De Sint-Michielsabdij en de
Antwerpenaren
Geschiedenis van een bewogen
relatie.
Marie Juliette Marinus
Stichting
• Antwerpen rond 1100: 3 kerken
• 1115-1124: hervorming in de zielzorg
• 1124: splitsing prebenden over Onze-Lie...
Rond 1200
Rond 1200 volgens Van Caukercken
13de eeuw
• Goede relaties met hertog Brabant
• Invloed ten noorden en noordoosten van
Antwerpen
• Bouw kloostercomplex
Rond 1300
1353-1476: bloeiperiode
• 5 lange abbatiaten
• Grote politieke invloed en prestige
• Bouw groot kloostercomplex
• Oa Buite...
Kloostercomplex rond 1500
Antwerpen rond 1500 volgens Van
Caukercken
Detail
1477-1629: moeilijke periode
Oorzaken
• Rijkdom
– Commendataire abten (tot 1570)
– Financieren bisdom
• Verwikkeld in poli...
Kloostercomplex rond 1515
De abdij tijdens de Opstand
• Willem Greven: abt van 1564-1581
– Kloostertucht daalt
– 1566: Beeldenstorm
– 1567: bezettin...
De abdij na 1581
• Feyten of Emericus Andries?
– Machtsvacuüm
– Bisschop stelt afschaffing voor
– Andries wordt gewijd in ...
De abdij na 1581
• Abt Feyten (1591-1612)
– Interne spanningen
– Nadruk op herbevolking
– Bewoonbaar maken
• Abt Mattheus ...
Joannes Chrysostomus vander Sterre
(1629-1652)
• Begeesterend man
• Theologisch-
wetenschappelijk
centrum
• Opmeten grondb...
Invloed 17-18de eeuw
• 50 tot 60 norbertijnen waarvan 20
‘buitenheren’
• Pastoraal in Antwerpen
– Predikanten
– Begraafpla...
Invloed 17-18de eeuw
• Prinsenhof: verblijfplaats van vorsten
• Theologisch-wetenschappelijk centrum
• Permanent verfraaii...
Kloostercomplex rond 1700
Kerk rond 1740
Prelaatshof op het Kiel
Tene quod bene
Joannes Chrysostomus Teniers
(1687-1704)
• Prelaatshof (Abdijstraat –
Wittestraat)
...
Nu Wittestraat 116
Nu Wittestraat 116
1786-1836: het einde
• Voorboden
– Hogere belastingen (1756-1761)
– Jozef II weigert te logeren in Prinsenhof (1781)
– Na ...
1786-1830: het einde
• 1795-1814: onder de Fransen
– 1796: afschaffing kloosters en verdrijven
kanunniken
– 1797: verkoop ...
Verkaveling 1802
Bezoek Napoleon 1803
Bezoek Napoleon 1803
Bombardement 27-10-1830
Enkel een ruïne blijft over
Toestand in 1841
Overzicht
1. Ontstaan en uitbouw: 1124-1353
2. Consolidatie en bloei: 1353-1476
3. Standhouden in moeilijke tijden: 1477-1...
Sporen van de Sint-Michielsabdij?
• Straatnamen
• Kunstwerken
• Pastoriën en refuges
• Sint-Michiescolleges Schoten en Bra...
Tene quod bene
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

