De juridische aspecten van een samengestelde productielijn

2,237 views

Published on

Published in: Business
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,237
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
47
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

De juridische aspecten van een samengestelde productielijn

  1. 1. De juridische aspecten van een samengestelde productielijn M.H.T. Coumans 20 oktober 2009 Mikrocentrum - Eindhoven
  2. 2. Inhoud <ul><li>Inleiding: </li></ul><ul><ul><li>Metaal en Elektro: ongevallen en oorzaken </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Ongevallen met bewegende delen; afscherming en gevarenzone </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Aandachtspunten arbeidsinspectie </li></ul></ul></ul><ul><li>Verdieping: </li></ul><ul><ul><li>Aansprakelijkheid bij ongeval </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Producent; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Werkgever; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Zorgplicht </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Onderzoeksplicht, instructieplicht </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>CE-markering en vermoeden van overeenstemming </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Boetes </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Mogelijkheden tot ontlopen boete </li></ul></ul></ul></ul></ul>
  3. 3. Ongevallen in de Metaal en Elektro Bron: ongevallenanalyse Metaal en Elektro versie November 2007 – Arbobalans, ministerie SZW
  4. 4. Belangrijkste directe oorzaken Ongevallen met bewegende delen Bron: ongevallenanalyse Metaal en Elektro versie November 2007 – Arbobalans, ministerie SZW
  5. 5. Ongevallen en afscherming Bron: ongevallenanalyse Metaal en Elektro versie November 2007 – Arbobalans, ministerie SZW
  6. 6. Gevarenzone onbewust betreden Bron: ongevallenanalyse Metaal en Elektro versie November 2007 – Arbobalans, ministerie SZW
  7. 7. Conclusies: Ongevallen Metaal en Elektro <ul><li>Conclusies Ministerie SZW: </li></ul><ul><ul><ul><li>Bij ongevallen met machines speelt bijna altijd de afscherming een rol; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>85 % van de gevallen </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>In veel gevallen onbreekt de afscherming; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>33 % </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Of is deze onvoldoende om het ongeval te voorkomen; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>29 % </li></ul></ul></ul></ul>
  8. 8. Aandachtspunten arbeidsinspectie <ul><li>Afscherming van (bewegende delen van ) machines (mate van afscherming); </li></ul><ul><li>Competentie van machine operators (opleiding, instructie, toezicht); </li></ul><ul><li>Bevestiging/verankering van losse objecten i.v.m. valgevaar (gebruik van juiste middelen en methoden/procedures); </li></ul><ul><li>Onterecht werken op ladders (vaak dient gebruik gemaakt te worden van steigers of andere methoden voor werken op hoogte); </li></ul><ul><li>Plaatsing van ladders (valkke ondergrond, voldoende stroef, juiste hoek, gezekerd tegen verschuiven); </li></ul><ul><li>Conditie van ladders (met name van anti-slip); </li></ul><ul><li>Randbeveiliging rond vloeren, daken en bordessen waarop gewerkt wordt; </li></ul><ul><li>Correct toepassen van valbescherming bij werken op hoogte; </li></ul><ul><li>Veilig gebruik van kranen (toepassen juiste procedure/methode om te voorkomen dat mensen zich onnodig in de gevarenzone bevinden, juiste bescherming van de last); </li></ul><ul><li>Juist gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen. </li></ul>
  9. 9. Wie is verantwoordelijk <ul><li>Fabrikant: </li></ul><ul><ul><li>Productaansprakelijkheid, onrechtmatige daad: Producent </li></ul></ul><ul><li>“ Onder ‘ producent ’ wordt (…) verstaan de fabrikant van een eindproduct , de producent van een grondstof of de fabrikant van een onderdeel (…).” </li></ul><ul><ul><li>Aansprakelijkheid voor ongevallen werknemer: </li></ul></ul><ul><ul><li>Werkgever </li></ul></ul>
