABD’de olmak üzere gelişmiş ülkelerde 2 ekonomik büyüme ivme 2 kazanırken mali ve yapısal
  • 12. kırılganlıklar büyümeyi sınırlamaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde ise büyüme yavaşlamaktadır. Nitekim IMF ve OECD 2013 yılı küresel büyüme tahminlerini 0,7 puan aşağı yönlü revize etmiştir.1 IMF’nin son tahminlerine göre 2012 yılında yüzde 3,2 büyüyen küresel ekonomi, 2013 yılında yüzde 2,9, 2014 yılında ise yüzde 3,6 oranında büyüyecektir. Bu oranlar kriz öncesi dönemde ortalama yüzde 5 civarında olan küresel büyüme hızının oldukça altındadır. Grafik 1: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon 4,1 Büyüme Oranları (%) 4,0 3,6 3,6 3,5 3,3 3,2 3,0 2,9 2,5 2012 Kaynak: IMF 2013 Ekim 12 2014 Ekim 13 Bu kapsamda gelişmiş ülkelerin 2013 yılında yüzde 1,2, 2014 yılında ise yüzde 2 ile potansiyelin altında büyüyeceği öngörülmektedir. 1 IMF’nin 2013 yılı için Ekim 2012 ve Ekim 2013 tahminleri arasındaki farkı yansıtmaktadır. OECD revizesi ise 2013 yılı için Kasım 2012 ve Kasım 2013 tahminleri arasındaki farkı yansıtmaktadır. 3 3
  • 13. Grafik 2: Gelişmiş Ülkelerde Büyüme (2013-14) Büyüme Oranları (%) 3 2,6 2,0 2 2,0 1,6 1,2 1,2 1,0 1 0 -0,4 -1 Gelişmiş Ülkeler ABD Avro Bölgesi 2013 Japonya 2014 Kaynak: IMF ABD ekonomisi konut ve istihdam piyasalarındaki toparlanmaya bağlı olarak yakaladığı ılımlı büyümeyi 2013 yılında da sürdürmektedir. 2013 yılının ilk üç çeyreğinde ortalama yüzde 2,4 oranında büyüyen ABD’nin, bütçe ve borç tavanı konusunda yaşadığı sorunlar nedeniyle yılın tamamında yüzde 1,6 büyümesi beklenmektedir. Önümüzdeki yıl ise büyümenin yüzde 2,6’ya ulaşması öngörülmektedir. Avro Bölgesi 2013 yılının ikinci çeyreği itibarıyla teknik anlamda resesyondan çıkmış olsa da henüz güçlü ve kalıcı bir toparlanmadan bahsetmek için erken. Yüksek borçluluk ve işsizlik oranları büyümeyi sınırlamaktadır. Bu çerçevede bölgenin 2013 yılında yüzde 0,4 oranında daralması önümüzdeki yıl ise yüzde 1 gibi düşük bir oranda büyümesi beklenmektedir. 4 4
  • 14. Grafik 3: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (2013-14) 6 Büyüme Oranları (%) 5,1 4,5 4,1 4 3,2 2,7 2,3 2 Gelişmekte Olan Ülkeler Çin Hariç Gelişmekte Olan Ülkeler 2013 Gelişmekte Olan Avrupa 2014 Kaynak: IMF Kriz sonrası dönemde küresel ekonominin itici gücü olan gelişmekte olan ekonomilerde ise büyüme ivme kaybetmiştir. Bu doğrultuda gelişmekte olan ülkelerin 2013 büyüme tahmini 1,1 puan aşağı yönlü revize edilmiştir. Gelişmekte olan ülkelerin 2013 yılında yüzde 4,5, 2014’te ise yüzde 5,1 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. Çin hariç gelişmekte olan ülkelerin ise 2013 yılında yüzde 3,2, 2014 yılında yüzde 4,1 ile daha mütevazı oranlarda büyüyeceği öngörülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerdeki bu yavaşlama konjonktürel etkilerin yanısıra yapısal bazı nedenlere dayanmaktadır. 5 5
  • 15. Grafik 4: Gelişmekte Olan Ülkelerde Büyüme (1980-2015) 10 9 Büyüme Oranları (%) 8 7 6 5 4 3 2 2015 2010 2005 2000 1995 1990 1985 1980 1 Kaynak: IMF Toparlanmanın sınırlı kalmasının etkisiyle özellikle gelişmiş ülkelerde işsizlik oranı hala kriz öncesi seviyenin altına inememiştir. ABD’de işsizlik 2013 yılı başından bu yana 0,8 puan azalarak Kasım ayı itibarıyla yüzde 7,0 seviyesine gerilemiştir. Avro Bölgesi’nde ise işsizlik yüzde 12 ile son 20 yılın en yüksek seviyesindedir. 6 6
  • 16. Grafik 5: Gelişmiş Ülkelerde İşsizlik 220 200 (Ocak 2008=100) 180 160 140 120 100 Ekim 13 Temmuz 13 Nisan 13 Ekim 12 Ocak 13 Nisan 12 Temmuz 12 Ekim 11 Ocak 12 Nisan 11 Temmuz 11 Ekim 10 ABD Ocak 11 Nisan 10 Temmuz 10 Ekim 09 Ocak 10 Nisan 09 Temmuz 09 Ekim 08 Ocak 09 Temmuz 08 Ocak 08 Nisan 08 80 Avro Bölgesi Kaynak: Eurostat Küresel ekonomide ılımlı toparlanmayla birlikte küresel ticaretin de kademeli olarak artması beklenmektedir. 2012 yılında yüzde 2,7 artan dünya ticaret hacminin 2013 yılında yüzde 2,9, 2014 yılında ise yüzde 4,9 artacağı tahmin edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde uygulanan genişletici para politikalarına rağmen düşük ekonomik aktivite ve zayıf küresel talep nedeniyle enflasyon düşük seyretmektedir. Öte yandan bazı gelişmekte olan ülkelerde yapısal faktörler ve para birimlerindeki değer kaybı sebebiyle enflasyon hedeflenenin üzerine çıkmıştır. Bu çerçevede 2012 yılında küresel düzeyde yüzde 3,9 olarak gerçekleşen enflasyon oranının 2013 ve 2014 yıllarında sırasıyla yüzde 3,7 ve yüzde 3,8 olması beklenmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise enflasyonun 2013 ve 2014 yıllarında sırasıyla yüzde 6,0 ve yüzde 5,5 olacağı tahmin edilmektedir. 7 7
  • 17.  Küresel belirsizlikler devam ediyor Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Önümüzdeki dönem küresel ekonomik görünümü olumsuz etkileyebilecek dört temel risk bulunmaktadır. Bunlar;  Genişletici para politikalarından çıkışın iyi yönetilememesi  Gelişmiş ülkelerde mali sorunlar ve zayıf iç talebin büyümeyi sınırlaması  Gelişmekte olan ülkelerde büyümenin daha da zayıflaması  Jeopolitik gerginliklerin tırmanmasıdır. Bu risklerden en önemlisi genişletici para politikalarından çıkış kaynaklıdır. Bu sürecin doğuracağı olumsuz etkiler ise muhtemelen en çok gelişmekte olan ekonomilerde hissedilecektir. Ancak gelişmekte olan ülkeler makro finansal dengeler açısından 1990’lı yıllara göre daha sağlam ve dış şoklara karşı daha dirençlidirler. Bu ülkeler 2000’li yıllarda kamu mali dengelerini sağlıklı bir yapıya kavuşturdular. Bankacılık sektörlerini yeniden yapılandırdılar. Önemli ölçüde döviz rezervi biriktirdiler. B. Türkiye Ekonomisi  Dengeli ve ılımlı büyüme dönemi Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye ekonomisi 2013 yılında dengeli ve ılımlı büyümesini sürdürmüştür. Ekonomimiz yılın ilk yarısında iç talebin katkısıyla yüzde 3,7 gibi azımsanamayacak bir oranda büyümüştür. Böylece küresel kriz öncesi seviyeye göre reel anlamda yüzde 18,4’lük bir büyüme 8 8
  • 18. kaydettik. Oysa aynı dönemde gelişmekte olan Avrupa ülkelerinde büyüme yüzde 6,9 ile sınırlı kalmış, Avro Bölgesi ise yüzde 2,4 daralmıştır. Grafik 6: Küresel Kriz Sonrası Büyüme 120 118,4 Türkiye Reel GSYH (2007 Ç4=100, m.a.) 115 Gelişmekte Olan Avrupa* Avro Bölgesi 110 106,9 105 100,0 100 97,6 95 90 Ç3 Ç2 Ç4 2013-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2012-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2011-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2010-Ç1 Ç3 Ç2 Ç4 2009-Ç1 Ç3 Ç2 2008-Ç1 85 Kaynak: TÜİK, Eurostat *Polonya, Romanya, Macaristan, Bulgaristan, Hırvatistan, Litvanya, Letonya Türkiye büyüyeceğini ekonomisinin tahmin 2013 ediyoruz. yılında Bu oran yüzde 3,6 2013-15 civarında OVP’sinde öngördüğümüz yüzde 4’ün bir miktar altında; ancak Çin hariç gelişmekte olan ülkeler için öngörülen yüzde 3,2’nin üzerindedir. Olumsuz dış konjonktür ve sıkılaşan finansal koşullar göz önünde bulundurulduğunda bu iyi bir performanstır. Ayrıca aşağı yönlü revizyon sadece Türkiye’ye özgü değildir. 2013 yılında birçok ülkede büyüme tahminleri aşağı yönlü revize edilmiştir. OECD, Kasım ayında açıkladığı Ekonomik Görünüm Raporu’nda 34 üye ülkesinin 25’i için büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmiştir. 9 9
  • 19. (Kasım 2012-Kasım 2013, Yüzde Puan) Grafik 7: Küresel Büyüme Tahminlerinde Revizyon Macaristan Japonya Yunanistan İsviçre İsrail Lüksemburg İngiltere İspanya Portekiz Almanya Yeni Zelanda Kanada Polonya Fransa Slovenya OECD Ortalama ABD Kore Avro Bölgesi (15) Avusturya Şili Belçika TÜRKİYE (OVP) TÜRKİYE (OECD) Avustralya Çin İtalya İzlanda Endonezya Danimarka Slovakya İsveç Güney Afrika İrlanda Hollanda Norveç Brezilya Meksika Finlandiya Rusya Çek Cumhuriyeti Estonya Hindistan Yukarı yönlü revize -0,4 -0,5 Aşağı yönlü revize -3,0 Kaynak: OECD, OVP -2,5 -2,0 -1,5 -1,0 -0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Orta vadede cari açığı kontrol altında tutarak sürdürülebilir ve sağlıklı bir büyüme politikası izleyeceğiz. Bu çerçevede büyümenin önümüzdeki yıl yüzde 4, 2015 ve 2016’da ise yüzde 5 olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. Önümüzdeki süreçte,  Yüksek istihdam oluşturma kapasitemiz  İhtiyatlı ve esnek para politikamız  Sağlam kamu mali dengelerimiz  Güçlü bankacılık sektörümüz  Sağlıklı hanehalkı bilançoları  Kapsamlı makro ihtiyati tedbirlerimiz 10 10
  • 20. sürdürülebilir büyümeyi destekleyici ve şoklara karşı Türkiye'yi dirençli kılan faktörler olacaktır. Grafik 8: Büyüme Görünümü (2013-16), Sayfa 11 Grafik 8: Büyüme Görünümü (2013-16) 5,5 5,0 5,0 4,6 (%) 4,5 5,0 4,6 4,1 4,0 4,0 3,6 3,5 3,2 3,0 2013 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, IMF 2014 Türkiye (OVP) 2015 Çin Hariç GOÜ 2016  İstihdam ve işgücüne katılım artıyor Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Küresel kriz sonrası dönemde oluşturduğumuz güçlü istihdam, iç talebi ve dolayısıyla büyümeyi desteklemektedir. Birçok ülke istihdam oluşturmakta zorlanırken Türkiye’de Mart 2009’dan bu yana 4,7 milyon kişiye ilave istihdam sağladık. Oysa aynı dönemde Avro Bölgesi’nde 2,2 milyon istihdam kaybı yaşanmıştır. 11 11
  • 21. Grafik 9: İstihdam TÜRKİYE 4,7 ABD Almanya Rusya (Mart 2009-2013*, milyon kişi) Brezilya Macaristan Belçika Fransa Çek Cumhuriyeti Slovenya Slovakya Danimarka İrlanda Polonya Portekiz Japonya İtalya Yunanistan Avro Bölgesi İspanya -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 Kaynak: Eurostat, OECD, TÜİK * Ülkelerin son açıklanan verileri kullanılmıştır. Türkiye 2009-13 döneminde ortalama yıllık yüzde 4,8 olan istihdam artış oranıyla IMF’de istihdam verisi açıklanan 35 ülke arasında birinci sırada yer almaktadır. Ayrıca bu yıl ve gelecek yıl OECD'de en fazla istihdam artışı görülecek 3’üncü ülke olacaktır.2 Güçlü istihdam artışına rağmen mevsimsellikten arındırılmış işsizlik oranı 2012 yıl sonuna göre 0,9 puan yükselerek Ağustos 2013’te yüzde 10,1 olarak gerçekleşmiştir. İşsizlik oranındaki tedrici artışın temel nedeni işgücüne katılımın yükselmesidir. Nitekim işgücüne katılım oranı yüzde 50,9 ile serinin başladığı 2005 yılından bu yana gözlemlenen en yüksek seviyelere ulaşmıştır. Bu çerçevede yıl sonunda işsizlik oranının yüzde 9,5 olarak gerçekleşmesini bekliyoruz. 2 OECD, İstihdam Raporu, Temmuz 2013. 12 12
  • 22. Grafik 10: İşgücü Göstergeleri 16 52 15 51 14 50 13 48 11 (m.a., %) (m.a., %) 49 12 47 10 Kaynak: TÜİK İşsizlik Oranı (Sol Eksen) Mayıs 13 Ocak 13 Eylül 12 Mayıs 12 Ocak 12 Eylül 11 Mayıs 11 Ocak 11 Eylül 10 Mayıs 10 Ocak 10 Eylül 09 Mayıs 09 Ocak 09 45 Eylül 08 8 Mayıs 08 46 Ocak 08 9 İşgücüne Katılım Oranı (Sağ Eksen) Diğer yandan Türkiye Avrupa’nın en büyük sorunu olan genç işsizlikle mücadelede etkin sonuçlar almaktadır. Avro Bölgesi’nde yüzde 24,4 ile rekor seviyelere çıkan genç işsizlik oranı, Türkiye’de Ağustos 2013’te yüzde 19,2 olarak gerçekleşmiştir. Ülkemiz Avro Bölgesi’ndeki en genç nüfusa sahip olmasına rağmen bu oranı 2009 yılından bu yana 6,1 puan indirmeyi başarmıştır. Bu başarıda aktif işgücü politikaları ve sigorta prim desteği gibi uygulamaların yanısıra eğitim yatırımları da etkili olmuştur. 13 13
  • 23. Genç İşsizlik Oranı (15-24 yaş, 2013, %, m.a.) Grafik 11: Avrupa Birliği’nde Genç İşsizlik Almanya Norveç Avusturya İsviçre Hollanda İzlanda Danimarka Malta Estonya Çek Cumhuriyeti Lüksemburg TÜRKİYE Finlandiya İngiltere İsveç Litvanya Romanya Belçika Slovenya Avro Bölgesi Letonya TÜRKİYE 2009 Fransa İrlanda Macaristan Polonya Bulgaristan Slovakya Portekiz İtalya G. Kıbrıs Hırvatistan İspanya Yunanistan 19,2 24,4 25,3 0 10 20 30 40 50 60 Kaynak: Eurostat, TÜİK Ancak uzun vadede işsizlik oranlarını düşük tek hanelere indirmek ve işgücüne katılımı gelişmiş ülkeler seviyesine çıkarmak için işgücü piyasasında esnekliğin ve işgücünün niteliğinin artması şarttır. Türkiye işgücü piyasası esneklik göstergeleri açısından OECD ülkeleri arasında en son sıradadır. Türkiye’de haftalık 48,9 saat olan ortalama çalışma süresi diğer OECD ülkeleri ortalamasının yaklaşık 11 saat üzerindedir. Ülkemizde çalışma süresi OECD ortalamasına denk olsaydı milyonlarca ilave istihdamın önü açılırdı. 14 14
  • 24. Grafik 12: Haftalık Ortalama Çalışma Süresi 50 48,9 48 46 44 (2011, saat) 42 40 Türkiye hariç OECD Ort.: 38,1 38 36 34 32 Hollanda Norveç Danimarka İsviçre İrlanda Almanya Avustralya İsveç İngiltere Belçika Finlandiya Lüksemburg İtalya Yeni Zelanda Fransa Avusturya İspanya Estonya Şili Kanada Portekiz Macaristan İzlanda Slovenya Polonya İsrail Slovakya Yunanistan Çek Cumhuriyeti Kore Meksika TÜRKİYE 30 Kaynak: OECD Ülkemizde vasıflı işgücünün kısıtlı olması işgücü piyasalarında arztalep uyumsuzluğuna ve işsizlik oranının yapısal olarak yüksek seyretmesine sebep olmaktadır. Türkiye’de 25 yaş üstü nüfusun yani işgücünün yüzde 84’ünün ortalama eğitim süresi 6,5 yıldır. Bu bakımdan Türkiye en az nitelikli işgücüne sahip OECD ülkesidir. Zorunlu eğitim süresini 8 yıldan 12 yıla çıkardık. Böylece Türkiye hariç OECD ülkelerinde ortalama 11,3 yıl olan eğitim süresini uzun vadede yakalayacağız. 15 15
  • 25. Grafik 13: Ortalama Eğitim Süresi 14 13 12 Türkiye hariç OECD Ort.: 11,3 (2012, yıl) 11 10 9 8 7 6,5 Portekiz TÜRKİYE Meksika Şili İngiltere Polonya İtalya Lüksemburg Yunanistan İspanya Finlandiya Fransa İzlanda Avusturya İsviçre Belçika Slovakya Danimarka Kore Hollanda Japonya İsveç İrlanda Slovenya İsrail Macaristan Estonya Almanya Avustralya Kanada Çek Cumh. Yeni Zelanda ABD Norveç 6 Kaynak: UNDP Ayrıca ülkemizde kadınların işgücüne katılım oranı da düşüktür. Her ne kadar kadının işgücüne katılımı 2004’ten bu yana 8 puan yükselerek Ağustos 2013’te yüzde 31,3’e çıkmış olsa da bu oran OECD ortalamasının neredeyse yarısı kadardır. Uzun vadede eğitim ve esnek çalışma modellerinin yardımıyla kadınların işgücüne katılımını gelişmiş ülkeler seviyesine çıkarmayı hedefliyoruz. İşsizliğin azaltılması amacıyla aktif işgücü politikalarını artırarak uygulamaya devam ediyoruz. 2007 yılında bu programlardan yararlanan kişi sayısı yaklaşık 23 bin iken 2012 yılında yaklaşık 465 bine yükselmiştir. 16 16