De sint michielsabdij en de Antwerpenaren

419 views
183 views

Published on

Geschiedenis van de relatie tussen de stad Antwerpen en de Sint-Michielsabdij

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
419
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • 3 kerken: Sint-Walburgis, olv en Sint-Michiels. Enkel 1e ligt binnen de ruien
    8 kanunniken gaan naar olv, 4 prebenden blijven voor onderhoud van nieuwe abdij gesticht door heilige Norbertus, mogelijk vervalste oorkonde KK # 419
    Vanaf begin heeft Sint-michiels ook parochiale rechten: dopen en vooral begraven, dit laatste blijft steeds, olv en sint-michiels staan op gelijke voet niemand is baas
  • 1235: een eigen muur rond de abdij ter versterking
  • Uitleg over logeren hertog: constante gedurende de geschiedenis
    Gronden, tienden, pastoors benoemen, inpolderingen
  • Abdij opgeslokt door de stad! Heel andere situatie, te begrijpen dat prinsen daar altijd willen logeren want zitten er “veilig”
  • Politiek: hertog van Brabant logeert er, staten van Brabant vergaderen er, abt belangrijk raadgever aan hof, betalen ook veel beden. Toppunt: Isabella van Bourbon, vrouw van Karel de Stoute, wordt in 1465 begraven in abdij
  • Antwerpen is een regionaal handelscentrum, redelijk landelijk nog, Sint-Michiels heeft bijzonder groot aanzien
  • Andries krijgt meeste stemmen van kiescollege maar koning is eerder voor Feyten wegens onberispelijke trouw
    Plan Torrentius: 8 overblijvende kanun. Van Sint Michiels worden bij olv kapittel gevoegd, monniken van Sint-Bernards gaan naar abdij van Sint-Michiels en verblijven daar, voordeel abdij bernards moet niet heropgebouwd worden

    Verhaal incident 1588, p. 135 Torrentius
  • 1654-1655: Christina van Zweden, 1717: tsaar Peter de Grote, 1744: koning Lodewijk XV
  • Van abt tot voetbalploeg
     
    Ten zuiden van Antwerpen lagen de buitenwijken Kiel (van “kil” een waterdiepte of ankerplaats) en Beerschot (“schot” of hoogte in een moeras of “beer”) waar hoveniers woonden en vele rijke Antwerpse burgers een buitenverblijf hadden. Ook de abt van Sint-Michiels had er zo’n buitengoed, het Prelaatshof dat gelegen was ter hoogte van de huidige Abdijstraat en Wittestraat. Dit prelaatshof bestaat trouwens nog en wordt nu bewoond door de zusters Annonciaden. In de 17de eeuw werd het Prelaatshof volledig verbouwd. Er kwam een grachtje rond, er waren bossen, een kruidtuin en twee visvijvers. Joannes Chrysostomus Teniers die abt was van 1687 tot 1704 liet van dit nieuwe Prelaatshof een mooie gravure maken waarop ook zijn wapenschild (een beer omringd door drie eikels) werd afgebeeld.
    Tweehonderd jaar later, in 1900, werd op de gronden van een naburig buitengoed, het Beerschothof, een voetbalploeg gesticht. Op zoek naar een clubsymbool kwamen de stichters op het idee het schild te nemen van de gravure van het Prelaatshof. Beer-Beerschot, de verbinding was vlug gemaakt. Ook het devies van onze abt “Tene quod bene” werd overgenomen. Deze latijnse spreuk was een allusie op zijn naam Teniers en betekende “behoud wat goed is”.
    Het schild met het beertje en dit devies zijn nu nog alom gekend, maar weinige mensen weten dat een fiere abt met zijn buitenverblijf aan de oorsprong hiervan liggen.
  • Steun: cfr. politieke rol in middeleeuwen, en steun aan opstand
  • Steun: cfr. politieke rol in middeleeuwen, en steun aan opstand, steeds gekozen voor de “brabantse” kant van de zaak
  • 8 loten en 2 nieuwe straten
    Uit kaartboek ARA
  • Inge bertels zal er meer over zeggen
  • Opmerking: sint-michiels nooit zoveel getekend als na zijn afschaffing!
  • 1855 sterf laatste Sint-Michielsheer in Deurne
  • De sint michielsabdij en de Antwerpenaren

