Zasady tworzenia bibliotek cyfrowych
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Zasady tworzenia bibliotek cyfrowych

on

  • 877 views

Zasady tworzenia dobrych kolekcji i bibliotek cyfrowych

Zasady tworzenia dobrych kolekcji i bibliotek cyfrowych

Statistics

Views

Total Views
877
Views on SlideShare
876
Embed Views
1

Actions

Likes
0
Downloads
8
Comments
0

1 Embed 1

http://sandbox.clipboard.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Zasady tworzenia bibliotek cyfrowych Zasady tworzenia bibliotek cyfrowych Presentation Transcript

  • Zasady tworzenia dobrych kolekcji i bibliotek cyfrowych Dr Marek Nahotko XVIII Seminarium Digitalizacja - 1 Warszawa, 11.01.2012
  • Dobre biblioteki cyfrowe wg NISO Framework 3rd ed., 2007• Trzy etapy rozwoju digitalizacji zbiorów: – Etap eksperymentów i testów: badanie możliwości, metod i technologii; – Etap projektów dojrzałych: zaspakajanie określonych potrzeb użytkowników; – Etap trzeci: integracja rozproszonych zasobów i zwiększenie ich wiarygodności; ważne cechy: współdziałanie, wielokrotne stosowanie, trwałość, weryfikowalność, udokumentowanie, zachowanie praw autorskich. XVIII Seminarium Digitalizacja - 2 Warszawa, 11.01.2012
  • Elementy dobrych bibliotek cyfrowych• Kolekcje (zorganizowane grupy obiektów);• Obiekty (zasoby cyfrowe);• Metadane (dane o obiektach i kolekcjach);• Inicjatywy (programy lub projekty służące tworzeniu i/lub zarządzaniu kolekcjami). XVIII Seminarium Digitalizacja - 3 Warszawa, 11.01.2012
  • KolekcjeKolekcje cyfrowe zawierają obiekty cyfrowe, wyselekcjonowane i zorganizowane w celu ich wyszukania, udostępniania i wykorzystywania. Dobre kolekcje zawierają obiekty cyfrowe i metadane je opisujące oraz przynajmniej jeden interfejs użytkownika pozwalający na dostęp do nich. XVIII Seminarium Digitalizacja - 4 Warszawa, 11.01.2012
  • Kolekcje• Zasada 1: Dobra kolekcja jest tworzona zgodnie z jasno określoną polityką rozwoju zasobu, uzgodnionej i udokumentowanej przed rozpoczęciem digitalizacji. – Określenie celów i misji organizacji; – Określenie odbiorcy (celowego i niespodziewanego) i jego potrzeb; – Powiązania z zasobami dokumentów tradycyjnych: wspólna polityka. XVIII Seminarium Digitalizacja - 5 Warszawa, 11.01.2012
  • Misja i cele biblioteki cyfrowej XVIII Seminarium Digitalizacja - 6 Warszawa, 11.01.2012
  • Określenie odbiorcy XVIII Seminarium Digitalizacja - 7 Warszawa, 11.01.2012
  • Określenie odbiorcy Cyfrowy świat bibliotek - 8Warszawa, 17-18.01.2006
  • Powiązania z OPAC Cyfrowy świat bibliotek - 9 Warszawa, 17-18.01.2006
  • Powiązania z OPAC: Rekord Dublin Core w BCPW Rekord OPAC w BGPWXVIII Seminarium Digitalizacja - 10 Warszawa, 11.01.2012
  • Kolekcje• Zasada 2: Kolekcje powinny być opisywane w taki sposób, aby użytkownik mógł uzyskać charakterystyki kolekcji, w tym jej zakres, format, ograniczenia dostępu, prawa własności oraz inne informacje ważne dla określenia autorytarności, integralności i umożliwienia interpretacji kolekcji. – Metadane: informacja o zasobie i jego charakterze; – Opisy w katalogach centralnych lub rejestrach. XVIII Seminarium Digitalizacja - 11 Warszawa, 11.01.2012
  • Opis kolekcji XVIII Seminarium Digitalizacja - 12 Warszawa, 11.01.2012
  • Opis kolekcji Cyfrowy świat bibliotek - 13Warszawa, 17-18.01.2006