  • 26. Grafik 14: Aktif İşgücü Programları 500 465 450 Yararlanan Kişi Sayısı (Bin Kişi) 400 350 300 250 250 214 212 2009 2010 200 150 100 50 23 32 0 2007 2008 2011 2012 Kaynak: İŞKUR Önümüzdeki dönemde aktif işgücü politikalarını daha da etkin bir şekilde kullanacağız. İşgücü piyasasındaki yapısal sorunların çözülmesine yönelik “Ulusal İstihdam Stratejisi”ni taraflarla uzlaşma sağlayarak uygulamaya koymayı ümit ediyoruz.  Enflasyon azalış trendinde Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde enflasyonda kalıcı iyileşmeler elde ettik. On yıllarca yüksek çift hanelerde, zaman zaman üçlü hanelerde seyreden enflasyon oranını tek haneli rakamlara indirdik. 2012 yılında enflasyon yüzde 6,2 ile son 44 yılın en düşük seviyesinde gerçekleşti. İşlenmemiş gıda ve tütün ürünleri fiyatlarındaki artış ile Türk Lirasındaki değer kaybı nedeniyle yüksek seyreden enflasyon Temmuz ayından itibaren düşüş eğilimine girerek 2013 yılı 17 17
  • 27. Kasım ayında yüzde 7,3 olarak gerçekleşti. Sıkı para politikası ve makro ihtiyati tedbirlerin etkisiyle enflasyonun yıl sonunda yüzde 6,8’e, önümüzdeki yıl ise yüzde 5,3’e gerileyeceğini tahmin ediyoruz. Amacımız orta ve uzun vadede ürün ve hizmet piyasalarında rekabet ortamını daha da iyileştirerek enflasyonu düşük tek hanelerde istikrara kavuşturmaktır. Bu çerçevede maliye politikaları ile para politikasının uyumlu olmasına ve koordinasyonuna önem vermeye devam edeceğiz Grafik 15: Enflasyon 125,5 140 99,1 107,2 120 100 TÜFE (Yıllık, %) 80 60 40 6,8 5,3 5,0 5,0 2014 2015 2016 6,2 2013 2012 20 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1999 1998 1997 1996 1995 1994 1993 1992 1991 1990 1989 1988 1987 1986 1985 1984 1983 1982 1981 1980 0 Kaynak: TÜİK, OVP (2014-16)  Mali dengeler en güçlü yanımız Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde uyguladığımız ihtiyatlı maliye politikaları sayesinde genel devlet bütçe açığının GSYH’ye oranını son 11 yılda yaklaşık 10 puan azaltarak 2013 yılında yüzde 1’e indirmiş 18 18
  • 28. olacağız. Böylelikle 2013 yılında ülkemizde bütçe açığının GSYH’ye oranı OECD ülkeleri için öngörülen yüzde 4,8’lik açığın yaklaşık beşte biri, Maastricht Kriterinin ise üçte biri kadar olacaktır. Genel devlet bütçe açığının GSYH’ye oranını 2016 yılında yüzde 0,5’e indirmeyi hedefliyoruz. AB tanımlı borç stokunun GSYH’ye oranını ise son 11 yılda yaklaşık 40 puan düşürdük. 2013 yılı için yüzde 35 olarak öngördüğümüz bu oran, OECD ortalamasının üçte birinden az, Maastricht Kriterinin ise neredeyse yarısı kadardır. Bu oranı 2016 yılında yüzde 30’a indirmeyi hedefliyoruz. Grafik 16: Genel Devlet Bütçe Açığı ve Borç Stoku 75 70 65 74,0 12 10 10,8 8 60 (%) 6 50 (%) 55 OVP (2014-16) 4 45 40 2 1,0 35 0,5 35,0 30 0 30,0 25 -2 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Borç Stoku/GSYH (Sol eksen) 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Bütçe Açığı/GSYH (Sağ Eksen) Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı Benzer şekilde kamu net borç stokunun GSYH’ye oranını da son 11 yılda 47 puan azaltarak 2013 yılında yüzde 15’e düşürmüş olacağız. 2002 yılında yüzde 25,2 olan kamu net dış borç stokunun GSYH’ye oranı ise 2013 yılının ikinci çeyreğinde eksi yüzde 3,9 olmuştur. Böylece 19 19
  • 29. Türkiye Cumhuriyeti uluslararası piyasalardan alacaklı konuma gelmiştir. Grafik 1: Kamu Net Dış Borç Stoku 17: Kamu Net Dış Borç Stoku 100 25,2 100 25,2 30 30 60 60 20 20 40 40 15 15 20 20 10 10 0 0 5 5 -20 -20 0 0 -40 -40 Kamu Net Dış Borç Stoku (Sol Eksen Eksen) Kamu Net Dış Borç Stoku (Sol Eksen Eksen) 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 -60 -60 -5 -5 -3,9 -3,9 2013 Ç2 ₺) (Milyar ″ ) 25 25 (%) 80 80 -10 -10 Kamu Net Dış Borç Stoku/GSYH (Sağ Eksen) Kamu Net Dış Borç Stoku/GSYH (Sağ Eksen) Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Kaynak: Hazine Müsteşarlığı AK Parti Hükümetleri öncesinde hem borcun faizi hem de faiz giderlerinin vergi gelirleri içindeki payı çok yüksekti. 2002 yılında reel faiz oranları yüzde 25,4, faiz giderlerinin vergi gelirlerine oranı ise yüzde 85,7 seviyesindeydi. Siyasi istikrar, mali disiplin, yapısal reformlar ve fiyat istikrarı sayesinde reel faiz son beş yıldır düşük tek hanelerde seyretmektedir. 20 20
  • 30. Grafik 18: Reel Faiz ve Faiz Giderleri 50 85 40 75 35 (%) 30 65 55 25,4 25 45 20 35 15 10 15,5 25 15 5 0,7 0 -5 (%) 45 95 85,7 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 İç Borç Stokunun Reel Faizi (Sol Eksen) 2009 2010 2011 2012 2013 5 -5 Faiz Giderleri/Vergi Gelirleri (Sağ Eksen) Kaynak: Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı * İç borç stokunun reel faizinin 2013 yılı Ekim ayı verisidir. Mali disiplin sayesinde elde ettiğimiz kazanımlar ülkemize dış şoklara karşı önemli bir manevra alanı sağlamaktadır. Diğer yandan bu kazanımlar kamu tasarruflarını artırarak cari açığın azaltılmasına katkı yapmakta ve para politikasının elini güçlendirmektedir.  Cari açık yüksek ama yönetilebilir seviyede Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından biri cari açıktır. Makro finansal istikrarı korumak için cari açığı kontrol edilebilir seviyelerde tutmamız şarttır. Cari açık Eylül 2013’te 12 aylık bazda 59,1 milyar dolar, net altın ihracatı hariç ise 51,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Cari açık 2012 yıl sonuna göre 10,6 milyar dolar artarken aynı dönemde net altın ihracatı hariç 2,4 milyar dolar azalmıştır. Yani iç talep eksenli 21 21
  • 31. büyümeye rağmen bu yıl cari açıkta kayda değer bir bozulma olmamıştır. Grafik 19: Cari İşlemler Dengesi 40 (12 Aylık Kümülatif, Milyar $) 20 0 -20 -40 -60 Ocak 02 Mayıs 02 Eylül 02 Ocak 03 Mayıs 03 Eylül 03 Ocak 04 Mayıs 04 Eylül 04 Ocak 05 Mayıs 05 Eylül 05 Ocak 06 Mayıs 06 Eylül 06 Ocak 07 Mayıs 07 Eylül 07 Ocak 08 Mayıs 08 Eylül 08 Ocak 09 Mayıs 09 Eylül 09 Ocak 10 Mayıs 10 Eylül 10 Ocak 11 Mayıs 11 Eylül 11 Ocak 12 Mayıs 12 Eylül 12 Ocak 13 Mayıs 13 Eylül 13 -80 Cari Denge Enerji İthalatı Hariç Cari Denge Altın Hariç Cari Denge Kaynak: TCMB, TÜİK Ayrıca;  Küresel ekonomideki zayıf büyüme  En büyük ticaret ortağımız olan AB’deki resesyon  Ortadoğu’da yaşanan jeopolitik gerginlikler  Yüksek seyreden petrol fiyatları cari açığı olması gerekenden daha yüksek bir seviyeye çıkarmıştır. Orta vadede küresel ekonominin daha hızlı büyümesi ve komşu ülkelerin siyasi istikrara kavuşması dış ticaret dengelerimizi olumlu yönde etkileyecektir. 22 22
  • 32. Bu çerçevede 2012 yılında yüzde 6,1 olan cari açığın GSYH’ye oranının bu yıl yüzde 7,1’e yükseleceğini, 2014 yılında ise yüzde 6,4’e ineceğini tahmin ediyoruz. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Küresel kriz sonrası dönemde en büyük ticaret ortağımız olan AB’deki zayıf iç talep ihracatı olumsuz yönde etkilemiştir. Ancak bu etki, ürün ve pazar çeşitlendirmesi çalışmalarımız sayesinde sınırlı olmuştur. 2002 yılında toplam ihracatımızın yüzde 56,7’si AB’ye yapılırken 2013’ün ilk on ayında bu oran yüzde 41,4 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık Ortadoğu ve Afrika’ya yaptığımız ihracatın payı yüzde 12,1’den yüzde 27,4’e yükselmiştir. 2002 yılında 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptığımız ülke sayısı 8 iken bu rakam 2012 yılında 34’e yükselmiştir. Benzer şekilde, 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptığımız ürün sayısı da aynı dönemde 9’dan 30’a yükselmiştir. 23 23
  • 33. Grafik 20: İhracatta Ürün ve Pazar Çeşitlendirmesi 40 34 35 30 30 25 20 15 9 10 8 5 0 2002 2012 1 Milyar $ üzerinde ihracat yapılan ürün sayısı Kaynak: TÜİK 1 Milyar $ üzerinde ihracat yapılan ülke sayısı Pazar ve ürün çeşitlendirmesinin yanısıra uygulamakta olduğumuz dalgalı döviz kuru rejimi de ekonomimizi dış şoklara karşı dayanıklı kılmaktadır. Yüksek cari açığa rağmen Türk Lirasındaki oynaklığın gelişmekte olan ülkelere kıyasla düşük seyretmesi bunu teyit etmektedir. Döviz rezervlerimiz ise son 11 yılda 107 milyar dolarlık birikimle 29 Kasım 2013 tarihi yükselmiştir. 24 24 itibarıyla 134,6 milyar dolara
  • 34. Grafik 21: Esnek Döviz Kuru 80 70 Kur Oynaklığı (%) 60 50 40 30 20 10 GOÜ Eylül 13 Mayıs 13 Ocak 13 Eylül 12 Mayıs 12 Ocak 12 Eylül 11 Mayıs 11 Ocak 11 Eylül 10 Mayıs 10 Ocak 10 Eylül 09 Mayıs 09 Ocak 09 Eylül 08 Mayıs 08 Ocak 08 0 Türkiye Kaynak: Bloomberg Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye’nin sağlam kamu mali dengeleri, sağlıklı bankacılık sektörü, güçlü hanehalkı bilançosu ile aldığımız makro ihtiyati tedbirler cari açık kaynaklı risklerin yönetilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. o Bankacılık sektörü sağlam yapısını koruyor Bankacılık sektörü aktif kalitesi, özkaynak yeterliliği ve karlılığı bakımından güçlü ve sağlıklı yapısını korumaktadır. Sermaye yeterlilik oranı yasal sınır olan yüzde 8’in neredeyse 2 katıdır. Takipteki kredilerin toplam krediler içindeki payı ise yüzde 2,8 ile oldukça düşüktür. Ayrıca banka kredileri mevduatla dengelenmekte bankaların büyük ölçekli açık pozisyonları bulunmamaktadır. 25 25 ve
  • 35. Grafik 22: Bankacılık Sektörü 25 Sermaye Yeterlilik Oranı (%) 20 15 Hedef oran: %12 10 Yasal sınır: %8 5 Eylül 13 Mayıs 13 Ocak 13 Eylül 12 Mayıs 12 Ocak 12 Eylül 11 Mayıs 11 Ocak 11 Eylül 10 Mayıs 10 Ocak 10 Eylül 09 Mayıs 09 Ocak 09 Eylül 08 Mayıs 08 Ocak 08 0 Kaynak: BDDK o Hanehalkı borcu nispeten düşük seviyelerde Son yıllarda düşük faiz ve krediye erişimin kolaylaşması ile birlikte hanehalkı borçluluk oranlarında hızlı bir artış yaşanmıştır. Ancak Türkiye’de hanehalkı borcunun GSYH’ye oranı yüzde 23 ile Avro Bölgesi ortalaması olan yüzde 65’in yaklaşık üçte biri düzeyindedir. Ayrıca hanehalkının faiz riski sınırlıdır, kur riski ise bulunmamaktadır. Son düzenlemelerle de kredi kartı kullanımı ve aşırı tüketime yönelik sınırlamalar getirdik. 26 26
  • 36. Grafik 23: Hanehalkı Yükümlülükleri o Reel sektör borcu makul bir düzeyde Yatırımlardaki artışa paralel olarak reel sektörün brüt dış borcu da artmıştır.3 Ancak bu artış ekonomik büyümeye paralel gerçekleşmiştir. 2002 yılında reel sektör dış borcunun GSYH’ye oranı yüzde 13,4 iken 2013 yılının ikinci çeyreği itibarıyla yüzde 14,7 olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca reel sektörün 93 milyar dolarlık döviz varlığı dikkate alındığında bu oran yönetilebilir düzeydedir. Yurt dışından sağlanan kredilerin yaklaşık yüzde 60’ı orta ve uzun vadelidir. Kısa vadeli dış borçların yüzde 88’i ise kolaylıkla çevrilebilir ticari kredi niteliğindedir. 3 2002’den bu yana özel sektör yatırımları reel bazda yüzde 153,5 artmıştır. Oysa 1992-2002 döneminde yatırımlar yüzde 4,6 azalmış idi. 27 27
  • 37. o Makro ihtiyati politika uygulamalarına devam Hükümetlerimiz döneminde kapsamlı makro ihtiyati tedbirleri uygulamaya koyduk. Bu çerçevede, bankacılık sektöründe 2004 yılından beri stres testlerini uyguluyoruz. 2006 yılından bu yana hedef sermaye yeterlilik oranını yüzde 12’de tutuyoruz. 2008 yılından bu yana bankaların kar dağıtımı BDDK tarafından takip ediliyor ve gerektiğinde sınırlanıyor. Bu sayede bilançolarda yedek akçe oluşumu ile sektörün güçlü özkaynak yapısı korunmuştur. Ayrıca bankaların tüketici kredileri için ayırdığı karşılık oranını artırdık ve konut kredilerinde kredinin gayrimenkulün değerine oranını yüzde 75 olarak belirledik.  Cari açığa yapısal çözümler Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Daha önceki bütçe konuşmalarımda da ifade ettiğim gibi konjonktürel etkilerin yanı sıra cari açığın yapısal boyutu da önemlidir. Bu çerçevede Hükümetimiz cari açığın orta ve uzun vadede azaltılması için gerekli tedbirleri almaktadır. Bu bağlamda;  Tasarruf oranlarının artırılması  Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması  Katma değer zincirinde yukarı çıkılması temel önceliklerimizdir. o Tasarruf oranlarının artırılması Ülkemizde toplam tasarrufların GSYH’ye oranı yüzde 12,6 ile hem gelişmekte olan ülkelerdeki ortalama yüzde 33,5’e hem de yüzde 19,6 28 28
  • 38. olan yatırımların GSYH’ye oranına göre oldukça düşüktür. Bu durum kamudan çok özel sektör yatırım-tasarruf açığından kaynaklanmaktadır. Grafik 24: Yatırım-Tasarruf Dengesi 24 22 (%) 20 18 16 14 12 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Son 11 yıldır sürdürdüğümüz mali disiplin sayesinde kamu tasarruflarında önemli oranda artış sağladık. 2002 yılında eksi yüzde 4,8 olan kamu tasarruflarının GSYH içindeki payının 2013 yılında yüzde 2,9’a ulaşacağını tahmin ediyoruz. Bu da yaklaşık 8 puanlık bir iyileşmeye tekabül etmektedir. 29 29
  • 39. Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları, Sayfa 30 Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları Grafik 25: Kamu Tasarruf Oranları 2002 2013 3 Kamu Tasarrufları/GSYH (%) 2,9 1 -1 -3 -4,8 -5 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Özel sektör tasarruflarının GSYH’ye oranının ise 2002 Özel sektör tasarruflarının GSYH’ye oranının ise 2002 yüzde 23,4’ten 2013 yılında yüzde 9,7’ye gerileyeceği yüzde 23,4’ten 2013 yılında yüzde 9,7’ye gerileyeceği edilmektedir. Bu azalışta; edilmektedir. Bu azalışta; yılında yılında tahmin tahmin  Makroekonomik istikrar ve finansal derinleşme sayesinde krediye  Makroekonomik istikrar ve finansal derinleşme sayesinde krediye erişimin kolaylaşması ve kredi faiz oranlarının azalması erişimin kolaylaşması ve kredi faiz oranlarının azalması  Siyasi istikrarla birlikte öngörülebilirliğin, yatırım ve tüketimin  Siyasi istikrarla birlikte öngörülebilirliğin, yatırım ve tüketimin artması artması  Demografik trendlerdeki değişim ile kentleşmenin getirdiği  Demografik trendlerdeki değişim ile kentleşmenin getirdiği ihtiyaçlar ihtiyaçlar etkili olmuştur. etkili olmuştur. Özel sektör tasarruflarının artması için Özel sektör tasarruflarının artması için işgücünün verimliliğinin artması, ülkemizin işgücünün verimliliğinin artması, ülkemizin zincirinde yukarılara çıkması gerekmektedir. zincirinde yukarılara çıkması gerekmektedir. 30 30 istihdam oranının ve istihdam oranının ve küresel katma değer küresel katma değer Bu amaçla aktif işgücü politikaları ile istihdamı destekliyoruz, Bu amaçla aktif işgücü politikaları ile istihdamı destekliyoruz, 30
