Amores

8,476 views

Published on

Published in: Education
2 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
8,476
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
119
Comments
2
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Amores

  1. 1. Aralin 9: EBOLUSYONG KULTURAL SA May mga nakaguhit na mga hayop saASYA daigdig ng mga kuweba sa Altamira, Spain at Lascaux, france na nagpapatibay na Nagmula sa salitang greek na hindi padadaig ang mga taong Paleolitiko “palaios” na ibig sabihin ay matanda sa pangangaso. at “lithic” na bato Ang mga Homo Sapiens Sapiens ang bumuo ng kulturang ito cave painting (Lascaux, FRANCE) Sa tradisyon nila, ang paglilibing ngHOMO SAPIENS SAPIENS yumaong katawan ay mababaw lang. Sapagkat sa paniniwala nila, Malaki ang pag-asa ng tao sa nagpapatuloy ang buhay sa kabilang kapaligiran sa panahong ito buhay at upang mainitan ang Ang mga lalaki ay natutong yumaong katawan. mangaso, samantalang ang mga babae naman ay natutong maghanap ng pagkain at magbantay ng apoy Kulturang Mesolitiko Pinakamahalagang natuklasan sa panahong ito ang apoy Nagsilbing isang trasisyon na panahon sa Kulturang Neolitiko Nag magsimulang matunaw ang mga glacier, umusbong ang mga kagubatan at mga ilog at dagat Nanirahan ang mga taong mesolitiko sa mga pangpang. Nadagdagan ang mga uri ng pagkainpinakamahalagang natuklasan nila-apoy Kulturang Neolitiko Ang taong Paleolitiko ay matalino sa (New Stone Age; 7000 –larangang ispiritwal 3000 B.C.E.)
  2. 2. Galing sa greek word na “naois” na ibigsabihin ay bago at “lithic” na bato Hindi lamang paggawa sa mgakagamitang bato ang nadiskubre ng mgataong Neolitiko kundi pati narin angpagsasaka at pagpapaamo ng mga hayop Neolithic Revolution Mga Unang MagsasakaKagamitang bato sa panahong Neolitiko sa Asya Sa panahong ito, napamalas ang Nagsimula sa lambak ng Indus Riverdramatikong Neolithic Revolution at sa Timog Asya. Pagtatanim ngpagkakabuo ng mga lungsod na tanyag na cereal, cotton at pagpapaamo ng mgaUrban Revolution sapagkat sedentaryo na hayopang mga tao sa panahong ito Ang pagpapaamo ng mga hayop saatpagsasaka ay tanda na hindi dapat umasang lubusan sa kapaligiran indus river Sa Timog Silangang Asya unang natutunan ang pagtatanim ng halamang ugat tulad ng gabi at palay
  3. 3. copper Ginawang kagamitang pandigma ang copper Hinalo ang metal sa tanso at tin at nagresulta ng bronze na mas matibay sa tanso Sa panahong Bronse (5000 – 1200 B.C.E.) nakalikha ng mga kagamitang pansakawheat Sa Hilagang China sinaka ang cerealtulad ng miller at sorghum, pagtanim ngpunog mulberry na siyang pagkain ngsilkworm Sa pagpapaamo ng mga hayop at found by Hititte- iron/bakalpagsasaka naging determinado ang mgasinaunang tao na makipagharap sa Ngunit mas matibay pa sa bronse atpanibagong kapaligiran nito tanso ang iron/bakal. Ito’y nadiskubre ng mga Hittite sa Kanlurang Asya. Panahong Metal Nakagawa ng mga kagamitang pansaka at panlaban sa mababangis na hayop Unang natutunan ang paggamit ng copper. Sa paggamit ng copper ore naproseso ang tanso
  4. 4. Namulat ang sinaunang tao sa paggamit 1. Pagkakaroon ng organisado at sentralisadongng iba’t-ibang uri ng bagay na nagmula pamahalaan 2. Masalimuot na rehiyonsa bato, metal, pagsasaka at pangangaso 3. Espesyalisasyon sa gawaing pang-ekonomiya at kaya salamat sa ebolusyong kultural sa uring panlipunanAsya sapagkat ito’y naging daan sa ating 4. Mataas na antas ng kaalaman sa teknolohiya kamulatan sa mga nadiskubre ng mga 5. Sining at agrikultura sinaunang tao. 6. Sistema ng pagsusulat * Noong unang panahon, ang mga namumuno sa mga lungsod ay matataas na Pari.Aralin 10: MGA SINAUNANG Politeismo:KABIHASNAN SA ASYA - paniniwala sa maraming diyosNang lumaon, may apat na batayang kapaligiran sa * Mayroon dalawang uri ng pinuno noon:Asya na hinanap ng tao. Ito ang kapaligiranglambak-ilog, disyerto, at steppe o damuhan. Natuto 1.Pinunong pulitikal-militar (hari)ang mga tao sa kapuluan na magtanim ng halamang 2.Pinunong Panrelihiyon (pari)ugat at palay. Naging bihasa rin sila sa paglalayag atpangingisda. Samantala, ang mga pamayanansalambak-ilog ay natutong magtanim ng trigo, barleyat palay. May nag-aalaga rin ng hayop sa lambak-ilog tulad ng tupa, kambing, at baka. Sa kabilang Kabihasnang Sumer (3500-3000 B.C.E.)banda, pag-aalaga ng hayop tulad ng kabayo, tupa, - isang arko ng matabang lupa sa Kanlurang Asyacamel, at ox ang naging kabayuhan sa disyerto at mula sa Persian Gulf hanggang sa dalampasigan ngsteppe. May kaunting pagtatanim din tulad ng dates Mediterranean Sea.sa mga oasis sa disyerto. - Ang mga lambak-ilog ng Tigris at Euphrates ayTatalakayin sa blog na ito ang nabuong agrikultural kilala sa pangalang Mesopotamia nana pamumuhay sa mga lambak-ilog, sa Asya - ang nangangahulugang " lupain sa pagitan ng dalawangTigris-Euphrates sa Kanlurang Asya, Indus sa ilog".Timog Asya, at ang Huang Ho sa Silangang Asya. -Ang Mesopotamia ay naging tagpuan ng ibat ibangIlalarawan sa blog na ito ang mga kabihasnang grupo ng tao na naghahanap ng matabang lupa.Sumer, Indus at Shang. Ipapakita rin angpamahalaan at lipunan na nabuo sa tatlongkabihasnan at kikilalanin ang mga natamo ng mgaito. * Mga Pamayanang Neolitiko bago ang Sumer*Sibilisasyon mula sa salitang ugat na civitas -ilang pamayanang neolitiko na lumitaw sa rehiyon sa labas ng mesopotamia ay ang Jericho sa Israel, masalimuot na pamumuhay sa lungsod Catal Huyuk at Hacilar nasa Anatolia at ilang pamayanan sa kabundukan ng Zagros nasaKabihasnan hangganan ng Mesopotamia-Persia. nagsimula sa salitang ugat na "bihasa" pamumuhay na nakagawian at pinipino ng Jericho (7000 B.C.E.) - Nest Bank na isang pangkat ng tao. Kontrolado ng Israel -Produkto: Sulfur at Asin n nalilinang mula sa Dead Sea. Catal Huyuk (6000 B.C.E.) - Katimugang bahagi ng Anatolia -Pangunahing produkto ay obsidian, isang volcanic glass* Mga Batayang Salik sa Pagbubuo ngKabihasnan: * Sistemang Pampulitikal at Pang-ekonomiya*
  5. 5. Sumer - itinuturing na pinakamatanda at pinakaunang kabihasnan sa buong daigdig.*Sistemang Panrelihiyon*- ang mga Ziggurat o templo ay tahanan ng mgadiyos ng mga Sumerian- natuto ang mga Artisano na ihubog ang luwad nagaling sa ilog upang maging iadrilyo- ayon sa mga matandang paniniwalang Sumerian,ang mga kabundukan ay siyang sentro ngkapangyarihang supernatural sa mundo -ang mga scribe o tagasulat ay umuukit sa isang- ang bawat baitang ng Ziggurat ay pinag-uugnay ng basang Clay tablet. Nagtataglay ng kumpletongmga hagdan petsa at lungsod kung saan ito nagmula.- Pagsapit sa tuktok, matatagpuan ang isang -ang pinakaunang epiko sa daigdig ay Sumerian-angdambana na alay sa diyos na kanilang sinasamba epiko ni Gilgamesh. Sa larangan ng kanilang kaalaman ay pgpapalayok*Sistemang Panlipunan* na gamit ang gulong(wheel-spun pottery),metahurhiya ng bronse at tin at paggamit- Nasa tuktok ng lipunan ang mga pinunong ng perang pilak. Sa larangan ng matematika,pulitikal at ispiritwal naimbento nila ang Decimal System. Ang hugis na bilog ay hinati nila sa 360 degrees. natuklasan nila- kasama sa naghaharing uri ang matataas na opisyal sa paggamit ng isang kalendaryong Lunar.at kanilang pamilya. kasunod ang mgamangangalakal,artisano,scribe,at mababang opisyal. Kabihasnang Indus*Kontribusyon ng Sumer sa Kabihasnang -ang lambak-ilog ng Indus at Ganges aymakikita saPandaigdig* timog asya.-isa sa mga pinakamahalagang ambag ang sistema *Ang Pamayanang Neolitiko Bago ang Indus*ng pagsula ay Cuneiform. dahil nito, naitala na nilaang batas,epiko,dasal,at kontrata ng negosyo. -isa sa pamayanang ito ay ang Mergarh. Na nasa bandang kanlurang ng ilog indus. *Sistemang Pampulitika at Pang-ekonomiya* -sa limang lungsod na nahukay, dalawa ang pinakaimportante: ang Harappa at Mohenjo-Daro . -Pagsasaka ang pangunahing gawain sa Harappa at Mohenjo-Daro.