  10. 10. Fabrikant <ul><li>Ook een gebruiker van machines kan – onder omstandigheden - als fabrikant worden beschouwd, bijvoorbeeld bij: </li></ul><ul><ul><ul><li>Zelfbouw machines/producten </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>(Zelf) samenbouwen of –stellen van (bestaande) machines </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>(Zelf) modificeren van bestaande machines </li></ul></ul></ul><ul><li>Namelijk, ook gehele productielijn = </li></ul><ul><li>samenstel = een machine </li></ul><ul><li>in de zin van machinewetgeving </li></ul><ul><li>(MRL – Warenwetbesluit Machines) </li></ul><ul><li>CE + CE + CE hoeft geen CE te zijn. </li></ul><ul><li>Een keten van machines moet – in het kader van CE-markering – als geheel worden beschouwd, maar door wie en op welk moment? </li></ul>
  11. 11. Samenbouw machines <ul><li>Wie is verantwoordelijk voor het aanbrengen van CE-markering op het samenstel ? </li></ul><ul><ul><li>Als contractueel niets is afgesproken, dan: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>G éé n van de zelfstandige leveranciers c.q. fabrikanten van (enkele) onderdelen; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Wellicht:De hoofdaannemer; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Anders: De gebruiker zelf (de koper)/werkgever; </li></ul></ul></ul><ul><li>MRL/Warenwetbesluit machines zegt niets concreets over verantwoordelijkheid na samenstellen en aanbrengen CE-markering. </li></ul><ul><ul><ul><li>Wel: norm NEN-EN-ISO 11161 Veiligheid van machines - Geïntegreerde productiesystemen - Algemene eisen </li></ul></ul></ul>
  12. 12. Samenbouw machines <ul><li>Conclusie: </li></ul><ul><ul><li>Maak contractuele (schriftelijke) afspraken; </li></ul></ul><ul><ul><li>Zo niet, veel onnodige (juridische) onzekerheid of zelfs aansprakelijkheid. </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>NB: Uiteindelijk moet op de complete machine, het samenstel/eindproduct (productielijn), wel CE-markering worden aangebracht. </li></ul></ul></ul></ul>
  13. 13. Samenbouw machines <ul><li>Aanpak bij samenbouw machines tot productielijn </li></ul><ul><ul><li>Mogelijkheid 1: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Maak een van de leveranciers c.q. fabrikant (schriftelijk) verantwoordelijk voor de complete productielijn (=samenstel van machines) = hoofdaannemer/”main contractor”; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Deze fabrikant levert de totale productielijn op en is verantwoordelijk voor de CE-markering van de totale productielijn. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Fabrikant als hij deelleveranciers inschakelt: </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Zorg dat de leveranciers van de (deel)machines (= onderdelen of gehele machines) zoveel mogelijk documentatie (risicobeoordeling, technisch constructiedossier etc.) afleveren en leg dit vast in het inkoopcontract; </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>IIA, IIB-verklaring </li></ul></ul></ul></ul></ul>
  14. 14. Samenbouw machines <ul><li>Mogelijkheid 2: </li></ul><ul><ul><li>Voer als gebruiker zelf de directie over de samenbouw van de machine en de CE-markering daarvan; </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Bijvoorbeeld zelf genoeg deskundigheid (“zeker van je zaak”) </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><li>Leg wel zoveel mogelijk verantwoordelijkheid t.a.v. machineveiligheid bij de leveranciers van de deelmachines (= onderdelen); </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Inclusief montagehandleiding aan te leveren door leverancier; </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Inclusief inbouwhandleiding aan te leveren door leverancier. </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><li>Zorg dat de leveranciers van de (deel)machines (= onderdelen en/of machines) zoveel mogelijk documentatie (risicobeoordeling, technisch constructiedossier etc.) afleveren en leg dit vast in het inkoopcontract; </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>IIA, IIB-verklaring; </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Inclusief verplichting TCD op te bouwen (m.i.v. 29.12.09 wettelijk verplicht). </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><li>Maak een risicobeoordeling voor de complete productielijn en bouw een technisch constructiedossier (TCD) op; </li></ul></ul>
