• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Składnia przegląd pojęć-2012
 

Składnia przegląd pojęć-2012

on

  • 1,652 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,652
Views on SlideShare
1,078
Embed Views
574

Actions

Likes
1
Downloads
1
Comments
0

4 Embeds 574

http://lingwistyka.pbworks.com 550
http://elearning.tadelformacion.com 21
http://www.linkedin.com 2
http://webcache.googleusercontent.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Składnia przegląd pojęć-2012 Składnia przegląd pojęć-2012 Presentation Transcript

    • Składnia: przegląd pojęć Konrad Juszczyk – WSTĘP DO JĘZYKOZNAWSTWAniedziela, 20 maja 12 1
    • niedziela, 20 maja 12 2
    • 1. ZDARZENIE:  sytuacja  widoczna  na  zdjęciu 2. ZJAWISKA:  kot,  kolba  kukurydzy,  jedzenie SYTUACJA 3. ROLE:  agens  (kot)  i  paLens  (kukurydzę) 4. Schemat  zdarzenia:  DZIAŁANIE SEMANTYKA 5. WYRAZY:  szary,  kot,  właśnie,  je,  kukurydzę 6. Kotwiczenie  w  kontekście:  właśnie  (teraz)     7. ZDANIE:  Szary  kot  właśnie  je  kukurydzę.                                                                            kot                  je SKŁADNIA                  szary            właśnie            kukurydzę               8. SYNTAGMY:  szary  kot,  kot  je,  je  właśnie,  je  kuk. 9. ZWIĄZKI:  zgody  (rodzaj,  osoba,  liczba)  i  rządu   (przypadki)  w  kot  je  oraz  w  je  kukurydzę oraz  przynależności  w  syntagmie  właśnie  je PRZYPADKI  rzeczowników:  mianownik  i  biernik STRUKTURA 10.Schemat  zdania:  przym.+rzecz.+czas.+rzecz.niedziela, 20 maja 12 3
    • niedziela, 20 maja 12 4
    • Czemu służy składnia? Składnia  jest  ważną  częścią  systemu  języka,  gdyż  pozwala   na  łączenie  wyrazów  jako  znaków  w  większe  wypowiedzi. wyrazy  odnoszą  się  do  przedmiotów,  przeżyć,  osób  i  cech   wypowiedzi   odnoszą   się   do   sytuacji,   w   jakiej   znajduje   się   nadawca  i  odbiorca  i  wskazują  na  cel  ich  dalszego  działania. Każda   wypowiedź   ma   na   celu   zwrócenie   uwagi   na   coś   ważnego  (przez  zdanie  oznajmujące)  lub  wspólne  działanie.niedziela, 20 maja 12 5
    • Czemu służy składnia? http://www.retronaut.co/2012/02/cat-eating-corn-on-the-cob-1951/ Dzięki  łączeniu  wyrazów   w  wypowiedzi  możemy  powiedzieć   więcej  o  sytuacji,  a  zwłaszcza  o  relacji  pomiędzy  znaczeniami   wyrazów  (osobami,  przeżyciami,  przedmiotami  i  cechami) Łączenie   wyrazów   w   syntagmę   zawęża   zakres   oznaczania   każdego  z  nich,  czyli  determinuje  –  dokładnie  je  dookreśla.niedziela, 20 maja 12 6
    • Jednostki języka w analizie składni wyraz:  ciąg  fonemów  (wypowiadanych  jako  głoski)  o   ustalonych  cechach  semantycznych  i  syntaktycznych wyrazy  niesamodzielne  (przyimki)  są  traktowane  jako  części   wyrażeń  przyimkowych  albo  całych  wyrazów syntagma:  połączenie  przynajmniej  dwóch  wyrazów,  zwane   także  frazą  (clause)  lub  składnikiem  bezpośrednim. syntagma  hipotaktyczna  łączy  wyrazy  określające  się syntagma  parataktyczna  łączy  wyrazy  spójnikiem  lub  ,    .niedziela, 20 maja 12 7
