De Antwerpse stadspastoors in de zeventiende eeuw.

637 views
558 views

Published on

Het parochiewezen in Antwerpen was sinds de middeleeuwen niet fundamenteel veranderd. De structuur was niet aangepast aan de vereisten van de Tridentijnse kerk: de parochies waren te groot en het kapittel had zoveel macht dat het gezag van de pastoor eronder leed.
Onder invloed van de bisschop werd deze structuur wel bemand met een nieuwe priestergeneratie: universitair geschoold, met pastorale ervaring en talenkennis, met oratorisch talent. Hun taken waren duidelijk omschreven, hun kudde goed afgebakend, met een pragmatisme en efficiëntie een koopmansstad waardig. De pastoors waren bijzonder bekommerd om studie, catechismus en heiligenverering. Ze werden goed betaald, maar moesten er hard voor werken.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
637
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Als één lichaam met als hoofd de bisschop. De vicaris-generaal en de pastoors vormden de mond, belast met de onophoudelijke verkondiging van het Woord Gods. De aartsdiaken en aartspriester, die eventuele overtredingen moesten opmerken, waren respectievelijk het rechter- en linkeroog. De oren werden uiteraard belichaamd door de penitencier en de biechtvaders. De officiaal vormde de bestraffende rechterhand, de zegeldrager de uitvoerende linker, en de landdekens natuurlijk de voeten. En het kapittel? Het kapittel was de romp, een weliswaar belangrijk onderdeel, maar met een vage, onduidelijke functie van "de ledematen te versterken, te ondersteunen en te vermanen".
  • Kapittel = pastoor van de gehele stad (vooral duidelijk bij stedelijke relig. Manifestaties zoals een processie tegen de pest, gelovigen denken: paasplicht kan steeds in OLV)
  • concordaten: praefectus funerum houdt betaling van alle begrafenisrechten in het oog Ze blijven dus inderdaad de romp: het onderdeel waar verbruikt wordt wat anderen hebben voortgebracht, en dat het geheel min of meer samenhoudt en continuïteit verzekert.
  • Sint-Walburgis: groot (25 %) en gemengd: ambachtslieden aan de haven, rijke brouwers in het noorden, immigranten en armen in de nieuwstad OLV: gemiddeld (20%, gesplitst in 1614) en rijk
  • JACOB: gemiddeld (17 %) en eerder rijk ANDRIES: klein (8%) en arm
  • Sint Joris: groot en arm (de boerekerk) Sint-Filippus uit het gebedenboek van de hertog van Anjou 1582, verhaal dat deze parochie volledig zelfstandig was nog twee buitenparochies: Sint-Willibrordus Kiel, later Sint-Laurentius, enkel in vredesperiodes Conclusie 13 binnen en 3 buiten de stad voor 60.000 tot 70.000 mensen (platteland onderpastoor nodig vanaf 1.000)
  • niet iedereen mag aan concursus deelnemen, gewoonlijk maar 4tal preekproef steeds ook al is er maar één kandidaat of gaat het om een permutatie
  • straal van 45 km rond Antwerpen helft heeft theologie gestudeerd met lic. diploma cursus honorum ook manier om hen in de stad te houden, maar heeft als nadeel dat de arme parochies steeds maar van pastoor moeten wisselen (ambtsduur gemiddeld vijf jaar korter tussen AND en OLV) onderpastoors nog erger; kerkbestuur Sint-Andries reageert wanneer pastoor Sint-Jacob sterft!
  • parochies van 10.000 communicanten zijn geen uitzondering, dus steeds veel veel meer dan op platteland als eerste taak aangeduid, tridentijns, cfr. de mond van van Zandvoort, aantal beroemde predikanten: Melchior vanden Bossche, Rumoldus Backx en Frans vanden Bossche, telkens van 8.00 tot 9.00, een 60 à 70 per jaar dus de dringende sacramenten, sociale controle zeer streng ahw 24/24 paraat, enkele voorbeelden van de zorg die men eraan besteedde
  • aalmoezen geven: grote sociale controle
  • Pastoor Callebout rond 1720 in Sint-Joris, wel nog een onderpastoor erbij
  • aalmoezen geven: grote sociale controle
  • samenstelling inkomen eerste helft 17 de grote afhankelijkheid van vrijgevigheid parochianen: niet goed wel goed inkomen eerste helft steeds meer dan 300, tweede steeds meer dan 700
  • samenstelling inkomen tweede helft 17 de dus vast inkomen en competentia verhogen
  • vooral ruzie met ondergeschikt personeel en koster
  • De Antwerpse stadspastoors in de zeventiende eeuw.