  • 40. eğitime yaptığımız yatırım ile işgücünün niteliğini yükseltiyoruz. Altyapı yatırımları ve yapısal reformlar sayesinde verimliliği artırıyoruz. Ayrıca bireysel emeklilik sistemini daha çok destekleyerek özel sektör tasarruflarının artmasına katkı sağlıyoruz. o Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Enerjide dışa bağımlılık cari açığın temel unsurlarından biridir. Türkiye birincil enerji kaynakları bakımından yüzde 72 oranında dışa bağımlıdır. Enerji ithalatı cari işlemler açığındaki en önemli kalemdir. Eylül ayında 12 aylık enerji ithalatı 56,9 milyar dolar ile cari açığın neredeyse tamamına denk gelmektedir. Grafik 26: Enerji İthalatı 70 60 (12 Aylık Kümülatif, Milyar $) 50 40 30 20 10 0 -10 -20 Ocak 02 Mayıs 02 Eylül 02 Ocak 03 Mayıs 03 Eylül 03 Ocak 04 Mayıs 04 Eylül 04 Ocak 05 Mayıs 05 Eylül 05 Ocak 06 Mayıs 06 Eylül 06 Ocak 07 Mayıs 07 Eylül 07 Ocak 08 Mayıs 08 Eylül 08 Ocak 09 Mayıs 09 Eylül 09 Ocak 10 Mayıs 10 Eylül 10 Ocak 11 Mayıs 11 Eylül 11 Ocak 12 Mayıs 12 Eylül 12 Ocak 13 Mayıs 13 Eylül 13 -30 Enerji ithalatı Enerji ithalatı hariç cari denge Kaynak: TCMB, TÜİK Hükümetlerimiz döneminde enerjide dışa bağımlılığımızı azaltmak amacıyla yerli, yenilenebilir ve aynı zamanda çevre dostu enerjiler üzerinde çalışıyor, yatırımlarımızı bu yönde geliştiriyoruz. Bu yöndeki 31 31
  • 41. özel sektör yatırımlarını teşvik ediyoruz. 2012 yıl sonu itibarıyla toplam elektrik enerjisi kurulu gücümüzün yüzde 38,9’u yenilenebilir enerji kaynaklarından, özellikle HES’lerden oluşmaktadır. Orta vadede inşa halindeki santrallerin devreye girmesiyle ülkemizde yenilenebilir enerjinin toplam kurulu güç içindeki payının yüzde 46,4’e çıkacağı öngörülmektedir. Yenilenebilir enerji kaynakları içinde rüzgar enerjisi kurulu gücü 2002 yılında 18,9 MW ile neredeyse yok denecek bir düzeydeyken 2013 yılı Ekim ayı itibarıyla 2.689 MW’a ulaşmıştır. Türkiye rüzgar enerjisi kurulu gücü bakımından Avrupa’da 11’inci sırada yer almıştır. Yine bu çerçevede 2007 yılından itibaren 38 yeni jeotermal sahası keşfedilmiştir. Tablo 1: Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü MW Kurulu Gücümüz (2012) Kurulu Gücümüzde Yenilenebilir Enerji (2012) İnşa Halindeki Santraller İnşa Halindeki Santrallerdeki Yenilenebilir Enerji 57.059 22.190 21.323 14.210 Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Öte yandan 2002 yılında 8,3 milyar ton olarak tespit edilen linyit rezervlerini 2013 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla 14 milyar tona çıkardık. Ülkemizin kömür kaynaklarını daha etkin kullanarak dışa bağımlılığı azaltıyoruz. toplamda Nitekim 2.844 MW özel sektöre kurulu devredilen gücünde termik kömür sahalarına santral kurulması planlanmaktadır. Ayrıca Afşin-Elbistan linyit havzasında 7.000 MW’lık termik santral yapımına ilişkin fizibilite çalışmaları sürdürülmektedir. 32 32
  • 42. Diğer taraftan nükleer santrallerin yapım süreci devam etmektedir. Bu çabalar sonucunda orta ve uzun vadede Türkiye’nin enerjide dışa bağımlılığı önemli ölçüde azalacaktır. o Katma değer zincirinde yukarı çıkılması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Türkiye’yi katma değer zincirinde yukarıya taşıma yolunda önemli adımlar attık. 2002’den 2012’ye;  Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı neredeyse iki katına çıktı.  Patent başvuruları 6 kat artarak 11.599’a ulaştı.  Marka başvuruları üçe katlanarak 111 bini geçti.  Endüstriyel tasarım başvuruları da iki katına çıkarak 41.220’ye ulaştı. Böylece ülkemizde düşük teknoloji yoğun üretim ve ihracat azalırken ortanın üstü teknoloji yoğun üretim ve ihracat arttı. 33 33
  • 43. Grafik 27: Üretim ve İhracatın Teknoloji Yoğunluğu 45 39,1 40 35 33,2 31,4 33,5 31,5 (2012, %) 30 24,1 25 20 15 10 3,5 5 3,7 0 Yüksek teknoloji Ortanın üstü teknoloji Üretim Ortanın altı teknoloji Düşük teknoloji İhracat Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Ancak geldiğimiz seviyeyi yeterli bulmuyoruz. Türkiye’de üretim ve ihracatın sadece üçte biri yüksek ve orta üstü teknolojiden oluşmaktadır. Bilimsel, Türkiye’nin teknolojik katma değer ve tasarım zincirinde çalışmalarının yukarılara ticarileşmesi çıkmasına katkı sağlayacaktır. Nitekim 2012 yılında yaptığımız ihracatın kilogramı 1,58 dolar iken 2004 yılında Hükümetimizin uygulamaya koyduğu Turquality kapsamındaki markalarla yapılan ihracatımızın ortalama kilogramı 3,28 dolardır. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde uygulanan yapısal reformlar ve sağlıklı makroekonomik politikalar sayesinde son 11 yılda büyük başarılara imza attık. 1923-2002 döneminde ortalama yüzde 4,5 büyüyen ekonomimiz AK Parti Hükümetleri döneminde, son 60 yılın en 34 34
  • 44. büyük küresel krizine rağmen ortalama yüzde 5,1 büyüdü. İlave 0,6 puanlık büyüme azımsanacak bir rakam değildir. Zira 1923 yılından bu yana yılda ortalama yüzde 5,1 büyümüş olsaydık 2013 yılında GSYH 1,3 trilyon dolara, kişi başına GSYH ise 16.970 dolara ulaşmış olabilirdi. Hükümetlerimiz döneminde kişi başına GSYH reel bazda 1,4, satın alma gücü paritesine göre 2,1 kat, dolar bazlı nominal olarak ise 3 kat artış göstermiştir. Grafik 28: Kişi Başı Gelir Artışı Böylece Türkiye gelişmiş ülkelerle arayı hızla kapatmaya başlamıştır. 2002 yılında kişi başına GSYH AB’nin yüzde 37’si, ABD’nin ise yüzde 22,7’si kadar iken 2013 yılında bu oranların sırasıyla yüzde 58,6’ya ve yüzde 35,5’e yükselmesi beklenmektedir. Grafik 29: Gelişmiş Ülkelerle Olan Gelir Makası 65 Türkiye/ABD 55 Kişi Başına GSYH (SAGP, %) 60 Türkiye/Avrupa Birliği 58,6 50 45 40 37,0 35,5 35 30 25 22,7 20 2002 2013 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, IMF 35 35
  • 45. Uluslararası göstergeler, uzun vadeli sürdürülebilir büyüme açısından, rekabet gücümüzün, yatırım ortamının ve kurumsal altyapının iyileştiğini göstermektedir. Dünya Ekonomik Forumunun yaptığı Küresel Rekabet Gücü Endeksinde Türkiye, 2005 yılında 117 ülke arasında 71’inci sıradaydı. 2013 yılında ise 148 ülke arasında 44’üncü sıraya yükseldi. Yani sekiz yılda tam 27 basamak atladık. Grafik 30: Kurumsal Altyapı Aynı şekilde Uluslararası Yolsuzluk Algı Endeksinde önemli bir mesafe kat ettik. 2002 yılında 102 ülke arasında 65’inci sırada yer alan Türkiye, 2013 yılında 177 ülke arasında 53’üncü sıraya yükselmiştir. Dünya Bankasının İş Yapma Kolaylığı Endeksinde ise 2006 yılında 175 ülke arasında 84’üncü sırada yer alan Türkiye, 2013 yılında 189 ülke arasında 69’uncu sıraya çıkmıştır. 36 36
  • 46. 1980-2002 döneminde ülkemize yönelik doğrudan yatırım girişi 14,8 milyar dolar iken sağladığımız istikrar ve güven ortamı ile bu rakam 2003’ten bu yana 132 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Grafik 31: Doğrudan Yatırım Girişleri 132,0 135 120 105 (Milyar, $) 90 75 60 45 30 14,8 15 0 1980-2002 2003-2013 Eylül Kaynak: TCMB Bütün bu gelişmeler verimliliği ve inovasyonu Türkiye’nin uzun vadeli büyümesini olumlu etkileyecektir. 37 37 artıracak,
  • 47. II. 2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUN TASARISI Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Şimdi de sizlere 2012 Yılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanun Tasarısı hakkında bilgi vermek istiyorum. 2012 yılında;  Bütçe Giderleri 361,9 milyar TL  Bütçe Gelirleri 332,5 milyar TL  Bütçe Açığı 29,4 milyar TL  Faiz Dışı Fazla 19,0 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. GSYH’ye oran olarak ise;  Bütçe Giderleri yüzde 25,6  Bütçe Gelirleri yüzde 23,5  Bütçe Açığı yüzde 2,1  Faiz Dışı Fazla yüzde 1,3 olarak gerçekleşmiştir. 38 38
  • 48. 2012 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORLARI Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Konuşmamın bu bölümünde Sayıştay tarafından Yüce Meclise sunulan denetim raporları hakkında değerlendirmelerde bulunmak istiyorum. Öncelikle Sayıştay denetimine ve bu denetim sonucu hazırlanan raporlara büyük önem verdiğimizi belirtmek isterim. Sayıştay denetiminin kamu idarelerinin faaliyetlerine değer kattığı şüphesizdir. Kamuya ait kaynakların yönetiminde saydamlığı ve hesap verilebilirliği artırmak üzere, Hükümetlerimiz döneminde yeni kamu mali yönetim anlayışımıza paralel olarak, dış denetimin kapsamını genişleten Sayıştay Kanununu çıkardık. Sayıştay Kanununun çıkarılmasından sonra bu yıl ilk defa Sayıştay tarafından kamu idareleri nezdinde yapılan denetimlere ilişkin raporlar Meclise sunuldu. Bu kapsamda her yıl Kesin Hesap Kanun Tasarısıyla birlikte Meclise sunulan Genel Uygunluk Bildiriminin yanında Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu, Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, Mali İstatistikleri Değerlendirme Raporu ve denetime alınan her bir kamu idaresi bazında düzenlenen Denetim Raporları Meclise sunulmuştur. Hesap verme sorumluluğu çerçevesinde 2012 yılında her türlü defter, belge ve tabloları Sayıştaya sunduk. Aynı zamanda sunduğumuz tabloların dayanağı olan mali işlemlere ilişkin yaklaşık 25 milyon yevmiye kaydını da elektronik ortamda Sayıştayla paylaştık. Ayrıca, 39 39
  • 49. mali işlemlere ait tüm harcama belgelerini muhasebe birimlerinde denetime hazır bulundurduk. Sayıştay da bu defter, belge, tablo ve verileri kullanarak denetim faaliyetini yürütmüş ve yukarıda saydığım raporları Yüce Meclise sunmuştur. Kamu zararına ilişkin tespitleri içeren raporları ise mevzuat çerçevesinde yargıya intikal ettirecektir. Dolayısıyla Sayıştayın denetim yapamadığı şeklindeki iddialar hiçbir şekilde gerçeği yansıtmamaktadır. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Diğer taraftan Sayıştay tarafından düzenlenen raporlarda “genel bütçeyi oluşturan idareler tarafından bazı mali tabloların Sayıştaya sunulmadığı” yönünde haksız bir eleştiriye de yer verilmiştir. Sayıştay genel bütçe tüzel kişiliğinin bir parçası olan her bir idareyi ayrı bir tüzel kişiliğe sahipmiş ve kendine ait geliri, varlığı, alacak ve borcu varmış gibi değerlendirerek idareler bazında mizan, bilanço ve faaliyet sonuçları tablosu gibi ilave tabloların verilmesini talep etmiştir. Devletin teşkilat yapısına, hazine birliği ilkesine ve genel kabul görmüş uluslararası standartlara aykırı olan söz konusu tablolar, genel bütçeyi oluşturan her bir idare için anlamlı sonuçlar vermese de üretilerek Sayıştaya teslim edilmiştir. Ancak Sayıştay, bu tabloların istediği formatta olmadığı gerekçesiyle denetim görüşü vermekten kaçınmıştır. 40 40
  • 50. Bu soruna kalıcı bir çözüm bulmak üzere Sayıştay ile ortak bir çalışma grubu oluşturduk. Çalışma grubu, genel bütçeli idarelerin yapıları ve mali işlemlerini inceleyerek bir öneri raporu hazırlayacaktır. Raporda yer alan öneriler doğrultusunda yeni bir durum değerlendirmesi yapacağız. Bu amaçla Sayıştay, kamu idaresi hesaplarının Sayıştaya verilmesine ilişkin usul ve esaslarda değişiklik yaparak, üç yıllık bir geçiş dönemi öngörmüştür. Özetle, Sayıştay denetimine esas teşkil etmek üzere her türlü defter, belge, tablo ve verileri Sayıştaya sunduk. Sayıştay da tespitlerini bunların üzerinden yapmış ve raporlarını hazırlamıştır. Bizim açımızdan üretilmesi mümkün ve anlamlı olmayan tablolar gerekçe gösterilerek genel bütçeli idareler için Sayıştayın görüş bildirmekten kaçınması doğru olmamıştır. 41 41
  • 51. III. 2013 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ YIL SONU GERÇEKLEŞME TAHMİNİ Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Konuşmamın bu kısmında sizlere 2013 yıl sonu bütçe gerçekleşme tahminlerine ilişkin bilgi vermek istiyorum. Yıl sonunda;  Bütçe Giderlerinin 406,6 milyar TL  Bütçe Gelirlerinin 387,2 milyar TL  Bütçe Açığının 19,4 milyar TL  Faiz Dışı Fazlanın 31,1 milyar TL tutarında olmasını bekliyoruz. Grafik 32: 2013 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Gerçekleşme Tahmini 42 42
  • 52. Buna göre GSYH’ye oran olarak;  Bütçe Giderleri yüzde 26,1  Bütçe Gelirleri yüzde 24,8  Bütçe Açığı yüzde 1,2  Faiz Dışı Fazla yüzde 2,0 düzeyinde hesaplanmaktadır. Bu verdiğim rakamlar 2013 yılı bütçe performansının oldukça başarılı olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede 2013 yılı bütçe açığının GSYH’ye oranını 2013-15 OVP’de yer alan yüzde 2,2’lik orana göre 1 puan aşağı yönlü revize ettik. OVP’de 34 milyar TL tutarında öngörülen 2013 yılı merkezi yönetim bütçe açığının yaklaşık 14,5 milyar TL daha düşük gerçekleşmesini bekliyoruz. Grafik 33: Merkezi Yönetim Bütçe Açığı 43 43
  • 53. Bütçe dengesindeki iyileşme esas itibarıyla bütçe gelirlerindeki artıştan kaynaklanmaktadır. Zira bütçe giderlerinin OVP’de öngörülen çerçevede gerçekleşmesi beklenirken bütçe gelirlerinde yaklaşık 17 milyar TL tutarında bir artış olacağı öngörülmektedir. Merkezi yönetim bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 85’ini oluşturan vergi gelirlerinin yıl sonu itibarıyla 325 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu tutar Bütçe Kanununda tahmin edilen 318 milyar TL’nin yaklaşık yüzde 2,3 üzerindedir. Vergi gelirlerindeki olumlu performansta iç talepteki toparlanma ile 2012 yılında uygulamaya koyduğumuz tedbirler etkili olmuştur. Vergi dışı gelirlerde de bu yıl başarılı bir performans sergilenmiştir. Zira Bütçe Kanununda 52 milyar TL tutarında tahmin edilen vergi dışı gelirlerin yıl sonu itibarıyla 62 milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Biraz önce de bahsettiğim üzere bütçe giderlerinin bu yıl 406,6 milyar TL ile başlangıç ödeneğine paralel gerçekleşmesini bekliyoruz. 2013 yıl sonunda Bütçe Kanununda öngörülene göre faiz hariç giderlerin yaklaşık 5 milyar TL daha fazla, faiz giderlerinin ise 2,5 milyar TL daha az gerçekleşmesini bekliyoruz. Faiz hariç giderlerdeki sapmanın büyük bir kısmı yatırım harcamalarındaki artıştan kaynaklanmaktadır. Söz konusu harcamalar, büyüme ve istihdamı artırıcı niteliktedir. 44 44
  • 54. Faiz harcamalarındaki maliyetlerinin düşüş beklenilenin ise altında ortalama borçlanma gerçekleşmesinden kaynaklanmaktadır. Bu da Hükümetlerimiz döneminde sürdürdüğümüz mali disiplin politikasının net bir kazanımıdır. 2013 yılı için öngördüğümüz yüzde 1,2’lik bütçe açık oranı, 1985 yılından bu yana elde edilen en iyi 3’üncü bütçe gerçekleşmesi olacaktır. Diğer iki gerçekleşmenin de 2005 ve 2006 yıllarında yani AK Parti Hükümetleri döneminde elde edildiğini dikkatinize sunmak isterim. Grafik 34: Bütçe Açığının Gelişimi (1985-2013) Elde ettiğimiz bu başarılı sonuçlar ülkemize hem sağlam bir duruş hem de mali esneklik kazandırmıştır. 2014 yılında da mali disiplini kararlılıkla sürdüreceğiz. 45 45