    • Jednostki języka w analizie składni zdanie  (sentence):  ciąg  wyrazów,  z  których  1  pełni  funkcję   orzeczenia.  Pozostałe  ciągi  są  zdaniami  niekompletnymi. wypowiedź  (u<erance):  rzeczywiście  wypowiedziane   zdanie  z  wtrąceniami,  nieciągłościami  i  elipsami tekst:  dwa  zdania  proste  połączone  relacją  spójności  (!)niedziela, 20 maja 12 8
    • Relacja predykacji – orzekania Podmiot  i  przydawka  tworzą  grupę  podmiotu,  a  orzeczenie   z  okolicznikiem  i/lub  dopełnieniem  tworzą  grupę  orzeczenia. Grupa  orzeczenia  nadaje  pewne  własności  grupie  podmiotu,   a  dokładniej  to,  co  jest  oznaczane  przez  grupę  orzeczenia  nadaje   pewne  własności  temu,  co  jest  oznaczane  przez  grupę  podmiotu. Grupa  podmiotu  oznacza  to,  o  czym  coś  mówi  grupa  orzeczenia. Predykacja  zachodzi  pomiędzy  znaczeniami  grup  (orzeczenia  i  podmiotu). Grupy  orzeczenia  i  podmiotu  wiąże  relacja  PREDYKACJI,  czyli  orzekania PREDYKACJA  jest  szczególnym  rodzajem  DETERMINACJI  (określania!) Orzeczenie  i  podmiot  także  wiąże  relacja  PREDYKACJI,  gdyż  okolicznik,   dopełnienie  i  przydawka  są  przyłączone  do  orzeczenia  i  podmiotu  jako oznaczające  dodatkowe  informacje  o  opisywanej  w  zdaniu  sytuacji.niedziela, 20 maja 12 9
    • Podmiot a ORZECZENIE Podmiot:  obiekt  lub  osoba  działająca  (Agens)   lub  doznająca  (Doznający)  lub  “będący”  (PaLens)   określany  przez  orzeczenie  określające  jego  cechy. Orzeczenie:  opisuje  to,  co  robi  lub  co  dzieje  się  z  podmiotem: Fazowe:  ZACZYNAĆ/KOŃCZYĆ  +  czas.  w  bezokoliczniku. Imienne:  BYĆ/ZOSTAĆ  +  orzecznik  (przym./rzecz.) Modalne:  CHCIEĆ  lub  MÓC  +  czas.  w  bezokoliczniku.niedziela, 20 maja 12 10
    • • 4  rodzaje  parataksy  (243): – Kopulatywność  -­‐  i,  a,  tudzież… •Psy  i  ludzie. Syntagma  bezspójnikowa:   •Nogi  psa,  nogi  człowieka. – Adwersatywność  –  nie,  lecz,   •Nie  dzisiaj,  lecz  jutro.   http://robinlam.wordpress.com/2009/10/21/elliot-erwitt/ •Nie  dniem,  lecz  nocą. – Dysjunkcja  –  lub,  czy… •Pies  czy  właściciel? – Alternatywa  –  albo…albo,   czy…czy •Albo  pies  albo  kot http://robinlam.wordpress.com/2009/10/21/elliot-erwitt/niedziela, 20 maja 12 11
    • Sidelong  Glance  by  Robert  Doisneau  -­‐  1948niedziela, 20 maja 1212
    • ORZEKANIE – coś o czymś • Grupa  podmiotu • Grupa  orzeczenia • Podmiot  i  określenia • Orzeczenie  i  określenia • Temat • Remat • To,  o  czym  mowa • To,  co  jest  mówione • To,  co  jest  orzekane • To,  co  orzeka,  rzeczone. • Datum • Novum • Informacja  znana • Informacja  nowa • Coś  musimy  wiedzieć • zanim  się  dowiemy  … • znane  znaczenie • nowe  znaczenie REMAT jest na dany TEMATniedziela, 20 maja 12 13