  6. 6. -ang bulak ay hinahabi upang maging tela. Kabihasnang Shang -Angappa at Mohenjo-Daro ay mga planado at -makikita sa China ang lambak-ilog ng oraganisadong lungsod. May dalawang bahagi ito- Huang Ho. citadel o mataas na moog at mababang bayan. -Ang Huang Ho ay nagdadala ng loess o -ang mga bahay ay gawa sa mga ladriyo na dilaw na lupa. Dahil sa madilaw na kulay ng pinatuyo sa pugon. tubig,tinawag itong Huang Ho o Yellow River. -maraming artifact na laruan ang nahukay sa mga -sa pagitan ng mga buwan Huyo at Oktubre lungsod ng Harappa at Mohenjo-Daro. dumaating naman ang hanging monsoon na may ulan. *Sistemang Panrelihiyon -Ngunit minsan, ang mataas na pagbaha ng Isa sa mga hayop na sinasamba sa indus ay ang Huang Ho ay maaari ding sumira sa maraming ari- Toro. arian at pumatay sa maraming tao. -ang pinakatanging diyos ay isang babae na pinagmumulan ng lahat ng bagay na tumutubo. *Mga Pamayanang Neolitiko Bago ang Shang* *Sistemang Panlipunan* -noong 1920, hinati ng mga iskolar sa· ang mga nakatira sa mataas na moog ay ang mga dalawang panahon- ang kalinangang Yangshao at naghaharing uri. ang Lungshan. - ang mga magsasaka ang gumagawa sa dike -Yangshao(3000 B.C.E - 1500 B.C.E)- at kanal para sa irigasyon ng mga natatakpan ng luwad and pader at may bubungang pananim. pawid o kugon. *Sistema ng Pagsusulat* -nagsimula na ring gumawa ng tapayan nainit sa loob ng pugon. Ang tapayan ay kulay pula -unang gumamit ng sistema ng pagsulat ng at itim, at may disenyong geometrical. Indus. -Lungshan o Longshan(2500 B.C.E - 2000 -ang mga ebidensya na pagsulat ay mga B.C.E)- ang pangalawang neolitiko sa Huang Ho selyo na may Pictogram upang kilalanin ang mga bago ang kabihasnang Shang paninda. Natuklasan ito sa Mesopotamia. -mas malawak ang saklaw na teritoryo ng pamayanang Lungshan kaysa Yangshao. *Paglaho ng Kabihasnan* -ilang pamayanan ay nagtatanim ng millet habang iba naman ay palay ang itinatanim. -ang mga Aryan na tumawid sa mga lagusan sa kabundukan ng Hindu Kush bago makarating sa -mas umunlad ang teknolohiya ng paggawa lambak-iog ng Indus. ng tapayan dahil sa pagkaimbento ng potters wheel.