    1. 1. Antwerpse stadspastoors
    2. 2. Inleiding <ul><li>Kanunnik Zandvoort in 1618 over het kerkelijk apparaat </li></ul><ul><li>Inhoud: </li></ul><ul><ul><li>het kapittel als pastor primitivus </li></ul></ul><ul><ul><li>parochiale organisatie </li></ul></ul><ul><ul><li>aanstelling van de pastoor </li></ul></ul><ul><ul><li>de pastoor aan het werk </li></ul></ul>
    3. 3. Pastor primitivus <ul><li>Kapittel: pastoor hele stad </li></ul>kapitteldeken Seculiere clerici Plebaan Magistratuur en familie Pestpastoor Besmettelijke zieken Stadspastoors Gewone parochianen
    4. 4. Pastor primitivus <ul><li>financiële afhankelijkheid parochies </li></ul><ul><li>benoeming stadspastoors en personeel door kapittel </li></ul><ul><li>de koster als spion </li></ul><ul><li>de provisor als permanente visitator </li></ul><ul><li>visitaties voor meer uniformiteit, eerbied voor de eredienst en tradities </li></ul><ul><li>concordaten met de kloosters </li></ul>
    5. 5. Parochiale organisatie
    6. 6. Parochiale organisatie
    7. 7. Parochiale organisatie
    8. 8. Aanstelling <ul><li>tot 1620 door kapittel </li></ul><ul><ul><li>getuigenissen inzamelen </li></ul></ul><ul><ul><li>Frans en sociale vaardigheden </li></ul></ul><ul><ul><li>praktische preekproef </li></ul></ul><ul><li>vanaf 1620 concursus </li></ul><ul><ul><li>ondervraging over katholieke leer </li></ul></ul><ul><ul><li>talenkennis </li></ul></ul><ul><ul><li>praktische preekproef </li></ul></ul>
    9. 9. Aanstelling <ul><li>wie komt er? </li></ul><ul><li>cursus honorum </li></ul><ul><ul><li>van onderpastoor naar pastoor </li></ul></ul><ul><ul><li>van arme naar rijke parochie </li></ul></ul><ul><ul><li>bekroning: plebaan of pastoor van Sint-Walburgis </li></ul></ul>
    10. 10. De pastoor aan het werk: kerntaken <ul><li>enorme parochies </li></ul><ul><li>pastoor = predikant </li></ul><ul><li>tijdige toediening doopsel en berechting </li></ul><ul><li>hoogmis, lijkdiensten, catechismus </li></ul><ul><li>onderpastoor = ziekenbezoek en vroegmis </li></ul>
    11. 11. De pastoor aan het werk <ul><li>zwarte schapen terecht wijzen </li></ul><ul><li>kerstenbrieven schrijven </li></ul><ul><li>bemiddelen </li></ul><ul><li>liefdadigheid </li></ul><ul><li>leider van de parochiale eredienst </li></ul><ul><li>fund-raising </li></ul>
    12. 12. De pastoor aan het werk 3200 ziekenbezoeken 100 trouwen 100 H. Oliesels 125 ondertrouwen 800 berechtingen 1000 uittreksels 468 registraties doden 50 extra communies 468 doden 26 14-daagse berecht. 400 kerkgangen 400 ziekenbiechten 468 doopsels Sacramenten Sacramenten
    13. 13. De pastoor aan het werk 3 dodenofficies 10 rekeningen 17 jaargetijden 180 biechtdagen 26 processies 90 hoogmissen 150 middaglof 70 lessen eerste communie 430 koorzang votiefmis 250 catechismuslessen 640 getijden 65 sermoenen Eredienst Pastoraal
    14. 14. De pastoor aan het werk <ul><li>Uijt deze groote menichte can men besluijten, wat een geloop den Pastoor aan sijn huijs heeft. </li></ul>
    15. 15. De pastoor privé
    16. 16. De pastoor privé
    17. 17. De pastoor privé <ul><li>boek, studie, catechismus </li></ul><ul><li>vurig, heftig, twistziek </li></ul><ul><li>waardigheid en gezag </li></ul>

    ×