    • DETERMINACJA i hiponimia (239) Determinacja  zachodzi  pomiędzy  wyrazami  w  syntagmie   hipotaktycznej  i  sprawia,  że  wyraz  determinowany  jest w  relacji  hiponimii  z  syntagmą,  w  której  właśnie  wystąpił. Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. zdanie  jest  także  syntagmą Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. syntagma  (składnik) przymiotnik Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. syntagma  (składnik) syntagma  (składnik) Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. syntagma  (składnik) wyrażenie  przyimkowe przymiotnik Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. podmiot przydawka okolicznik orzeczenie orzecznik Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. rzeczownik przymiotnik przyimek rzeczownik czasownik przymiotnik Wyraz  transport  jest  określony  (determinowany)  przez  publiczny. Syntagma  transport  publiczny  jest  hiponimem  wyrazu  transport.niedziela, 20 maja 12 14
    • Relacje syntagmatyczne i paradygmatyczne Wyrazy  połączone  w  syntagmę  wiąże  relacja  syntagmatyczna.   Wyrazy  występujące  w  różnych  syntagmach  można  zamieniać,   jeśli  pełnią  taką  samą  funkcję  (wiąże  je  relacja  paradygmatyczna). Syntagmy   występujące   w   różnych   zdaniach   jako   ich   składniki   także   można   zamieniać  przy  zachowaniu  tej  samej  konstrukcji  składniowej. Konstrukcja   składa   (schemat   zdania)   się   z   określonych   części   mowy,   które   pełnią  określone  funkcje  części  zdania  i  opisują  pewną  sytuację. rzeczownik rzeczownik  w  D. przyimek rzeczownik czasownik przymiotnik Zakaz biwakowania w Rzymie jest surowy. podmiot przydawka okolicznik  miejsca orzeczenie orzecznik Zakaz biwakowania w Rzymie jest surowy. Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. podmiot przydawka okolicznik orzeczenie orzecznik Transport publiczny w Tallinnie będzie darmowy. rzeczownik przymiotnik przyimek rzeczownik czasownik przymiotnik Składniki  zdania  można  także  wyłączać  ze  zdania,  czyli  na  przykład: Transport  (publiczny)  (w  Tallinnie)  będzie  darmowy.  =>  Transport  będzie.niedziela, 20 maja 12 15
    • Ilu uczestników zdarzenia opisuje polski czasownik? Zeromiejscowe  (nieprzech.):   włoskie:   Błyska  się;  Grzmi;  … piove  –  pada  deszcz,   jednomiejscowe  (nieprzech.): nevica  –  pada  śnieg Nastała  rewolucja.   francuskie:   dwumiejscowe  (przechodnie): il  pleut  (dżdży),   Rybka  lubi  pływać.   il  neige  (śnieży) trzymiejscowe  (przechodnie): Agenci  wywiadu  przekazali   Zdolność   wyrazów   do   informację  prezydentowi. otwierania   wokół   siebie   czteromiejscowe  (przechodnie): miejsc,   czyli   pozycji   dla   Studenci  przewieźli/przenieśli   innych   wyrazów   zwana   książki  z  biblioteki  instytutowej   jest   WALENCJĄ   (EJO)   do  biblioteki  głównej  uczelni. albo   łączliwością   (RG)   i   jest   specyficzna   dla   wg  Renaty  Grzegorczykowej   różnych  języków  świata.   (Zarys  teorii  składni) (termin  od  Tesniere)niedziela, 20 maja 12 16