  • DC Collections Appl. Profile 14
  • Kolekcje• Zasada 3: Dobra kolekcja jest chroniona (curated), co oznacza, że jej zasoby są aktywnie zarządzane w trakcie całego ich cyklu życia. – Ochrona od utworzenia lub uzyskania zasobu do usunięcia; – Działania: zarządzanie zasobami (tworzenie i modyfikacja metadanych, modyfikacja obiektów, uzupełnianie adnotacji, linków i in. materiałów uzupełniających), archiwizacja. XVIII Seminarium Digitalizacja - 15 Warszawa, 11.01.2012
  • Kolekcje• Zasada 4: Dobra kolekcja jest ogólnie dostępna, a jej twórcy unikają zbędnych ograniczeń w korzystaniu z niej. – Kolekcje powinny być dostępne dla osób niepełnosprawnych; – Dostępność: przez Web, 24/7, możliwa odpłatność; – Użyteczność: łatwość stosowania, sprzeczność między funkcjonalnością a użytecznością; – Potrzeba testowania różnych przeglądarek, rozdzielczości ekranów, systemów operacyjnych. XVIII Seminarium Digitalizacja - 16 Warszawa, 11.01.2012
  • Ułatwienia dla niepełnosprawnych Cyfrowy świat bibliotek - 17 Warszawa, 17-18.01.2006
  • DostępnośćXVIII Seminarium Digitalizacja - 18 Warszawa, 11.01.2012
  • Ograniczenia w korzystaniu XVIII Seminarium Digitalizacja - 19 Warszawa, 11.01.2012
  • Kolekcje• Zasada 5: Zarządzający dobrą kolekcją przestrzegają zasad prawa własności intelektualnej. – Różne punkty widzenia: właściciela oryginału, twórcy zasobu cyfrowego, właściciela biblioteki cyfrowej, użytkownika; – Wiele zasobów o niepewnym pochodzeniu, niezbędne zarządzanie ryzykiem; – Zasady praw autorskich często niejasne, możliwe np. prawa wielu twórców do części obiektu złożonego. XVIII Seminarium Digitalizacja - 20 Warszawa, 11.01.2012
  • Kolekcje• Zasada 6: W dobrej kolekcji funkcjonują mechanizmy dostarczania danych o jej użytkowaniu i użyteczności. – Ocena użyteczności zasobów i poziomu realizacji misji w określonych odstępach czasu; – Dane dla polityki gromadzenia, planowania strategicznego, grantodawców; – Metody: obserwacja, ekspertyza, wywiad, grupy celowe, eksperyment, studium przypadków, analiza logów transakcji; – Miary stosowane w długich okresach czasu, powinny być związane z celami instytucji. XVIII Seminarium Digitalizacja - 21 Warszawa, 11.01.2012
  • Statystyki użytkowania XVIII Seminarium Digitalizacja - 22 Warszawa, 11.01.2012
  • Kolekcje• Zasada 7: Dobra kolekcja współdziała z innymi kolekcjami i systemami. – Uwzględnianie wyników najnowszych badań i priorytetów narodowych i międzynarodowych; – Zapewnienie współdziałania związane z dobrymi metadanymi i obiektami; – Uwzględnienie istnienia portali dziedzinowych i innych inicjatyw podobnych do naszej; – Wymiana metadanych z wyszukiwarkami. XVIII Seminarium Digitalizacja - 23 Warszawa, 11.01.2012
  • Współdziałanie kolekcji XVIII Seminarium Digitalizacja - 24 Warszawa, 11.01.2012
  • Współdziałanie kolekcji XVIII Seminarium Digitalizacja - 25 Warszawa, 11.01.2012
  • Kolekcje• Zasada 8: Dobra kolekcja pozwala na włączenie jej w przebiegi (czynności) pracy (workflow) pracowników biblioteki oraz jej użytkowników końcowych. – Okazja do analizy dotychczasowej organizacji pracy; – Integracja prac nad kolekcją z innymi zadaniami personelu; – Dostosowanie kolekcji do sposobu pracy użytkowników – Włączenie użytkowników do prac (tagowanie, umieszczanie własnych zasobów itp.). XVIII Seminarium Digitalizacja - 26 Warszawa, 11.01.2012