  • 55. IV. 2014 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Görüşmekte olduğumuz 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Tasarısı Maliye Bakanlığım döneminin 5’inci, AK Parti Hükümetlerinin ise 12’nci bütçesidir. 2014 Yılı Bütçesi orta vadeli maliye politikamızın temel hedefleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Bu hedeflerimiz;  Yurt içi tasarrufları artırarak, mevcut kaynakları üretken alanlara yönlendirerek ve verimlilik düzeyini yükselterek cari açığı azaltmak  Kamu maliyesinde güçlü duruşu sürdürmek  Büyümeyi ve istihdamı artırmaktır. 2014 Yılı Bütçesinde baz alınan temel büyüklükler şu şekildedir:  GSYH 1 trilyon 719 milyar TL  İthalat (CIF)  İhracat (FOB) 166,5 milyar dolar  Büyüme Oranı yüzde 4,0  Deflatör yüzde 6,0  TÜFE (Yıl Sonu) 46 262,0 milyar dolar yüzde 5,3 46 makro ekonomik
  • 56. Tablo 2: Makroekonomik Göstergeler 2013 Gerç.Tahmini 2014 Program 1.559 1.719 BÜYÜME (%) 3,6 4,0 DEFLATÖR (%) 6,3 6,0 TÜFE (Yıl Sonu %) 6,8 5,3 İTHALAT (CIF) (Milyar $) 251,5 262,0 İHRACAT (FOB) (Milyar $) 153,5 166,5 DIŞ TİCARET DENGESİ (Milyar $) -98,0 -95,5 CARİ DENGE (Milyar $) -58,8 -55,5 GSYH (Milyar ¨) Kaynak: OVP 2014-16 Bu çerçevede 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe büyüklükleri şu şekilde tahmin edilmiştir:  Bütçe Giderleri 436,4 milyar TL  Faiz Hariç Giderler 384,4 milyar TL  Bütçe Gelirleri 403,2 milyar TL  Vergi Gelirleri 348,4 milyar TL  Bütçe Açığı  Faiz Dışı Fazla 47 33,3 milyar TL 18,7 milyar TL 47
  • 57. Grafik 35: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Tasarısı GSYH’ye oran olarak ise;  Bütçe Giderleri yüzde 25,4  Faiz Hariç Giderler yüzde 22,4  Bütçe Gelirleri yüzde 23,5  Vergi Gelirleri yüzde 20,3  Bütçe Açığı yüzde 1,9  Faiz Dışı Fazla yüzde 1,1 düzeyinde gerçekleşmesi hedeflenmiştir. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, 2014 yılı bütçemiz ihtiyatlı gelir tahminlerine dayanmaktadır. Küresel ekonomideki aşağı yönlü riskleri de dikkate alarak 2014 yılı bütçe gelirlerimizin yüzde 4,1, vergi gelirlerinin ise yüzde 7,1 gibi 48 48
  • 58. mütevazi oranlarda artacağını öngördük. Bu oranlar 2014 yılına ilişkin GSYH’deki yüzde 10,2’lik nominal büyüme tahmininin altındadır. Bu çerçevede 2014 Yılı Merkezi Yönetim;  Bütçe Gelirlerinin 403,2 milyar TL  Vergi Gelirlerinin 348,4 milyar TL  Vergi Dışı Gelirlerin 54,8 milyar TL olarak gerçekleşeceğini tahmin ediyoruz. Grafik 36: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri Bazı vergi türlerine ilişkin tahminlerimiz ise şu şekildedir:  Gelir Vergisi  Kurumlar Vergisi 31,1 milyar TL  ÖTV 89,4 milyar TL  Dahilde alınan KDV 39,6 milyar TL  İthalatta alınan KDV 49 70,8 milyar TL 64,8 milyar TL 49
  • 59. Grafik 37: 2014 Yılı Vergi Gelirleri Vergi dışı gelirler arasında yer alan özelleştirme gelirleri için önümüzdeki yıl 6,9 milyar TL öngördük. Bu gelir tahminimiz oldukça muhafazakardır. Zira bugün itibarıyla kesinleşmiş yaklaşık 5 milyar TL’lik özelleştirme gelir taksiti vardır. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, 2014 yılında bütçe giderlerindeki artışın yüzde 7,3 ile nominal GSYH büyümesinin altında gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Bu kapsamda 2014 Yılı Bütçesinde ekonomik sınıflandırmaya göre harcamalar şu şekilde belirlenmiştir:  Personel Giderleri 110,0 milyar TL  SGK Devlet Primi Giderleri 18,9 milyar TL  Mal ve Hizmet Alım Giderleri 37,6 milyar TL  Cari Transferler 50 163,6 milyar TL 50
  • 60.  Sermaye Giderleri 36,7 milyar TL  Sermaye Transferleri 6,5 milyar TL  Borç Verme 7,6 milyar TL  Yedek Ödenek 3,6 milyar TL  Faiz Giderleri 52,0 milyar TL Grafik 38: 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri Bu rakamlardan anlaşılacağı üzere 2014 yılında bütçe harcamalarını kontrol altında tutacağız. Mal ve hizmet alım giderlerini 2013 yıl sonu gerçekleşme tahminimize göre 2014 yılında sadece yüzde 1,9 oranında artırıyoruz. 2014 yılı için öngörülen yüzde 6’lık deflatör ile karşılaştırıldığında mal ve hizmet alım giderleri reel olarak yüzde 4 civarında azalacaktır. Cari harcamaları kontrol altında tutarak eğitim, sağlık ve altyapı gibi öncelikli alanlara daha fazla kaynak ayıracağız. 51 51
  • 61. Bu rakamlar 2014 Yılı Bütçesinin bir seçim bütçesi olmadığını, tam tersine sağlam gelir kaynaklarına dayanan ve giderleri kontrol altında tutan bir bütçe olduğunu göstermektedir. A. 2014 Yılı Bütçesinin Temel Özellikleri Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Bildiğiniz üzere bütçe hakkı modern demokrasilerin temelini oluşturmaktadır. Kamu kaynaklarının nerede kullanıldığını bilmek hem kamuoyunun hem de halkın temsilcisi sıfatı taşıyan siz saygı değer milletvekillerinin en doğal hakkıdır. Şimdi de 2014 Yılı Bütçesinin temel özelliklerini, öncelikli harcama alanlarını ve vatandaşlarımıza neler getirdiğini aktarmak istiyorum.  2014 Yılı Bütçesi faiz değil hizmet bütçesidir Hükümetlerimiz döneminde uygulanan ihtiyatlı maliye politikaları ve elde edilen makroekonomik istikrar sayesinde bütçeden faize aktarılan kaynak sürekli olarak azalmıştır. Faiz giderlerinin GSYH’ye oranı 2002 yılında yüzde 14,8 iken 2014 yılında bu oranın yüzde 3 olacağını öngörüyoruz. Faiz giderlerinin toplam bütçe harcamaları içerisindeki payına baktığımızda, 2002 yılında her 100 TL’lik harcamanın 43,2 TL’si faize giderken 2014 yılında sadece 11,9 TL’sini faiz harcamalarına ayırdık. 52 52
  • 62. Grafik 39: Faiz Giderleri Benzer şekilde 2002 yılında her 100 TL’lik vergi gelirinin 85,7 TL’si faiz ödemelerine giderken 2014 yılında bunun 14,9 TL’ye gerileyeceğini öngörüyoruz. Böylece faiz giderlerinden yaptığımız tasarrufu ülkemizin dört bir yanında ihtiyaç duyulan yatırımlara ve milletimizin hizmetine sunuyoruz.  Birinci önceliğimiz eğitim Eğitime erişimi kolaylaştırmak ve eğitimin kalitesini artırmak için Hükümetlerimiz döneminde bütçeden en büyük payı hep eğitime ayırdık. 2014 Yılı Bütçesinde eğitime ayrılan kaynağı bir önceki yıla göre yüzde 15,4 oranında artırarak 78,5 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Eğitime ayırdığımız kaynaktaki artış oranı deflatörün 2,5 katından fazladır. Böylece 2002 yılına göre bütçeden eğitime ayırdığımız kaynağı nominal olarak yaklaşık 7 katına çıkarıyoruz. Eğitim harcamalarının 53 53
  • 63. bütçe içindeki payını yüzde 9,4’ten yüzde 18’e yükseltiyoruz. Başka bir ifadeyle vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 22,5’ini eğitime harcıyoruz. 2003 yılından bu yana Türkiye genelinde yaklaşık;  400 bin kadrolu öğretmen atadık  205 bin dersliği hizmete sunduk  1,8 milyar adet ücretsiz kitap dağıttık. Hükümetlerimiz döneminde eğitime erişimde büyük başarı sağladık. 2002-03 eğitim-öğretim döneminde okul öncesi için yüzde 11,7 olan brüt okullaşma oranını 2012-13 döneminde yüzde 44’e yükselttik. Aynı dönemde ilköğretim için yüzde 96,5 olan brüt okullaşma oranını yüzde 107,6’ya, ortaöğretim için yüzde 80,8 olan oranı yüzde 96,8’e yükselttik. Yükseköğretim için ise bu oranı yüzde 35,8’den yüzde 92,1’e çıkardık. Grafik 40: Brüt Okullaşma Oranları 54 54
  • 64. Benzer şekilde öğretmen başına düşen öğrenci sayısında da önemli iyileşmeler sağladık. 2002-03 eğitim-öğretim yılında öğretmen başına ilköğretimde 28, ortaöğretimde 18 öğrenci düşmekteydi. 2012-13 eğitim-öğretim yılında ise bu sayıyı ilköğretimde 20’ye, ortaöğretimde 16’ya indirdik. Eğitimde kaliteyi artırmak amacıyla FATİH Projesini uyguluyoruz. Okullarımızı geniş bant internet ve bilişim ekipmanları ile donatıyoruz. 2014 yılında bu Proje için bütçeden 1,4 milyar TL ödenek ayırdık. Ayrıca ilköğretim ve ortaöğretimde öğrencilerin barınma ve yiyecek ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik yardımlarımızın yanısıra ücretsiz kitap dağıtımı ve taşımalı eğitime de devam ediyoruz. 2014 Yılı Bütçesinde bu faaliyetlerimiz için toplam 3,3 milyar TL kaynak tahsis ediyoruz. İlkokul öğrencilerimize süt içme alışkanlığını kazandırmak ve çocuklarımızın sağlıklı gelişimlerini sağlamak amacıyla “Okul Sütü Programı”nı desteklemeye devam ediyoruz. 2013 yılında 6 milyondan fazla öğrencimize yaklaşık 280 milyon adet kutu süt dağıttık. 2014 yılında Okul Sütü Programı için bütçede 196 milyon TL ödenek öngördük. 2014 yılında ilköğretim ve ortaöğretim programlarına devam eden yaklaşık 280 bin öğrenciye burs sağlıyoruz. 2002 yılında ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerine verilen 12,6 TL burs tutarını yaklaşık 11 katına çıkararak 2013 yılında 135,6 TL’ye yükselttik. Nitelikli işgücü açığını azaltmak ve ara eleman ihtiyacını karşılamak amacıyla organize sanayi bölgelerinde açılan özel mesleki ve 55 55
  • 65. teknik eğitim okullarına öğrenci başına 4.500 ila 5.500 TL arasında destek veriyoruz. Öte yandan üniversitelere 2002 yılında toplam 2,5 milyar TL kaynak ayrılmış iken 2014 yılında bu rakamı 16,9 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Bildiğiniz üzere yükseköğretimin birinci öğretim ve açık öğretim programlarında öğrenci harçlarını kaldırdık. Bu uygulamadan yaklaşık 2,6 milyon öğrenci yararlanacak. Harçları kaldırmanın yanısıra 2014 Yılı Bütçesinde yaklaşık 1,3 milyon üniversite öğrencisinin burs ve öğrenim kredisi için 4,1 milyar TL kaynak ayırıyoruz. 2002 yılında yükseköğretim öğrencilerine verilen aylık 45 TL burs ve kredi tutarını 6 kattan fazlasına çıkararak 2013 yılında 280 TL yaptık. Bunların yanısıra devlet yurtlarında kalan üniversite öğrencilerine yiyecek yardımı amacıyla 2014 yılında yaklaşık 447 milyon TL kaynak ayırıyoruz.  En “sağlık”lı bütçe 2014 yılında Sosyal Güvenlik Kurumu ve merkezi yönetim bütçesinden yaklaşık 75 milyar TL ile en büyük ikinci kaynağı sağlık harcamalarına ayırıyoruz. Böylece 2014 yılında sağlık harcamaları için ayrılan kaynağı 2002 yılına göre 5,5 katına çıkarıyoruz. Aile hekimliği uygulamasını 81 ilimize yaygınlaştırarak vatandaşlarımıza kaliteli sağlık hizmeti sunmaya devam ediyoruz. Bu amaçla 2014 Yılı Bütçesinde 4,5 milyar TL kaynak ayırdık. 56 56
  • 66. Hükümetlerimiz döneminde uyguladığımız politikalar ve sağlık hizmetleri için ayırdığımız kaynaklar ile temel sağlık göstergelerinde önemli iyileşmeler sağladık. Erişilebilir, etkin ve kaliteli sağlık hizmetleriyle son 11 yılda bebek ölüm oranı binde 31,5’ten binde 7,4’e düşmüştür. Anne ölüm oranı on binde 6,4’ten on binde 1,5’e inmiştir. Sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı ise 2003 yılında yüzde 39,5 iken 2012 yılında yüzde 74,8’e yükselmiştir.  Kamu altyapı yatırımları ile büyüme potansiyelimizi artırıyoruz AK Parti Hükümetleri döneminde üretken altyapıyı geliştiren, özel sektör yatırımlarını ve istihdamı destekleyen, Türkiye’nin büyüme potansiyelini artıran kamu yatırımlarına öncelik verdik. Bu amaçla kamu yatırım harcamaları için 2014 Yılı Bütçesinde bir önceki yıla göre yüzde 13,1 oranında artışla yaklaşık 44,3 milyar TL ödenek ayırıyoruz. Kamu yatırımları içinde en büyük payı ulaştırma altyapısına aktarmaya devam ediyoruz. Hükümetlerimiz döneminde yaptığımız yatırımlar sayesinde 2002 yılında 6.101 km olan bölünmüş yol ağını 3 kattan fazla artırarak Kasım 2013 itibarıyla 22.845 km’ye ulaştırdık. 57 57
  • 67. Grafik 41: Çok Şeritli Kara Yolu Ağımız BÖLÜNMÜŞ YOL AĞI (01 Ocak 2003) 1.714 Km Otoyol Toplamı 4.387 Km Bölünmüş Devlet ve İl Yolları Toplamı 6.101 Km Toplam BÖLÜNMÜŞ YOL AĞI (1 Kasım 2013) 2.244 Km Otoyol Toplamı 20.601 Km Bölünmüş Devlet ve İl Yolları Toplamı 22.845 Km Toplam Kaynak: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı 1951-2004 döneminde yıllık ortalama sadece 18 km yeni demir yolu yapılmıştı. 2005-12 döneminde ise yıllık ortalama 137 km yeni demir yolu inşa ettik. 2014 Yılı Bütçesinde demir yolu yatırımları için kamulaştırma ödenekleri hariç 7,4 milyar TL kaynak ayırıyoruz. Bu rakam 2002 yılında 230 milyon TL olan ödeneğe göre yaklaşık 32 katlık bir artışı ifade etmektedir. Kent içi ulaşım sorunlarının çözülmesi amacıyla altyapı yatırımlarını destekliyoruz. Ankara ve İstanbul metro inşaatları için Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı bütçesinde, 2013 yılı ödeneğine göre yüzde 36,2 artışla, 1,6 milyar TL ödenek ayırıyoruz. 58 58
  • 68. Grafik 42: Demir Yolu Ağımız EDİRNE ZONGULDAK SAMSUN İSTANBUL TEKİRDAĞ KARS ÇANKIRI AMASYA İZMİT ERZURUM Bandırma BİLECİK ESKİŞEHİR BURSA BALIKESİR ANKARA KIRIKKALE ERZİNCAN SİVAS POLATLI MUŞ AFYON ELAZIĞ MANİSA UŞAK MALATYA NİĞDE AYDIN K.MARAŞ KONYA ISPARTA DENİZLİ VAN KAYSERİ İZMİR BURDUR OSMANİYE DİYARBAKIR GAZİANTEP BATMAN MARDİN KARAMAN MERSİN ADANA 2013 Yılı Sonu 12.730 km. CUMHURİYET ÖNCESİ DEMİRYOLU AĞI 4.136 km CUMHURİYETİN İLK YILLARI (1923-1950) ANAHAT 3.764 km ANAHAT (Ortalama 134 km) 1951’DEN 2003 SONUNA KADAR 945 km ANAHAT (Ortalama 18 km) 2004’ TEN 2013 SONUNA KADAR 1.724 km ANAHAT (Ortalama 172 km) İNŞAATI DEVAM EDEN 2.500 km ANAHAT Kamu-özel işbirlikleri sayesinde de İstanbul’a 3’üncü havaalanı gibi küresel ölçekte büyük projelere imza attık. 1986 yılından bu yana işletme hakkı devirleri hariç tutulduğunda KÖİ modeli kapsamında yapılan 35,1 milyar dolarlık yatırımların 26,5 milyar dolarlık tutarı Hükümetlerimiz döneminde gerçekleşmiştir. Böylece bir yandan kamu kaynaklarından tasarruf ederken diğer yandan özel sektörün finansal ve teknik tecrübesinden faydalanıyoruz. Ayrıca son 11 yılda kamu yatırımlarının ortalama tamamlanma süresini kısalttık. 2002 yılında 8,5 yıl olan kamu yatırım stokunun tamamlanma süresini 2013 yılında 3,7 yıla düşürdük. 59 59
  • 69.  Yatırım ve istihdamı destekliyoruz AK Parti Hükümetleri döneminde özel sektör yatırımlarını destekledik, istihdamı ve büyümeyi destekleyen birçok uygulamayı hayata geçirdik. Bu amaçla 2014 yılında, reel kesime yönelik toplam desteklerimizi bir önceki yıla göre yüzde 16,1 oranında artırarak 11,9 milyar TL’ye yükseltiyoruz. 2014 Yılı Bütçesinde;  İşveren prim teşviki için 8,4 milyar TL  İhracat desteği için 854 milyon TL  Esnaf kredi faiz desteği için 528 milyon TL  Teşvik ödemeleri için 345 milyon TL  KOBİ destekleri için 263 milyon TL kaynak ayırdık.  Çiftçimizi destekliyoruz Çiftçimizi alan ve ürün bazında desteklemeye devam ediyoruz. Bu amaçla 2014 Yılı Bütçesinde toplam 9,7 milyar TL ödenek ayırdık. Ayrıca tarımsal kredi sübvansiyonu, müdahale alımları ve tarımsal KİT’lerin finansmanı için tahsis edilen kaynağı da dikkate aldığımızda bu rakam 13,2 milyar TL’ye ulaşmaktadır. 60 60