    • ZWIĄZKI RZĄDU, ZGODY i PRZYNALEŻNOŚCI (249–250) Wyrazy  są  łączone  w  wypowiedziach  w  syntagmy   hipotaktyczne  ze  względu  na  ich  cechy  semiczne   i  leksykalne  oraz  określone  cechy  semantyczne. Wyróżnia  się  różne  rodzaje  determinacji: RZĄDU:  wyraz  nadrzędny  determinuje  cechę   semiczną  podrzędnego  (rekcja  semiczna) ZGODY:  zgodność  co  najmniej  1  cechy  semicznej   składników  syntagmy  (szczeg.  przypadek  rekcji) PRZYNALEŻNOŚCI:  słowa  łączą  się  leksykalnie   mimo  braku  powiązań  cechami  semicznymi.niedziela, 20 maja 12 17
    • Związek rządu (narzucanie;) • Doda  kupiła  drzewko.  (dopełnienie) – czasownik  kupić  łączy  się  z  rz.  w  dopełniaczu • Doda  kupiła  drzewko  szczęścia. – rzeczownik  +  jego  określenie  jako  rz.  w  dopełniaczu • Doda  kupiła  drzewko  szczęścia  w  doniczce. – rzeczownik  +  wyrażenie  przyimkowe  (rz.  w  miejsc.) • Rekcja  semiczna:  wyraz  determinujący  zarządza   kategorią  gramatyczną  wyrazu  determinowanego. • Najczęściej  dotyczy  przypadków  zależnych  rzecz. • Wyraz  determinowany  ma  zawsze  taką  samą   kategorię  przypadka  (drzewko/a  szczęścia)niedziela, 20 maja 12 18
    • Związek rządu (narzucanie;) • Zróbmy  mapę  myśli!  (dopełnienie) –czasownik  robić  łączy  się  z  rz.  w  dopełniaczu • Rok  2009  to  rok  kreatywności. –rzeczownik  +  jego  określenie  jako  rzeczownik  w  dop. • Komputer  to  nie  maszyna  do  pisania! –rzeczownik  +  wyrażenie  przyimkowe  w  dop. • Rekcja  semiczna:  wyraz  determinujący  zarządza   kategorią  gramatyczną  wyrazu  determinowanego.niedziela, 20 maja 12 19
    • Związek zgody: PRZYKŁADY • Co  zrobiła  Doda?  Jaka  Doda?  Jakie  drzewko? • Doda  kupiła  drzewko  szczęścia. –rzeczownik  +  czasownik  w  funkcji  orzekania • Doda  kupiła  nowe  drzewko  szczęścia. –rzeczownik  +  przymiotnik  w  funkcji  określenia • Nasza  Doda  kupiła  nowe  drzewko  szczęścia. –rzeczownik  +  przymiotnik • Doda  kupiła  błyszczące  drzewko  szczęścia. –rzeczownik  +  imiesłów  przymiotnikowy –Najczęściej  dotyczy  rodzaju,  liczby  i  osoby.niedziela, 20 maja 12 20
    • Związek przynależności • Kiedy? • Wczoraj  Doda  kupiła  drzewko  szczęścia. –czasownik  +  okolicznik  czasu • Jak? • Doda  szybko  kupiła  drzewko  szczęścia. –czasownik  +  okolicznik  sposobu • Gdzie? • Doda  kupiła  drzewko  szczęścia  na  Allegro. –czasownik  +  okolicznik  miejscaniedziela, 20 maja 12 21
    • Przegląd związków• Doda  uważnie  wybrała  drzewko  szczęścia. • Doda  wybrała:  rzecz.+czas.  w  związku  zgody • Kasia  wybrała,  Krzysiu  wybrał,  Oni  wybrali • forma  obu  wyrazów  zmienia  się  zgodnie • wybrała  uważnie:  czas.+przysł.  w  związku  przynal. • płaciła  uważnie,  kupiła  uważnie,  niosła  uważnie   • wyraz  determinujący  jest  nieodmienny,  a  więc  jego  forma   nie  zmienia  się,  mimo  zmiany  znaczeń  determinowanego.   • wybrała  drzewko:  czas.+rzecz.  w  związku  rządu • kupiła  drzewko,  kupili  drzewko,  ale  zapomniała  o  drzewku • forma  wyrazu  determinującego  jest  zależna  nie  od  formy   wyrazu  determinowanego,  ale  od  jego  łączliwości  i  znaczenia.  niedziela, 20 maja 12 22