  15. 15. Samenbouw machines <ul><li>Bij mogelijkheid 1: </li></ul><ul><ul><ul><li>“ Main contractor” is verantwoordelijk (gemaakt) om de veiligheidsmaatregelen in orde te brengen; </li></ul></ul></ul><ul><li>Bij mogelijkheid 2: </li></ul><ul><ul><ul><li>Gebruiker zelf (koper)/werkgever verantwoordelijk om de veiligheidsmaatregelen in orde te brengen. </li></ul></ul></ul>
  16. 16. Nut vragen aanvullende technische gegevens: Modificatie <ul><li>Een modificatie is een wijziging van een machine. </li></ul><ul><ul><li>Bij een dergelijke wijziging kunnen nieuwe gevaren en risico’s zijn/worden geïntroduceerd. Altijd risicobeoordeling maken na wijziging. </li></ul></ul><ul><li>Als dat zo is, dan zijn zijn de (oorspronkelijke) risicobeoordeling, gebruikshandleiding, EG-verklaring van overeenstemming en CE-markering (wellicht) niet meer actueel of, erger, niet meer toereikend; </li></ul><ul><ul><ul><li>Kortom, “ opnieuw” CE-markering aanbrengen. </li></ul></ul></ul><ul><li>Voorbeelden van modificaties, waarbij het waarschijnlijk is dat nieuwe gevaren of risico’s worden geïntroduceerd: </li></ul><ul><ul><ul><li>een bestaande machine krijgt een andere functie; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>het productievolume wordt opgevoerd of de snelheid wordt verhoogd; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Etc. </li></ul></ul></ul><ul><li>Dus: </li></ul><ul><ul><li>Door het zelf uitvoeren van de modificatie en het (opnieuw) moeten aanbrengen van de CE-markering is de gebruiker fabrikant geworden. </li></ul></ul>
  17. 17. <ul><li>Machine wordt bij werkgever in bedrijf gesteld. En dan? </li></ul>
  18. 18. Factsheet Metaal en Elektro <ul><li>80 % van de slachtoffers zijn werknemers </li></ul><ul><li>Belangrijkste oorzaken ongevallen: </li></ul><ul><ul><li>Hardware; </li></ul></ul><ul><ul><li>Alertheid/competentie/motivatie. </li></ul></ul>
  19. 19. Veiligheid door verplichtingen werkgever <ul><li>Bieden veilige werkomgeving = zorgplicht ; </li></ul><ul><li>(artikel 7:658 BW) </li></ul><ul><li>De werkomgeving omvat ook alle arbeidsmiddelen (“a.m.”): machines, persoonlijke beschermingsmiddelen, e.a. </li></ul><ul><li>Werkgever is verplicht alleen a.m. aan haar werknemers ter beschikking stellen, die voldoen aan de toepasselijke CE-markeringsrichtlijnen </li></ul><ul><ul><ul><li>Hardware! </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Eigendom of huur van het a.m. ≠ relevant . Nu de werkgever deze aan zijn werknemers ter beschikking stelt, is hij daarvoor t.a.t. verantwoordelijk </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Beslissing Staatsecretaris SZW 20 december 2002 (zaagmachine); </li></ul></ul></ul></ul>
  20. 20. Omvang zorgplicht bij arbeidsmiddelen <ul><li>Voordat een a.m. ter beschikking wordt gesteld aan werknemers, moet de werkgever controleren of het a.m. voldoet aan de toepasselijke CE-markeringsrichtlijnen; </li></ul><ul><ul><li>Het Arbeidsomstandighedenbesluit stelt geen aanvullende inhoudelijke eisen t.o.v. de Machinerichtlijn. </li></ul></ul><ul><li>De werkgever moet daarbij in ogenschouw nemen: </li></ul><ul><ul><li>Onderzoeksplicht – waaronder beoordeling van: </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Risico’s bij gebruik; </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Veiligheid bij beoogde doel; </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Gewenste grenzen van de machine; </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Gebruiksomgeving; </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>“ Gegoedheid” machinebouwer; </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Adequate gebruikershandleiding; </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>Opleidingsniveau werknemer. </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><li>Instructieplicht – correcte toepassing, naleving gebruikshandleiding, hoe omgaan met risico’s tijdens het gebruik; </li></ul></ul>Een van de belangrijkste oorzaken van een ongeval alertheid, motivatie, competentie!!
