Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Open Access – czy tylko zalety
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Open Access – czy tylko zalety

  • 1,182 views
Published

 

Published in Education , Technology
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,182
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
16
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Open Access – czy tylko zalety? Dr Marek Nahotko Białystok, 14.05.2010 1
  • 2. Open Access • Wspólna nazwa dla grupy bardzo różnych zjawisk związanych z publikowaniem treści naukowych w Sieci: – Komercyjne czasopisma naukowe; – Sponsorowane czasopisma naukowe; – Repozytoria dziedzinowe; – Repozytoria instytucjonalne; – Biblioteki cyfrowe; – Strony Web naukowców; – Wymiana e-maili; – Zasoby w serwisach Webu 2.0… Białystok, 14.05.2010 2
  • 3. Open Access • Co więc łączy te wszystkie serwisy? BEZPŁATNY DOSTĘP DO PUBLIKACJI NAUKOWYCH DLA tzw. UŻYTKOWNIKA KOŃCOWEGO • W takim sensie tradycyjne biblioteki są również instytucjami Open Access! Białystok, 14.05.2010 3
  • 4. Gdzie jest więc różnica? • Zastosowanie techniki komputerowej i sieci rozległych (ICT) w nauce w ogóle, w tym w publikowaniu i rozpowszechnianiu publikacji; • Zmienia się nie tylko sposób udostępniania artykułów; zmienia się cała nauka: z jednej strony wielkie przedsięwzięcia eNauki i jej cyberinfrastruktury, z drugiej Nauka 2.0 i „invisible colleges”. Białystok, 14.05.2010 4
  • 5. Open Access • W związku z tym zróżnicowaniem bardzo trudno mówić o zaletach i wadach OA jako całości; • Większość argumentów za lub przeciw dotyczy wyłącznie określonego sposobu publikowania cyfrowego, dla innych nie mając zupełnie zastosowania; • Warto więc zwracać uwagę na to, dla kogo dany typ OA ma zalety lub wady. Białystok, 14.05.2010 5
  • 6. Wady OA • Problemy oceny jakości artykułów; • „Bałkanizacja” artykułów rozproszonych w repozytoriach • Problemy prawa autorskiego; • Prestiż związany z publikowaniem OA; • Ekonomiczna efektywność modeli OA; • Komunizm OA; • Perspektywy dla bibliotekarzy. Białystok, 14.05.2010 6
  • 7. Jakość artykułów • Szansa na wzrost cytowań, ale: – Obawy przed przedkładaniem popularności nad jakość; – Szczególna popularność artykułów o „modnych” zagadnieniach kosztem ważnych, ale mniej popularnych problemów. • Bez kontroli dostępu poprzez prenumeratę trudniej odszukać właściwe badania i ocenić ich jakość. Białystok, 14.05.2010 7
  • 8. Jakość artykułów c.d. • Nowe sposoby oceny jakości spowodują wzrost ilości dostępnych prac, jednak bez oceny eksperckiej (dostępność kosztem jakości); • OA ogranicza pozytywną rolę wydawców jako organizatorów recenzowania i archiwizacji wiedzy naukowej; • W efekcie OA przyczynia się do rozpowszechnienia oszustw i fałszowania wyników badań. Białystok, 14.05.2010 8
  • 9. Jakość artykułów c.d. (Gargouri i in. 2010) Cytowania w kolejnych latach; cytowania OA nie zależą od obowiązku archiwizacji. Badania na podstawie ponad 700 tys. postprintów (po recenzji). Białystok, 14.05.2010 9
  • 10. Jakość artykułów OA (Swan 2010) Białystok, 14.05.2010 10