  • Tagowanie Cyfrowy świat bibliotek - 27 Warszawa, 17-18.01.2006
  • Kolekcje• Zasada 9: Dobra kolekcja jest trwała w czasie, co wiąże się także z trwałością znajdujących się w niej obiektów. – Punkty widzenia: organizacyjny, finansowy, techniczny; – Związki z archiwizacją na poziomie obiektów. XVIII Seminarium Digitalizacja - 28 Warszawa, 11.01.2012
  • ObiektyW Przewodniku NISO uwzględniono dwa rodzaje obiektów: obiekty digitalizowane i obiekty oryginalnie powstałe jako cyfrowe (born digital). Obiekty mogą stanowić jeden plik lub wiele połączonych plików, i/lub połączenie plików danych z metadanymi. XVIII Seminarium Digitalizacja - 29 Warszawa, 11.01.2012
  • Obiekty• Zasada 1: Dobry obiekt cyfrowy istnieje w formacie, który ułatwia jego bieżące i przyszłe zastosowanie. – Wymienialność obiektu pomiędzy platformami; – Ważna jakość tworzenia obiektów; – Różne znaczenia terminu format, np.: format pliku (np. wg MIME), sposób kodowania ciągu bitów. XVIII Seminarium Digitalizacja - 30 Warszawa, 11.01.2012
  • Formaty w polskich bibliotekach cyfrowychLidia Derfert-Wolf (2011): 77% zasobów polskich bibliotek cyfrowychnależy do tzw. niewidzialnego Webu (pliki w formacie DjVu) XVIII Seminarium Digitalizacja - 31 Warszawa, 11.01.2012
  • Formaty w Internet Archive XVIII Seminarium Digitalizacja - 32 Warszawa, 11.01.2012
  • Obiekty• Zasada 2: Dobry obiekt jest możliwy do archiwizacji, bez względu na zmiany stosowanej technologii. – Dwie główne strategie: migracja (na nośniki, oprogramowanie, formaty) i emulacja; – Obie strategie komplementarne; – Tworzenie kopii głównej (master) o wyższej jakości do celów archiwizacji. XVIII Seminarium Digitalizacja - 33 Warszawa, 11.01.2012
  • Obiekty• Zasada 3: Dobry obiekt jest zrozumiały i użyteczny poza swoim lokalnym kontekstem, w którym został utworzony. – Obiekty przenośne, współdziałąjące, wielokrotnego użytku; – Obiekty samoopisujące się: metadane włączone, znany format, znane warunki dostępu. XVIII Seminarium Digitalizacja - 34 Warszawa, 11.01.2012
  • Obiekty• Zasada 4: Dobry obiekt jest nazwany z wykorzystaniem trwałego, globalnie unikalnego identyfikatora. – Identyfikator: nazwa przydzielona obiektowi; – Konieczna przynajmniej lokalna unikalność; – Standardowe identyfikatory dla klas obiektów (jak ISBN), lub płatne; – Schemat lokalny powinien być zgodny ze standardami i opisany; – Mapowanie identyfikatora na zmienną lokalizację. XVIII Seminarium Digitalizacja - 35 Warszawa, 11.01.2012
  • Identyfikatory lokalne NLA Cyfrowy świat bibliotek - 36 Warszawa, 17-18.01.2006
  • Obiekty• Zasada 5: Autentyczność obiektu powinna być określana na trzy sposoby: – Określenie pochodzenia obiektu (proweniencja); – Określenie czym jest obiekt; – Stwierdzenie braku uszkodzeń i nieupoważnionych zmian (integralność); – Informacja o pochodzeniu obiektu i jego modyfikacjach jest zapisywana jako metadane; – Odesłania do wcześniejszych wersji, innych obiektów w kolekcji. XVIII Seminarium Digitalizacja - 37 Warszawa, 11.01.2012