    • Związki a akomodacja• Dobra  Danka  dała  Damianowi  dynię.  • dobra  Danka,  Danka  dała,  dała  Damianowi,  dała  dynię.  • Zw.:  zgody,                        zgody  i            rządu,                                      rządu• Zgodność  rodzaju  (żeński),  liczby  (pojedyncza)  i  osoby   (trzecia)  w  wyrazach  dobra,  Danka,  dała,  czyli  akomodacja   wyrazów  podrzędnych  do  wyrazu  nadrzędnego: • przymiotnika:  dobra  do  rzeczownika:  Danka   • rzeczownika:  Danka  do  czasownika:  dała.  • Zarządzanie  (rekcja)  przypadkiem  rzeczowników   (Damianowi  i  dynię)  przez  także  przez  czasownik,  czyli   ponowna  akomodacja  rzeczowników  do  czasownika.niedziela, 20 maja 12 23
    • CZĘŚCI ZDANIA przyłączane DOPEŁNIENIE:  określa  czasownik  i  wskazuje  osobę  lub  obiekt bliższe:  obiekt,  na  którym  wykonywana  jest  czynność   lub  osoba  odbierająca  energię  czynności  (PaLens) (zwykle  w  bierniku  i  dopełniaczu,  rzadziej  w  narzędniku) W  zdaniu  w  stronie  biernej  jest  podmiotem.   dalsze:  odbiorca  czynności  opisanej  przez  orzeczenie   (Otrzymujący)  (zwykle  w  celowniku,  narzędniku,   a  rzadziej  w  miejscowniku) Przydawka:  określenie  podmiotu  oznaczające  jego  cechy Okolicznik:  określenie  czasownika  oznaczające  okoliczności   (w  związku  przynależności)niedziela, 20 maja 12 24
    • PODMIOT POLSKI Janek  zasłabł. podmiotem  jest  janek  –  rzeczownik  w  mianowniku Jankowi  zrobiło  się  słabo.  –  Co  tu  jest  podmiotem? rzeczownik  w  celowniku  jankowi  jest  dopełnieniem! Zdania  bezpodmiotowe  oznaczają  zjawiska  przyrody, ale  nie  wskazują  na  uczestnika  oznaczanego  wydarzenia: Dniało,  grzmiało,  świtało,  lało,  śnieżyło... Podobnie  przysłówki  predykatywne  (orzekające):   Jest  zimno,  gorąco,  duszno,  parno...niedziela, 20 maja 12 25
    • PRZYDAWKA POLSKA jaki,  jaka,  jakie:  przymiotnik,  imiesłów  przymiotnikowy,  zaimek jego  matka,  jej  parasolka,  biegnący  Robert,  psia  kość   czyj,  czyja,  czyje,  czego:  rzeczownik  w  dopełniaczu matka  Tomka,  parasolka  Jadzi,  dużo  marchwi ile,  ilu  (lub  który):  liczebnik trzech  kolegów,  jeden  mądrala,  piąty  kawałek z  czego,  skąd:  z  +  rzeczownik koszula  z  bawełny,  Tomek  z  Poznania...niedziela, 20 maja 12 26
    • OKOLICZNIK miejsca  (gdzie?,  dokąd?,  skąd?,  którędy?),   czasu  (kiedy?,  od  kiedy?,  do  kiedy?,  jak  długo?),   sposobu  (jak?,  w  jaki  sposób?),   celu  (w  jakim  celu  ?,  po  co  ?),   warunku  (  pod  jakim  warunkiem  ?),   przyzwolenia  (pomimo  czego  ?,  mimo  co  ?),   przyczyny  (dlaczego  ?,  z  jakiego  powodu  ?).niedziela, 20 maja 12 27