  • 70. 2014 yılında dolaylı destekler kapsamında;  Düşük veya sıfır faizli tarımsal kredi sübvansiyonları için 1,5 milyar TL  Müdahale alımı, dahilde işleme rejimi ve ihracat kapsamındaki görev zararının finansmanı amacıyla Toprak Mahsulleri Ofisine yapılacak ödemeler için 734 milyon TL  Bazı ürünlerin ihracatını desteklemek amacıyla Destekleme ve Fiyat İstikrarı Fonu uygulamaları için 570 milyon TL  Tarımsal KİT’lere sermaye desteği için 295 milyon TL  Tarımsal amaçlı kooperatiflere kredi desteği için 191 milyon TL harcama yapmayı planlıyoruz. Genel bütçeden yaptığımız sübvansiyonların da katkısıyla kredi faiz oranları yüzde 0 ila 8,25 arasında uygulanmaktadır. Oysa 2002 yılında tarımsal kredi faiz oranları yüzde 59 ila 69 aralığındaydı. Uluslararası mukayeselere baktığımızda tarımsal desteklere verdiğimiz önem açıkça görülmektedir. OECD tarafından 2013 yılında yayınlanan Tarım Politikalarını İzleme ve Değerlendirme Raporuna göre, Türkiye’de tarımsal desteğin GSYH’ye oranı 2012 yılında yüzde 2,1 olarak hesaplanmıştır. Bu oran ile ülkemiz OECD ülkeleri arasında lider konumundadır. Sağladığımız doğrudan ve dolaylı desteklerle 2002’de 23,7 milyar dolar olan tarımsal GSYH, 2012 yılında 62 milyar dolara ulaşmıştır. Böylece tarımsal büyüklük itibarıyla dünyanın 7’nci, Avrupa’nın ise 1’inci ülkesi olduk. Oysa 2002 yılında tarımsal büyüklük itibarıyla dünyada 11’inci, Avrupa’da ise 4’üncü sıradaydık. 61 61
  • 71.  Çalışan ve emeklimizi gözetiyoruz Hükümetlerimiz döneminde kamu çalışanlarımızı ve emeklilerimizi enflasyona ezdirmedik ve bu kesimin mali haklarında gözle görülür bir iyileşme sağladık.  Aile yardımı ödeneği dahil en düşük memur maaşı 2002 Aralık ayında 392 TL iken 2013 Aralık ayında 1.887 TL’ye çıktı, artış yüzde 381,4 oldu. Tablo 3: En Düşük Memur Maaşıyla Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları Ürün Adı 2002 Aralık Ekmek (Kg) Pirinç (Kg) Makarna (Kg) Dana Eti (Kg) Süt (Litre) Yumurta (Adet) Ayçiçek Yağı (Litre) Toz Şeker (Kg) Zeytin (Kg) Çay (Kg) Domates (Kg) Kuru Fasulye (Kg) Mercimek (Kg) Erkek Takım Elbise (Adet) Erkek Gömlek (Adet) Gerçek Kira Ücreti (Aylık) Elektrik Ücreti (Kw/h) Doğal Gaz (M3) Tüp Ücreti (12 Kg'Lık - Adet) Buzdolabı (Adet) Mazot (Litre) 2013 Kasım 386 180 382 45 304 2.914 136 236 90 56 507 174 304 2,01 11 2,34 2.438 1.047 19 0,44 310 392 En düşük memur maaşı (Aile yardımı dahil - TL) 650 394 798 73 765 5.306 317 564 146 133 921 263 524 6,18 35 3,27 5.263 1.765 28 1,73 423 1.887 Kaynak: TÜİK  Aile yardımı ödeneği dahil ortalama memur maaşı 2002 Aralık ayında 578 TL iken 2013 Aralık ayında 2.190 TL’ye çıktı, artış yüzde 278,9 oldu. 62 62
  • 72.  Net asgari ücret 2002 Aralık ayında 184 TL iken 2013 Aralık ayında 804 TL’ye çıktı, artış yüzde 336,2 oldu. Tablo 4: Net Asgari Ücret ile Satın Alınabilen Bazı Ürün Miktarları Ürün Adı 2002 Aralık Ekmek (Kg) Pirinç (Kg) Makarna (Kg) Dana Eti (Kg) Süt (Litre) Yumurta (Adet) Ayçiçek Yağı (Litre) Toz Şeker (Kg) Zeytin (Kg) Çay (Kg) Domates (Kg) Kuru Fasulye (Kg) Mercimek (Kg) Erkek Takım Elbise (Adet) Erkek Gömlek (Adet) Gerçek Kira Ücreti (Aylık) Elektrik Ücreti (Kw/h) Doğal Gaz (M3) Tüp Ücreti (12 Kg'Lık - Adet) Buzdolabı (Adet) Mazot (Litre) 2013 Kasım 181 85 180 21 143 1.370 64 111 42 26 238 82 143 0,95 5 1,10 1.146 492 8,74 0,21 146 184 Net Asgari Ücret (TL) 277 168 340 31 326 2.260 135 240 62 57 392 112 223 2,63 15 1,39 2.242 752 11,97 0,74 180 804 Kaynak: TÜİK  En düşük memur emekli aylığı 2002 Aralık ayında 377 TL iken 2013 Aralık ayında 1.163 TL’ye çıktı, artış yüzde 208,9 oldu.  En düşük SSK emekli aylığı 2002 Aralık ayında 257 TL iken 2013 Aralık ayında 959 TL’ye çıktı, artış yüzde 273,2 oldu.  En düşük BAĞ-KUR esnaf emekli aylığı 2002 Aralık ayında 149 TL iken 2013 Aralık ayında 778 TL’ye çıktı, artış yüzde 423 oldu.  En düşük BAĞ-KUR çiftçi emekli aylığı 2002 Aralık ayında 66 TL iken 2013 Aralık ayında 580 TL’ye çıktı, artış yüzde 782,1 oldu. 63 63
  • 73.  65 yaş aylığı 2002 Aralık ayında 24 TL iken 2013 Aralık ayında 131 TL’ye çıktı, artış yüzde 433,4 oldu.  Muhtar aylığı 2002 Aralık ayında 97 TL iken 2013 Aralık ayında 457 TL’ye çıktı, artış yüzde 369,6 oldu. 2002 yıl sonundan 2013 Kasım sonuna kadar enflasyonun yüzde 159,1 oranında arttığını göz önünde bulundurursak çalışan ve emekli vatandaşlarımızın gelirlerinde önemli ölçüde reel artışlar yaptığımız açıkça görülmektedir. Bu yıl yapılan toplu sözleşme uyarınca çalışanlarımızın maaş ve ücretlerinde önümüzdeki sene brüt 175 TL seyyanen artış yapacağız. Ayrıca öğretmenlerimizin tazminatlarında da ilave 150 TL artış sağlayacağız. Bu artışlarla birlikte 2014 yılında ortalama memur maaşında aile yardımı ödeneği dahil yüzde 7,8, aile yardımı ödeneği hariç yüzde 8,1 oranında bir artış meydana gelecektir. Geçici personel ücretlerinde ise brüt 350 TL artış yapacak ve geçici personelin aile yardımı ödeneğinden yararlanmasına imkan sağlayacağız. 2013 yılının ikinci yarısında enflasyonun yüzde 3’ü aşması halinde ise aradaki farkı 2014 yılı Ocak ayında maaşlara yansıtacağız. 2014 yılında sosyal güvenlik kurumlarına devlet prim giderleri dahil personel giderleri için toplam 129,6 milyar TL ödenek ayırıyoruz. Bu tutar toplam bütçe harcamalarının yüzde 29,7’sini oluşturmaktadır. 2002 yılında bu oran 18,4 idi. 64 64
  • 74. Grafik 43: Personel Giderlerinin Bütçe İçindeki Payı 29,7 30 27,3 (%, Bütçe Giderleri) 25 23,4 24,1 24,2 24,3 2006 2007 2008 28,0 28,0 24,9 23,5 22,1 20,4 20 18,4 15 2002 2003 2004 2005 2009 2010 2011 2012 2013 GT 2014 PBK Kaynak: Maliye Bakanlığı Not: Sosyal güvenlik devlet primi giderleri dahil. Ayrıca 2014 yılında ek ödemeler dahil emekli aylık ödemelerinin 138,8 milyar TL olacağını öngörmekteyiz.  Sosyal güvenlik sistemini desteklemeyi sürdürüyoruz Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak transferlerin 2014 yılında 2013 yılı gerçekleşme tahminine göre yüzde 7,1 oranında artarak 77,1 milyar TL’ye ulaşması öngörülmektedir. Söz konusu tutarın 21,6 milyar TL’lik kısmı açık finansmanından kaynaklanmaktadır. Açık finansmanı için sosyal güvenlik sistemine yapılan transferlerdeki artış esas itibarıyla 1990’larda emeklilik sisteminde yapılan değişiklikten kaynaklanmaktadır.  Yerel yönetimlere daha çok kaynak aktarıyoruz Yerel hizmetlerin daha kaliteli şekilde sunulabilmesi için 2014 yılında mahalli idarelere yapılan desteği 2013 yılı başlangıç ödeneğine 65 65
  • 75. göre yüzde 12,2 oranında artırarak 42,3 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Bu desteğin 38,8 milyar TL’si vergi gelirlerinden mahalli idarelere ayrılan paylardan oluşacaktır. Bu payları illerin nüfus ve sosyoekonomik gelişmişlik düzeyine göre adil bir şekilde dağıtıyoruz. Ayrıca;  Sokak aydınlatması için 1,2 milyar TL  Köy hizmetleri personeli maaş ve diğer ödemeleri için 973 milyon TL  Kalkınma ajansları için 499 milyon TL  KÖYDES için 346 milyon TL  Belediyelere verilen denkleştirme ödeneği için 279 milyon TL  SODES için 220 milyon TL  Belediyelerin katı atık tesisi yapımı ile atık su arıtma tesisleri enerji desteği için 140 milyon TL kaynak öngörüyoruz.  Sosyal yardımları artırıyoruz Sosyal yardım harcamaları için 2014 Yılı Bütçesinde bir önceki yıla göre yüzde 15,3’lük artışla yaklaşık 30,4 milyar TL kaynak ayırdık. 2014 yılında 473 bin engelli vatandaşımızın bakım giderlerinin karşılanması için her ay net asgari ücret tutarı kadar destek sağlamayı öngörüyoruz. Bu kapsamda engellilerin evde bakımı için ayrılan kaynağı bir önceki yıla göre yüzde 14,2 oranında artırarak 4,2 milyar TL’ye yükseltiyoruz. Ayrıca engellilerin özel kuruluşta bakım giderleri için 2014 yılında 241 milyon TL kaynak ayırdık. 66 66
  • 76. Engelli çocuk ve gençlerimizin eğitim ve rehabilitasyonuna önem veriyoruz. Bu kapsamda yaklaşık 265 bin çocuk ve gencimiz için 2014 Yılı Bütçemizde 1,5 milyar TL kaynak ayırdık. Yaklaşık 48 bin engelli öğrencimizin evinden okula ulaşımlarının sağlanabilmesi amacıyla 95 milyon TL kaynak tahsis ettik. Ayrıca 2014 Yılı Bütçesinde;  Engelli ve engelli yakını aylıkları için 2,6 milyar TL  65 yaş üstüne verilen aylıklar için 1,2 milyar TL  Çocukların aileleri yanında yetişmesi için 351 milyon TL  Engellilerin istihdamı için 87 milyon TL  Koruyucu aile modeli için 43 milyon TL  Kadın konukevleri için 42 milyon TL kaynak tahsis ediyoruz.  Bireysel tasarrufları teşvik ediyoruz Yurt içi tasarrufları artırmak amacıyla bireysel emeklilikte doğrudan “Devlet Katkısı Sistemi”ni getirdik. Bireysel emeklilik hesabına ödenen katkı paylarının yüzde 25’ine4 karşılık gelen tutarı devlet katkısı olarak katılımcıların hesabına aktarıyoruz. Bu sistem için 2013 yılı Merkezi Yönetim Bütçesinde 1,3 milyar TL ödenek ayırdık. 2014 yılında bu ödeneği yüzde 56 artırarak yaklaşık 2 milyar TL’ye çıkarıyoruz. Düzenlemenin devreye girdiği 2013 yılının başından bu yana bireysel emeklilik sistemi katılımcı sayısı 882 bin kişi artarak 4 milyon 4 Toplam devlet katkısı yıllık brüt asgari ücretin yüzde 25’ini geçemez. 67 67
  • 77. kişiye, katılımcıların fon tutarı ise 4,8 milyar TL artarak 25,3 milyar TL’ye ulaştı. Grafik 44: Bireysel Emeklilik Sistemi 26 Katılımcı Fon Tutarı (Milyar ¨) 25 24 23 22 21 Kasım 13 Ekim 13 Eylül 13 Ağustos 13 Temmuz 13 Haziran 13 Mayıs 13 Nisan 13 Mart 13 Şubat 13 Ocak 13 20 Kaynak: Emeklilik Gözetim Merkezi  Bölgesel kalkınmaya daha çok kaynak ayırıyoruz Bölgesel ve sosyal gelişmişlik farklarını azaltmak için Hükümetlerimiz döneminde GAP, DAP, DOKAP ve KOP illerinde yatırım ödeneklerini son 11 yılda yaklaşık 6 kat artırdık. Yaklaşık 27,1 milyar TL’si GAP Eylem Planı döneminde, yani son 5 yılda, olmak üzere 2003’ten bu yana GAP’a 2013 fiyatlarıyla toplam 36,1 milyar TL kaynak aktardık. Böylece 610 km’si Eylem Planı döneminde olmak üzere toplam 843,4 km ana sulama kanalı tamamladık. 68 68
  • 78.  Ar-Ge desteklerimiz sürüyor 2014 Yılı Bütçesinde başta TÜBİTAK Ar-Ge projeleri olmak üzere üniversite ve sanayi kesimi Ar-Ge projelerini desteklemeye devam ediyoruz. Bu kapsamda 2014 yılında yaklaşık 2,8 milyar TL ödenek ayırıyoruz. Vergisel teşvikler dahil olmak üzere toplam Ar-Ge desteklerimiz yaklaşık 3,8 milyar TL’ye ulaşacaktır.  Çevrenin korunmasına önem veriyoruz Gelecek nesillere daha sağlıklı ve temiz bir çevre bırakmak için 2014 Yılı Bütçesinde;  Doğrudan çevre koruma hizmetlerine 542 milyon TL  Ağaçlandırma faaliyetlerine 326 milyon TL  SUKAP’a 557 milyon TL  Kentsel dönüşüm programına çevre katkı payı ve döner sermaye gelirleriyle birlikte 547 milyon TL olmak üzere toplamda yaklaşık 2 milyar TL kaynak ayırıyoruz. 69 69
  • 79. V. GELİR POLİTİKALARINDA TEMEL AMAÇ VE HEDEFLER Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Şimdi de sizlere gelir politikalarımız ve uygulamalarımız hakkında bilgi vermek istiyorum. Gelir politikalarımızın temel amaçları;  Vergi sisteminde etkinlik ve adaletin sağlanması  Kayıt dışı ekonomiyle mücadele  Makroekonomik istikrarın sürdürülmesi  Yurt içi tasarrufların artırılması  İstihdam, yatırım ve rekabet gücünün artırılması  Bölgesel ve sosyal gelişmişlik farklılıklarının azaltılması  Çevresel ve sosyal politikaların desteklenmesidir. Bu amaçlara ulaşmak için yaptığımız düzenlemelerde ilgili tarafların görüşünü alıyor, öngörülebilirliği ve şeffaflığı artırıyoruz. Esnek, etkin, selektif, proaktif bir maliye politikası uyguluyoruz. Böylece ekonominin istikrarlı bir şekilde büyümesine katkı sağlıyoruz. A. Vergi Sisteminde Etkinlik ve Adaletin Sağlanması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Vergi sisteminde etkinlik ve adaletin sağlanması amacıyla vergi mevzuatında önemli değişiklikler yapıyoruz. Bu çerçevede reform niteliğindeki Gelir Vergisi Kanun Tasarısını Yüce Meclisimize sunduk. Bu Tasarı ile vergi tabanını genişletiyoruz. Kentsel rantlar ve sermaye 70 70
  • 80. kazançları gibi bazı alanlardaki istisnaları kaldırıyoruz. Beyanname verecek mükellef kapsamını genişletiyoruz. Vergi Usul Kanununu ekonomik ve sosyal politikalara uyum sağlamak, sade ve daha kolay uygulanabilir bir hale getirmek amacıyla gözden geçiriyoruz. Asgari geçim indirimi uygulamasıyla medeni durum ve çocuk sayısına bağlı olarak ücret üzerinden alınan gelir vergisi tutarlarında indirimler yaptık. Vatandaşlarımızın eğitim, sağlık ve gıda gibi temel ihtiyaçlarında KDV oranlarını indirdik. Geçen yıl uygulamaya koyduğumuz düzenleme kapsamında fazla ve yersiz tahsil edilen vergileri vatandaşlarımıza faizleri ile birlikte ödüyoruz. Konutta KDV uygulamasında vergi ödeme gücünü gözetiyoruz. Bu kapsamda büyükşehirlerde 150 metrekareden küçük konut teslimlerinde KDV oranlarını, arsa birim metrekare değerini de dikkate alarak yeniden belirledik. B. Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye büyük önem verdik. Bu kapsamda mevzuatın iyileştirilmesinin yanısıra vergi denetim kapasitesinin güçlendirilmesi ve mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunun artırılması da önceliklerimiz arasında yer almıştır. 71 71
  • 81. İnsan kaynaklarına ve teknolojiye yaptığımız yatırımlar ile vergi denetim kapasitesini artırmaya devam ediyoruz. Elektronik yoklama ve denetim sistemi ile mükellefleri ve vergiye tabi faaliyetleri yerinde tespit ediyoruz. 2011-13 dönemini kapsayan Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planını başarıyla uyguladık. Bu kapsamda 47 eylemin 30’unu tamamladık. Kalan 12 eylemi yıl sonuna kadar, 5’ini ise önümüzdeki yıl içerisinde tamamlayacağız. Eylem Planını 2014-16 dönemini kapsayacak şekilde güncelliyoruz. Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlar ile ekonomik faaliyetleri anlık olarak izleyeceğiz. Mükelleflerimizin yükünü hafifletmek için cihaz alımlarında KDV oranını yüzde 8’e düşürdük ve yüzde 100’e kadar amortisman ayırma imkanı tanıdık. Bandrollü Ürün İzleme Sistemi ile tütün mamulleri ve alkollü içkilerdeki dolaşımı takip ederek kaçakçılıkla daha etkin mücadele ediyoruz. Mükellef Sicil Otomasyonunda yer alan programları yeniden yazarak mükellef sicil bilgilerinin güncel tutulmasını sağladık. Vergisel Uyum Analiz Modeli ve Mükellef Değerlendirme Sistemi ile risk kriterlerine göre uyumlu/uyumsuz mükellef değerlendirmesini yapacağız. Böylece uyumsuz mükellefleri caydırıp uyumlu mükelleflere iade, tecil gibi konularda kolaylık sağlayacağız. e-Ticaret kapsamındaki faaliyetlerde vergi kaybını azaltmak amacıyla bir yazılım geliştirdik. 72 72