  • Obiekty• Zasada 6: Dobry obiekt zaopatrzony jest w metadane: opisowe, administracyjne i strukturalne (obiekty złożone). – Metadane włączone lub wyodrębnione; – Najlepiej tworzyć metadane razem z obiektem; – Możliwe istnienie wielu zestawów metadanych dla jednego obiektu; – Metadane także na poziomie kolekcji. XVIII Seminarium Digitalizacja - 38 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane• Metadane to ustrukturyzowana informacja o obiekcie służąca jego opisowi, wyszukaniu, użytkowaniu i administrowaniu/zarządzaniu.• Metadane: opisowe, administracyjne, strukturalne.• Współdziałanie schematów metadanych.• Związek między kosztem a efektywnością. XVIII Seminarium Digitalizacja - 39 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane• Zasada 1: Dobre metadane tworzone są w zgodzie ze standardami stosowanymi w danej społeczności, w sposób odpowiadający potrzebom materiałów tworzących kolekcję, użytkowników kolekcji oraz bieżącym i potencjalnym sposobom wykorzystania kolekcji. – Uwzględnienie istniejących standardów; – Profile aplikacyjne. XVIII Seminarium Digitalizacja - 40 Warszawa, 11.01.2012
  • Profile aplikacyjne XVIII Seminarium Digitalizacja - 41 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane• Zasada 2: Dobre metadane ułatwiają współdziałanie. – Współdziałanie: możliwość stosowania różnych schematów bez potrzeby dokonywania konwersji danych; – Sposoby osiągnięcia współdziałania: standardowe schematy i ich rejestry, konwersja elementów metadanych, protokół OAI/PMH, metawyszukiwanie z wykorzystaniem standardu Z39.50. XVIII Seminarium Digitalizacja - 42 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane• Zasada 3: Dobre metadane pozwalają na kontrolę autorytatywną i stosowanie standardów: zasad katalogowania i odwzorowania treści. – Słowniki nazw osobowych, korporatywnych, geograficznych, tytułów, haseł przedmiotowych; – Wielość różnych narzędzi, brak rozwiązań do stosowania we wszystkich przypadkach; – Łączenie rozwiązań uniwersalnych z lokalnymi. XVIII Seminarium Digitalizacja - 43 Warszawa, 11.01.2012
  • SłownikiXVIII Seminarium Digitalizacja - 44 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane• Zasada 4: Dobre metadane zawierają warunki i zasady wykorzystania obiektu cyfrowego. – Należy opisać prawa własności, niezbędne pozwolenia na wykorzystanie i jego warunki; – Użytkownik powinien być poinformowany o sposobie uzyskania pozwoleń; – Cele: opis uprawnień, warunki licencji, opis transakcji. XVIII Seminarium Digitalizacja - 45 Warszawa, 11.01.2012
  • Warunki stosowania XVIII Seminarium Digitalizacja - 46 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane dla praw XVIII Seminarium Digitalizacja - 47 Warszawa, 11.01.2012
  • Warunki dla całej strony XVIII Seminarium Digitalizacja - 48 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane• Zasada 5: Dobre metadane ułatwiają długoterminowe zarządzanie, ochronę i archiwizację obiektów w kolekcji. – Metadane administracyjne: jak i kiedy obiekt utworzono, kto odpowiada za kontrolę dostępu lub archiwizację, jak obiekt był przetwarzany, ograniczenia użytkowania; – Metadane techniczne: format, rozmiar pliku itp.; – Metadane archiwizacyjne: opis zmian, przetwarzania i przechowywania; – Metadane strukturalne: powiązanie części danych. XVIII Seminarium Digitalizacja - 49 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane opisoweXVIII Seminarium Digitalizacja - 50 Warszawa, 11.01.2012