  21. 21. Arbeidsinspectie en CE-markering <ul><li>“ Arbo” vermoeden van overeenstemming: </li></ul><ul><li>Een a.m. wordt vermoed te voldoen aan de relevante bepalingen uit het Arbobesluit, indien het </li></ul><ul><ul><ul><li>voorzien is van een CE-markering </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>vergezeld gaat van een EG-verklaring van overeenstemming </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>het a.m. overeenkomstig de daarbij behorende gebruiksvoorschriften wordt gebruikt. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Beslissing Staatsecretaris 15 november 2002 </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>(snijmachine hondensnacks): </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>De snijmachine werd niet volgens de gebruikshandleiding gebruikt. De werkgever had zelf bedacht storingen te verhelpen met een stuk karton en dat ging mis. Geen vermoeden van overeenstemming. </li></ul></ul></ul></ul><ul><li>Arbeidsinspectie kan vermoeden van overeenstemming weerleggen. </li></ul>
  22. 22. Omvang zorgplicht bij CE-gemarkeerde arbeidsmiddelen <ul><li>Indien het a.m. met CE-markering en EG-vvo wordt geleverd, dan houdt de werkgever een eigen verantwoordelijkheid : </li></ul><ul><ul><ul><li>Hij is in ieder geval aansprakelijk voor zichtbare gevaren/risico’s (“evident” knelgevaar), en; </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Niet onttrekken aan eigen verantwoordelijkheid middels een beroep op het oordeel van een Arbeidsinspectie, dan wel Arbodienst/veiligheidskundige. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Laatst: Rechtbank Leeuwarden 2 oktober 2008 (Spinningslijn) </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Ook: Raad van State 14 februari 2007 en 16 mei 2007 (Transportband) </li></ul></ul></ul></ul>
  23. 23. Verwijtbaarheid en boete <ul><li>NB: Bij ontbreken verwijtbaarheid is er w é l aansprakelijkheid , maar mogelijk geen boete ! </li></ul><ul><li>Arbo-beleidsregel 33, negende lid (sinds 1 januari 2007) </li></ul><ul><li>Dus: Voldoe in ieder geval aan artikel 7.2. van het Arbobesluit </li></ul><ul><ul><ul><li>Verplichting gebruik Am’s met CE-markering; check vvo </li></ul></ul></ul><ul><li>+ leg inspanningen daartoe vast in goed dossier! </li></ul><ul><li>(ook koopcontract, correspondentie m.b.t. de aanschaf, deskundigen, etc.) </li></ul><ul><li>+ bewijs ! </li></ul><ul><ul><ul><li>Verwijtbaarheid ontbreekt dan mogelijkerwijs </li></ul></ul></ul>
  24. 24. Conclusies <ul><li>De werkgever is – in beginsel – aansprakelijk als hij de werknemer laat werken met a.m.’s die niet in overeenstemming zijn met de CE-markeringsrichtlijnen. </li></ul><ul><ul><ul><li>Alleen aantonen dat a.m. geleverd is met CE-markering en EG-verklaring van overeenstemming is onvoldoende om aansprakelijkheid te ontlopen. </li></ul></ul></ul><ul><li>De werkgever heeft een eigen verantwoordelijkheid (7:658 BW) </li></ul><ul><ul><ul><li>Niet onttrekken middels beroep op: </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Arbodienst (advies/onderzoek); </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Veiligheidskundige (advies/onderzoek); </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Arbeidsinspectie (bezoek/inspectie). </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Niet ontslagen van algemene onderzoeks- en zorgverplichting </li></ul></ul></ul><ul><li>Had hij redelijkerwijs kunnen en moeten constateren dat het gevaar aanwezig was? </li></ul><ul><ul><li>➩ CRITERIUM </li></ul></ul>
  25. 25. Sancties werkgever * = of …. of Werkgever Strafrechtelijk Bestuursrechtelijk Civiel Boete (74.000) Gevangenisstraf (2 jaar) Ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel Stillegging bedrijfsactiviteiten Publicatie vonnis Boetes Gederfde winst Geleden verlies Kosten ter voorkoming/ beperking van schade Kosten ter vaststelling van schade & aansprakelijkheid Schaderegeling met slachtoffer Kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte Last onder dwangsom* Stillegging van het werk of de werkzaamheden*
  26. 26. Vragen? <ul><li>De Gier | Stam & Advocaten </li></ul><ul><li>Marieke Coumans </li></ul><ul><li>Lucasbolwerk 6 </li></ul><ul><li>3512 EG Utrecht </li></ul><ul><li>Tel. (030) 2303010 </li></ul><ul><li>[email_address] </li></ul>
  27. 27. Meer lezen?

×