  7. 7. -ang Lungshan ang naging transisyon tungo *Sistema ng Pagsulat*sa kabihasnang Shang. -ang mga simbolo na ginamit sa mga butong -may nauna raw na dinastiya sa Shang. Ito pang-orakulo ay ang karakter ng pagsusulat naang Xia o Hsia na itinatag ni Yu at nagtagal ng apat tsino.at kalahating siglo. Kung totoo ngang dinastiya angXia ay hindi mapatunayan dahil sa kawalan ng -ang mga karakter na ito ay sumisimbolo aebidensyang arkeolohikal. bagay,ideya, o tunog na maaaring isulat na patayo.*Sistemang Pampulitika* -ang pagsusulat ay naging importanteng bahagi ng kulturang tsino at iniangat pa na sa isang -may pitong lungsod ng Shang ang nahukay sining na pagsulat na tinatawag na Calligraphy. Itona ng mga arkeologo. Ang pinakasikat sa pito ay ay nagsilbing tagapag-isa sa mga tsino.ang Anyang. -ang mga artisano ay anging bihasa sa -may maayos na paglalatag ang mga paghugis ng mga moldeng wax.kabahayan at istraktura ng Shang. -gumagawa rin ito ng mga seda para sa mga -nakita ang malalaking libingan ng mga hari aristokrata at magagandang porselana mula saat mataas na opisyal ng Shang. kaolin -ang pinakaimportanteng nahukay sa mgasementeryo ng Shang ay ang ibat ibang buto naginamit sa mga ritwal. Ang mga butong ito ay Sadyang makasaysayan ang Asya natinawag na Oracle Bones o butong orakulo. pinanggalingan ng ibat-ibang mga modernong kabihasnan sa buong mundo. Ating ipreserba ang -ang mga pinuno ng Shang ay mga paring- mga bagay na nagbibigay alaala sa mahahalaganghari na namumuno gumagamit ng mga sandatang pangyayari sa ating kontinente.bronse at sasakyang chariot. -isa sa mga kilalang hari ay si Wu Ding. angkanyang asawa na si Fu Hao ay magaling din napinunong militar.*Sistemang Panrelihiyon* -si Shang Di ang diyos na lumikha at hari nglangit. -ang mga nahukay na butong pang-orakuloay ginamit ng Shang para sa pakikipag-usap sakanilang mga ninuno.*Sistemang Panlipunan* -ang Chariot ay sasakyang hinihila ngkabayo na ginagamit sa labanan. may 2 o 4 nagulong.
  8. 8. Aralin 11: MGA KAISIPANG ASYANO SA >Nang dumating ang mga Europeo sa China,PAGBUO NG IMPERYO sila’y tiningnan ng mga Tsino bilang barbarong Ayon sa mga historyador,ang Asya ang sentro ng may katayuan sa daigdig. kaganapan sa daigdig hanggang sa ika-16 na siglo. Ito rin ang pananaw ng maraming Asyano. Sila ang > Kowtownagtatag ng mga unang kabihasnan at pinakamalaki atpinakamatatag na imperyo sa panahong ito. Sa araling ito, tatalakayin ang mga kaisipang Asyano na nagingbatayan o pundasyon ng pagkabuo ng mga sinaunang kabihasnan sa mundo.ANG CHINA BILANG GITNANG KAHARIAN > Ayon sa mga Tsino:ipinagmamalaki nila ang kanilang nasyon na naging ugat sakatotohanang ang kabihasnan nilang umusbong sa Huang Ho.ang kanilang kabihasnan ang pinakamatandang nabuhay nadaigdig na ayon o hango sa mga turo ng tanyag na pilosopo na siConfucius. ang pagyuko sa emperador ng 3 beses kung saan ang noo ayang kanilang kabihasnan mataas na pagtingin sa kanilang humahalik sa semento.sarili ay bunga sa ‘di matatawarang ambag sa larangan ng > Ang katagang Sino ay ginagamit upang tukuyin ang mga Tsino,pilosopiya, kaisipan, at imbensyon. kung kaya’t ang kanilang pananaw na sila ang superior sa lahatMiddle Kingdom o Gitnang Kaharian ay tinaguriang Sinocentrism.naniniwala ang mga Tsino na ang kanilang imperyo ang > Ang emperador ng mga Tsino ay Anak ng Langit (Son ofsentro ng daigdig at kaganapan. Heaven) na namumuno dahil sa kapahintulutan o basbas ng Langit (Mandate of Heaven) na may taglay ng virtue (birtud oang sino mang tumanggap ng impluwensyang Tsino at kabutihan)yumakap ng Confucianism ay sibilisado at ang hindi nabibiyayaanng kanilang kabihasnan ay barbaro. > Kadalasan, may mga palatandaan sa kalikasan tulad ng pagkakaroon ng lindol, bagyo, tagtuyot, peste o mga digmaantulad ng mga karatig bansa tulad ng Japan, Korea at Vietnam. at kaguluhan. Kapag ito’y naranasan ng imperyo, isa itong palatandaan na hindi na nasisiyahan ang kalangitan saang pagiging sibilisado ay hindi usapin sa lahi kung hindi sa nakaupong emperador.pagtanggap ng Confucianism.