    1. 1. De Sint-Michielsabdij en de Antwerpenaren Geschiedenis van een bewogen relatie. Marie Juliette Marinus
    2. 2. Stichting • Antwerpen rond 1100: 3 kerken • 1115-1124: hervorming in de zielzorg • 1124: splitsing prebenden over Onze-Lieve- Vrouwekapittel en Sint-Michielsabdij
    3. 3. Rond 1200
    4. 4. Rond 1200 volgens Van Caukercken
    5. 5. 13de eeuw • Goede relaties met hertog Brabant • Invloed ten noorden en noordoosten van Antwerpen • Bouw kloostercomplex
    6. 6. Rond 1300
    7. 7. 1353-1476: bloeiperiode • 5 lange abbatiaten • Grote politieke invloed en prestige • Bouw groot kloostercomplex • Oa Buitenverblijf Beerschot
    8. 8. Kloostercomplex rond 1500
    9. 9. Antwerpen rond 1500 volgens Van Caukercken
    10. 10. Detail
    11. 11. 1477-1629: moeilijke periode Oorzaken • Rijkdom – Commendataire abten (tot 1570) – Financieren bisdom • Verwikkeld in politieke strubbelingen • Pech – 1501: bliksem – 1525: brand – 1570: Allerheiligenvloed
    12. 12. Kloostercomplex rond 1515
    13. 13. De abdij tijdens de Opstand • Willem Greven: abt van 1564-1581 – Kloostertucht daalt – 1566: Beeldenstorm – 1567: bezetting van de abdij door calvinisten – Tweespalt tussen Staatsgezinden kanunniken en Spaansgezinden (olv Dionysius Feyten) – 1578: verdrijving Feyten en aanhangers, verkoop goederen – 1581: opnieuw plundering kerk
    14. 14. De abdij na 1581 • Feyten of Emericus Andries? – Machtsvacuüm – Bisschop stelt afschaffing voor – Andries wordt gewijd in 1587 • Abt Andries – Kloostertucht onder nul – Sterft 1590
    15. 15. De abdij na 1581 • Abt Feyten (1591-1612) – Interne spanningen – Nadruk op herbevolking – Bewoonbaar maken • Abt Mattheus van Iersel (1614-1629) – Herbevolking – Herstel kerk (Rubens, relieken H. Norbertus)
    16. 16. Joannes Chrysostomus vander Sterre (1629-1652) • Begeesterend man • Theologisch- wetenschappelijk centrum • Opmeten grondbezit • Kunstwerken
    17. 17. Invloed 17-18de eeuw • 50 tot 60 norbertijnen waarvan 20 ‘buitenheren’ • Pastoraal in Antwerpen – Predikanten – Begraafplaats (armen bijna gratis) – Biechtvaders – Gastvrij voor nieuwe ordes
    18. 18. Invloed 17-18de eeuw • Prinsenhof: verblijfplaats van vorsten • Theologisch-wetenschappelijk centrum • Permanent verfraaiing van gebouwen
    19. 19. Kloostercomplex rond 1700
    20. 20. Kerk rond 1740
    21. 21. Prelaatshof op het Kiel Tene quod bene Joannes Chrysostomus Teniers (1687-1704) • Prelaatshof (Abdijstraat – Wittestraat) • Uitgebouwd in 17de eeuw • Gravure met wapenschild en devies • 1900: voetbalploeg op naburige Beerschothof • Beer - Beerschot
    22. 22. Nu Wittestraat 116
    23. 23. Nu Wittestraat 116
    24. 24. 1786-1836: het einde • Voorboden – Hogere belastingen (1756-1761) – Jozef II weigert te logeren in Prinsenhof (1781) – Na + Rosa weigering abt te benoemen – 1787: keizerlijke rechtbank in hun gebouwen • Brabantse omwenteling (1789-1790) – Steun alle norbertijnerabdijen
    25. 25. 1786-1830: het einde • 1795-1814: onder de Fransen – 1796: afschaffing kloosters en verdrijven kanunniken – 1797: verkoop meubelen, kerkgewaad, afvoer kunstwerken, deportatie heren – Poging tot verkoop van het terrein
    26. 26. Verkaveling 1802
    27. 27. Bezoek Napoleon 1803
    28. 28. Bezoek Napoleon 1803
    29. 29. Bombardement 27-10-1830
    30. 30. Enkel een ruïne blijft over
    31. 31. Toestand in 1841
    32. 32. Overzicht 1. Ontstaan en uitbouw: 1124-1353 2. Consolidatie en bloei: 1353-1476 3. Standhouden in moeilijke tijden: 1477-1629 4. Hernieuwde bloei en luister: 1629-1786 5. Aftakeling: 1786-183
    33. 33. Sporen van de Sint-Michielsabdij? • Straatnamen • Kunstwerken • Pastoriën en refuges • Sint-Michiescolleges Schoten en Brasschaat • en tenslotte …
    34. 34. Tene quod bene

    ×