  • 11. Jakość artykułów c.d. • Argumenty: – ICT ograniczyła przydatność scentralizowanej metody oceny jakości; – Nowe narzędzia oceny: komentarze, punktowanie, pozwalają wybrać teksty mające najlepsze oceny u najbardziej wiarygodnych użytkowników; – Czasopisma OA też mogą być recenzowane (np. czasopisma PLoS); – Recenzowanie też ma swoje wady: błędy i oszustwa zdarzają się też w czasopismach NOA (Nowak 2009); Białystok, 14.05.2010 11
  • 12. Jakość artykułów c.d. • Argumenty c.d.: – Szersze rozpowszechnienie sprzyja powszechnej ocenie przez recenzowanie, komentowanie i dyskusje; – Sprzyja mu dostęp do dodatkowych materiałów: informacji o błędach, danych z eksperymentów, filmów, notatek, baz danych; – Problem: brak zaangażowania uczonych (Zasada 90- 9-1: tylko 1% użytkowników komentuje regularnie). • Badania i ich wyniki są coraz bardziej separowane od czasopism tradycyjnych. Białystok, 14.05.2010 12
  • 13. Bałkanizacja • OA powoduje decentralizację komunikacji naukowej; • Szczególnie repozytoria instytucjonalne i strony Web autorów skutkują „bałkanizacją” lub „rozagregowaniem” publikowania (fragmentacją na dyskretne części nie współpracujące ze sobą): – Stosowanie odrębnych narzędzi (np. systemów); – Brak standaryzacji (formaty, protokoły). • Efekt: OA powoduje mniejsze możliwości współpracy interdyscyplinarnej i brak pełnego zrozumienia przejmowanej wiedzy. Białystok, 14.05.2010 13
  • 14. Rozproszenie repozytoriów Białystok, 14.05.2010 14
  • 15. Bałkanizacja c.d. • Argumenty: – Nowe standardy wciąż powstają; – Bardzo istotna rola wyszukiwarek globalnych typu Google i Google Scholar: integracja wyszukiwania danych o zasobach tradycyjnych z zasobami cyfrowymi; – Serwisy typu Citeseer i Citebase agregujące rozproszone zasoby; – Możliwość dostępu do różnych zasobów: recenzowanych artykułów, blogów, list dyskusyjnych, zakładek, księgarni internetowych. Białystok, 14.05.2010 15
  • 16. Prawo autorskie • Standardowo autor zrzeka się praw majątkowych na rzecz wydawcy, co przynosi określone konsekwencje, np. • Utrudnia autoarchiwizację; • Uczelnie i funduszodawcy coraz częściej wymagają udostępnienia publikacji w trybie OA. Białystok, 14.05.2010 16
  • 17. Prawo autorskie c.d. • Argumenty: – Negocjacje z wydawcami (Sherpa/RoMEO) – Licencje typu Creative Commons – Polityka OA instytucji: zobowiązanie autorów do publikowania u takich wydawców, którzy umożliwiają archiwizację OA, nałożenie obowiązku przekazywania prac do repozytorium. Białystok, 14.05.2010 17
  • 18. Wydawcy a OA Białystok, 14.05.2010 18
  • 19. Prestiż • Wciąż mniejszy prestiż publikacji OA niż umieszczanych w znanych czasopismach; • Korzyści z OA mogą być niwelowane przez utratę prestiżu; • Prestiż czasopisma wpływa m.in. na decyzje związane z awansami, co oczywiście wpływa na decyzje autorów; • Praca umieszczona w prestiżowym źródle sama zyskuje na prestiżu; wyjęta z tego otoczenia traci go. Białystok, 14.05.2010 19
  • 20. Prestiż c.d. • Sprzeczność: Przydatność OA polega m.in. na zapewnieniu szerszego dostępu do prac o coraz węższym zakresie, nie przeznaczonych dla czytelnika nieprzygotowanego. • Prestiż autorów: wzrost cytowań, powszechne uznanie, obowiązek udostępniania w OA; • Prestiż instytucji: poprzez zarządzanie własnymi zasobami możliwość bezpośredniego wpływu na wizerunek, nie tylko poprzez wydawców czasopism; • Najlepiej, aby interesy autorów i instytucji były zrównoważone. Białystok, 14.05.2010 20