    • Dopełnienie – pytania kogo?  czego?   komu?  czemu?   kogo?  co?   z  kim?  z  czym?   o  kim?  o  czym?niedziela, 20 maja 12 28
    • Łączliwośc czasownika z rzeczownikami i rządzenie ich przypadkami oraz role ROLA PRZYPADEK PYTANIE CZASOWNIK PYTANIE PRZYPADEK ROLA AGENS mianownik kto chce kogo dopełniacz PATIENS czego AGENS mianownik kto przygląda  się komu celownik PATIENS wierzy czemu AGENS mianownik kto bierze kogo biernik PATIENS robi co AGENS mianownik kto rządzi kim narzędnik INSTRUM. używa czym AGENS mianownik kto daje kogo/co biernik  i   OTRZYMUJĄ przyznaje komu/czemu celownik CY/PATIENS DOZNAJĄCY celownik komu żal kogo dopełniacz PATIENS czemu czego dopełniacz kogo czuć kim narzędnik INSTRUM. czego czym -­‐ słychać kogo   biernik INSTRUM. widać coniedziela, 20 maja 12 29
    • Osiem kategorii gramatycznych •czas,   •strona, •tryb, •liczba,   •aspekt, •rodzaj,   •osoba,   •przypadek.niedziela, 20 maja 12 30
    • syntaktyka czyli składnia Składnia  opisuje  sposoby  łączenia  treści  w  języku. Zdanie  to  odgraniczony  prozodycznie  odcinek  tekstu. Zamkniętej  intonacji  zdania  w  piśmie  odpowiadają   znaki  graficzne  (interpunkcyjne:  kropka,  znak  ?  i  !). Zdanie  ma  schemat  zdarzeniowy  i  strukturę  składniową   oraz  jest  osadzone  w  pewnym  kontekście  pragmatycznym. Zdarzenia  osadzamy  w  rzeczywistości  pozajęzykowej   w  stosunku  do  mówiącego,  czyli  „kotwiczymy”  je. Uczestnicy  zdarzeń  zostają  wtedy  umieszczeni  w   określonych  rolach  oraz  pewnym  czasie  i  miejscu. Punktem  odniesienia  jest  najczęściej  miejsce  i  moment   wypowiedzenia  danego  zdania  przez  daną  osobę.niedziela, 20 maja 12 31
    • O czym informuje zdanie? Co i jak komunikujemy? CEL  wypowiedzi Kogo  i  po  co  informujemy?  słuchanie ZDANIE  w  danym  języku jak  brzmi  konkretne  zdanie? struktura  składniowa   jaki  jest  szyk  wyrazów? schemat  zdarzeniowy   jaki  jest  „punkt  widzenia”? uczestnicy  i  ich  role jakie  są  ich  role  i  relacje? mówienie zdarzenie  w  rzeczywistości CO  SIĘ  ZDARZYŁO  /  DZIEJE? KONTEKST  pragmatyczny Dlaczego  o  tym  mówimy?niedziela, 20 maja 12 32
    • Siedem schematów zdarzeń (uniwersalne dla wszystkich języków naturalnych?) PRZEPŁYW   ENERGII UCZESTNICY  ZDARZENIA  I  ICH  ROLE SCHEMAT  ZDARZENIOWY PRZYKŁAD  ZDANIA DZIAŁANIE:  co  ktoś  robi,   +++ AGENS  +  (PATIENS) Przeglądam  prezentację. czym  się  zajmuje? PRZEMIESZCZANIE Przeglądam  prezentację  od   ++ (AGENS)  +  PATIENS  +  CEL skąd/dokąd  ktoś/coś... początku  do  końca  już  3  raz. PRZEKAZYWANIE Prezentacja  daje  mi   + AGENS  +  OTRZYMUJĄCY  +  PATIENS kto  co  komu  daje? dużo  do  myślenia. +   WYDARZENIE PATIENS  +  (PATIENS) co  się  dzieje? Woda  się  gotuje. (zależny) DOZNAWANIE -­‐ DOZNAJĄCY  +  PATIENS czego  ktoś  /  coś  doznaje? (Ja)  rozumiem  teorię. POSIADANIE -­‐-­‐ POSIADACZ  +  PATIENS Prezentacja  ma  10  slajdów. co  ktoś  /  coś  posiada? BYCIE -­‐-­‐-­‐ PATIENS  +  ORZECZNIK  (jest) kto  /  co  /  jakie  to  jest? To  jest  prezentacja.niedziela, 20 maja 12 33