  9. 9. ANG BANAL NA PINAGMULAN NG EMPERADOR NG pagkaloob ng batas at nagturo ng tama at mali.JAPAN AT KOREA: > Danjun Wanggeom anak ni Prinsipe Hwanung at asawa ng> Ayon sa paniniwala ng mga hapones: isang oso na naging magandang dilag.> Amaterasuanak ni Izanagi (diyos) at Izanami (diyosa) tangun na nagtatag ng Gojoseon odahilan sa pagiging banal o sagrado ang emperador ng mga Lumang Joseon (unang kaharian nghapones Koreadiyosa ng araw MITO NG PINAGMULAN AT SINAUNANG KAISIPAN NG> Ninigi-no-Mikoto TIMOG SILANGANG ASYAipinadalang apo ni Amaterasu upang pamunuan angkalupaan dala ang espada, alahas at salamin sa isla ng Kyushu,Japan na kinilalang banal na sagisag ng emperador. > Ang mga hari ng mga imperyo sa Timog Silangang Asya ay nangunguna sa mga> Jimmu Tenno ritwal at pag-aalay sa mga diyos.kaapu-apuhan ni Ninigikinikilalang unang empetador ng mga hapones.  Animismo (Aminism) - naniniwala sila na ang kapaligiran ay pinanahananNaging epektibo ang mito o alamat na ito dahil sa tuluyang ng mga espiritu o diyos na maaring mabait opaniniwala ng mga hapones na diyos ang emperador. masama.Walang Mandate of Heaven sa Japan. Mon isang grupong etnolinggwisto sa Myanmar>Ayon sa alamat ng mga Korean: ang kanilang hari ay nangunguna sa mga ritwal para sa> Prinsipe Hwanung ikasisiya ng kanilang mga diyos.nagmula ang kanilang pinuno. sa pagkamatay ng kanilang hari, tutungo ito sa daigdig nganak ng diyos ng kalangitan na si Hwanin. mga espiritu at magiging diyos o espiritu na rin.bumaba sa kalupaan at itinatag ang lungsod ng diyos.nagtalaga sa tagapangalaga ng hangin, ulam, atulap.nagturo sa iba’t-ibang kaalaman sa agrikultura, medisina,pangingisda at iba pa.
  10. 10. > Habang nabubuhay ang Hari, ito’y may dalawang mahalagang Cakravartinkatungkulan. 1. Siya ay tagapamagitan ng mga diyos at mga tao upang pigilan ang mga kalamidad sa kalikasan bunga ng maling pag-aalay sa mga diyos o espiritu ng kalikasan 2. Ang hari rin ang tagapamagitan sa iba’t-ibang pamayanan at mga mapayapang uganayan nila sa isa’t- isa na kailangan upang patuloy ang kasaganaan sa lipunan.ANG DEVARAJA AT CAKRAVARTIN SA INDIA AT SATIMOG SILANGANG ASYA Ang haring nakaupo sa trono Kinikilalang hari ngmundo. > Devaraja Nangangako sa pamumuno na makatwiran at mapagkalinga sa mamamayan at relihiyon. Namumuno sa pagsasagawa ng mga ritwal tulad ng Spring Festival at Rain Festival. Ang simbolo ay puting payong at royal elephants. Halimbawa ay si Haring Asoka na naghari noong 273 hanggang 232 B.C.E. at tumalikod sa kaharasan ng pakikipagdigma na nagsuporta at yumakap sa Buddhism. Ang deva ay nangangahulugang diyos at ang raja naman ay hari. Tinitingala siya na mataas at walang kapantay.
  11. 11. Dapat sundin ng lahat ng muslim dahil intasan ni Allah Dapat sundin ang lahat ng Muslim dahil inatasan ni Allah. Katungkulan ng Caliph: 1. Dapat niyang panatilihin ang Islam sa tunay nitong anyo nang ito’y itinatag. 2. Dapat na siya ang magbigay ngANG ISLAMIKONG KAISIPAN UKOL SA PAMUMUNO SA makatwiran at legal na paghuhusga upang matapos angKANLURANG ASYA. di-pagkakaunawaan.>Muhammad 3. Dapat niyang protektahan angNagging tagapagtatag ng relihiyon nasasakupan ng imperyo atPinaniniwalaang seal of the prophets o huling propeta na lahat ng sagrado nito.magpapanayag ng mensahe ni Alla sa sanlibutan.Namatay na walang naatasang kapalit. 4. Dapat siyang mangulekta ng buwis sa mga nasasakupan ayon sa mga nasasakupan ayon sa batas. Caliph Unang nagging caliph si Abu Bakr na 5. Dapat niyang pamahalaan ang tagapayo ni Muhammad. mga nasasakupan upang Sila ang kinatawan ni Muhammad sa maayos ang pagpapatakbo ng kalupaan. imperyo at mapangalagaan niya Pinuning panrelihiyon at pamahalaan . ang relihiyon. Nakasaad ang katungkulan sa Qu’ram o Korean. Mga anino ni Allah sa kalupaan.

×