  • 21. Efektywność ekonomiczna • OA jako naiwna idea bezpłatnego dostępu do kosztownych dóbr; • Niechęć środowiska OA do uczciwego oszacowania kosztów publikowania; • Intensywne inwestycje (koszty) usprawiedliwiają wzrost cen; • Wydawcy są istotnymi uczestnikami rynku publikacji naukowych, OA może ten rynek zniszczyć. Białystok, 14.05.2010 21
  • 22. Efektywność ekonomiczna c.d. • Argumenty: – Rynek publikacji naukowych jest zmonopolizowany, co umożliwia windowanie cen, a to psuje rynek; – Niezbędne jest precyzyjne określenie kosztów, co ułatwia OA i model opłat odautorskich; – Koszty może obniżyć istnienie repozytoriów; – Koszty nie mogą być ukryte lub dublowane, nie powinny powodować ograniczeń dostępu. Białystok, 14.05.2010 22
  • 23. Efektywność ekonomiczna c.d. • Argumenty: – Dzięki łączeniu bibliotek w konsorcja obniżeniu uległy ceny czasopism: nie ma już problemu dostępu w Europie Zach. – Jednak Big Deal usztywnił politykę gromadzenia; – Wydawcy komercyjni stosują model płatności odautorskich windując wysokość opłat; – Biblioteki uczelniane rezygnują z prenumeraty tradycyjnej (w Polsce w 2007 r. wydały ponad dwa razy tyle na źródła elektroniczne, co na czasopisma drukowane); – W niektórych krajach UE refundowany jest VAT za czasopisma elektroniczne. Białystok, 14.05.2010 23
  • 24. Porównanie kosztów (Swan 2010) Białystok, 14.05.2010 24
  • 25. Porównanie kosztów Koszty obejmują: koszty badań, tworzenia artykułu i jego rozpowszechnienia w przeliczeniu na artykuł naukowy Białystok, 14.05.2010 25
  • 26. Komunizm OA? • Cyberkomunizm: „Socjalizm = wolny dostęp do internetu + władza dla rad” (Žižek 2002); • Internauci jako nowy proletariat, hakerzy jako nowi rewolucjoniści; • Zasady „liberalnego komunizmu”: – Należy wszystko rozdawać za darmo (wolny dostęp, brak copyright); opłaty za dodatkowe usługi; – Należy zmieniać świat, nie sprzedawać dobra; – Trzeba być podzielnym, uspołecznionym; – Trzeba być kreatywnym: projektowanie, nowe technologie, nauka; – Trzeba być otwartym: bez sekretów, transparentność, swobodny przepływ informacji; wszyscy mają współpracować – Zamiast 8 godz. pracy dynamiczna i elastyczna komunikacja; – Edukacja permanentna; – Aktywne tworzenie nowych form społecznej współpracy. • Sieć jako najwyższa forma rozwoju ekonomicznego. Białystok, 14.05.2010 26
  • 27. Komunizm OA? • Informacja (szczególnie naukowa) dobrem niekonkurencyjnym, ale w wyniku rozpowszechniania tracącym wartość; • Informacja zawsze miała charakter niematerialny; materialny był nośnik. Teraz nośnik też jest „niematerialny”; • Za „niematerialnym” Internetem stoi potężna, całkiem materialna infrastruktura. Białystok, 14.05.2010 27
  • 28. Wpływ OA na biblioteki • Zmiany w krótkim okresie: tworzenie zasobów OA (biblioteki cyfrowe); • Zmiany w długim okresie: ograniczenie funkcji organizowania (gromadzenia, opracowania, archiwizacji zbiorów), inna realizacja pośredniczenia: informowanie, udostępnianie zbiorów (cyfrowych online); • Wyjście bibliotekarzy z bibliotek do użytkowników (zespołów badawczych). Białystok, 14.05.2010 28
  • 29. Dziękuję za uwagę marek.nahotko@uj.edu.pl Białystok, 14.05.2010 29