    • typowe  schematy  zdaniowe   w  języku  polskim   zdanie schemat  zdania schemat  zdarzeń czasownik   Dnieje. WYDARZENIE niekonotujący  uczestnika Film  był   rzeczownik  +  BYĆ BYCIE interesujący. +przymiotnik  (orzecznik) rzeczownik  +  czasownik Dziecko  wstało. DZIAŁANIE  lub  WYDARZENIE   nieprzechodni Jan  zaprosił   rzeczownik  +  czasownik   DZIAŁANIE  lub  WYDARZENIE   kolegów. przechodni  +  dopełnienie  bliższe lub  DOZNAWANIE  lub  POSIADANIE Lekarz  doradził   podmiot  +  czasownik  przechodni DZIAŁANIE  lub  WYDARZENIE  lub   Jackowi  wyjazd. +  dop.  bliższe  +  dop.  dalsze PRZEKAZYWANIE  lub  PRZEMIESZCZENIE podmiot+czasownik  przechodni     Mama  przełożyła   DZIAŁANIE  lub  WYDARZENIE  lub   +  dop.  bliższe  +  dop.  dalsze     książki  z  ...  na  ...  . PRZEKAZYWANIE  lub  PRZEMIESZCZENIE +  uzupełnienieniedziela, 20 maja 12 34
    • ROLE SEMANTYCZNE (UCZESTNICY ZDARZEŃ) 1. AGENS  (AGENT):  wykonawca  czynności  przekazujący  energię 2. PATIENS:  osoba  lub  obiekt  odbierający  energię   3. Theme:  obiekt,  który  nie  podlega  zmianie 4. DOZNAJĄCY:  osoba  lub  obiekt  doświadczający  czegoś  zmysłowo 5. OTRZYMUJĄCY:  osoba  dla  której  wykonywane  jest  działanie 6. POSIADACZ:  właściciel  lub  obiekt  zawierający  inne  obiekty 7. INSTRUMENT:  obiekt  którym  wykonywana  jest  czynność                                             OKOLICZNOŚCI: 8. MIEJSCE:  miejsce,  w  którym  coś  się  dzieje  (działanie,  bycie) 9. CEL:  miejsce,  w  którym  coś  (działanie,  obiekt/osoba)  kończy  ruch   10.ŹRÓDŁO:  miejsce  rozpoczęcia  (działania,  obiektu/osoby)  ruchu.niedziela, 20 maja 12 35
    • Stosunek mówiącego (modalność) FAKTYWNA,  czyli  PRAWDZIWOŚCIOWA   (nienacechowana,  bo  nie  oznaczona) NIEFAKTYWNA,  czyli  HIPOTETYCZNA (nacechowana,  bo  oznaczona  werbalnie) tryb  przypuszczający  i  modalizatory DEONTYCZNA:  przekonanie  o  powinności  (prawo) EPISTEMICZNA:  stopień  przekonania  o  prawdzieniedziela, 20 maja 12 36
    • czas i aspekt zdarzenia (dokonaność lub nie) CZAS  aktu  mownego  a  czas  zdarzenia CZAS  gramatyczny:   przeszły:  przeszłość,  przypuszczenie,  grzeczność, teraźniejszy:  teraz;  zawsze  (panchronia  lub  przyszłość)   przyszły:  przyszłość  jako  przypuszczenie ASPEKT:  niedokonany  lub  dokonany,  czyli  „wy/zdarzony”. Funkcja  komunikacyjna  zdania,  czyli  tryb  zdania: OZNAJMUJĄCY,  PYTAJĄCY,  ROZKAZUJĄCYniedziela, 20 maja 12 37
    • Bibliografia • Bańczerowski,  Jerzy,  Pogonowski,  Jerzy,  Zgółka,   Tadeusz.  1982.  Wstęp  do  językoznawstwa.  UAM • Bańczerowski,  J.  1980.  Systems  of  seman^cs  and   syntax:  A  determina^onal  theory  of  language.   • Tabakowska,  E.  2001.  Kognitywne  podstawy  języka  i   językoznawstwaniedziela, 20 maja 12 38