  • Metadane administracyjne Cyfrowy świat bibliotek - 51 Warszawa, 17-18.01.2006
  • Metadane• Zasada 6: Rekordy dobrych metadanych także są obiektami, więc dotyczą je te same zasady, co obiektów: autorytatywność, autentyczność, dostępność, archiwizacja, niezmienność i unikalna identyfikacja. – Meta-metadane: autoryzacja metadanych; – Pomijanie metadanych przez wyszukiwarki z powodu spoofingu i spammingu; – Automatyczna kontrola jakości metadanych. XVIII Seminarium Digitalizacja - 52 Warszawa, 11.01.2012
  • Inicjatywy• Inicjatywy: połączenie projektów i programów.• Programy: połączenie ludzi, polityki i narzędzi.• Projekty: działania w ramach programów, z określonymi celami i czasem trwania. XVIII Seminarium Digitalizacja - 53 Warszawa, 11.01.2012
  • Inicjatywy• Zasada 1: Ważnym elementem dobrej inicjatywy jest właściwe projektowanie i planowanie. – Planować należy wszystkie aspekty od planowania poszczególnych działań do projektowania strony Web biblioteki cyfrowej; – Planowanie: celów, ograniczeń (czasowych, zasobów, politycznych), selekcji, digitalizacji, problemów copyright’u, metadanych, dostępu, zarządzania, upowszechniania i oceny. XVIII Seminarium Digitalizacja - 54 Warszawa, 11.01.2012
  • Inicjatywy• Zasada 2: Dobra inicjatywa cyfrowa posiada odpowiedni poziom zatrudnienia osób z niezbędnym doświadczeniem dla osiągnięcia jej celów. – Stałe zadania: zarządzanie (w tym projektami), budżetowanie, programowanie i administrowanie systemem, selekcja zasobów, tworzenie metadanych; – Trzy strategie: zatrudnianie własnych pracowników, outsourcing, współpraca z inną organizacją. XVIII Seminarium Digitalizacja - 55 Warszawa, 11.01.2012
  • Inicjatywy• Zasada 3: Dobra inicjatywa cyfrowa uwzględnia najlepsze praktyki dotyczące zarządzania projektami wszelkiego rodzaju. – Zarządzanie projektami: etap planowania, realizacji i oceny wyników; – Istnieje wiele programów wspomagających zarządzanie (np. MS Project, dotProject). XVIII Seminarium Digitalizacja - 56 Warszawa, 11.01.2012
  • Inicjatywy• Zasada 4: Dobra inicjatywa ma plan oceny wszelkich elementów projektu. – Ocena procesu i/lub wyników; – Miary oceny: rozmiary, jakość, wykorzystanie, funkcjonalność, użyteczność strony Web; – Ocena dostarcza solidnych danych dla utrzymania projektu w długim czasie. XVIII Seminarium Digitalizacja - 57 Warszawa, 11.01.2012
  • Inicjatywy• Zasada 5: Dobra inicjatywa cyfrowa posiada strategię marketingową oraz szeroko rozpowszechnia informacje o postępach prac i ich wynikach. – Marketing w stosunku do potencjalnych użytkowników; rozpowszechnianie wyników w stosunku do specjalistów informacji naukowej; – Metody: publikacje, prezentacje, media, Facebook, YouTube, Google, Wikipedia. XVIII Seminarium Digitalizacja - 58 Warszawa, 11.01.2012
  • Marketing Cyfrowy świat bibliotek - 59Warszawa, 17-18.01.2006
  • Marketing Cyfrowy świat bibliotek - 60Warszawa, 17-18.01.2006
  • Inicjatywy• Zasada 6: Dobra inicjatywa cyfrowa uwzględnia potrzeby związane z realizacją całego cyklu życia kolekcji cyfrowej oraz utworzonych usług powiązanych. – Biblioteka cyfrowa podlega tym samym reżimom, co inne usługi i kolekcje organizacji; – Różne wymogi na różnych etapach realizacji inicjatywy. XVIII Seminarium Digitalizacja - 61 Warszawa, 11.01.2012
  • Dziękuję za uwagę! marek.nahotko@uj.edu.pl 62