  • 82. KDV İadesi Takip Projesi ile mükelleflerimizin iade taleplerini internetten göndermelerine imkan sağladık, vergi iade sürecini kolaylaştırdık. e-Faturanın kapsamını genişlettik. Şirketlerin yanısıra gerçek kişi mükelleflerin de bu uygulamadan faydalanmasına imkan sağladık. e-Defter ile belli bir standartta defterlerin elektronik olarak düzenlenmesi, muhafazası ve ibrazına imkan tanıdık. e-Arşiv ile kağıda basılması gereken faturaları elektronik ortama taşıdık. Bu sayede yaklaşık 4.500 ton kağıttan tasarruf edildi. e-Tahsilat ile motorlu taşıtlar vergisi, trafik idari para cezaları gibi birçok tahsilat işleminin elektronik olarak gerçekleştirilmesine imkan sağladık. e-Tebliğ ile tebliğ işlemlerini elektronik ortama taşıyoruz, evrak basım ve posta masraflarından tasarruf edeceğiz. e-Bilet ile kara, deniz ve hava yolu yolcu taşımacılığını takip altına alıyoruz. Önceden Hazırlanmış Kira Beyanname Sistemi ile gayrimenkul sermaye iradı elde eden mükelleflerin gönüllü uyumunu artırdık. Böylece 2012 yılı için beyan edilen kira geliri 2011 yılına göre yaklaşık 5 milyar TL artmıştır. Mükellef sayısı ise aynı dönemde 350 bin artarak 1,5 milyona ulaşmıştır. 73 73
  • 83. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Mükelleflerimizin doğru ve hızlı bir şekilde bilgilendirilmesi, gönüllü uyum düzeyinin artırılması ve vergi kayıp kaçağının önlenmesi amacıyla devam eden bazı uygulamalara bir kez daha değinmek istiyorum. Vergi İletişim Merkezi (444 0 189) sayesinde vergisel sorulara en kısa sürede cevap veriyoruz. Vergi kayıp ve kaçağı konusunda ihbar bildirimleri alıyoruz. Kısa Mesaj Bilgilendirme Servisi ile mükelleflerimize, mevzuata ilişkin haber ve borç bilgi mesajları yolluyoruz. e-Posta ile abonelere Türkçe ve İngilizce her türlü güncel bilgi ve haberi ücretsiz olarak gönderiyoruz. Vergi Bilincini Geliştirme Eğitimleri ile çocuklarımıza genç yaşta vergisel farkındalığı aşılıyoruz. sosyal.gib.gov.tr ile sosyal medyada aktif bir şekilde yer alıyoruz. Mükellef Geri Bildirim Sistemi ve Mükellef Memnuniyeti Anketleri ile hizmet kalitemizi artırmayı hedefliyoruz. 30 bin kişinin katıldığı anket sonucunda faaliyetlerimizden genel memnuniyet oranı yüzde 71 olarak ölçüldü. Mükellef Hizmetleri Merkezi ile vergisel konularda bilgilendirme, beyanname doldurmada yardım gibi konularda danışmanlık hizmeti sunuyoruz. 74 74
  • 84. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Kayıt dışılıkla mücadele çerçevesinde attığımız tüm bu adımlar sayesinde önemli başarılar elde ettik. 2002 yılından bu yana kayıt dışı istihdamın toplam istihdam içindeki payı 14,3 puan azalarak Ağustos 2013’te yüzde 37,8’e geriledi. Grafik 45: Kayıt Dışı İstihdam 53 52,1 51,7 51 50,1 (%, Toplam İstihdam) 49 48,2 47,0 47 45,4 45 43,5 43,8 43,3 43 42,1 41 39,0 39 37,8 37 2012 2011 2010 2009 Agustos 2013 Kaynak:TÜİK 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 35 Uluslararası çalışmalar5 da ülkemizde kayıt dışı ekonominin GSYH içindeki payının 2003 yılından bu yana yaklaşık 6 puan azalarak yüzde 26,5’e gerilediğini göstermektedir. 5 Schneider, F., Ocak 2013, “Size and Development of Shadow Economy of 31 European and 5 Other OECD Countries from 2003 to 2013: A Further Decline”, Johannes Kepler Üniversitesi, Linz, Avusturya. 75 75
  • 85. Grafik 46: Kayıt Dışı Ekonomi 8 Avusturya 9 8 Hollanda Lüksemburg 10 10 13 Almanya Fransa 13 Finlandiya 10 İngiltere 13 Danimarka 12 14 14 İsveç Slovakya 15 Norveç 16 15 Çek Cumh. 18 AB Ortalaması 16 19 19 İspanya 20 Portekiz Slovenya 22 24 23 Yunanistan 21 24 24 Malta 25 Polonya 26 25 Letonya Estonya G. Kıbrıs 28 Litvanya 27 28 28 Hırvatistan 28 Romanya 30 İrlanda Belçika İtalya Macaristan TÜRKİYE 5 Bulgaristan Kayıt Dışı Ekonominin Büyüklüğü (2013,%,GSYH) 31 35 Kaynak: Schneider, 2013 Amacımız orta vadede kayıt dışılığı daha da azaltarak AB ortalamalarına çekmek, uzun vadede ise AB’de gözlemlenen düşük oranlardan birine sahip olmaktır. C. Makroekonomik İstikrarın Sürdürülmesi ve Yurt İçi Tasarrufların Artırılması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde büyük emekler sonucu elde edilen makroekonomik istikrarın korunması gelir politikamızın ana hedeflerinden biridir. Bu kapsamda “yurt dışı varlık barışı” olarak bilinen düzenlemeyi uygulamaya geçirdik. Böylece vatandaşlarımızın yurt dışındaki varlıklarının ekonomiye kazandırılmasına ve kayda alınmasına imkan sağladık. 30 Kasım 2013 itibarıyla 69,8 milyar TL varlık bildiriminde 76 76
  • 86. bulunulmuş, 1,4 milyar TL vergi tahakkuk ettirilmiştir. Yaklaşık 10,8 milyar TL tutarındaki varlık için 217 milyon TL vergi tahsil edilmiştir. Bildirimde bulunup tahakkuk eden vergisini ödemeyenler hakkında gerekli takibat işlemleri yapılacaktır. Uzun vadeli tasarrufları teşvik eden politikalara ağırlık verdik. Bu kapsamda orta ve uzun vadeli mevduatlarda vergi kesintisi oranını düşürdük. İşverenler tarafından ücretli adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının gider yazılabilen kısmını ücretin yüzde 10’undan yüzde 15’ine çıkardık. Şahıs sigortaları kapsamında ödenen primlerin indirim konusu yapılabilecek toplamını, ücretin veya beyan edilen gelirin yüzde 5’inden yüzde 15’ine çıkardık. D. İstihdam, Yatırım ve Rekabet Gücünün Artırılması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde istihdam, yatırım ve rekabet gücünü destekleyen politikalara büyük önem verdik. Yatırım ve istihdama güçlü destekler sağlayan yatırım teşvik sistemini uygulamaya devam ediyoruz. Bu çerçevede ilk defa stratejik yatırımları tanımladık. Bu yatırımlar için tüm bölgelerde vergi indirim oranını yüzde 90, yatırıma katkı oranını da yüzde 50 olarak belirledik. Bireysel katılım sermayesi ve girişim sermayesi fonlarına vergisel teşvikler sunarak girişimcileri destekliyor, KOBİ’lere ölçek büyütme imkanı sağlıyoruz. Mimarlık, mühendislik, tasarım ve yazılım gibi katma değeri yüksek alanlarda hizmet ihracını teşvik ediyoruz. Benzer şekilde 77 77
  • 87. Türkiye’de yerleşik olmayan kişilere eğitim ve sağlık hizmeti veren mükelleflerimizi de destekliyoruz. Bu kapsamda faaliyet gösteren işletmeler elde ettikleri kazancın yüzde 50’sini matrahtan indirme hakkına sahiptirler. Ar-Ge faaliyetlerine vergi indirimi ve istisnası ile stopaj desteği gibi teşvikler sağlıyoruz. 2008 yılından bu yana 3 milyar TL’yi aşan tutarda vergi desteği sağladık. Ar-Ge desteğinden yararlanan personel sayısı yaklaşık 15.700’e ulaştı. Ayrıca Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan buluşların ticarileştirilmesini teşvik edecek bir model geliştirdik. Bu düzenlemeyi kısa bir süre içerisinde Yüce Meclise getirmeyi planlıyoruz. Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hükümetlerimiz döneminde yatırımları ve istihdamı artırmak amacıyla vergi oranlarında önemli indirimler yaptık. Bu çerçevede en yüksek gelir vergisi oranını yüzde 49,5’ten yüzde 35’e, en düşük gelir vergisi oranını ise yüzde 22’den yüzde 15’e indirdik. 78 78
  • 88. 79 15 26 30 10 5 45 45 45 Almanya Yunanistan Fransa 79 Japonya 35 Amerika 30 29 Finlandiya Kanada düşük vergi yüküne sahip 7’nci ülke olduğumuzu göstermektedir. İsviçre Çek Cum. Macaristan 15 20 19 Danimarka Slovak Cum. Estonya Norveç 31 30 İspanya İzlanda Meksika 32 32 Polonya Yeni Zelanda TÜRKİYE Kore Lüksenburg 38 39 40 40 41 Şili İrlanda Slovenya İtalya 45 Avusturalya 48 46,5 50 50 TÜRKİYE 2002 İsrail 50 İsveç Portekiz 50 Belçika 13 20 16 25 21 35 33 35 40 41 45 İngiltere 50 Avusturya 52 55 43 50 Hollanda (%, 2012) Grafik 47: Gelir Vergisi En Üst Dilim Oranları Kaynak: OECD Grafik 48: Gelir Vergisi En Düşük Dilim Oranları Kurum kazançları üzerindeki vergi yükünü 2002 yılına kıyasla 31 puan düşürerek yüzde 34’e indirdik. Bu oran OECD ülkeleri arasında en
  • 89. Fransa Yunanistan TÜRKİYE AGİ ÖNCESİ Belçika İtalya Avusturya İsveç Finlandiya TÜRKİYE İspanya Almanya Macaristan Estonya Hollanda Norveç Polonya İngiltere Danimarka Portekiz OECD Ortalaması Slovakya Japonya Slovenya İzlanda Çek Cum. Meksika Kore ABD Kanada Avustralya İsrail Lüksemburg İsviçre Şili İrlanda Yeni Zelanda 1 9 35 10 80 7 6 40 25 20 15 21 19 18 18 18 17 15 13 45 23 23 12 38 38 38 37 37 35 34 34 32 32 31 30 52 TÜRKİYE 2002 Fransa Danimarka ABD İngiltere Kore Belçika İspanya Portekiz Almanya İsveç İrlanda Norveç Kanada İsrail Avustralya Japonya Avusturya Hollanda Lüksemburg İtalya Finlandiya Şili Yunanistan İsviçre İzlanda Slovenya Polonya TÜRKİYE Yeni Zelanda Macaristan Çek Cumhuriyeti Meksika Estonya Slovakya 62 43 43 43 41 (%, 2012) 72 30 28 28 27 26 26 26 (%, 2012) Grafik 49: Kurum Kazançları Üzerindeki Vergi Yükü 65 59 57 52 51 51 50 49 49 49 48 48 48 48 48 47 46 42 80 44 44 43 42 41 40 40 32 Kaynak: OECD ve Maliye Bakanlığı *Evli ve 2 çocuklu bir çalışan için güncellenen ortalama ücrete göre hesaplanmıştır. 37 36 36 34 34 33 32 31 30 22 21 19 Kaynak: OECD ve Maliye Bakanlığı İstihdam üzerindeki vergi yükünü azalttık. Asgari geçim indirimi ve 5 puanlık sigorta primi işveren hissesi desteği kapsamında bu yükü yüzde 37,2’ye kadar düşürdük. Oysa bu oran 2002 yılında yüzde 42,7 idi. Grafik 50: Ortalama Ücret Üzerindeki Yükler 5 0
  • 90. Asgari geçim indirimi uygulaması öncesi yüzde 12,8 olan gelir vergisi yükünü medeni durum ve çocuk sayısına göre yüzde 0’a kadar indirdik. Tablo 5: Asgari Ücret Üzerindeki Vergi Yükleri (%) Asgari Geçim İndirimi Öncesi (2008) Asgari Geçim İndirimi Sonrası (2013) Efektif Vergi Yükü Vergi İadesi Sonrası Minimum Vergi Yükü Bekar 12,8 5,95 5,3 Evli 12,8 5,95 3,8 Evli-1 Çocuklu 12,8 5,95 2,6 Evli-2 Çocuklu 12,8 5,95 1,5 Evli-3 Çocuklu 12,8 5,95 0,7 Evli-4 Çocuklu 12,8 5,95 0 Kaynak: Maliye Bakanlığı Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Küresel kriz sonrası dönemde birçok ülke dolaylı vergi oranlarını artırırken biz pek çok alanda KDV oranını indirdik. Bu indirimler sonucu 2005 yılında yüzde 15,8 olan efektif vergi oranı 2012 yılında yüzde 14,3’e düşmüştür.6 Yüzde 18 olan genel KDV oranı açısından ise AB ülkeleri arasında Lüksemburg’dan sonra en düşük orana sahip üç ülkeden biriyiz. 6 Bu hesaplamada belirtilen dönemde ilk defa getirilen veya süresi uzatılan istisnalar nedeniyle vazgeçilen gelirler dikkate alınmamıştır. 81 81
  • 91. 20 18 18 18 15 18 16 14 (%, 2013) 22 20 20 20 20 20 19,6 19 21 21 21 21 21 21 21 22 23 23 23 23 24 24 24 26 25 25 25 28 27 Grafik 51: KDV Oranları 12 Macaristan Danimarka İsveç Hırvatistan Romanya Finlandiya Yunanistan Polonya Portekiz İrlanda Slovenya Letonya Belçika Litvanya İtalya Çek Cumh. Hollanda İspanya Avusturya Estonya Bulgaristan Slovakya İngiltere Fransa Almanya Malta TÜRKİYE G. Kıbrıs Rum K. Lüksemburg TÜRKİYE Efektif KDV… 14 Kaynak: AB Komisyonu ve Maliye Bakanlığı Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Genel algının aksine ülkemizde vergi yükü yüksek değildir. Mahalli idare vergi gelirleri ve sosyal güvenlik primleri dahil olmak üzere vergi yükü 2011 yılında yüzde 27,4’tür. Bu oran ile Türkiye OECD ülkeleri arasında en düşük vergi yüküne sahip altıncı ülkedir. 82 82
  • 92. Grafik 52: Vergi Yükü Ülkemizde temel sorun dolaylı vergilerin yüksekliğinden ziyade dolaysız vergi gelirlerinin düşük olmasıdır. Dolaylı vergilerin GSYH içindeki payı yüzde 12,6 ile AB ortalamasının 0,8 puan altındadır. OECD ortalamasının ise sadece 1,5 puan üzerindedir. 83 83
  • 93. Danimarka Macaristan Finlandiya Slovenya Estonya AB 27 Ort. İsveç İsrail Yeni Zelanda TÜRKİYE Polonya Portekiz İzlanda Yunanistan Hollanda Çek Cumhuriyeti Avusturya İngiltere Norveç İtalya Belçika OECD - Ort. Fransa Almanya Slovakya Şili Lüksemburg İrlanda Meksika İspanya Kore Kanada Avustralya İsviçre Japonya ABD 84 5 6 5 6 12 8 8 7 8 8 14 15 15 16 14 14 14 13 13 13 13 13 12 12 12 12 12 12 12 12 11 11 11 11 11 11 11 11 10 10 10 (%, GSYH, 2011) Grafik 53: Dolaylı Vergiler 10 4 2 Kaynak: OECD ve Maliye Bakanlığı Mahalli idareler ve sosyal güvenlik primleri dahil dolaysız vergi gelirlerinin GSYH içindeki payı açısından ise ülkemiz yüzde 14,8 ile OECD ortalamasının 8,2 puan altındadır. 84
  • 94. Grafik 54: Dolaysız Vergiler 35 33 33 33 32 32 32 (%, GSYH, 2011) 30 30 29 27 27 25 26 25 24 24 23 23 23 23 23 20 22 22 21 21 20 19 19 19 19 19 18 18 18 18 15 15 11 9 10 Fransa Belçika Danimarka Norveç İtalya İsveç Avusturya Finlandiya Lüksemburg Hollanda Almanya AB 27 Ort. İngiltere İzlanda Kanada Çek Cumhuriyeti İspanya Slovenya OECD - Ort. Japonya İsviçre Macaristan ABD İsrail Polonya Estonya Yunanistan Yeni Zelanda Portekiz Avustralya Slovakya Kore İrlanda TÜRKİYE Şili Meksika 5 Kaynak: OECD ve Maliye Bakanlığı * Mahalli İdareler Vergi Gelirleri ve Sosyal Güvenlik Primleri Dahil E. Bölgesel ve Sosyal Gelişmişlik Farklılıklarının Azaltılması Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, 2012 yılında uygulamaya koyduğumuz yatırım teşvik sistemi ile yatırımcılara hiçbir dönemde olmadığı kadar destek veriyoruz. Bölgesel ve sosyal gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla en büyük desteği 5’inci ve 6’ncı bölgelerdeki yani ağırlıklı olarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesindeki illerimize sağladık. Bu kapsamda vergi, sosyal güvenlik primi, faiz indirimi ve yatırım yeri tahsisi gibi destekleri uygulamaya koyduk. 85 85
  • 95. F. Çevresel ve Sosyal Politikaların Desteklenmesi Çevreye zararlı olan bitkisel atık yağların geri kazanımını teşvik eden düzenleme 2014 yılı Ocak ayında yürürlüğe giriyor. Buna göre yurt içinden toplanan kullanılmış kızartmalık bitkisel yağlar ile kullanım süresi geçmiş bitkisel yağlardan elde edilen otobiodizelin motorine karıştırılarak satılması durumunda otobiodizele isabet eden ÖTV'nin belli bir kısmını dağıtıcılara iade ediyoruz. 23 yaş üzerindeki araçların trafikten çekilmesini teşvik ediyoruz. 31.12.2014 tarihine kadar hurdaya çıkarılacak taşıtların; ödenmemiş olan trafik para cezaları ile motorlu taşıtlar vergisi ve buna bağlı gecikme zammı, faiz ve cezaları terkin ediyoruz. Enerji tasarrufu sağlayan dayanaklı tüketim mallarının teşviki için daha avantajlı bir vergileme politikası üzerinde çalışıyoruz. SONUÇ Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Hazreti Ali görevlendirdiği bir valisine “Ahitname” adı altında yazdığı mektupta şöyle der: “Vergi işini de araştır, memurların ahvalini düzene koy. Ancak vergi toplamaktan ziyade memleketin kalkınmasına dikkat etmelisin; çünkü vergi memleket kalkındıkça toplanabilir.” İşte bu hassasiyetle hazırladığımız Bütçemiz;  Eğitim, sağlık ve altyapıyı önceliklendiren 86 86
  • 96.  Ülkemizin dört bir yanına ihtiyaç duyduğu yatırımlar için kaynak ayıran  Çalışanları ve emeklileri gözeten  Girişimciliği, Ar-Ge’yi ve yenilikçiliği teşvik eden  Çiftçimizi destekleyen  Sürdürülebilir büyüme ve istihdamı artıran  Ülkemizi 2023 hedeflerine yaklaştıran bir bütçedir. Özetle 2014 Yılı Bütçesi mali disiplini devam ettiren bir hizmet bütçesidir. Çalışmalarımızda bizi her zaman destekleyen Sayın Başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere Bakan arkadaşlarıma, Plan ve Bütçe Komisyonunun değerli Başkan ve üyelerine, Genel Kurul çalışmalarına katılan kıymetli milletvekillerine ve kamu idarelerinin temsilcilerine şükranlarımı sunarım. 2014 Bütçesinin ülkemize ve milletimize hayırlı olmasını diliyorum. Yapacağınız yapıcı, yol gösterici ve katkı sağlayıcı eleştiri, tespit ve değerlendirmeleriniz için şimdiden Hükümetim ve şahsım adına teşekkür ediyorum. Bu duygu ve düşüncelerle yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum. 87 87
  • 97. 88
  • 98. EKLER 89
  • 99. 90
  • 100. EK: I DÜNYA ÜRETİMİ (Yıllık % Değişim) 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 4.7 5.2 5.3 2.7 -0.4 5.2 3.9 3.2 2.9 3.6 Gelişmiş Ülkeler 2.8 3.0 2.7 0.1 -3.4 3.0 1.7 1.5 1.2 2.0 Gelişmekte Olan Ülkeler 7.3 8.3 8.7 5.8 3.1 7.5 6.2 4.9 4.5 5.1 DÜNYA ÜRETİMİ 2012 2013 2014 Kaynak: IMF, Dünya Ekonomik Görünüm Raporu, Ekim 2013 Not: 2013 ve 2014 rakamları tahmindir. DÜNYA TİCARET HACMİ (*) (Yıllık % Değişim) 2005 DÜNYA TİCARET HACMİ 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 7.6 9.2 7.9 2.8 -10.6 12.8 6.1 2.7 2.9 4.9 İHRACAT Gelişmiş Ülkeler 6.1 8.9 6.9 2.1 -11.6 12.4 5.7 2.0 2.7 4.7 Gelişmekte Olan Ülkeler 11.1 10.9 9.6 4.2 -8.0 14.0 6.8 4.2 3.5 5.8 İTHALAT Gelişmiş Ülkeler 6.3 7.8 5.4 0.5 -12.1 11.7 4.7 1.0 1.5 4.0 Gelişmekte Olan Ülkeler 11.7 12.1 15.0 8.3 -8.3 14.7 8.8 5.5 5.0 5.9 Kaynak: IMF, Dünya Ekonomik Görünüm Raporu, Ekim 2013 (*) Mal ve Hizmet Ticareti Not: 2013 ve 2014 rakamları tahmindir. 91
  • 101. EK: II TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER 2013 2014 G.T. P 1,415,786 1,559,160 1,718,818 BÜYÜME ORANI (%) 2.2 3.6 4.0 İŞSİZLİK ORANI (%) 9.2 9.5 9.4 TÜFE YIL SONU (%) 6.2 6.8 5.3 İHRACAT (Milyar $) 152.5 153.5 166.5 İTHALAT (Milyar $) 236.5 251.5 262.0 AB TANIMLI GENEL YÖNETİM BORÇ STOKU/GSYH (%) 36.2 35.0 33.0 2012 GSYH (Milyon ¨) Not: G.T.=Gerçekleşme Tahmini, P=OVP (2014-16) 92
  • 102. 93 K 436,433 384,433 109,969 18,875 37,590 163,554 36,689 6,518 7,645 3,593 52,000 403,175 392,968 348,353 44,615 7,223 2,984 -33,258 18,742 14.9 12.9 79.8 92.4 2015 2016 2,095,203 2014 T 436,333 384,333 109,969 18,875 37,590 163,554 36,689 6,518 7,645 3,493 52,000 403,175 392,968 348,353 44,615 7,223 2,984 -33,158 18,842 14.9 12.9 79.8 92.4 GSYH 1,415,786 1,571,181 1,559,160 1,718,818 1,718,818 1,894,997 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, G=Gerçekleşme, G.T.=Gerçekleşme Tahmini, T=Tasarı, K=Komisyon, T*=Tahmin (1) Red ve iadeler hariç tutarlardır. (2) Vergi dışı diğer gelirler içinde Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların genel bütçeye aktardıkları gelir fazlaları yer almamaktadır. G.T. 406,586 356,086 97,135 16,530 36,900 149,230 40,108 7,184 8,999 0 50,500 387,154 375,255 325,143 50,112 9,189 2,710 -19,432 31,068 15.5 13.0 80.0 95.2 Milyon ¨ T* 496,652 445,652 129,474 22,176 41,470 186,415 45,659 8,281 9,073 3,104 51,000 473,651 462,380 413,271 49,109 8,169 3,101 -23,001 27,999 12.3 10.8 83.2 95.4 Giderler Faiz Hariç Giderler Personel Giderleri Sosyal Güvenlik Kur. Dev.Prim. Giderleri Mal ve Hizmet Alımları Cari Transferler Sermaye Giderleri Sermaye Transferleri Borç Verme Yedek Ödenekler Faiz Harcamaları Gelirler Genel Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri (1) Vergi Dışı Diğer Gelirler (2) Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Gelirleri BÜTÇE DENGESİ FAİZ DIŞI DENGE Faiz/ Net Vergi Gelirleri (%) Faiz/Net Bütçe Gelirleri (%) Net Vergi Gelirleri/Bütçe Giderleri (%) Net Bütçe Gelirleri/Bütçe Giderleri (%) B.Ö. 404,046 351,046 97,224 16,791 33,444 151,287 33,489 5,103 11,115 2,593 53,000 370,095 361,135 317,949 43,186 6,618 2,342 -33,951 19,049 16.7 14.3 78.7 91.6 2013 T* 465,663 412,663 118,210 20,286 38,963 175,087 41,296 7,091 8,786 2,945 53,000 436,162 425,671 378,994 46,677 7,609 2,881 -29,501 23,499 14.0 12.2 81.4 93.7 G 361,887 313,471 86,463 14,728 32,894 129,477 34,365 6,006 9,537 0 48,416 332,475 320,536 278,781 41,755 9,622 2,318 -29,412 19,004 17.4 14.6 77.0 91.9 2012 MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇELERİ EK: III
  • 103. 94 B.Ö. 25.7 22.3 6.2 1.1 2.1 9.6 2.1 0.3 0.7 0.2 3.4 23.6 23.0 20.2 2.7 0.4 0.1 -2.2 1.2 2013 GSYH'YE ORAN (%) 2014 G.T. T K 26.1 25.4 25.4 22.8 22.4 22.4 6.2 6.4 6.4 1.1 1.1 1.1 2.4 2.2 2.2 9.6 9.5 9.5 2.6 2.1 2.1 0.5 0.4 0.4 0.6 0.4 0.4 0.0 0.2 0.2 3.2 3.0 3.0 24.8 23.5 23.5 24.1 22.9 22.9 20.9 20.3 20.3 3.2 2.6 2.6 0.6 0.4 0.4 0.2 0.2 0.2 -1.2 -1.9 -1.9 2.0 1.1 1.1 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, G=Gerçekleşme, G.T.=Gerçekleşme Tahmini, T=Tasarı, K=Komisyon , T*=Tahmin Giderler Faiz Hariç Giderler Personel Giderleri Sosyal Güvenlik Kur. Dev.Prim. Giderleri Mal ve Hizmet Alımları Cari Transferler Sermaye Giderleri Sermaye Transferleri Borç Verme Yedek Ödenekler Faiz Harcamaları Gelirler Genel Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri Vergi Dışı Gelirler Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Gelirleri BÜTÇE DENGESİ FAİZ DIŞI DENGE 2012 G 25.6 22.1 6.1 1.0 2.3 9.1 2.4 0.4 0.7 0.0 3.4 23.5 22.6 19.7 2.9 0.7 0.2 -2.1 1.3 MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇELERİ 2015 T* 24.6 21.8 6.2 1.1 2.1 9.2 2.2 0.4 0.5 0.2 2.8 23.0 22.5 20.0 2.5 0.4 0.2 -1.6 1.2 2016 T* 23.7 21.3 6.2 1.1 2.0 8.9 2.2 0.4 0.4 0.1 2.4 22.6 22.1 19.7 2.3 0.4 0.1 -1.1 1.3 EK: IV
  • 104. 95 100.0 86.6 23.9 4.1 9.1 35.8 9.5 1.7 2.6 0.0 13.4 100.0 96.4 83.9 12.6 2.9 0.7 100.0 86.9 24.1 4.2 8.3 37.4 8.3 1.3 2.8 0.6 13.1 100.0 97.6 85.9 11.7 1.8 0.6 B.Ö. 2013 100.0 87.6 23.9 4.1 9.1 36.7 9.9 1.8 2.2 0.0 12.4 100.0 96.9 84.0 12.9 2.4 0.7 G.T. 2014 100.0 88.1 25.2 4.3 8.6 37.5 8.4 1.5 1.8 0.8 11.9 100.0 97.5 86.4 11.1 1.8 0.7 T BÜTÇE PAYI Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, G=Gerçekleşme, G.T.=Gerçekleşme Tahmini, T=Tasarı, K=Komisyon, T*=Tahmin Giderler Faiz Hariç Giderler Personel Giderleri Sosyal Güvenlik Kur. Dev.Prim. Giderleri Mal ve Hizmet Alımları Cari Transferler Sermaye Giderleri Sermaye Transferleri Borç Verme Yedek Ödenekler Faiz Harcamaları Gelirler Genel Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri Vergi Dışı Gelirler Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Gelirleri 2012 G MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇELERİ 100.0 88.1 25.2 4.3 8.6 37.5 8.4 1.5 1.8 0.8 11.9 100.0 97.5 86.4 11.1 1.8 0.7 K 100.0 88.6 25.4 4.4 8.4 37.6 8.9 1.5 1.9 0.6 11.4 100.0 97.6 86.9 10.7 1.7 0.7 2015 T* 100.0 89.7 26.1 4.5 8.3 37.5 9.2 1.7 1.8 0.6 10.3 100.0 97.6 87.3 10.4 1.7 0.7 2016 T* EK: V
  • 105. 96 TASARI 18,874,583 37,590,028 52,000,000 188,853,829 36,688,695 24,833,198 7,645,162 3,493,223 479,947,818 43,614,917 436,332,901 384,332,901 16,790,730 33,443,997 53,000,000 174,181,245 33,488,724 22,234,358 11,115,035 2,592,553 444,070,912 40,025,243 404,045,669 351,045,669 SOSYAL GÜVENLİK KURUMLARINA DEVLET PRİMİ MAL VE HİZMET ALIMI FAİZ GİDERLERİ SERMAYE GİDERİ SERMAYE TRANSFERİ BORÇ VERME MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ (Hazine Yardımı ve Gelirden Ayrılan Paylar Hariç) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ (FAİZ HARİÇ) HAZİNE YARDIMI VE GELİRDEN AYRILAN PAYLAR (-) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE (Hazine Yardımı ve Gelirden Ayrılan Paylar Dahil) YEDEK ÖDENEK CARİ TRANSFERLER 109,969,100 97,224,270 PERSONEL GİDERLERİ 2014 ÖDENEĞİ BAŞLANGIÇ 2013 (2013-16) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE ÖDENEKLERİNİN EKONOMİK DAĞILIMI 384,432,901 436,432,901 43,614,917 480,047,818 3,593,223 7,645,162 24,833,198 36,688,695 188,853,829 52,000,000 37,590,028 18,874,583 109,969,100 KOMİSYON 412,663,195 465,663,195 48,260,785 513,923,980 2,944,774 8,786,244 28,180,654 41,296,343 202,257,307 53,000,000 38,963,000 20,285,858 118,209,800 TAHMİN 2015 ( Bin ¨) 445,651,873 496,651,873 53,647,742 550,299,615 3,104,317 9,073,237 31,960,753 45,659,301 216,382,365 51,000,000 41,470,000 22,175,857 129,473,785 TAHMİN 2016 EK:VI
  • 106. EK: VII GENEL BÜTÇE KAPSAMINDAKİ KAMU İDARELERİNİN ÖDENEKLERİ (Bin ¨) İDARELER 2013 2014 B.Ö. T 2015 T* K 2016 T* 1 CUMHURBAŞKANLIĞI 157,560 199,500 199,500 214,800 230,700 2 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ 773,260 774,393 774,393 763,309 789,433 3 ANAYASA MAHKEMESİ 37,599 39,069 39,069 41,469 44,600 4 YARGITAY 143,286 152,584 152,584 163,939 177,672 5 DANIŞTAY 89,540 95,346 95,346 102,097 110,511 6 SAYIŞTAY 164,587 175,493 175,493 180,702 192,208 7 BAŞBAKANLIK 769,789 933,821 933,821 697,684 691,388 8 MİLLİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI 995,569 1,058,707 1,058,707 1,141,757 1,239,410 9 MİLLİ GÜVENLİK KURULU GENEL SEKRETERLİĞİ 10 BASIN-YAYIN VE ENFORMASYON GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 19,026 20,094 20,094 21,713 23,606 154,118 197,312 197,312 204,207 216,368 11 HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI 12 DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI 71,821,737 63,999,710 63,999,710 66,251,113 64,473,838 4,604,649 5,442,784 5,442,784 5,858,697 13 6,363,879 AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI 927,019 839,956 839,956 821,087 873,511 14 KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ MÜSTEŞARLIĞI 20,272 20,944 20,944 21,853 23,249 15 ADALET BAKANLIĞI 6,835,383 8,239,490 8,239,490 8,377,539 8,813,053 16 MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI 20,359,914 21,815,196 21,815,196 22,949,759 24,755,643 17 İÇİŞLERİ BAKANLIĞI 2,888,763 3,550,923 3,550,923 3,891,464 4,208,614 18 JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI 5,843,453 6,156,691 6,156,691 6,555,222 7,070,893 19 EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 14,777,121 16,557,013 16,557,013 17,715,576 19,366,774 20 SAHİL GÜVENLİK KOMUTANLIĞI 432,035 452,488 452,488 480,146 516,463 21 GÖÇ İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 0 125,634 125,634 135,457 146,460 22 DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI 1,614,984 1,868,612 1,868,612 1,994,552 2,139,769 99,216,766 112,499,517 112,599,517 123,018,676 133,511,759 2,080,581 2,277,644 2,277,644 2,451,110 2,660,527 47,496,379 55,704,818 55,704,818 60,241,667 66,529,306 23 MALİYE BAKANLIĞI 24 GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI 25 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 26 SAĞLIK BAKANLIĞI 2,490,209 2,529,593 2,529,593 2,770,132 3,022,605 27 TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU 8,119,822 9,028,894 9,028,894 9,689,634 10,619,848 28 TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU 29 ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI 30 DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI 31 ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI 32 KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI 33 HAKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU 34 AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 35 AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI 213,574 223,719 223,719 235,058 248,485 36 BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI 2,469,525 2,789,101 2,789,101 2,919,377 3,394,075 37 ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI 1,880,910 1,329,416 1,329,416 1,419,630 1,525,698 38 TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 657,446 720,642 720,642 782,457 852,903 39 EKONOMİ BAKANLIĞI 1,371,590 1,454,494 1,454,494 1,448,073 1,739,134 40 GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI 41 GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI 42 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI 43 KALKINMA BAKANLIĞI 44 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU 45 ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI 46 METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 47 ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI GENEL BÜTÇE TOPLAMI ÖZEL BÜTÇE TOPLAMI DÜZENLEYİCİ VE DENETLEYİCİ KURUMLAR TOPLAMI TOPLAM HAZİNE YARDIMI VE GELİRDEN AYRILAN PAYLAR (-) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE TOPLAMI 6,077,407 6,874,431 6,874,431 7,346,075 8,057,964 32,113,412 32,725,545 32,725,545 31,987,448 30,975,499 17,167 21,866 21,866 23,676 25,764 600,291 1,829,076 1,829,076 1,859,429 1,982,344 1,851,734 1,974,789 1,974,789 2,103,966 2,283,887 50,859 57,534 57,534 61,000 65,627 14,732,739 17,024,807 17,024,807 18,432,475 20,414,685 5,393,728 5,946,113 5,946,113 6,751,734 7,783,350 13,116,230 14,230,405 14,230,405 14,874,929 15,812,306 511,229 644,667 644,667 696,759 757,378 1,198,248 1,254,282 1,254,282 1,305,116 1,383,027 239,745 279,140 279,140 302,193 328,672 10,492,139 10,945,551 10,945,551 12,509,173 13,943,581 193,016 201,276 201,276 215,771 232,856 10,690,599 13,013,413 13,013,413 15,126,558 17,019,812 396,705,004 428,296,493 428,396,493 457,156,258 487,639,134 45,002,167 48,647,481 48,647,481 53,864,226 59,535,180 2,363,741 3,003,844 3,003,844 2,903,496 3,125,301 444,070,912 479,947,818 480,047,818 513,923,980 550,299,615 40,025,243 43,614,917 43,614,917 48,260,785 53,647,742 404,045,669 436,332,901 436,432,901 465,663,195 496,651,873 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, T= Tasarı, K=Komisyon, T*=Tahmin 97
  • 107. EK: VIII ÖZEL BÜTÇE KAPSAMINDAKİ İDARELERİN ÖDENEKLERİ (Bin ¨) 2013 B.Ö. 1 YÜKSEKÖĞRETİM KURULU 2 ANKARA ÜNİVERSİTESİ 2014 T 2015 T* K 2016 T* 33,882 38,883 38,883 41,966 45,557 518,557 541,982 541,982 587,930 649,175 3 ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 317,423 336,810 336,810 363,356 393,274 4 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 503,622 551,282 551,282 608,117 655,442 5 GAZİ ÜNİVERSİTESİ 483,299 537,509 537,509 588,180 649,940 6 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ 713,478 786,510 786,510 848,094 922,927 7 İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 307,135 309,795 309,795 333,917 361,039 8 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ 169,577 174,197 174,197 188,631 205,273 9 MARMARA ÜNİVERSİTESİ 340,288 373,529 373,529 403,552 435,116 10 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 177,744 194,951 194,951 210,737 228,790 11 MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ 95,385 104,074 104,074 113,781 104,451 12 EGE ÜNİVERSİTESİ 443,461 479,132 479,132 520,645 567,341 13 DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 385,654 421,122 421,122 451,187 507,840 14 TRAKYA ÜNİVERSİTESİ 178,653 210,576 210,576 226,030 244,092 15 ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ 290,992 310,501 310,501 336,676 370,185 16 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ 359,822 378,833 378,833 409,870 444,604 17 SELÇUK ÜNİVERSİTESİ 330,284 342,805 342,805 368,925 395,127 18 AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ 271,643 298,099 298,099 334,158 364,746 19 ERCİYES ÜNİVERSİTESİ 253,922 285,613 285,613 306,097 334,553 20 CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ 195,164 217,081 217,081 234,540 265,123 21 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ 285,453 335,092 335,092 361,727 392,876 22 ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ 248,578 272,212 272,212 293,746 327,908 23 KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 248,741 276,507 276,507 317,657 331,863 24 ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ 364,043 382,000 382,000 408,271 447,916 25 İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ 217,904 275,299 275,299 266,975 288,364 26 FIRAT ÜNİVERSİTESİ 216,998 237,676 237,676 256,884 276,484 27 DİCLE ÜNİVERSİTESİ 224,194 253,103 253,103 271,479 297,064 28 YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ 211,946 225,009 225,009 249,950 271,909 29 GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ 182,197 222,671 222,671 248,412 272,942 30 İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ 71,160 77,858 77,858 83,082 90,848 31 GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ 61,851 72,319 72,319 80,099 87,630 32 HARRAN ÜNİVERSİTESİ 138,228 188,545 188,545 198,820 216,509 33 SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ 242,669 247,031 247,031 270,413 292,817 34 ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ 159,519 173,759 173,759 184,603 203,542 35 BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ 131,612 160,068 160,068 161,605 175,183 36 MERSİN ÜNİVERSİTESİ 203,792 205,720 205,720 221,371 207,236 37 PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ 181,668 211,260 211,260 226,533 246,402 38 BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 148,323 140,286 140,286 146,505 158,833 39 KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ 215,569 235,036 235,036 253,854 276,907 40 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ 198,992 218,823 218,823 236,476 256,989 41 CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ 174,329 192,425 192,425 201,386 218,245 42 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ 131,032 138,351 138,351 149,354 163,217 43 MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ 144,728 164,042 164,042 170,491 189,437 44 AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ 156,839 176,520 176,520 191,562 205,774 45 KAFKAS ÜNİVERSİTESİ 107,834 124,072 124,072 135,525 137,747 46 ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ 157,906 187,584 187,584 221,146 233,542 47 NİĞDE ÜNİVERSİTESİ 88,910 97,697 97,697 107,951 115,638 48 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ 127,521 141,679 141,679 153,165 165,896 49 GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ 134,227 157,328 157,328 155,848 168,352 50 MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ 131,625 150,097 150,097 162,631 177,000 51 KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ 174,270 165,666 165,666 169,122 182,627 52 KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ 139,770 142,980 142,980 147,438 159,982 253,317 53 ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ 184,894 210,051 210,051 236,179 54 GALATASARAY ÜNİVERSİTESİ 52,892 57,942 57,942 62,568 67,723 55 AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ 69,603 84,302 84,302 94,858 102,169 56 KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ 57 DÜZCE ÜNİVERSİTESİ 58 66,418 MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ 79,881 79,881 87,694 95,581 104,014 103,618 103,618 118,619 135,122 81,885 88,774 88,774 96,672 102,710 59 UŞAK ÜNİVERSİTESİ 63,799 79,497 79,497 87,865 95,766 60 RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ 81,440 98,331 98,331 104,658 113,748 98
  • 108. 2013 2014 B.Ö. T 2015 2016 T* K T* 61 NAMIK KEMAL ÜNİVERSİTESİ 114,446 143,839 143,839 132,761 141,640 62 ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 80,270 90,468 90,468 97,342 106,732 63 AKSARAY ÜNİVERSİTESİ 66,170 76,993 76,993 82,413 89,464 64 GİRESUN ÜNİVERSİTESİ 79,066 91,623 91,623 97,191 105,921 65 HİTİT ÜNİVERSİTESİ 58,871 84,292 84,292 93,191 102,036 75,104 101,466 101,466 119,961 123,630 67 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ 77,916 88,919 88,919 97,861 106,764 68 66 ORDU ÜNİVERSİTESİ BOZOK ÜNİVERSİTESİ 61,484 75,254 75,254 80,063 87,078 69 AMASYA ÜNİVERSİTESİ 52,908 59,293 59,293 64,314 70,545 70 KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ 50,934 58,084 58,084 63,769 69,292 71 AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ 52,030 57,798 57,798 63,758 69,091 72 SİNOP ÜNİVERSİTESİ 49,784 55,593 55,593 61,044 66,058 73 SİİRT ÜNİVERSİTESİ 46,963 53,423 53,423 59,241 64,839 59,602 67,568 67,568 73,779 79,973 75 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ 90,898 101,561 101,561 111,756 121,317 76 74 KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ 47,088 51,913 51,913 56,542 61,950 77 NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ 65,776 69,342 69,342 77,378 84,926 78 ARTVİN ÇORUH ÜNİVERSİTESİ 49,189 53,700 53,700 59,012 64,175 79 BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ 55,491 65,122 65,122 70,369 76,828 80 BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ 48,574 56,603 56,603 60,592 66,887 81 KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ 65,863 73,869 73,869 80,334 87,265 82 OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ 49,861 59,372 59,372 62,695 68,926 83 BİNGÖL ÜNİVERSİTESİ 57,880 70,981 70,981 77,736 85,717 84 MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ 53,938 60,639 60,639 67,435 73,511 85 MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ 55,449 61,721 61,721 67,133 73,920 86 BATMAN ÜNİVERSİTESİ 50,070 58,398 58,398 62,671 68,569 87 ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ 43,185 49,797 49,797 54,354 59,494 88 BARTIN ÜNİVERSİTESİ 48,652 61,291 61,291 65,180 71,360 89 BAYBURT ÜNİVERSİTESİ 39,004 50,703 50,703 55,379 60,840 90 GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ 67,551 74,370 74,370 81,401 88,482 91 HAKKARİ ÜNİVERSİTESİ 51,718 49,088 49,088 54,139 58,205 92 IĞDIR ÜNİVERSİTESİ 57,637 50,384 50,384 58,004 62,731 93 ŞIRNAK ÜNİVERSİTESİ 45,601 49,609 49,609 54,506 60,659 94 TUNCELİ ÜNİVERSİTESİ 56,308 61,344 61,344 68,061 72,976 95 YALOVA ÜNİVERSİTESİ 50,431 61,292 61,292 67,209 72,980 96 TÜRK ALMAN ÜNİVERSİTESİ 23,169 29,598 29,598 33,669 37,198 97 YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ 59,521 83,114 83,114 91,504 101,413 98 BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 25,849 34,207 34,207 36,962 40,776 99 İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ 40,171 55,602 55,602 61,769 67,869 100 İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ 55,547 61,206 61,206 67,270 73,107 145,364 169,506 169,506 202,891 234,333 101 NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ 102 ABDULLAH GÜL ÜNİVERSİTESİ 47,723 53,016 53,016 59,916 103 ERZURUM TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 28,958 41,141 41,141 45,686 50,428 104 ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ 28,389 41,018 41,018 45,909 50,568 105 ANKARA SOSYAL BİLİMLER ÜNİVERSİTESİ 106 0 108 ATATÜRK ARAŞTIRMA MERKEZİ 109 TÜRK DİL KURUMU 111 114 3,139 3,139 3,320 3,565 4,105 4,105 4,316 4,617 14,234 14,234 14,955 15,970 8,329 8,329 8,774 9,393 11,730 TÜRKİYE BİLİMLER AKADEMİSİ 12,633 12,633 13,525 14,617 1,745,502 1,890,467 1,890,467 1,992,800 2,346,205 10,675 TÜRKİYE ADALET AKADEMİSİ YÜKSEK ÖĞRENİM KREDİ VE YURTLAR KURUMU 117 10,554 6,932 TÜRKİYE VE ORTA DOĞU AMME İDARESİ ENSTİTÜSÜ 115 407,327 9,810 3,873 TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU 116 41,920 379,714 9,247 12,793 TÜRK TARİH KURUMU 112 113 33,746 359,980 9,247 2,335 ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZİ 110 30,495 359,980 8,266 ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU 30,495 291,996 ÖLÇME SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI 107 66,172 SPOR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 12,563 12,563 13,258 14,109 14,767 15,284 15,284 16,179 17,336 5,328,558 5,862,584 5,862,584 6,696,642 7,718,359 864,877 920,749 920,749 998,818 1,078,170 118 DEVLET TİYATROLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 173,695 187,061 187,061 199,176 119 DEVLET OPERA VE BALESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 211,885 226,174 226,174 242,176 262,067 120 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1,988,874 2,039,017 2,039,017 2,209,086 2,401,538 121 214,716 VAKIFLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 420,344 428,748 428,748 466,737 507,615 122 TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 127,211 128,994 128,994 142,829 161,576 123 TÜRK AKREDİTASYON KURUMU 8,615 9,842 9,842 10,505 11,337 217,965 236,863 236,863 253,823 274,715 41,736 46,744 46,744 49,182 52,628 124 TÜRK STANDARTLARI ENSTİTÜSÜ 125 TÜRK PATENT ENSTİTÜSÜ 10,782 11,739 11,739 12,286 13,208 127 TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU 121,513 127,915 127,915 138,324 150,189 128 126 SAVUNMA SANAYİ MÜSTEŞARLIĞI 41,016 46,566 46,566 49,619 53,530 129 ULUSAL BOR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ 457,949 568,641 568,641 597,191 689,385 130 TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI BAŞKANLIĞI 99,791 132,267 132,267 137,921 146,010 131 GAP BÖLGE KALKINMA İDARESİ KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİ GELİŞTİRME VE DESTEKLEME İDARESİ BAŞKANLIĞI 96,511 68,029 68,029 74,689 81,633 132 ÖZELLEŞTİRME İDARESİ BAŞKANLIĞI 23,613 24,387 24,387 26,022 28,099 133 MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 335,080 385,016 385,016 423,399 463,616 CEZA VE İNFAZ KURUMLARI İLE TUTUKEVLERİ İŞ YURTLARI KURUMU 808,308 846,936 846,936 932,655 1,005,180 134 135 SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 136 MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU 137 YURTDIŞI TÜRKLER VE AKRABA TOPLULUKLAR BAŞKANLIĞI 138 21,620 25,174 26,920 11,448 11,448 12,327 13,354 167,211 194,504 194,504 227,521 271,299 6,962,374 KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 25,174 9,129 29,052 7,157,071 7,157,071 8,093,819 8,798,350 139 TÜRKİYE YAZMA ESERLER BAŞKANLIĞI 18,987 23,040 23,040 25,146 140 DOĞU ANADOLU PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI 23,737 69,050 69,050 68,888 72,864 141 KONYA OVASI PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI 104,665 88,694 88,694 89,030 94,252 142 DOĞU KARADENİZ PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI 143 23,719 145 TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU 146 KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU 147 59,278 59,283 62,757 9,343,949 9,343,949 10,675,943 11,940,657 3,202 TÜRKİYE SU ENSTİTÜSÜ 59,278 8,873,363 DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 144 32,413 4,591 4,591 4,887 5,259 79,208 TÜRKİYE İNSAN HAKLARI KURUMU 85,359 85,359 96,536 100,664 0 13,543 13,543 14,064 15,113 0 4,517 4,517 4,652 4,907 YÖK VE ÜNİVERSİTELER TOPLAMI 15,227,761 16,939,010 16,939,010 18,347,479 19,936,975 ÖZEL BÜTÇE TOPLAMI 45,002,167 48,647,481 48,647,481 53,864,226 59,535,180 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, T= Tasarı, K= Komisyon , T*=Tahmin 99
  • 109. 100 TÜTÜN VE ALKOL PİYASASI DÜZENLEME KURUMU KAMU GÖZETİMİ, MUHASEBE VE DENETİM STANDARTLARI KURUMU 8 9 Not: B.Ö.=Başlangıç Ödeneği, T= Tasarı, K=Komisyon , T*=Tahmin DÜZENLEYİCİ ve DENETLEYİCİ KURUMLAR BÜTÇE TOPLAMI KAMU İHALE KURUMU REKABET KURUMU 6 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU 5 7 SERMAYE PİYASASI KURULU BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU 3 4 BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU 2 KURUMLAR RADYO VE TELEVİZYON ÜST KURULU 1 2,363,741 64,620 31,921 57,400 105,000 137,290 200,000 95,510 1,510,000 162,000 2013 B.Ö. 3,003,844 73,600 30,505 58,800 111,000 152,022 232,000 103,217 1,785,700 457,000 2014 T DÜZENLEYİCİ ve DENETLEYİCİ KURUMLARIN ÖDENEKLERİ 3,003,844 73,600 30,505 58,800 111,000 152,022 232,000 103,217 1,785,700 457,000 2014 K 2,903,496 77,280 33,560 62,380 117,000 155,606 244,000 106,470 1,931,200 176,000 2015 T* 3,125,301 81,915 35,970 67,700 123,000 162,064 257,000 117,002 2,093,650 187,000 2016 T* (Bin ¨) EK: IX

×